Bijlage - Klimaatagenda SWF 2022

Klimaatagenda SWF 2022 1

Think global, act local

Voorwoord Voor u ligt de Klimaatagenda SWF 2022 van de gemeente Súdwest-Fryslân. Bij de agenda voor het afgelopen jaar schreven we al dat we als gemeente voor een enorme opgave staan om de doelen van het landelijk Klimaatakkoord te kunnen realiseren. Een jaar later is de opgave onveranderd groot. Op dit moment, begin januari 2022, maken we ons vooral zorgen over de coronapandemie. Het virus blijft de wereld in zijn greep houden, ondanks de snelle ontwikkeling van succesvolle vaccins. Toch willen we ook nu blijven benadrukken dat we het ons niet kunnen permitteren om de ogen te sluiten voor wat ons te doen staat ten aanzien van klimaat, hittestress, wateroverlast, droogte, drinkwatervoorziening, energietransitie en duurzame ontwikkeling. De realiteit is bovendien dat de onvermijdelijke veranderingen in het afgelopen jaar een stukje dichterbij zijn gekomen voor een groeiend aantal inwoners van onze gemeente. Zo weten de bewoners van Het Eiland in Sneek dat er, in samenspraak met hen en andere belanghebbenden, wordt gewerkt aan het plan om de wijk aardgasvrij te maken. Voor Heeg hebben we goede hoop dat we verder kunnen werken aan een warmtenet voor het hele dorp, op basis van aquathermie. Daarnaast is in Bolsward Noord het initiatief genomen voor een wijkuitvoeringsplan op basis van restwarmte van bedrijven.

Verder doen zich nieuwe kansen voor in Bolsward voor geothermie en voor het gebruik van waterstof.

De drie praktijkvoorbeelden waren de opmaat naar de Transitievisie Warmte, waarin we globaal hebben vastgelegd welke dorpen en wijken er tot 2030 aan de beurt zijn om te worden losgekoppeld van het aardgasnet. De Transitievisie Warmte is vastgesteld door de gemeenteraad op 30 september 2021. Voor het vervolg verwijzen we graag naar hoofdstuk 3. in deze Klimaatagenda. Het meepraten en meedoen van onze inwoners – met oog voor een rechtvaardige verdeling van lusten en lasten – blijft voor ons de rode draad om de klimaatdoelen gerealiseerd te krijgen. Kansen Dit voorwoord sluiten we af door er nogmaals op te wijzen dat de hiervoor geschetste ontwikkelingen ons ook kansen bieden. Kansen voor de werkgelegenheid, kansen voor (sociaal) economische groei en kansen voor het verhogen van de sociale samenhang in onze mienskip, met tal van eigen energiecoöperaties. We streven ernaar deze kansen ten volle te benutten, zodat het in Súdwest-Fryslân goed wonen, werken en genieten blijft. Het college van burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân.

2

Inhoudsopgave INLEIDING ..................................................................................................................................................................................................................................................... 5 DEEL 1 – KLIMAATMITIGATIE......................................................................................................................................................................................................................... 6 LEESWIJZER ............................................................................................................................................................................................................................................................... 7 DE SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS (SDG) ............................................................................................................................................................................................................... 7 1. EEN MONDIALE OPGAVE VOOR SÚDWEST-FRYSLÂN .................................................................................................................................................................................

8 SDG’S EN HET AKKOORD VAN PARIJS ............................................................................................................................................................................................................................. 8 DE EUROPESE GREEN DEAL .......................................................................................................................................................................................................................................... 9 EEN NATIONAAL KLIMAATAKKOORD .............................................................................................................................................................................................................................. 9 DE OPGAVE VOOR SÚDWEST-FRYSLÂN ........................................................................................................................................................................................................................... 9 2.

THINK GLOBAL, ACT LOCAL .......................................................................................................................................................................................................................10 WAAR WIJ VOOR GAAN ............................................................................................................................................................................................................................................. 10 WELKE DOELEN WIJ WILLEN BEREIKEN .......................................................................................................................................................................................................................... 10 WAAR WIJ ONS OP RICHTEN ....................................................................................................................................................................................................................................... 10 WAAR WIJ VOOR STAAN ............................................................................................................................................................................................................................................

10 WERKEN VANUIT ZEVEN LEIDENDE PRINCIPES ................................................................................................................................................................................................................. 11 ZES LEIDENDE PRINCIPES BURGERFORUM ADVIES ............................................................................................................................................................................................................ 11 3.RESULTATEN EN RANDVOORWAARDEN ....................................................................................................................................................................................................11 GEBOUWDE OMGEVING ............................................................................................................................................................................................................................................ 11 ELEKTRICITEIT ..........................................................................................................................................................................................................................................................

12 CIRCULAIRE ECONOMIE ............................................................................................................................................................................................................................................. 13 4. ACTIVITEITEN GEMEENTEBREED ...............................................................................................................................................................................................................13 VERSLAG 2021 & PROGRAMMA 2022 ........................................................................................................................................................................................................................ 13 Inzetten op aquathermie ................................................................................................................................................................................................................................. 13 Regioproces Regionale Energiestrategie .........................................................................................................................................................................................................

14 NuLely.............................................................................................................................................................................................................................................................. 14 Gemeentelijk Energiebedrijf ............................................................................................................................................................................................................................ 15 Mobiliteit ......................................................................................................................................................................................................................................................... 15 Uitwerking Transitievisie Warmte ................................................................................................................................................................................................................... 15

3

Ut de mienskip................................................................................................................................................................................................................................................. 16 Interactieve beleidsvorming ............................................................................................................................................................................................................................ 16 Stimulering en bewustwording ....................................................................................................................................................................................................................... 17 Duurzaamheidsprijs......................................................................................................................................................................................................................................... 19 Gemeentelijke organisatie ..............................................................................................................................................................................................................................

19 5.GEBIEDSGERICHTE ACTIVITEITEN ...............................................................................................................................................................................................................21 Wijkuitvoeringsplannen .................................................................................................................................................................................................................................. 21 Windmolens Nij Hiddum Houw ....................................................................................................................................................................................................................... 22 Pilot Energiesysteem Bolsward ....................................................................................................................................................................................................................... 22 Waterstofproductie in gebied Bolsward - Sneek .............................................................................................................................................................................................

23 Icoonproject Circulaire Economie: Buitendienst Bolsward .............................................................................................................................................................................. 23 Energiecoöperaties en -werkgroepen ............................................................................................................................................................................................................. 23 CO2 opslag in bomen en bos ............................................................................................................................................................................................................................ 24 6.COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE ............................................................................................................................................................................................................26 Natuurlijk Duurzaam Vooruit ..........................................................................................................................................................................................................................

26 Standaardiseren en toch maatwerk ................................................................................................................................................................................................................ 26 7. KANSEN EN BEDREIGINGEN ......................................................................................................................................................................................................................28 GEBOUWDE OMGEVING EN MOBILITEIT......................................................................................................................................................................................................................... 28 HET NETWERK ......................................................................................................................................................................................................................................................... 28 PIEKEN EN DALEN ENERGIENET ....................................................................................................................................................................................................................................

