Bijlage - Klimaatagenda SWF 2022

TCO leidt mogelijk tot een aangepaste begrotingssystematiek. In 2021 is een folder opgeleverd en wordt een TCO berekening toegepast op de huisvesting Buitendienst Bolsward. Ook wordt de restwaarde van verschillende gemeentelijke panden berekend. Bij dit traject wordt gezocht naar samenwerking met overheden en instellingen. Afval = reststromen = grondstof De gemeente heeft de opgave (volgens VANG-HHA) om te zorgen dat de omvang van de reststromen daalt. Dit kan door ervoor te zorgen dat er

minder wordt weggegooid en de reststromen (organisch en niet-organisch) beter worden gescheiden. Circulariteit is een belangrijk thema. In dat kader is de gemeente bezig met een traject tot het aanpassen van het huidige afvalbeleid naar een grondstoffenbeleidsplan. In 2022 wordt dit verder uitgewerkt, waarna het ter vaststelling aan de raad zal worden voorgelegd. 



Voor 2050 zijn de organische reststromen grondstof en kunnen we spreken van waarde-behoud. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de boeren die hun eigen compost maken, door afval van snoeiwerk, bermmaai- en slootreinigingsafval op een speciale manier te verwerken. We sluiten aan bij de Voedselagenda Súdwest-Fryslân. We werken samen met de minor Feeding Our Planet om inzicht te krijgen wat er moet gebeuren om een gezonde voedselomgeving te creëren. Het doel is ervoor te zorgen dat gezond, lokaal, onbewerkt voedsel binnen het bereik komt van al onze inwoners. Een voedselpatroon met minder dierlijke eiwitten en meer plantaardige eiwitten en 50% minder voedselverspilling. Op deze wijze dragen we direct en indirect bij aan minder afval en minder CO2 uitstoot. Facilitair is bezig om de catering van het bedrijfsrestaurant circulair in te kopen en te voorzien van minimaal Beter leven drie sterren.

Een fysieke en/of digitale materialenbank Hergebruik van bouwmaterialen levert een grote bijdrage aan de circulaire economie. Vandaar dat we vrijkomende bouwmaterialen bij sloop van werken of gebouwen zelf opnieuw gebruiken of op zoek gaan naar een andere gebruiker. We zetten in op een (digitale) grondstoffenbank (een soort marktplaats). In 2021 is een plan van aanpak opgesteld om de basis op orde te krijgen. Het gaat om materialen te inventariseren, opslaan en weer inzetten bij projecten. Dit wordt in 2022 uitgevoerd.

20

We sluiten aan bij het project van Vereniging Circulair Friesland om kennis te delen en te onderzoeken welke (schaal-)voordelen samenwerking oplevert. (Onderwijs)huisvesting Circulair Ook bij onderwijshuisvesting geldt de noodzaak om minder grondstoffen te gebruiken maar vooral om het goede voorbeeld te zijn. De investeringen voor nieuwbouw vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Het beheer en onderhoud is de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Dat maakt het hele proces inclusief het toepassen van TCO, complex. We verlenen opdracht om circulaire kaders voor onderwijshuisvesting toe te passen. In 2022 worden bij opdrachtverlening de circulaire kaders opgesteld. Bij de nieuwbouw van de basisschool in Arum zijn circulaire maatregelen genomen. De nieuwbouw scoort goed volgens de GPR-score op circulair materiaalgebruik, op energie, gezondheid en veiligheid. In 2022 zal de bouw plaatsvinden. Actieplan Circulaire koplopers Met concrete acties en ondersteuning willen we circulaire activiteiten mogelijk maken. Ook hier geldt, al doende leren we. In het actieplan benoemen we voor 2022 de volgende onderdelen: a. Toolkit – Uit een uitgevoerde inventarisatie is gebleken dat er behoefte is aan ondersteuning voor bedrijven. b.

Samen met de Vereniging Circulair Friesland werken we aan een ‘toolkit’ waarmee overheden en het bedrijfsleven de circulaire economie een stap verder kunnen brengen. In de loop van het jaar wordt deze naar verwachting opgeleverd. c. Duurzaam Bouwloket – Met het Duurzaam Bouwloket is afgesproken dat acties circulair zijn, tenzij…. Het Duurzaam Bouwloket gaat hiermee concreet aan de slag. d. Wet- en regelgeving – Over het algemeen zijn beleid en wet- en regelgeving geschreven voor een lineaire economie. Noord-Neder-

land onderzoekt of er een ‘’Juridisch platform Circulaire Economie’ kan worden opgezet. Wij leveren input aan dit traject en werken hiermee aan het inzichtelijk maken van belemmerende wet- en regelgeving en het vinden van oplossingen. e. Icoonprojecten – Veel zaken gaan in de huidige bouw lineair. Op circulair vlak komen er steeds meer mogelijkheden en ontwikkelingen. We zoeken naar kansrijke circulaire projecten om uit te lichten.

