Bijlage - Klimaatagenda SWF 2021

CO2 reductie in het landschap De VNG adviseert gemeenten conform het Klimaatakkoord om te streven naar 1% meer bomen op Nederlands grondgebied (Klimaatakkoord, blz. 141). De provincie zet ook in op CO2-opslag in bomen en bos. Gezamenlijk dragen wij actief bij aan het provinciale proces van CO 2-opslag in bomen en bos (Pijler Landbouw Klimaatakkoord, blz 117). Op basis van de kwaliteiten en de identiteit van het landschap bekijken wij hoe bomen ingepast kunnen worden, als landschapselement, bos of incidentele bomen. Bij elke actuele ontwikkeling zullen wij bomen en bos dan ook in de ruimtelijke afweging meenemen. Daarnaast gaan wij in op de vraag hoe wij op andere manieren de CO2-reductie een plek kunnen geven in de ruimte en klimaatopgaven aan elkaar kunnen koppelen. De analyses en inzichten zullen wij de komende jaren uitwerken in een visie, vertrekpunten en kaders voor CO 2reductie en klimaattransities in het landschap. Het doel is de totstandkoming van all-inclusive groene transitiezones en multifunctionele, stads, dorpsranden. Transitieopgaven en ruimteclaims pakken wij in samenhang op en stemmen wij af op de kernkwaliteiten, identiteit en ondergrond van het gebied. Als bepaalde ontwikkelingen kernwaarden bedreigen, dan moet er een grote plus tegenover staan. Dit jaar werkt het college drie voorbeelden (Workum, Bolsward, Sneek) verder uit.

26

7. Kansen en Bedreigingen De energietransitie zal niet zonder slag of stoot plaatsvinden. Er zullen vele hobbels genomen moeten worden en pijnlijke beslissingen moeten worden gemaakt. Daarnaast biedt de energietransitie ook kansen. Wij kunnen niet in de toekomst kijken, maar toch willen wij wel een beeld geven van een aantal kansen en bedreigen die wij nu voor ons zien. In het proces rond de energietransitie houden wij zoveel mogelijke rekening met deze kansen en bedreigingen en spelen hier zo mogelijk actief op in.

Gebouwde omgeving en mobiliteit De vraag naar elektriciteit staat niet op zichzelf. Er is een duidelijke relatie met de Gebouwde Omgeving en Mobiliteit. Wanneer de woningen van het aardgas afgaan, dan zal hiervoor een alternatief moeten komen. In sommige gevallen zullen woningen volledig en alleen elektriciteit als energiebron gebruiken. In andere gevallen wordt elektriciteit ingezet als hulpenergie, zoals bij warmtepompen. Hoewel wij nog niet weten hoeveel, zal de vraag naar elektriciteit voor de gebouwde omgeving de komende jaren hoe dan ook toenemen. Hetzelfde zien wij bij de mobiliteit. Steeds meer auto’s rijden elektrisch en steeds meer mensen hebben een

elektrische fiets. Uit de cijfers de RAI/Bovag en van het CBS blijkt dat deze ontwikkeling nog steeds doorzet. De elektrificatie van de samenleving heeft tot gevolg dat wij in de toekomst meer en anders elektriciteit gaan opwekken. Mogelijk niet alleen voor onszelf, maar ook voor de rest van Nederland. Dit kan grote ruimtelijke gevolgen hebben. Relevant voor dit punt is de raadmotie van 6 juni 2019: Iedere gemeente moet zoveel mogelijk eerst op eigen grond voorzien in haar eigen energiebehoefte. Daarnaast moet de restopgave die Regio Fryslân moet opwekken evenredig worden verdeeld over alle Friese gemeenten (motie van de raad van 6 juni 2019).

Het netwerk Elektriciteit wordt steeds belangrijker als energiebron. Dit roept ook direct problemen op, want onze elektriciteitsnetwerken lijken dit nog niet aan te kunnen. Steeds vaker moet de netwerkbeheerder “nee”, verkopen, omdat het net vol raakt. Dit geldt zowel voor de levering aan het net als afname van het net. Nu al geeft netwerkbeheerder Liander aan dat er problemen zijn op het net. Voor Súdwest-Fryslân lijkt het erop dat

27

Liander in 2024 al haar netten voldoende heeft verzwaard rondom Sneek, Bolsward, Workum, IJlst, Makkum, Marnezijl en Hemelum om weer meer grootschalige energie opwek aan te kunnen (bron: Liander).

waarmee 54.000 banen gemoeid zijn voor Nederland. (RPNC, blz. 13). Door voorop te lopen kan Súdwest-Fryslân hier van mee profiteren.