28 PARTICIPATIE EN DUURZAME ENERGIE OPWEK ................................................................................................................................................................................................................ 28 ANDERS PRODUCEREN ............................................................................................................................................................................................................................................... 29 MEER BANEN DOOR CIRCULAIRE ECONOMIE .................................................................................................................................................................................................................. 29 EXTRA KOSTEN BEWONERS ......................................................................................................................................................................................................................................... 29 VERHOGING ENERGIEBELASTING AARDGAS ....................................................................................................................................................................................................................

29 ONVOLDOENDE VAKMENSEN EN GRONDSTOFFEN............................................................................................................................................................................................................ 29 8.ORGANISATIE EN MIDDELEN .....................................................................................................................................................................................................................30 BIJLAGE - COMPENDIUM ENERGIE ...............................................................................................................................................................................................................34 DEEL 2 – KLIMAATADAPTATIE ......................................................................................................................................................................................................................37 OMGEVINGSPROGRAMMA

KLIMAATADAPTATIE .....................................................................................................................................................................................38

4

Inleiding De Klimaatagenda 2022 is onderdeel van een jaarlijkse cyclus van verslag en uitvoeringsprogramma. Het college legt het verslag van activiteiten van het voorgaande jaar aan de raad voor en komt met een nieuw programma voor het komende jaar. Beide onderdelen zijn bij elkaar gebracht in de verschillende paragrafen, zodat de raad in een oogopslag de stand van zaken kan zien van een bepaalde activiteit. Klimaatagenda SWF 2022 bestaat uit twee delen: 1. Klimaatmitigatie: het onderdeel om de klimaatverandering tegen te gaan. In dit deel staan alléén inspanningen die nodig zijn om te voldoen aan de verplichtingen uit het landelijke Klimaatakkoord. De inspanningen dragen bij aan het hogere doel: CO₂-reductie. 2. Klimaatadaptatie: het onderdeel dat aangeeft hoe wij met de gevolgen van klimaatverandering willen omgaan. In de Omgevingsvisie komen deze twee delen terug in een Omgevingsprogramma Klimaatmitigatie en een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie.

Figuur 1: duiding aanpak gemeente Súdwest-Fryslân

5

Deel 1 – Klimaatmitigatie

6

Leeswijzer In dit deel (Klimaatmitigatie) gaan wij in op de vraag wat wij op lokaal niveau kunnen en moeten doen om onze bijdrage te leveren aan het voorkomen van een extreme klimaatverandering. Wij maken hiermee een lokale vertaalslag van het nationale Klimaatakkoord. Er is gekozen voor een hoofdstukindeling gemeentebreed en gebiedsgericht om zo beter aan te sluiten bij de gebiedsgerichte aanpak zoals gekozen binnen het omgevingsbeleid. Tip: De onderstreepte tekst in het document geeft een verwijzing (hyperlink) naar de brontekst waar de tekst vandaan komt. Voorbeeld dit is een link naar het Nationale Klimaatakkoord.

De Sustainable Development Goals (SDG) De Sustainable development goals die van toepassing zijn op dit deel van de klimaatagenda zijn middels logo’s weergegeven in figuur 2. In de diverse hoofdstukken worden de SDG’s concreet gemaakt en toegesneden op onze gemeente. In het algemeen zijn de volgende SDG’s van toepassing op deel 1 - klimaatmitigatie: 7. Duurzame en betaalbare energie 8. Fatsoenlijke banen en economische groei 9. Innovatie en Duurzame infrastructuur 11. Veilige en duurzame steden 12. Duurzame consumptie en productie 13. Klimaatverandering aanpakken 17. Partnerschappen voor de doelen

Figuur 2: Sustainable Development Goals Klimaatmitigatie

7

1. Een mondiale opgave voor Súdwest-Fryslân De laatste jaren is internationaal en nationaal het besef gegroeid dat de uitstoot van broeikasgassen door menselijk handelen zeer waarschijnlijk ernstige gevolgen heeft voor het leven op aarde. Hieronder beschrijven wij de politieke gevolgen van dit besef en wat dit betekent voor SúdwestFryslân.

SDG’s en het akkoord van Parijs Op 25 september 2015 is door alle leden van de VN resolutie 70/1 aangenomen. Met deze resolutie hebben alle landen in de wereld ingestemd met een Duurzame Wereldagenda tot 2030. De kern van deze agenda vormen de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s). Met deze doelen wil de VN een duurzame ontwikkeling in de wereld in gang zetten op het gebied van

People, Planet en Prosperity. Onder de 17 SDG’s hangen 169 concretere subdoelen. Voor het Klimaat is doel 13 beschreven; “Neem dringend maatregelen om de klimaatverandering en de gevolgen ervan te bestrijden.” In lijn met doel 13 van de SDG’s is op 4 november 2016 het Akkoord van Parijs officieel ondertekend. Met dit akkoord hebben 189 van de 197 landen verklaard de uitstoot van broeikasgassen terug te willen dringen. Het doel; de gemiddelde mondiale temperatuurstijging moet behoorlijk onder (‘well below’) 2°C blijven, met inspanningen om de stijging verder te beperken tot 1,5°C (Akkoord van Parijs, art. 2.1a). In het Klimaatpact van Glasgow (november 2021) is aangegeven dat de globale temperatuurstijging niet meer dan 1,5oC mag bedragen.

8

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is aangewezen om verslag uit te brengen over de ontwikkelingen rondom dit doel. Het IPCC doet zelf geen onderzoek, maar verzamelt, toetst, legt relaties en publiceert dit. Zo concludeert het IPCC (2021, p.14) dat de gemiddelde opwarming van het aardoppervlak in de 21ste eeuw boven de 1,5oC en 2,0oC zal uitkomen, tenzij er de komende decenia drastische maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.

De Europese Green Deal Met de Europese Green Deal (11 december 2019) geeft de Europese Commissie aan hoe zij in Europa om wil gaan met de SDG’s en het Akkoord van Parijs. De Commissie heeft als doel, dat Europa als eerste continent voor 2050 klimaatneutraal wordt. Aanvankelijk wilde zij de CO2-uitstoot reduceren met 40% ten opzichte van 1990. Onder druk van een aantal landen, waaronder Nederland is deze doelstelling verhoogd naar 55% (Europese Raad, december 2020). De Green Deal voorziet in een routekaart van maatregelen om:  hulpbronnen efficiënter te gebruiken door over te schakelen op een schone, circulaire economie;  de biodiversiteit te herstellen en de vervuiling terug te dringen. De EU zal ook financiële en technische bijstand verlenen om de mensen, bedrijven en regio’s die het zwaarst worden getroffen door de overgang naar een groene economie, te helpen. Onder het motto “Leave no one behind” wil de EU werken aan een rechtvaardige transitie waarbij ook de meest getroffen regio’s mee kunnen. Hiervoor moet 100 miljard euro beschikbaar komen in de periode 2021-2027.