5.Gebiedsgerichte activiteiten Wijkuitvoeringsplannen Wij gaan in 2022 verder met de drie wijkuitvoeringsplannen; Heeg, Bolsward Noord en het Eiland in Sneek. Het gaat hier in totaal om circa 2.500 woningen. Daarnaast bekijken wij de mogelijkheid voor de ontwikkeling van geothermie in Bolsward (circa 5.000 woningen). Het is belangrijk om zorgvuldig om te gaan met het creëren van draagvlak. Draagvlak creëren kunnen wij namelijk maar een keer goed doen. Dit draagvlak is nodig om bewoners mee te krijgen. Particuliere woningeigenaren kunnen namelijk niet gedwongen worden om van het aardgas af te gaan, zij hebben altijd een keuze. Voor huurders geldt dat de woningcorporatie ten minste 70% van de huurders moet meekrijgen om een grootschalige renovatie door te voeren (bron: Burgerlijk Wetboek boek 7, art 220 lid 3). Naast interactieve beleidsvorming zullen wij bewoners via een online platform en fysieke infopunt meenemen. Heeg – Samen met de stichting Warm Heeg wordt hier gewerkt aan een warmtenet op basis van Aquathermie. Voor Heeg is in 2021 een subsidieaanvraag ingediend bij het Programma Aardgasvrije wijken.

21

In het eerste kwartaal van 2022 horen wij of deze subsidieaanvraag wordt gehonoreerd. In 2022 wordt samen met het de provincie en het Wetterskip Fryslân verder gezocht naar organisatorische, technische en financiële middelen om dit project mogelijk te maken. Daarnaast is Warm Heeg op zoek naar een warmtepartner. Dit is een partner die samen met de stichting Warm Heeg het warmtenet verder ontwikkeld. Van, voor en door Heeg en betaalbaar en haalbaar voor iedereen zijn de uitgangspunten. Bolsward Noord – In een oriënterend onderzoek is in 2020 onderzocht in hoeverre bedrijven restwarmte kunnen leveren aan een warmtenet voor de wijk. In theorie lijkt de businesscase positief. In 2021 zijn bewoners geïnformeerd over dit onderzoek, onderzoeken we de verdere haalbaarheid en starten we met het opstellen van een uitvoeringsplan waarbij we ruimte laten voor nieuwe initiatieven. In 2022 gaan we inwoners bevragen, naar voorbeeld van het Eiland, en doen we nader onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid van de uitkoppeling van restwarmte, de distributie van die warmte en de aflevering van die warmte bij onze inwoners. Daarnaast bekijken wij of elektriciteit van Windpark Fryslân gebruikt kan worden om Waterstof te maken. Het Waterstof kan mogelijk als alternatief voor aardgas gebruikt worden door eerder genoemde bedrijven. Energetisch lijkt deze case tot nu toe positief.

In 2022 moet blijken of deze case ook qua kosten uit kan en waar eventueel subsidies te verkrijgen zijn. Het Eiland Sneek – Op het Eiland sluiten we aan bij de plannen van Elkien. Samen met onze inwoners op het Eiland en de stakeholders op het Eiland werken we samen aan het uitvoeringsplan. In de eerste fase is onderzoek gedaan naar aquathermie. In 2021 is door Fakton nader onderzoek gedaan. De conclusie is dat het haalbaar is. In 2022 gaan we verkennen hoe het warmtenet gerealiseerd gaat worden. Dat doen we samen met onze partners. In 2021 hebben we de participatieaanpak opgebouwd aan de hand van de vragenlijst die in 2020 is verstuurd naar alle inwoners van het Eiland. In 2021 zijn we gestart met het opstellen van een uitvoeringsplan

waarbij we ruimte laten voor nieuwe initiatieven. In 2022 zal het college hierover verder geïnformeerd worden. Windmolens Nij Hiddum Houw Dit jaar heeft Vattenfall de gemeente gevraagd of zij samen met Wetterskip Fryslân belangstelling heeft om vier windmolens bij Nij Hiddum Houw te kopen. Samen met het Wetterskip is de gemeente daarom een onderzoek naar de aankoop gestart. Uit het onderzoek moet blijken of de aankoop van twee windmolens voor de gemeente aantrekkelijk is. Twee windmolens leveren per jaar bijna 37.800 MWh aan elektriciteit. In 2020 gebruikte de gemeentelijke organisatie 8085 MWh aan elektriciteit. Dit is het totale gebruik van alle gebouwen, openbare verlichtingen, bruggen en dergelijke. Met de aankoop van twee windmolens zou de gemeente dus ruimschoots in haar eigen behoefte voorzien. Daarmee zou de gemeente in een keer haar eigen elektriciteitsgebruik duurzaam opwekken en heeft het reserves wanneer het elektra verbruik in de komende jaren toeneemt. Als de aankoop gunstig is dan zal de raad in 2022 gevraagd worden in te stemmen met de aankoop. Een belangrijke argument vanuit de gemeente voor de aankoop zijn dat de lusten, lasten en het zeggenschap bij elkaar worden gebracht. Voor de bouw van de windmolens heeft de provincie de bewoners toegezegd dat er een gezondheidsmonitor zal worden opgezet. Dit is uniek in Nederland.