Extra kosten bewoners Pieken en dalen energienet Elektriciteit zal tot 2030 met name met zon en wind worden opgewekt. Het nadeel hiervan is dat de opwek hiervan afhankelijk is van weersomstandigheden. Hierdoor kan er aanbod zijn van elektriciteit zonder dat er vraag is. Of er is vraag zonder dat er voldoende aanbod is. Dit vraagt om een flexibelere vraag of om het bufferen van elektriciteit. Om ons elektriciteitsnet effectiever en efficiënter in te zetten is buffering van elektriciteit een must. Waterstof is hiervoor mogelijk een goede oplossing (zie ook hoofdstuk 6 – Cross overs).

Participatie en duurzame energie opwek In het Klimaatakkoord staat dat de omgeving en marktpartijen gelijkwaardig samenwerken om duurzame energie op land mogelijk te maken. “Dit vertaalt zich in een evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).” (Klimaatakkoord blz. 219). Bewoners kunnen op deze manier direct profiteren van nieuwe opwek van energie.

Bewoners en instellingen krijgen te maken met extra eenmalige kosten voor het aanpassen van de woning (bijv. kooktoestel, isolatie en installatie). Hoe hoog deze kosten zijn is nog niet te zeggen. Mogelijk zullen sommige bewoners deze kosten niet kunnen betalen. Wij zullen deze kosten zoveel mogelijk meenemen in de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen.

Verhoging energiebelasting aardgas Het rijk zal de energiebelasting op elektriciteit de komende jaren verlagen en de belasting op aardgas verhogen. De huidige aardgasprijs zal in de toekomst stijgen (Klimaatakkoord, blz. 23). Gevolg is dat hoe langer woningen op het aardgas aangesloten blijven, des te hoger de jaarlijkse kosten worden. Het is wenselijk deze effecten mee te nemen in de afwegingen die gemaakt worden in de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. Vooral als het gaat om de keuze welke wijk/kern wanneer van het aardgas afgaat.

Onvoldoende vakmensen en grondstoffen Anders produceren De samenleving (en ook de gemeente) zal steeds meer eisen gaan stellen aan circulair inkopen/aanbesteden. Dit biedt ondernemers kansen om nieuwe marktconcepten te ontwikkelen en op de markt te brengen. Vereniging Circulair Friesland is een mooi voorbeeld van hoe ondernemers hierin zelf hun verantwoordelijkheid nemen.

Meer banen door Circulaire Economie

In Nederland (en Europa) zullen steeds meer woningen verduurzaamd (waaronder isolatie) worden. De vraag naar menskracht en grondstoffen zal hierdoor sterk toenemen. Onbekend is wat dit voor effect heeft op de prijs van de maatregelen en of er tekorten in arbeidskrachten of materialen zullen ontstaan. Gezien de huidige situatie valt een tekort aan arbeidskrachten te verwachten. Wij zullen samen met ondernemers en onderwijs nagaan hoe wij dit tekort op de langere termijn kunnen tegengaan.

TNO stelt dat per jaar binnen betrokken sectoren van de Circulaire Economie een extra omzet van € 7,3 miljard kan worden gegenereerd,

28

8. Communicatie Gezien de mondiale, Europese en landelijke ontwikkeling (zie Hoofdstuk 1) krijgen onze inwoners allemaal vroeg of laat te maken met de energietransitie. Samen met onze inwoners willen we werk maken van en energie steken in een klimaatneutraal Súdwest-Fryslân. Dit doen we door te werken aan bewustwording over klimaat én door de samenwerking te zoeken met onze inwoners als het gaat om concrete projecten. We vinden het belangrijk om het klimaatbewustzijn van onze inwoners te vergroten, zodat zij straks niet verrast worden. Dit doen we in een aantal fasen. We willen niet alleen het kennisniveau van de inwoners verhogen, maar hen ook inspiratie bieden en vervolgens activeren om zelf (of samen met buurt en/of overheid) aan de slag te gaan. Hiervoor starten we een bewustwordingscampagne op, met als basis de verhalen en voorbeelden van inwoners. De kern van de campagne is het samen doen door met elkaar op pad te gaan, waarbij elke inspanning (hoe klein ook) een bijdrage levert aan het grote geheel. Als het gaat om het vergroten van het draagvlak is het belangrijk participatie en communicatie nauw op elkaar te laten aansluiten. De participatieaanpak is afhankelijk van meerdere factoren en daarom per wijk of buurt verschillend. Uitgangspunt is dat de interactiviteit van de communicatie groter wordt naarmate de samenwerking intensiever