Een Nationaal Klimaatakkoord In Nederland heeft het Kabinet op 28 juni 2019 het nationale Klimaatakkoord gepresenteerd. Het akkoord loopt tot 2030 en heeft als doel om voor dat jaar 49% CO2 te reduceren ten opzichte van 1990. In het Klimaatakkoord is echter al rekening gehouden met een reductie van 55%, zoals deze nu door Europa is vastgelegd. Wat voor gevolgen deze verhoging heeft voor de inspanningen in Nederland is niet duidelijk. Om de doelstellingen uit het Klimaatakkoord te behalen, zet het akkoord in op vijf pijlers: Gebouwde Omgeving, Elektriciteit, Landbouw, Mobiliteit en Industrie. Circulaire Economie loopt als rode draad door het akkoord. Voor iedere pijler zijn afspraken gemaakt met koepelorganisaties. De VNG heeft het akkoord in een speciale ledenvergadering aan haar leden voorgelegd. In totaal hebben 99,7 procent van de gemeenten voor het akkoord gestemd. Wel geven gemeenten hierbij het signaal: de verduurzaming van gemeenten gaat alleen lukken als het Rijk zich houdt aan de afspraken die we hierover hebben gemaakt om de energietransitie voor ons haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar te maken. Voor de Circulaire Economie geldt het Rijksbrede programma “Nederland Circulair in 2050” als basisdocument. Met de ondertekening van het Grondstoffenakkoord heeft de VNG aangegeven achter de Circulaire aanpak van het Rijk te staan.

De opgave voor Súdwest-Fryslân Onder het motto “think global, act local” hebben wij in Deel 1 van deze Klimaatagenda (Klimaatmitigatie) een lokale vertaalslag gemaakt van het internationale en nationale beleid. Zo dragen wij, binnen ons kunnen, eenop-een bij aan de Klimaatuitdaging die voor ons ligt.

9

2. Think Global, Act Local Waar wij voor gaan Súdwest-Fryslân bruist in 2050 van de energie. Wij leven in een schone en veilige leefomgeving waar het goed vertoeven is. Onze kinderen ademen schonere lucht in dan wijzelf ooit hebben gedaan. Het landschap is weids en voorziet onze 89 kernen van onze eigen duurzame energie. Iedere kern heeft hierin haar eigen unieke keuzes gemaakt. Bewoners zijn trots op hun omgeving. Afval bestaat niet meer. Oud wordt nieuw door onze vakmensen. Grondstoffen gebruiken wij opnieuw om nieuwe producten te maken. Investeren in het Klimaat is de nieuwe economie geworden. Een economie die klaar is voor de toekomst.

Welke doelen wij willen bereiken Gemeentebreed Wij brengen de CO2-uitstoot in Súdwest-Fryslân vóór 2030 tot de helft terug ten opzichte van 1990. Dat willen we doen door:  te werken aan een Circulaire Economie, waarbij wij goederen en grondstoffen voor minimaal 50 % hergebruiken;  binnen de Gebouwde Omgeving 8000 woningen aardgasvrij te maken en hiervoor schone energie als alternatief in te zetten (het aantal van 8000 woningen is direct afgeleid van de landelijke doelstelling om 1,5 miljoen woning van het aardgas te halen voor 2030 (Klimaatakkoord, blz. 16)). De activiteiten die wij uitvoeren om onze doelen te bereiken dragen structureel bij aan het versterken van de lokale economie.

1

Circulair inkopen heeft te maken met het circuleren van grondstoffen. Zie ook de definitie op pagina 19.

Gemeentelijke organisatie Wij willen het goede voorbeeld geven. Hiervoor zetten wij in op de volgende doelen:  In 2030 wekken wij voor 100% onze eigen elektriciteit duurzaam op.  In 2030 kopen wij 100% circulair1 in en in 2050 kopen wij 100% duurzaam2 in. Tot 2030 zullen wij ons continu actief inzetten om toe te werken naar deze doelen. Energie-opwek en duurzaam en circulair inkopen zullen daarmee vaste onderdelen zijn van onze plannen en de uitwerking daarvan. Streven is een continue verbetering van deze onderdelen.

Waar wij ons op richten Als wij de doelen willen bereiken is het nodig om focus aan te brengen. Wij zetten daarom in op de twee pijlers Gebouwde Omgeving en Elektriciteit met als rode draad Circulaire Economie, zoals beschreven in het Klimaatakkoord. Wij kiezen hiervoor, omdat de gemeente de regierol heeft voor de pijlers Elektriciteit en Gebouwde Omgeving. In de volgende hoofdstukken gaan wij in op deze pijlers met een Gemeente brede en gebiedsgerichte aanpak.

Waar wij voor staan De energietransitie zal vele jaren duren. Wij zullen met verschillende partners relaties aangaan. Richting hen willen wij een consistent beleid voeren dat ook flexibel is. Hiervoor werken wij vanuit onderstaande leidende principes. Deze leidende principes gelden voor alle activiteiten binnen het programma Klimaatmitigatie.

2

Duurzaam inkopen is bijvoorbeeld eerlijke handel of biologisch.

10

Werken vanuit zeven leidende principes 1. Wij zetten in op energie uit de samenleving. Bewonerscollectieven zijn onmisbaar bij CO2 reductie. Dragen initiatieven bij aan onze doelen? Dan krijgen initiatieven voorrang op andere (interne en externe) initiatieven. 2. Wij gaan uit van mogelijk maken. Wij stellen ons flexibel op richting initiatiefnemers. Gezamenlijk kijken wij hoe wij het initiatief tot een succes kunnen maken. 3. Wij laten niemand achter. Wij hebben niet alleen oog voor de initiatiefnemers. Iedereen moet mee kunnen doen in de energietransitie. Alle bewoners weten waar zij aan toe zijn. Wij steken tijd en middelen in goede communicatie. Daarnaast zoeken wij naar betaalbare oplossingen voor iedereen. 4. Wij werken vanuit synergie. In het kielzog van CO2 reductie kijken wij altijd of wij bij initiatieven ook andere zaken kunnen verbeteren. Dit geldt zowel bij ontwerp als bij uitvoering. Op die manier maken wij werk met werk. Daarnaast geven wij synergie vorm in de ruimte door functies met elkaar te verbinden. Meervoudig ruimte gebruik is waar mogelijk de norm en wij kiezen voor een all inclusive aanpak. 5. Wij richten ons op taken waar wij invloed op hebben. Ondanks onze inzet zullen wij ook tegen beperkingen aanlopen. Wij houden ons daarom niet bezig met zaken waar wij niets aan kunnen doen. 6. We doen wat we aan kunnen. Daarnaast moeten ook wij keuzes maken.

Niet alles kan tegelijk. Wij doen dingen liever goed dan half. Soms betekent dit dat wij ook ‘nee’ moeten verkopen. 7. Wij gaan uit van onze eigen kracht. Tenslotte willen wij zelf met de samenleving werken aan onze klimaatdoelen. Alleen waar wij en de samenleving kennis en kunde te kort schieten huren wij in.