Binnen de monitor is er aandacht voor zowel psychische als fysieke klachten. Er is een marktconsultatie geweest, waarbij twee bedrijven hebben aangegeven hoe een gezondheidsmonitor opgezet kan worden. In 2022 zal de monitor verder vorm krijgen. De monitor zal waarschijnlijk minstens vijf jaar lopen. Pilot Energiesysteem Bolsward In Bolsward spelen veel ontwikkelingen als het gaat om energie:  onderzoek naar Waterstof in relatie tot windpark Fryslân;  onderzoek naar de uitkoppeling van restwarmte bij bedrijven;  onderzoek naar geothermie voor Bolsward;

22

 

realiseren van circa 200 nieuwbouw woningen in Bolsward Oost; Aardgasvrij maken van de Fúgelkrite/Hardwerdervaart

Voor ons is dit een reden om het totale energiesysteem van Bolsward in 2022 nader te onderzoeken. Met de gegevens kunnen wij het energiesysteem mogelijk beter ontwerpen. De methode kan mogelijk voor de rest van de gemeente als een blauwdruk gaan fungeren. Waterstofproductie in gebied Bolsward - Sneek Groene Waterstof is voor sommige industriële toepassingen en zwaar transport een goede vervanger voor fossiele brandstoffen. De productie van groene waterstof is duur. Wij hebben een manier gevonden om goedkoper groene waterstof te produceren. Groene waterstof tegen voor prijs van blauwe3 en mogelijk grijze waterstof4! De duurzame energie hiervoor nemen wij af van Windpark Fryslân. Met behulp van een elektrolyser van maar liefst 36 MW produceren wij 3 miljoen kg waterstof per jaar. Deze waterstof leveren wij aan lokale bedrijven waaronder transportondernemingen. Nieuw is dat wij de warmte van de elektrolyser afzetten op een warmtenet. Op deze manier kunnen wij wij ruim 2000 woningen van warmte voorzien. Naast waterstof, produceren wij met de elektrolyser ook zuurstof ook dit verkopen wij aan lokale bedrijven. Daarnaast willen wij aansluiten op de Waterstof Backbone. Niet om waterstof af te nemen, maar om te bufferen. Hiermee hebben wij geen dure kosten aan de opslag van waterstof. De businesscase rond dit waterstofproject zullen wij komend jaar verder uitwerken.

Ook zullen wij een lobby starten Bolsward aan te sluiten op de landelijke Waterstof Backbone van de Gasunie.

3

Blauwe waterstof: waterstof geproduceerd met aardgas, waarbij de CO2 wordt opgeslagen.

Icoonproject Circulaire Economie: Buitendienst Bolsward De ambitie om een zo circulair mogelijk gebouw neer te zetten vraagt om lef, innovatie, anders denken. Dit is een groot en langdurig leerproject als het gaat om circulair aanbesteden, bouwen, ontwerpen, bekostigen en contractmanagement. Bij de aanbesteding van het ontwerpteam (o.a. de architect) hebben de circulaire ambities een doorslaggevende rol gespeeld bij de gunning. Het ontwerpteam is in 2020 samen met de gemeente gestart om circulariteit te vertalen naar concrete acties en toepassingen. In matrixmodellen is inzichtelijk gemaakt welke materialen het meest circulair en duurzaam zijn. Hierbij is ook een raming gemaakt van de TCO. De meetmethodieken MKI (terrein) en GPR (gebouw) zijn toegepast. Na een GO door de raad begin 2022 zal daarna een bouwpartner geselecteerd worden. In 2023 start dan mogelijk de bouw. We vragen om een circulaire bouwpartner die het ontwerp zo circulair mogelijk gaat bouwen. Na de realisatie gaat het leerproces verder, omdat er ook circulaire verdienmodellen toegepast zullen worden. Hierbij gaat het om contractmanagement gedurende de levensduur van het pand en hoe de circulaire afspraken blijven geborgd. Energiecoöperaties en -werkgroepen Energiecoördinator De functie van Energiecoördinator is vergelijkbaar met die van dorp- en wijkcoördinator, alleen dan specifiek voor energieactiviteiten.