wordt. Hier houden we rekening mee in de communicatieaanpak per buurt of wijk. In figuur 3 is de communicatiestrategie gevisualiseerd. Daarbij hanteren we zeven leidende principes in de klimaatcommunicatie. 7 leidende principes in de klimaatcommunicatie 1. Onze communicatie richt zich op het informeren, inspireren en activeren van inwoners en ondernemers. 2. Samen werken en samen optrekken in communicatie is ons uitgangspunt. 3. In onze communicatie spreken we de harten en de hoofden van de mensen aan. Iedereen doet mee, we sluiten niemand uit. 4. We streven naar het goede gesprek tussen organisatie, bestuur, inwoners en ondernemers en durven duidelijk naar elkaar te zijn. 5. We ontzorgen waar mogelijk inwoners en ondernemers en vergemakkelijken hiermee het maken van belangrijke keuzes. 6. In onze communicatie bieden we handelingsperspectief. Dit doen we door bv. stimuleringsacties op zetten. 7. We kiezen voor herkenbare en persoonlijke communicatie en bepalen daarom per onderwerp wie de afzender moet zijn.

29

Circulaire Economie

Figuur 3: communicatiestrategie deel 1 - Klimaatmitigatie

30

9.Organisatie en middelen Organisatie In het organogram (figuur 4) is te zien hoe het Programma Klimaatmitigatie georganiseerd is. De blauwe kolom geeft aan hoe de RES regionaal georganiseerd is. De groene kolom geeft aan hoe het programma Klimaatmitigatie binnen de Gemeente SWF georganiseerd is. Een onderdeel van Klimaatmitigatie is de pijler Elektriciteit met daarin de RES. Vandaar de lijntjes (de bestuurlijke en ambtelijke relaties) naar het regionale deel. De rode kolom zoomt in op het Programmateam Klimaatmitigatie, bestaande uit 3 aanspreekpunten, elk verantwoordelijk voor 1 pijler: elektriciteit (met de RES), Gebouwde omgeving (met de TVW) en de rode draad Circulaire Economie. Rondom elke pijler zijn werkgroepen georganiseerd bestaande uit zowel interne als externe collega’s.

Middelen In tabel 1 zijn per pijler de geraamde kosten en de dekking voor 2021 aangegeven. Toelichting op tabel 1 In 2022 gaan veel van de hierboven genoemde inspanningen door. Hiervoor zal via de voorbereiding voor de Programmabegroting 2022 opnieuw om financiële middelen worden gevraagd

31

Figuur 4: organogram programma deel 1 - Klimaatmitigatie

32

Beschikbare gelden voor 2021, bedragen in euro’s Programma-

Rijksbijdrage

Rijksbijdrage

begroting 2021

voor TVW

Energieloketten agenda

€

60.000

€

TVW projectteam

€

85.000

Gebiedsregisseur aardgasvrije wijken

€

95.295

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Heeg

€

100.000

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Sneek

€

100.000

Cofinanciering Wijkuitvoeringsplan Bolsward-Noord

€

100.000

Inspanningen

Ontwikkel-

Subsidie Rijk voor InvesteringsRRE

lijst

Gebouwde Omgeving Opstellen Transitievisie Warmte

*

202.101 €

42.120

€

19.500

Wijkuitvoeringsplannen

Cofinanciering 13 Wijkuitvoeringsplannen Handgeld innovatieprojecten oa Pilot Waterstof

N.t.b €

60.000

Communicatie en bewustwording RRE regeling

€

63.054 €

Acties inwoners (bijvoorbeeld isolatieactie)

€

31.400

540.000

Elektriciteit RES proces

€

75.000

* Er wordt via de resultaatbestemming van de jaarrekening vanuit 2020 aan de raad voorgelegd om €60.000 vanuit 2020 mee te nemen naar 2021, dit bedrag is daarom onder voorbehoud.

33

Beschikbare gelden voor 2021 vervolg €

Circulaire Economie

50.000,00

€

27.877,00

€

8.000

€

34.167

€

10.000

€

8.336

€

150.000

Ut de Mienskip Bijdrage Grutsk & Grien

Cross-overs Op-pop projecten

€

74.000

Energiecoördinator

€

85.000

Energiecooperaties en werkgroepen

€

29.121

Faciliteren van initiatieven Atlas Leefomgeving SWF

**

€

78.000

€

50.000

Programma algemeen Communicatie en bewustwording

€

Opgavegeld

€

Duurzaam Bouwloket Overige kosten

€

10.000

Totaal

€

863.295

€

202.101

€

134.000

22.780

22.780

€

416.575

€

540.000

**Er wordt via de resultaatbestemming van de jaarrekening vanuit 2020 aan de raad voorgelegd een bedrag van €33.295 mee te nemen naar 2021. Voor 2021 is momenteel €44.705 beschikbaar. Het bedrag van €33.295 is daarom onder voorbehoud.

34