Zes leidende principes Burgerforum advies Deze aanvullende principes worden gehanteerd bij de uitwerking van de gemeentelijke RES, de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. Voor een toelichting over het Burgforum advies zie hoofdstuk 1 van

de Handleiding Burgerforum. We houden rekening met het Burgerforum advies en wij vertalen dit naar het omgevingsbeleid. (raadsbesluit, 24 september 2020)

     

“Wij willen ons geluk behouden”. Versterk de zelfbeschikking van de mienskip. Help ons om het samen te doen. Van zelfbeschikking naar ‘samenbeschikking’. Heb oog voor rechtvaardigheid en een eerlijke verdeling. Wees toekomstgericht.

Europe / Den Haag ready Wij kunnen meer gebruik maken van subsidies van het rijk en Europa voor de Energietransitie. Wij gaan hierbij uit van de volgende gouden regels: 1. Innoveer: zet vernieuwende elementen in (technisch, sociaal, …). 2. Focus: weet wat je wil (bijv. aquathermie of waterstof). 3. Werk samen: ga allianties aan met andere partijen en doen gezamenlijk een aanvraag. 4. Laat Europa/Den Haag zien wat je voor hen kunt betekenen. 5. Weet hoe Europa werkt (regels, procedures, …). 6. Leg contacten in Europa/Den Haag, ambtelijk en bestuurlijk. 7. Heb een verhaal (visie, planning, businesscase).

3.Resultaten en randvoorwaarden Gebouwde Omgeving Om de nationale klimaatdoelen te halen is het nodig dat de Gebouwde Omgeving voor 2050 van het aardgas afgaat. Met de Gebouwde Omgeving bedoelen wij alle woningen en de gebouwen van de publieke en commerciële dienstverlening. Het kabinet wil binnen de Gebouwde Omgeving voor 2030, anderhalf miljoen woningen van het aardgas afhalen. Gemeenten

11

spelen volgens het Klimaatakkoord een cruciale rol om deze woningen van het aardgas te halen. Om deze reden hebben gemeenten de regierol in de warmtetransitie. In Súdwest-Fryslân vallen 49.700 (peildatum 1 februari 2020) gebouwen binnen de opgave Gebouwde Omgeving. Als wij deze doelstelling doorrekenen naar Súdwest-Fryslân dan moeten wij vóór 2030, 8000 woningen aardgasvrij maken. Dit hebben we vastgelegd in de Transitievisie Warmte (vastgesteld door de raad op 30 september 2021). Naast verblijfsgebouwen kent Súdwest-Fryslân ook een relatief lichte industrie. Voor ons is de aard van de industrie een reden om deze mogelijk ook mee te nemen in de ontkoppeling van het aardgas. De verantwoordelijkheid voor deze ontkoppeling blijft bij de bedrijven zelf liggen.

uit hernieuwbare bronnen (met name wind en zon). Daarvan wordt landelijk 35 TWh aan de gebouwde omgeving toegerekend. Vanuit het Klimaatakkoord is de verantwoordelijkheid voor deze 35 TWh regionaal neergelegd in de vorm van de Regionale Energiestrategie (RES). Hiervoor is Nederland opgedeeld in 30 regio’s en is Fryslân als geheel een regio. De optelsom van alle 30 RES-en moet 35 TWh zijn. Bij de vaststelling van de RES-en volgt nu de uitvoering hiervan. Voor de gemeente betekent dit dat wij gaan voldoen aan de afspraken uit de RES. Wij moeten voldoende elektriciteit gaan opwekken en het participatieproces borgen. Resultaten In 2050 voorziet Súdwest-Fryslân volledig in haar eigen energiebehoefte (motie raad 6 juni 2019)

Resultaten  Vóór 2023 werken wij de drie schillen van de transitievisie warmte uit in drie uitvoeringsaanpakken.  Vóór 2023 stellen wij een leidraad op voor de wijkuitvoeringsplannen en werken wij minimaal één wijkuitvoeringsplan uit (Klimaatakkoord, blz. 27).  Wij voeren ieder jaar een bewustwordingsactie uit voor onze inwoners met een handelingsperspectief.

Randvoorwaarden Bij het uitwerken van de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen gaan wij uit van de laagst maatschappelijke kosten (Klimaatakkoord, blz. 27). Dit is noodzakelijk om de energietransitie voor onze inwoners betaalbaar te houden. Dit werken we verder uit in het wijkuitvoeringsplan.

Elektriciteit In 2030 moet landelijk 70% van onze elektriciteit uit hernieuwbare bronnen komen. Dat gebeurt met windturbines op zee, op land en met zonnepanelen op daken en in zonneparken. In totaal streeft het kabinet naar 84 TWh

Regionale Energiestrategie Voor 1 juli 2023 moet RES 2.0 door de regio worden ingediend bij het Rijk, met daarin projectlocaties van duurzame energiesystemen. (kamerbrief RES, 9 april 2020)



Voor 2023 is 50% van de te realiseren RES-projecten planologisch vergund.(Klimaatakkoord blz. 163)

Randvoorwaarden  Bij de productie van duurzame elektriciteit streven wij er actief naar dat 50 % van de productie in eigendom komt van de lokale omgeving (burgers en bedrijven) (Klimaatakkoord blz. 19). Op deze manier kunnen burgers delen in de lusten van de opwek van duurzame elektriciteit.  Iedere gemeente moet zoveel mogelijk eerst op eigen grond voorzien in haar eigen energiebehoefte. Daarnaast moet de restopgave die Regio Fryslân moet opwekken evenredig worden verdeeld over alle Friese gemeenten (motie van de raad van 6 juni 2019).  Súdwest-Fryslân zal geen medewerking (meer) verlenen aan de plaatsing van zonnepanelen/zonne-eilanden en nieuwe windturbines in dat

12

 

deel van de het IJsselmeer dat toebehoort aan de gemeente SúdwestFryslân (motie van de raad van 6 juni 2019). Het gebruik van groene energie in relatie tot afname door datacentra wordt opgenomen in de RES (toezegging wethouder, 22 oktober 2020). De uitgangpunten – zoals genoemd in het Nationaal Klimaatakkoord – voor financiële participatie van omwonenden bij duurzame energieprojecten worden gehanteerd (raadsbesluit, 1 juli 2020).