Doel van de energiecoördinator is:  Zorgen voor meer energiecoöperaties en werkgroepen.  Verbeteren samenwerking tussen energiecoöperaties en -werkgroepen. De energiecoördinator is het eerste aanspreekpunt voor energiecoöperaties en -werkgroepen.

4

Grijze waterstof: waterstof geproduceerd met aardgas. Hierbij komt CO 2 vrij.

23

De energiecoördinator wordt daarnaast regelmatig geraadpleegd door de dorp- en wijkcoördinator om kennis over energieactiviteiten en subsidiemogelijkheden. De activiteiten tot nu toe zijn heel divers. De nadruk ligt op het versterken van de energiecoöperaties. Eenmaal per kwartaal komen de coöperaties en werkgroepen bij elkaar. De wethouder Duurzaamheid en diverse collega’s zijn dan ook aanwezig. Er worden op deze avonden diverse thema’s behandeld met als doel elkaar te informeren en verbinden. Verder organiseert de coördinator workshops op diverse thema’s. Zoals het werken met een warmtebeeldcamera. De workshop het opzetten van een postcoderoosregeling staat voor Q1 2022 in de planning. Het doel om te zorgen voor meer energiecoöperaties moet verder vorm krijgen in de uitwerking van de Transitievisie Warmte. Op-pop projecten Wanneer een initiatiefnemer zich meldt bij de energiecoördinator wordt er eerst goed gekeken wat het idee behelst. Als dit een goed idee is met een bepaalde “levensvatbaarheid” gaat de energie coördinator er mee aan de slag om het idee verder uit te werken. Tot op heden zijn er diverse projecten voorbij gekomen. Maar dat zijn vooral “projecten” in de verkennende fase. Daarnaast valt het op dat initiatiefnemers zich melden zonder initiatief. Dat “ze graag iets willen doen met aardgasvrij maar niet weten wat”. Hier probeert de coördinator te prikkelen.

Op dit moment zijn de initiatieven rondom restwarmte in Workum en het inzetten van groengas middels mestvergisting in Dearsum de meest kansrijke op-pop projecten. Voor Reahûs is door de TU Delft een Europese aanvraag ingediend voor techno-sociale oplossingen voor (kleine) kernen. Subsidie energiecoöperaties Om te laten zien dat de gemeente de inspanningen van energiecoöperaties en -werkgroepen erg waardeert en waardevol vindt, heeft de raad in 2020 de subsidieregeling voor energiecoöperaties vastgesteld. Met deze regeling

kunnen energiecoöperaties en -werkgroepen subsidie aanvragen voor activiteiten die bijdragen aan minder CO2-uitstoot. Energiewerkgroepen kunnen bovendien ook de oprichtingskosten hiervan betalen, zodat zij zich kunnen organiseren als energiecoöperatie. Op dit moment hebben twaalf energiecoöperaties een subsidieaanvraag gedaan, voor elektrische deelauto’s, promotiemateriaal, opzetten van een website, warmtebeeldcamera’s en een plan van aanpak Aardgasvrij. Er zijn drie energiewerkgroepen die de subsidie heeft aangevraagd, zodat ze een coöperatie kunnen oprichten. In de toekomst is te verwachten dat meer coöperaties hier gebruik van gaan maken. De regeling wordt in 2022 voortgezet. CO2 opslag in bomen en bos De VNG adviseert gemeenten conform het Klimaatakkoord om te streven naar 1% meer bomen op Nederland grondgebied (Klimaatakkoord, blz. 141). De provincie zet ook in op CO2 opslag in bomen en bos. Gezamenlijk dragen wij actief bij aan het provinciale proces van CO2 opslag in bomen en bos (Pijler Landbouw Klimaatakkoord, blz. 117). En willen wij als gemeente 1% meer bomen realiseren op gemeentelijk grondgebied in de komende jaren. Op basis van de kwaliteiten en de identiteit van het landschap bekijken wij hoe bomen ingepast kunnen worden, als landschapselement, bos of incidentele bomen.

We koppelen de opgave aan andere opgaven in het landschap om conflicten in de ruimte te voorkomen en meerwaarde te bereiken. Dit doen we middels een bredere ontwikkelvisie: hoe ga je met boscompensatie om in heel SWF en hoe ga je met stads- en dorpsranden om? In 2022 werkt het college tevens drie voorbeelden (Workum, Bolsward, Sneek) uit. Hierbij gaan wij uit van de vertrekpunten meervoudig ruimtegebruik en ruimtelijke en maatschappelijke inpassing, acceptatie en meerwaarde. Wij hanteren hierbij het omkeringsprincipe (integrale gebiedsontwikkeling leidend, individuele initiatieven volgend) en de werkwijze “learning-by-doing”.