Circulaire Economie “De circulaire economie biedt een antwoord op de grote uitdaging in de 21ste eeuw om veel efficiënter om te gaan met grondstoffen. Om de mensheid blijvend te kunnen voeden en voorzien van noodzakelijke goederen en om een menswaardig bestaan te garanderen, is een fundamenteel anders omgaan met grondstoffen nodig. Het gaat om een economie die voorziet in behoeften zonder onaanvaardbare milieudruk en zonder uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Deze opgave vraagt om veranderingen in brede zin. Zowel technische, sociale en systeeminnovaties zullen moeten worden doorgevoerd.”, volgens het Rijksbrede programma Nederland Circulair (RPNC, blz. 8). Verstandiger omgaan met grondstoffen past ook bij het klimaatbeleid. De jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen in Nederland is ongeveer 200 megaton CO2(eq). Efficiencyverbetering in grondstof- en materiaalketens kan circa 17 megaton CO2 per jaar besparen (dat is 9% van de totale Nederlandse uitstoot) en daarmee een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen (p.14 RPNC). Resultaten Súdwest-Fryslân gebruikt in 2030 50% minder primaire grondstoffen, zoals mineraal, fossiel en metalen (lokale vertaling van RPNC, blz. 15). Randvoorwaarden Om te komen tot een circulaire economie zijn onderstaande randvoorwaarden van belang:

 



Technisch-inhoudelijk worden andere materialen gebruikt en worden producten ontworpen voor hoogwaardig hergebruik. Procesmatig is er een lange-termijn samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer(s). Dit kan al starten met een marktverkenning om te zien of de uitvraag naar het desbetreffende circulaire product mogelijk is. Financieel worden circulaire prestaties op lange termijn geborgd binnen een haalbare businesscase voor beide partijen. Verder wordt naast de aanschafkosten van een product, de kosten van de hele levensloopcyclus in de berekening betrokken. Het gaat om de investering, de waarde gedurende de gehele levensduur en de waarde aan het eind van de levensduur.

4. Activiteiten Gemeentebreed Verslag 2021 & Programma 2022 Inzetten op aquathermie Aquathermie is het winnen van warmte uit oppervlaktewater. Daarvoor heb je niet alleen water nodig maar ook warmtepompen. Warmtepompen kunnen elektriciteit erg efficiënt omzetten in warmte. 1 kWatt elektriciteit levert ongeveer 3,6 kWatt warmte. Hierdoor zijn voor de warmtetransitie bijvoorbeeld 3,6 keer minder zonnepanelen en windmolens nodig dan bij een 100% all-electric oplossing. Een warmtepomp kan ook warmte uit oppervlakte water halen. Aangezien Súdwest-Fryslân heel veel oppervlakte water heeft is dit voor Súdwest-Fryslân erg interessant. De Provincie Fryslân heeft de ambitie uitgesproken om wetterwaarmteregio van Nederland te worden. Wetterwaarmte is het Friese woord voor

13

aquathermie: de winning, opslag en distributie van warmte uit water. Wetterwaarmte is een belangrijke warmtebron in de transitie naar een aardgas-vrije leefomgeving. Waar komt deze ambitie vandaan? • In de Provincie en onze gemeente is veel oppervlaktewater met een grote energiepotentie. Naar schatting kan in ongeveer 60% van de (niet-industriële) warmtevraag worden voorzien met oppervlaktewater. • Wetterwaarmte biedt kansen. Niet alleen kansen voor lokale en duurzame energie, maar ook voor ecologie, economie, landschap en de betrokkenheid vanuit de mienskip. • In Fryslân zijn al verschillende initiatieven en projecten met wetterwaarmte in ontwikkeling zoals het project Warm Heeg. Wij willen daarom meer kennis en ervaring op doen rondom aquathermie. Dat doen we door actief deel te nemen aan een provinciaal bestuurlijk overleg gericht op aquathermie, ons kennisnetwerk rondom aquathermie te versterken en uit te breiden en de project Warm Heeg en het Eiland verder en nader te onderzoeken tot een uitvoering gereed plan. Regioproces Regionale Energiestrategie Volgens het Klimaatakkoord (2019) moesten de RES-regio’s voor 1 juli 2021 een definitief bod indienen. Dit bod geeft aan hoeveel elektriciteit elke regio duurzaam gaat opwekken voor 2030. Regio Fryslân heeft in april 2021 haar RES-bod van 3,0 TWh ingediend.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent – op basis van een optelsom van alle concept-RES’en begin 2021 – met een bandbreedte van 31 – 46 TWh in 2030. Dit betekent dat het doel van 35 TWh in 2030 binnen bereik ligt, maar dat het tegelijk nog geen gegeven is dat dit doel tijdig wordt behaald. Het PBL levert december 2021 een volledige kwantitatieve analyse van de opstelsom van alle RES’en 1.0 en gaat hier dan nader op in. Voor juli 2023 moeten alle regio’s de RES 2.0 opstellen. Hierin moet komen te staan waar de opwek plaatsvindt. Voor Fryslân is dit vrijwel volledig duidelijk, omdat de RES 1.0 is gebaseerd op vergunnende aanvragen.

Om verder invulling te geven aan de RES zijn vier kerngroepen gestart:  Duurzame elektriciteit en Lokaal eigendom Beoogd resultaat: Een impuls geven aan het overeengekomen streven naar (minimaal) 50% lokaal eigendom in projecten voor de opwek van duurzame elektriciteit.  Warmtetransitie in de gebouwde omgeving Beoogd resultaat: Het leggen van een basis voor ondersteunende instrumenten voor het invullen van de opgave voor warmtetransitie in de gebouwde omgeving.  Energie-infrastructuur Beoogd resultaat: Het bijdragen aan besluitvormingsprocessen ten behoeve van een toekomstbestendig elektriciteitsnetwerk in Fryslân.  Maatschappelijke inpassing Het ontwikkelen en aanreiken van instrumenten om een goede maatschappelijke inspanning van duurzame energieprojecten door gemeenten mogelijk te maken. De taskforce Energie-infrastructuur voert het komende jaar een systeemstudie uit op het Friese netwerk. In deze studie worden ook nieuwe ontwikkelingen, zoals waterstof (en daarmee belangrijk voor SWF) meegenomen. NuLelie Door de Energietransitie staat het elektriciteitsnetwerk onder andere in Fryslân zwaar onder druk. Gevolg is dat bedrijven soms niet kunnen uitbreiden en dat zonnepanelenparken niet kunnen worden aangesloten. Om deze problematiek op te lossen is netwerkbeheerder Liander het project NuLelie gestart.

Doel van het project is om voor de 10 jaar het elektriciteitsnetwerk voldoende up-to-date te hebben. NuLelie moet in 2025 klaar zijn. Binnen de RES-regio wordt gekeken welke gebieden als eerste opge-

14

waardeerd moeten worden. De insteek op dit moment is dat gebruik voorrang krijgt op leveren. De definitieve keuzes worden begin 2022 gemaakt. Duidelijk is wel dat een groot deel van Sneek als eerste pilot is aangewezen. Gemeentelijk Energiebedrijf De komende decennia zal er in alle dorpen en wijken een alternatief voor aardgas komen. De kosten voor een alternatief energiesysteem voor aardgas zullen niet in iedere wijk hetzelfde zijn. Dit kan betekenen dat bewoners in de ene wijk meer voor aansluiting en/of verbruik gaan betalen dan bewoners in een andere wijk. Om deze verschillen te voorkomen, en om alternatieve energiesystemen mogelijk betaalbaarder te maken, is het college een onderzoek gestart. Aanvankelijk ging het alleen om een gemeentelijk energiebedrijf. Om te voorkomen dat andere interessante oplossingen niet worden meegenomen is het onderzoek verruimd naar mogelijke ‘financiële constructies’. Een gemeentelijk energiebedrijf is dan één van de opties. De laagste kosten voor de eindgebruiker is een belangrijk uitgangspunt voor het onderzoek. Een ander uitgangspunt is dat de benodigde financiële middelen geen issue zijn. Hiermee bedoelen we dat zowel een commercieel bedrijf als de overheid een financiële constructie nastreeft die uit kan. Dus geldstromen (bijvoorbeeld vanuit het Rijk) zijn sowieso nodig.

Met daarbij de kanttekening dat commerciële bedrijven uitgaan van winstmaximalisatie. Ervan uitgaande dat de benodigde financiële middelen voorhanden zijn, gaan we onderzoeken wat de beste keuze is: in eigen beheer of juist uitbesteden, en welke financiële constructies daarbij mogelijk zijn. In dit onderzoek worden de lopende wijkuitvoeringsplannen en andere projecten in Nederland benut als praktijkvoorbeelden. Mobiliteit Een van de vijf pijlers in het Klimaatakkoord is Mobiliteit. Wij hebben Mobiliteit niet als aparte pijler opgenomen in deel 1 - Klimaatmitigatie, omdat onze invloed op duurzame mobiliteit (nog) beperkt is. Duurzame mobiliteit heeft wel gevolgen voor de pijler Elektriciteit. Zo zal de groei naar

elektrische auto’s naar verwachting steeds verder toenemen. In de toekomst zullen er meer laadpalen nodig zijn (wellicht duizenden). Dit betekent mogelijk dat we door deze nieuwe energieverbruikers (waaronder ook warmtepompen) het elektriciteitsnetwerk moeten verzwaren. Voor de opwek betekent dit dat wij meer hernieuwbare energie moeten gaan opwekken. Voor het Wagenpark van de Buitendienst is een visie inclusief uitwerking opgesteld om in 2030 fossiel vrij te zijn. In 2021 is de aanbesteding voor het realiseren van openbare laadpalen in gemeente Súdwest-Fryslân gegund aan Laadkracht bv. Laadkracht plaatst minimaal de komende vijf jaren openbare laadpalen. Een laadpaal is onder voorwaarden en het principe ‘paal volgt auto’ aan te vragen via: www.regelmijnlaadpaal.com. Ondertussen onderzoeken we mogelijkheden om het vervoer in SúdwestFryslân verder te verduurzamen bijvoorbeeld ons eigen wagenpark en het doelgroepenvervoer. Uitwerking Transitievisie Warmte In 2021 is de Transitievisie warmte vastgesteld door de gemeenteraad. Hierin is het doel gesteld om voor 2030 8000 woningen van het aardgas af te halen. Om dit doel te behalen is aan het project Transitievisie Warmte verder vormgegeven. De schillenbenadering welke is gekozen in de Transitievisie Warmte wordt verder uitgewerkt met een aantal belangrijke pijlers:  De Schillenstrategie.

o Door projecten als Warm Heeg, Reahus en Dearsum zien wij kansen in projecten vanuit de mienskip. Deze projecten bieden kansen om gezamenlijk met bewoners de transitie vorm te geven. Maar wij moeten als gemeente ook meters gaan maken met A- en B label wijken. De schillenstrategie heeft als doel om te bepalen in welke project geïnvesteerd gaat worden om zo onze doelen veilig te stellen voor 2030.  De Schillenaanpak.

15

Per schil zal er een uitvoeringsmethode worden uitgewerkt met diverse kaders en richtlijnen. Als voorbeeld kunnen de Wijkuitvoeringsplannen worden genomen. o Om deze methode bij verschillende wijken te kunnen toepassen is een uniforme aanpak essentieel. Een aantal vaste elementen worden opgenomen om tot een integrale aanpak te komen. Participatie en communicatie. o Binnen de Transitievisie Warmte wordt op meerder vlakken aandacht besteed aan de thema’s participatie (NPBO-methode) en communicatie. Naast een op te stellen communicatieplan worden ook de eerste stappen gezet om bewoners actief te betrekken bij de Transitievisie Warmte. o



Deze onderwerpen worden verder uitgewerkt, waarbij we kiezen voor een integrale aanpak met verschillende stakeholders. Ut de mienskip De gemeenteraad heeft het Burgerforum advies behandeld en volledig overgenomen (raad van 24 september 2020). Dit advies vormt daarmee een belangrijke basis voor de Energietransitie. Deze principes staan daarom in hoofdstuk 2. Om recht te doen aan dit Burgerforumadvies werkt het college in 2021 verder uit hoe zij omgaat met dit advies. Hier is nog geen invulling aan gegeven. Wel zijn de principes gebruikt bij de uitwerking van de gemeentelijke RES, de Transitievisie Warmte, de eerste Wijkuitvoeringsplannen en de ruimtelijke invulling van zonnepanelen bij stedelijk gebied. In 2022 kijkt het college naar: 



praktische, voor gebruikers betaalbare procedures bij de vergunningverlening (zon- en windenergie, toepassen energiebesparende maatregelen); beschermen van kwetsbare gebieden, door in beeld te brengen waar energie opgewekt kan worden en waar zonne-energie op daken kan worden toegepast, zodat de natuur wordt gespaard;

   

inzet duurzame/ circulaire bouwmaterialen bij nieuwbouw en renovatie; inzet op zonne-energie op daken bij nieuw te bouwen bedrijfsdaken; gevolgen netwerkbelasting/kosten lokale energiesystemen in vergelijking tot energiesysteemclusters; de rol die vrijwilligers hebben of kunnen pakken in de energietransitie. En wat de vrijwilligers nodig hebben om hun rol in te kunnen vullen.

Interactieve beleidsvorming Duurzame energietoepassingen, zoals zonnepanelenvelden en windmolens, maar ook warmtevoorzieningen, zijn niet altijd eenvoudig ruimtelijk in te passen. Vaak spelen meerdere ruimtevragen op eenzelfde vierkante meter (bijv. landbouw tegenover energie opwek, maar bijvoorbeeld ook ondergrondse en bovengrondse voorzieningen) en zijn er zorgen ten aanzien van een gezonde, vitale en veilige woon- en leefomgeving. Om een goede inpassing toch mogelijk te maken willen wij daarom via experimenteren en maatwerk, ruimte bieden voor innovaties. Dit is een leerproces met onder meer de ontwikkeling van nieuwe procesinstrumenten. Denk aan processen als de Tafel van Makkum, Nije Pleats, Sinnetafels en de Energiemix Methode, en daarnaast nieuwe communicatie technieken, zoals digitale raadplegingsonderzoeken. In dit vraagstuk past Súdwest-Fryslân de Ontwikkelformule toe: Een vorm van samenwerking waarbij alle deelnemers invloed hebben op het proces en het resultaat van dit proces. Hierbij beginnen we met Sinnetafels en Windtafels. We zetten tevens ontwerpkracht in bij gebiedsontwikkelingsprocessen. In 2020 zijn we begonnen met de Participatieve waarde-evaluatie (PWE) voor de RES. In 2021 hebben we een maatwerkaanpak ingericht -bij de initiatiefnemer aan de keukentafel- voor kleine windturbines op agrarische erven.