24

25

6.Communicatie en participatie Gezien de mondiale, Europese en landelijke ontwikkeling krijgen onze inwoners vroeg of laat allemaal te maken met de energietransitie. Samen met onze inwoners streven we naar een klimaatneutraal Súdwest-Fryslân. Dit doen we door bewustwording over klimaat te verhogen én door samen met onze inwoners actief aan de slag te gaan. We willen niet alleen het kennisniveau van inwoners verhogen, maar hen ook inspireren en activeren om zelf (of samen met buurt en/of overheid) aan de slag te gaan. Dat is een volcontinue proces dat zich richt op kennis, houding en gedrag. Communicatie en participatie sluiten daarbij naadloos op elkaar aan. Het blijft echter maatwerk. De participatie- en communicatieaanpak is per wijk of buurt verschillend. In figuur 3 is de communicatiestrategie gevisualiseerd. Daarbij hanteren we zeven leidende principes in de klimaatcommunicatie: 1. Onze communicatie richt zich op het informeren, inspireren en activeren van inwoners en ondernemers. 2. Samenwerken en samen optrekken in communicatie is ons uitgangspunt. 3. In onze communicatie spreken we de harten en de hoofden van de mensen aan. Iedereen doet mee, we sluiten niemand uit. 4. We streven naar het goede gesprek tussen organisatie, bestuur, inwoners en ondernemers en durven duidelijk naar elkaar te zijn. 5.

We ontzorgen waar mogelijk inwoners en ondernemers en vergemakkelijken hiermee het maken van belangrijke keuzes. 6. In onze communicatie bieden we handelingsperspectief. Dit doen we door bv. stimuleringsacties op zetten. 7. We kiezen voor herkenbare en persoonlijke communicatie en bepalen daarom per onderwerp wie de afzender moet zijn.

Natuurlijk Duurzaam Vooruit De energietransitie vraagt om een gedragsverandering en valt of staat met de betrokkenheid van onze inwoners. In 2021 is een start gemaakt met klimaatcommunicatie in Súdwest-Fryslân. In 2022 zal dit meer vorm krijgen. Het informeren, inspireren en activeren van onze inwoners doen we aan de hand van de campagne ‘Natuurlijk Duurzaam Vooruit’. Deze bewustwordingscampagne, vol goede voorbeelden om anderen te stimuleren, is een brede kapstok voor alles wat de klimaatagenda raakt. Met een herkenbare groene pijl die symbool staat voor de goede richting naar een klimaatneutrale gemeente. Praktische tips, ontwikkelingen, lokale initiatieven, landelijke subsidieregelingen of lokale acties; op het participatieplatform www.duurzaamsudwestfryslan.nl kunnen bewoners in 2022 alles vinden op gebied van duurzaamheid. Wijkpaspoorten met demografische gegevens per wijk in relatie tot energiegebruik maar ook verhalen en voorbeelden van inwoners die tot de verbeelding spreken. Het is belangrijk grote doelstellingen klein en tastbaar te maken en zo dichtbij de mensen te brengen. Daarbij laten we niemand achter en gaan we ons in 2022 ook actief richten op jeugd en de jongere generatie. Waar in 2021 informeren de boventoon voerde, zal in 2022 participatie breed ingezet worden.

Ideeën vanuit de mienskip worden toegejuicht, gestimuleerd en bewoners zullen waar mogelijk intensief betrokken worden bij de plannen in hun wijk. Burgerforum, jongerenparticipatie, klankbordgroepen, digitale denktank, samenwerking met scholen; de rol van de inwoner wordt groter. Standaardiseren en toch maatwerk Uiteindelijk streven we naar 120 aardgasvrije wijken en dorpen voor 2050. Nu wordt per kansrijke wijk (of dorp) een wijkuitvoeringsplan opgesteld. Communicatie en participatie verschilt per wijk en is maatwerk. Toch streven we in 2022 naar een raamwerk dat voor iedere WUP toegepast kan worden waarbinnen maatwerk mogelijk is.

26

Communicatiestrategie Klimaatagenda SWF 2022

Circulaire Economie

Circulaire Economie

Circulaire Economie

Figuur 3: communicatiestrategie deel 1 - Klimaatmitigatie

27

7. Kansen en Bedreigingen De energietransitie zal niet zonder slag of stoot plaatsvinden. Er zullen vele hobbels genomen moeten worden en pijnlijke beslissingen moeten worden gemaakt. Daarnaast biedt de energietransitie ook kansen. Wij kunnen niet in de toekomst kijken, maar toch willen wij wel een beeld geven van een aantal kansen en bedreigen die wij nu voor ons zien. In het proces rond de energietransitie houden wij zoveel mogelijke rekening met deze kansen en bedreigingen en spelen hier zo mogelijk actief op in.

Gebouwde omgeving en mobiliteit De vraag naar elektriciteit staat niet op zichzelf. Er is een duidelijke relatie met de Gebouwde Omgeving en Mobiliteit. Wanneer de woningen van het aardgas afgaan, dan zal hiervoor een alternatief moeten komen. In sommige gevallen zullen woningen volledig en alleen elektriciteit als energiebron gebruiken. In andere gevallen wordt elektriciteit ingezet als hulpenergie, zoals bij warmtepompen. Hoewel wij nog niet weten hoeveel, zal de vraag naar elektriciteit voor de gebouwde omgeving de komende jaren hoe dan ook toenemen. Hetzelfde zien wij bij de mobiliteit. Steeds meer auto’s rijden elektrisch en steeds meer mensen hebben een elektrische fiets. Uit de cijfers de RAI/Bovag en van het CBS blijkt dat deze ontwikkeling nog steeds doorzet. De elektrificatie van de samenleving heeft tot gevolg dat wij in de toekomst meer en anders elektriciteit gaan opwekken. Mogelijk niet alleen voor onszelf, maar ook voor de rest van Nederland. Dit kan grote ruimtelijke gevolgen hebben. Relevant voor dit punt is de raadmotie van 6 juni 2019: Iedere gemeente moet zoveel mogelijk eerst op eigen grond voorzien in haar eigen energiebehoefte. Daarnaast moet de restopgave die Regio Fryslân moet opwekken evenredig worden verdeeld over alle Friese gemeenten (motie van de raad van 6 juni 2019).

Het netwerk Elektriciteit wordt steeds belangrijker als energiebron. Dit roept ook direct problemen op, want onze elektriciteitsnetwerken lijken dit nog niet aan te kunnen. Steeds vaker moet de netwerkbeheerder “nee”, verkopen, omdat het net vol raakt. Dit geldt zowel voor de levering aan het net als afname van het net. Nu al geeft netwerkbeheerder Liander aan dat er problemen zijn op het net. Voor Súdwest-Fryslân lijkt het erop dat Liander in 2024 al haar netten voldoende heeft verzwaard rondom Sneek, Bolsward, Workum, IJlst, Makkum, Marnezijl en Hemelum om weer meer grootschalige energie opwek aan te kunnen (bron: Liander).

Pieken en dalen energienet Elektriciteit zal tot 2030 met name met zon en wind worden opgewekt. Het nadeel hiervan is dat de opwek hiervan afhankelijk is van weersomstandigheden. Hierdoor kan er aanbod zijn van elektriciteit zonder dat er vraag is. Of er is vraag zonder dat er voldoende aanbod is. Dit vraagt om een flexibelere vraag of om het bufferen van elektriciteit. Om ons elektriciteitsnet effectiever en efficiënter in te zetten is buffering van elektriciteit een must. Waterstof is hiervoor mogelijk een goede oplossing (zie ook hoofdstuk 6 – Cross overs).

Participatie en duurzame energie opwek In het Klimaatakkoord staat dat de omgeving en marktpartijen gelijkwaardig samenwerken om duurzame energie op land mogelijk te maken. “Dit vertaalt zich in een evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).” (Klimaatakkoord blz. 219). Bewoners kunnen op deze manier direct profiteren van nieuwe opwek van energie.

28

Anders produceren

Verhoging energiebelasting aardgas

De samenleving (en ook de gemeente) zal steeds meer eisen gaan stellen aan circulair inkopen/aanbesteden. Dit biedt ondernemers kansen om nieuwe marktconcepten te ontwikkelen en op de markt te brengen. Vereniging Circulair Friesland is een mooi voorbeeld van hoe ondernemers hierin zelf hun verantwoordelijkheid nemen.

Het rijk zal de energiebelasting op elektriciteit de komende jaren verlagen en de belasting op aardgas verhogen. De huidige aardgasprijs zal in de toekomst stijgen (Klimaatakkoord, blz. 23). Gevolg is dat hoe langer woningen op het aardgas aangesloten blijven, des te hoger de jaarlijkse kosten worden. Het is wenselijk deze effecten mee te nemen in de afwegingen die gemaakt worden in de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. Vooral als het gaat om de keuze welke wijk/kern wanneer van het aardgas afgaat.