Daarnaast werken we aan een versnellingsatelier voor de warmtetransitie in wijken, op basis van ontwerpkracht om opgaven bij elkaar te brengen tot innovatieve oplossingen. Súdwest-Fryslân wil verder

16

experimenteren qua participatie om zo meer maatwerk en ruimte te bieden voor innovaties. Het betreft een leerproces waarbij de nieuwe instrumenten na een testperiode en evaluatie een vaste plek krijgen in de werkprocessen en advisering omgevingskwaliteit. De handreiking participatie en omgevingswet die op dit moment wordt opgesteld zal hierbij worden toegepast. Vanuit de eerste verkenning energiepotentieel multifunctionele stadsranden zal de volgende stap zijn om uitvoering te geven aan de Zonneladder. De denkwijze is hier: eerst zoeken naar de mogelijkheden voor duurzame energie in het bestaande stedelijke gebied, op het dak, dan in de openbare ruimte. Dan pas in de stadsrand en daarna platteland (in het landschap). Wij hanteren hierbij het omkeringsprincipe (integrale gebiedsontwikkeling leidend, individuele initiatieven volgend). We willen hierbij en actieve regie voeren als gemeente, bijvoorbeeld door een gedragscode en stimuleringsinstrumenten. We analyseren of het vigerend beleid hiervoor aangepast dient te worden. Stimulering en bewustwording De warmtetransitie staat en valt met de betrokkenheid van onze inwoners. Wij zullen hen dan ook gaan betrekken bij deze transitie. Het gaat tenslotte om het verwarmen en verduurzamen van hun woningen.

Naast dat bewoners intensief betrokken zullen worden bij de wijkuitvoeringsplannen hebben wij ook acties waar bewoners nu al aan kunnen meedoen. Regeling reductie energiegebruik (RRE) Voor 2020-2021 is de RRE-subsidie bij het rijk aangevraagd. Voor de uitvoering van de regeling hebben we gekozen voor een laagdrempelige procedure. Inwoners konden op drie manieren aanspraak maken op de regeling. Met een bon kon €90,- teruggekregen worden van de aanschaf van energiebesparende maatregelen. Daarnaast kon de inwoner gebruik maken van een online shoptegoed, te besteden bij een webshop met energiebesparende maatregelen. Daarnaast konden bewoners met een code een energiebespaarbox aanschaffen. Deze werd dan thuisbezorgd binnen 3 werkdagen. Het doel was

dat 6000 woningeigenaren gebruik zouden maken van de subsidie. Halverwege 2021 was de RRE subsidie volledig benut. Het overgrote deel van de 6000 woningeigenaren heeft gebruik gemaakt van de energiebespaarbox. Regeling reductie energiegebruik woningen (RREW) Voor 2021-2022 hebben wij de RREW- subsidie bij het rijk aangevraagd. Bij deze regeling van 2021-2022 kunnen huurders ook subsidie aanvragen, dit in tegenstelling tot de regeling uit 2020-2021 waarvoor alleen woningeigenaren subsidie kunnen aanvragen. Gezien er reeds door 6000 woningeigenaren subsidie was aangevraagd, heeft de gemeente besloten om deze subsidie enkel open te stellen voor inwoners met een huurwoning. Sinds oktober 2021 staat deze subsidie open tot in ieder geval 31-07-2022. De regeling is exact hetzelfde opgezet als de RRE regeling. Met een belangrijke toevoeging: huurders kunnen een energiecoach aanvragen voor twee of meer bezoeken om samen met de huurder op zoek te gaan naar energiebesparende oplossingen in de woning. Daarnaast is het bedrag vastgesteld op €70,- per huurwoning. Via diverse media, de woningcorporaties, kansbrief in januari, flyers en gericht adverteren willen wij de huurders attenderen op de regeling. Isolatie- en zonnepanelenactie Voor bewoners die hun woning beter willen isoleren hebben wij begin 2021 weer een isolatieactie opgezet.

Bewoners konden tegen een aantrekkelijke prijs isolatie inkopen. Nieuw was dat wij ook hebben ingezet op circulaire isolatie materialen. Dit zijn materialen die in toekomst eenvoudig hergebruikt kunnen worden, dit in tegenstelling tot de huidige isolatiematerialen die nu gebruikt worden (bijv. PUR en PIR). Helaas was de actie minder succesvol dan de voorgaande isolatieactie. De verklaringen hiervoor kunnen Covid19 zijn. Er werden minder offertes opgevraagd gezien er daarbij een huisbezoek nodig was. Daarnaast zijn er geen fysieke bijeenkomsten geweest. Deze bijeenkomsten zien wij als een onderdeel van het succes.

17

In Q1 2022 willen we opnieuw een isolatieactie lanceren en in Q2/Q3 2022 een zonnepanelenactie. De isolatieactie staat opnieuw in het teken van circulair isoleren. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld om de focus te leggen op het alternatief voor PUR en PIR. Gezien de wachttijden bij de installateurs wordt er goed gekeken naar de timing van de actie. De zonnepanelen actie was een enorm succes. Bovendien wordt de gemeente door inwoners benaderd om het opnieuw te organiseren. In 2022 komt er daarom opnieuw een zonnepanelenactie. We zullen onderzoeken of er sprake is van een meerwaarde door deze acties als gemeente te organiseren. De vraag is of de gemeente hierin een blijvende rol moet spelen op de lange termijn. In de uitwerking en uitvoeringsplannen van de Transitievisie Warmte wordt hier verder op ingegaan. Financieringsmogelijkheden voor inwoners Indien onze inwoners geld moeten lenen om de eigen woning te verduurzamen kunnen zij terecht bij het Nationaal Warmtefonds. Het Nationaal Warmtefonds is een regeling van de Rijksoverheid. Het fonds is een laagdrempelig loket, waar bijna alle huiseigenaren goedkoop een lening kunnen aanvragen. De huiseigenaar moet de lening gebruiken om het huis te verduurzamen. Je kunt er zonnepanelen mee aanschaffen of isolatiemateriaal, maar ook de kosten voor de aansluiting op een warmtenet van betalen.

De energierekening gaat als gevolg van het verduurzamen omlaag. Het geld dat de woningeigenaar overhoudt, moet genoeg zijn om de lening + rente in maximaal 10 jaar terug te betalen. Provincie Fryslân biedt de inwoners van Friesland een nog gunstiger tarief aan indien er geleend wordt via het Warmtefonds. De gemeente SWF wil in 2022 het Nationaal Warmtefonds onder de aandacht van haar inwoners brengen. Een aanvullende energiebespaarlening opzetten heeft op moment van schrijven onvoldoende meerwaarde. Wel moet er in 2022 gekeken worden wat de gemeente de huiseigenaar, met bijvoorbeeld een hoger risicoprofiel zoals een negatieve BKR registratie, aanvullend op het Warmtefonds kan bieden om de woning te verduurzamen.