Meer banen door Circulaire Economie TNO stelt dat per jaar binnen betrokken sectoren van de Circulaire Economie een extra omzet van € 7,3 miljard kan worden gegenereerd, waarmee 54.000 banen gemoeid zijn voor Nederland. (RPNC, blz. 13). Door voorop te lopen kan Súdwest-Fryslân hier van mee profiteren.

Extra kosten bewoners Bewoners en instellingen krijgen te maken met extra eenmalige kosten voor het aanpassen van de woning (bijv. kooktoestel, isolatie en installatie). Hoe hoog deze kosten zijn is nog niet te zeggen. Mogelijk zullen sommige bewoners deze kosten niet kunnen betalen. Wij zullen deze kosten zoveel mogelijk meenemen in de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen.

Onvoldoende vakmensen en grondstoffen In Nederland (en Europa) zullen steeds meer woningen verduurzaamd (waaronder isolatie) worden. De vraag naar menskracht en grondstoffen zal hierdoor sterk toenemen. Onbekend is wat dit voor effect heeft op de prijs van de maatregelen en of er tekorten in arbeidskrachten of materialen zullen ontstaan. Gezien de huidige situatie valt een tekort aan arbeidskrachten te verwachten. Wij zullen samen met ondernemers en onderwijs nagaan hoe wij dit tekort op de langere termijn kunnen tegengaan.

29

8.Organisatie en middelen Organisatie In het organogram (figuur 4) is te zien hoe het Programma Klimaatmitigatie georganiseerd is. De blauwe kolom geeft aan hoe de RES regionaal georganiseerd is. De groene kolom geeft aan hoe het programma Klimaatmitigatie binnen de Gemeente SWF georganiseerd is. Een onderdeel van Klimaatmitigatie is de pijler Elektriciteit met daarin de RES. Vandaar de lijntjes (de bestuurlijke en ambtelijke relaties) naar het regionale deel. De rode kolom zoomt in op het Programmateam Klimaatmitigatie, bestaande uit 3 aanspreekpunten, elk verantwoordelijk voor 1 pijler: elektriciteit (met de RES), Gebouwde omgeving (met de TVW) en de rode draad Circulaire Economie. Rondom elke pijler zijn werkgroepen georganiseerd bestaande uit zowel interne als externe collega’s.

Middelen In tabel 1 zijn per pijler de geraamde kosten en de dekking voor 2022 aangegeven. Toelichting op tabel 1 In 2023 gaan veel van de hierboven genoemde inspanningen door. Hiervoor zal via de voorbereiding voor de Programmabegroting 2023 opnieuw om financiële middelen worden gevraagd

30

Figuur 4: organogram programma deel 1 - Klimaatmitigatie

31

Inspanningen

Beschikbare gelden voor 2022, bedragen in euro’s

*

Programma-

Rijksbijdrage

Rijksbijdrage Rijksbijdrage

begroting 21/22 voor TVW

Ontwikkel-

Energieloketten Energiecoaching agenda

Subsidie

Subsidie Rijk Investerings-

Provincie

voor RREW

lijst

Gebouwde Omgeving €

Vervolgtraject Transitievisie Warmte Projectleiders aardgasvrije wijken

€

160.000

TVW projectteam

€

72.880

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Heeg

€

75.000

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Het Eiland Sneek

€

115.000

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Bolsward-Noord

€

100.000

Handgeld innovatieprojecten oa Pilot Waterstof

€

40.500

Advisering en onderzoek

€

60.000

Faciliteren van initiatieven

€

20.000

155.000

Energiecooperaties en werkgroepen

€

14.000

€

35.000

€

42.120

€

19.500

€

12.000

Communicatie en bewustwording

€

Energiecoördinator/coaching

55.000

20.000 €

RREW regeling Acties inwoners (bijvoorbeeld isolatieactie)

€

€

33.600

€

80.000

€

432.000

31.400

Elektriciteit Onderzoek naar Duurzame Energiesystemen

32

Beschikbare gelden voor 2022 vervolg Circulaire Economie Circulaire Energietransitie

€

50.000

Uitvoeringsaanpak Circulaire Economie

€

100.000

Ut de Mienskip Bijdrage Grutsk & Grien

€

8.000

€

81.620

Programma algemeen Communicatie en bewustwording

€

40.000 €

Opgavegeld Duurzaam Bouwloket Duurzaamheidsprijs

€

20.000

Overige kosten

€

20.000

Totaal

€

996.980

€

155.000

€

40.000

€

40.000

€

55.000

80.000

€ 160.400

€ 20.000

€ 432.000

* De bedragen zijn een optelsom van de beschikbare gelden vanuit de programmabegroting voor 2022 en het restantsaldo van 2021 op grootboeknummer 4740001. Omdat 2021 nog niet is afgesloten zijn de bedragen indicatief.

33

Bijlage - Compendium Energie Onderstaande grafieken laten de klimaatgegevens (bron Klimaatmonitor) van Súdwest-Fryslân zien. Deze gegevens zijn informatief. Op wijkniveau verzamelen wij gegevens waarop wij sturen en nieuwe energiesystemen ontwerpen. De buurtmonitor is hiervan een globaal voorbeeld die voor iedereen te raadplegen is.

34

35

Voorbeeld Wijkpaspoort. Voor iedere wijk in Súdwest-Fryslân is een wijkpaspoort gemaakt.

36

Deel 2 – Klimaatadaptatie

37

Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie Om met z’n allen goed om te kunnen gaan met het veranderende klimaat, heeft de gemeente Súdwest-Fryslân het Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie ontwikkeld. Dit is een uitvoeringsprogramma om steden, dorpen en buurtschappen aan te passen aan het nieuwe klimaat. Het helpt de gemeente, inwoners, bedrijven, winkels, scholen en zorginstellingen om er samen voor te zorgen dat Súdwest-Fryslân in 2050 klimaatbestendig is. En dat Súdwest-Fryslân nog veel groener, gezonder en aantrekkelijker is, waar het prettig wonen, werken en genieten is. Klimaatagenda SWF Het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie is de nadere concretisering van de Agenda Klimaatadaptatie Súdwest-Fryslân als onderdeel van de bredere Klimaatagenda SWF. Deze Klimaatagenda SWF wordt jaarlijks geactualiseerd en vastgesteld door de gemeenteraad en bevat doelstellingen en ambities waar Súdwest-Fryslân zich in de periode tot 2050 op gaat richten. Stresstesten en klimaatgesprekken Het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie is opgesteld op basis van de uitkomsten van stresstesten en klimaatdialogen. Met stresstesten is bijvoorbeeld berekend wat er in een stad, dorp of wijk gebeurt wanneer er heel veel regen valt in korte tijd. Of wat er gebeurt bij langdurige hitte of droogte. Ook hebben stresstesten duidelijk gemaakt wat de gevolgen zijn van overstroming en het stijgen van de zeespiegel.

De stresstesten laten zo zien welke delen van Súdwest-Fryslân het meest kwetsbaar zijn. Informatie over de stresstesten vindt u ook in de Friese Klimaatatlas http://www.frieseklimaatatlas.nl/ en het online iReport. Het voeren van het klimaatgesprek (willen) is de stap tussen de stresstest (weten) en het daadwerkelijk aan de slag gaan (werken) in uitvoeren van

klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving. De gemeente heeft al verschillende klimaatgesprekken gevoerd, zowel intern als extern. Deze verslagen van de al gevoerde klimaatgesprekken zijn gebundeld in het online iReport : https://arcg.is/8jPOq0 Hoe werken we met het Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie? Met het Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie werkt de gemeente met de volgende vijf leidende ontwerpprincipes in ruimtelijke (her)ontwikkelingen: 1. Blauw en groen. Het behouden en versterken van bestaande groen / blauwe structuren; 2. Meervoudig ruimtegebruik gaat voor enkelvoudig. Om klimaatbestendige oplossingen die meer ruimte vragen mogelijk te maken; 3. ‘Vasthouden – Bergen - Afvoeren’. Voor het duurzaam omgaan met hemelwater is dit de volgorde in afnemende voorkeur. Een afgeleide hiervan is de Droogte-trits: ‘Vasthouden – Voorraad vormen – Inlaten’; 4. Integrale aanpak. Wij handelen vanuit het leidende principe dat klimaatadaptatie integraal meegewogen wordt in keuzes over ruimtelijke ontwikkelingen, renovaties, gebruik van de bodem, etc. 5. Waterneutraal (en klimaatbestendig) bouwen bij nieuwe ontwikkelingen Naast opgaven ook kansen De kwetsbare gebieden liggen vooral in onze steden en dorpen.

Naast opgaven liggen in Súdwest-Fryslân ook kansen! Want door onze steden, dorpen en buurtschappen aan te passen met onder andere meer groen, wordt het leefbaarder en aantrekkelijker.

38

Om de opgaven en kansen van een gebied in beeld te brengen, werken we met een Blauwgroen-kansenkaart (zie voorbeeld Het Eiland Sneek). Dat gebeurt in overleg met inwoners en bedrijven. Zo’n kaart laat ook zien wat inwoners zelf kunnen doen aan hun eigen woning, tuin en/of balkon. En hoe bedrijven schade door wateroverlast en hitte kunnen beperken. Zo kan iedereen gericht aanpassingen doen. En maken we onze woonplaatsen ruim voor 2050 samen klimaatbestendig.

39