Daarnaast zijn er verschillende subsidiemogelijkheden waar onze inwoners een aanvraag voor kunnen indienen. Zo is er de Investeringssubsidie “Duurzame energie en Energiebesparing (ISDE)” waar onze inwoners een groot deel gesubsidieerd kunnen krijgen van de investering die zij doen om de eigen woning te verduurzamen. In combinatie met een lening via het Nationaal Warmtefonds kan de inwoner voor een laag bedrag per maand de energierekening flink verlagen. De gemeente wil deze subsidiemogelijkheden in 2022 meer onder de aandacht brengen. Energiecoaches Na de pilot rondom energiecoaches is er gekeken hoe we het project rondom energiecoaches verder kunnen vormgeven. Een deel van de RREW subsidie hebben we ingezet om een vaste energiecoach aan te nemen. Deze is beschikbaar voor alle huurders die een RREW aanvraag indienen via Duurzaam Bouwloket. Het doel is uiteindelijk dat de energiecoach door alle inwoners aangevraagd kan worden om hen te coachen in het besparen van energie. Hij kan ook worden ingezet bij vroegsignalering. Wanneer gas/electra rekeningen niet worden betaald, kan er direct gekeken worden of de energiecoach kan helpen. De energiecoach is geen oplossing voor de toenemende energiearmoede. De energiecoach kan het probleem hooguit licht temperen.

Naast de vaste coach zijn we vrijwilligers aan het werven onder de energiecoöperaties en in de wijken waar gestart is met een wijkuitvoeringsplan (WUP). Ook wordt de samenwerking gezocht met dorpsbelangen om energiecoaches te werven. In januari 2022 hopen we met de eerste tweedaagse opleiding te starten voor vrijwilligers. Hier kunnen 20 vrijwilligers aan meedoen. SDG Groep De SDG groep is de opvolger van de Fairtrade werkgroep en een onderdeel van het Fairtrade keurmerk van de gemeente. Mede vanwege corona is het stil geweest rondom de SDG groep. In 2022 wordt onderzocht of en zo ja, hoe de SDG groep kan bijdragen aan de circulaire economie.

18

Grutsk en Grien Grutsk en Grien heeft in 2021 in verband met corona in plaats van een evenement over circulaire economie en duurzaamheid, digitaal campagne gevoerd om de hoeveelheid verpakkingen terug te dringen. Indien corona het toelaat willen we in 2022 weer een laagdrempelig bewustwordingsevenement om een impuls te geven om circulaire economie in relatie tot de Klimaatagenda onder de aandacht te brengen. Duurzaamheidsprijs De Duurzaamheidsprijs werd in 2020 voor de eerste keer uitgereikt in de gemeente. Inwoners kunnen hun duurzame ideeën indienen, waarna deze beoordeeld worden door een jury (onder voorzitterschap van hoogleraar Klimaatverandering Pier Vellinga). De ideeën moeten een bijdrage leveren aan het verminderen van CO₂. De beste ideeën worden beloond met een geldprijs die bedoeld is om uitvoering te geven aan het idee. De Duurzaamheidsprijs wordt in 2022 opnieuw uitgereikt. In 2021 werden daarvoor de eerste voorbereidingen getroffen. Gemeentelijke organisatie Súdwest-Fryslân zet sterk in op het circulair laten werken van haar organisatie. Door circulair te werken reduceren we de CO2 uitstoot en de reststromen. Vervolgens gebruiken we ook minder energie en materiaal bij

zowel het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving als bij het opwekken van fossielvrije energie. Circulariteit en duurzaamheid worden niet meer vrijblijvend toegepast, maar moeten een logisch en niet te vermijden onderdeel vormen van het gemeentelijk beleid en worden toegepast bij onze inkopen. Jaarlijks zal het aantal circulaire inkopen toenemen, waarbij de milieuimpact wordt gemeten en de Total Cost of Ownership wordt berekend. Daarnaast steken we in op afval, materialenbank, onderwijshuisvesting en het stimuleren van circulaire activiteiten via het Actieplan Koplopers. De genoemde activiteiten worden hierna verder toegelicht. Circulair Inkopen Op dit moment steken we veel tijd en energie in circulair inkopen. Door te vragen naar circulaire producten worden bedrijven gestimuleerd circulair te produceren. Circulair inkopen doen we volgens de volgende Friese definitie van circulair inkopen: Een product is circulair ingekocht wanneer een product technisch-inhoudelijk (op energie en materialen) circulair is, wanneer er procesmatige afspraken zijn gemaakt over het borgen van circulariteit en wanneer er financiële prikkels zijn die circulariteit stimuleren. Voor circulaire inkoop zijn in 2021 de volgende resultaten bereikt:  Súdwest-Fryslân heeft input geleverd voor de provinciale werkgroep.  We hebben voor Súdwest-Fryslân in beeld gebracht wat er gebeurt t.a.v.

circulaire inkoop. Binnen onze organisatie en vooral in de Keten Openbare Ruimte spelen vele initiatieven, waarbij materialen worden hergebruikt of gerecycled. Er zijn organisatiebreed nieuwe circulaire inkooptrajecten gestart.  Circulaire Inkoop Academie (CIA): In 2021 hebben 8 medewerkers de CIA gevolgd. We informeren collega’s over het belang van circulair inkopen. We jagen circulaire inkooptrajecten aan en zorgen ervoor dat in 2025 minimaal 10%

19

van de inkopende ambtenaren de Friese Circulaire Inkoop Academie (CIA) heeft gevolgd en circulair gaan inkopen. Meten Milieu-impact Medio 2021 is het door Sameen opgestelde rapport Milieu-impact meten gepresenteerd aan de collega’s. We nemen het advies om Milieukostenindicator (MKI) bij aanbesteden en inkoop te betrekken over. We onderzoeken of dit op alle circulaire inkooptrajecten toegepast kan worden. In 2022 selecteren we enkele circulaire inkooptrajecten om te ervaren hoe inkopen met MKI werkt. Daarbij kijken we of met MKI circulariteit voldoende gemeten wordt en wat er verder nodig is om het te implementeren. In de periode 2022 -2025 wordt de methodiek ingevoerd binnen de organisatie. Eind 2025 is iedereen in de organisatie op de hoogte met welke methodiek we de milieu-impact berekenen. Total Costs of Ownership Het college introduceert in de ambtelijke organisatie een kostenmethode waarbij wordt gekeken naar de kosten over de hele levensduur of gebruiksduur: Total Cost of Ownership (TCO). Dit zijn de totale kosten en baten van bijvoorbeeld aanschaf, onderhoud, exploitatie, vervang en de restwaarde. Inzichtelijk wordt in welke mate hogere investeringen in duurzaamheid en circulariteit bijdragen aan hogere baten en restwaarde. Dit in tegenstelling tot regulier inkopen waarbij meestal wordt gekeken naar de (laagste) aanschafwaarde.