Bijlage IV - Rapport Synarchis, juli 2020

Voor een deel van de bezoekers zal dat naar verwachting geen probleem zijn, maar zeker voor alleenstaande ouderen kan dat wel het geval zijn. Als het gaat om de zwemveiligheid heeft sluiting van Vitaloo een zeer beperkte negatieve invloed, aangezien vrijwel alle ouders hun kinderen elders zullen aanmelden. Tenslotte zorgt sluiting ervoor, dat 10 vrijwilligers niet langer hoeven te worden ingezet. Hoewel zij vooral actief zijn om ervoor te zorgen dat het zwembad blijft bestaan, is hun werk ook een vorm van maatschappelijke participatie. Nu is er in Nederland bij vele verenigingen en andere organisaties een tekort aan vrijwilligers, dus indien men zich als vrijwilliger wil blijven inzetten zal dat niet zo moeilijk zijn.

4.3.3

Financiële consequenties

Bij sluiting van Vitaloo komen de bijbehorende kosten voor de gemeente te vervallen. Volgens de begroting gaat het om een bedrag van € 273.000,- per jaar, bestaande uit een jaarlijkse exploitatiesubsidie van € 150.000,- en een dotatie voor het groot onderhoud van € 123.000,-. In de afgelopen jaren is de subsidie echter telkens vermeerderd met een compensatiebijdrage, waardoor de werkelijke kosten hoger waren. Bovendien: indien de accommodatie openblijft, moet rekening worden gehouden met een totale gemeentelijke kostenpost van circa € 375.000,- per jaar, oplopend naar circa € 450.000,- per jaar in 2030 (zie 4.2.3). Doordat het bad al volledig is afgeschreven, hoeft de gemeente ingeval van sluiting geen resterende boekwaarde meer af te schrijven. Wel moeten mogelijk kosten worden gemaakt voor het slopen van het gebouw, maar daar staan mogelijke inkomsten bij herontwikkeling van de locatie tegenover. In dit stadium is het niet mogelijk om hiervoor concrete cijfers te ramen. Daarnaast zorgt het naar alle waarschijnlijkheid voor een verbetering van de exploitatie van de twee andere gemeentelijke zwembaden, It Rak en De Rolpeal. Het bezoek aan die baden zal immers toenemen. Sluiting heeft ook enkele nadelige financiële gevolgen: •

het een beperkte negatieve invloed op het vestigingsklimaat en de omzet van de lokale middenstand en horeca;

•

het zorgt voor een afname van de lokale werkgelegenheid;

•

op langere termijn kan het zorgen voor een verhoging van de zorgkosten, doordat sommige huidige zwemmers niet meer sporten en bewegen en minder sociale contacten hebben.

4.4

Afwegingskader

Op basis van al het voorgaande in deze rapportage zijn in de volgende tabel de belangrijkste aspecten met betrekking tot de maatschappelijke, functionele en financiële waarde van Vitaloo samengevat. Tevens zijn de effecten bij sluiting van het zwembad samengevat. Aan de hand hiervan kan de gemeente een afweging maken tussen de kosten van het zwembad enerzijds en het belang ervan anderzijds.

17

Waardes Maatschappelijk

•

• • • • • • Functioneel

• •

• • •

Financieel

• • • •

Belangrijkste aspecten ruim 37.000 bezoeken en naar schatting 600 tot • 800 individuele bezoekers per jaar, onder wie voor een belangrijk gedeelte senioren, kinderen • en verenigingsleden individuele bezoekers: 6-8% van de inwoners van Bolsward, of 3-5% van de inwoners van het verzorgingsgebied sociale functie: mogelijkheid voor bezoekers om • andere mensen te ontmoeten signalerende functie: bij afwezigheid nemen • sommige bezoekers contact met elkaar op gezondheid: zwemmen levert een bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid • zwemveiligheid: kinderen leren zwemmen, wat in een waterrijke omgeving belangrijk is • maatschappelijke participatie door de inzet van de vrijwilligers de bezetting van het zwembad is laag • de lage bezetting wordt veroorzaakt door een laag animocijfer (het aantal bezoeken valt tegen in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied) en doordat het bad te veel zwemwater biedt voor het aantal inwoners van het verzorgingsgebied het zwembad is prima geschikt voor het aanbieden van een breed scala aan activiteiten en multifunctioneel gebruik het zwembad (zowel accommodatie als bassins) is goed toegankelijk, ook voor mensen met een beperking het zwembad biedt geen onderscheidende specifiek recreatieve voorzieningen.

Het toevoegen daarvan leidt mogelijk tot beperkt extra bezoek, maar ook tot een hoger exploitatietekort het zwembad zal ook in de toekomst in deze • vorm niet kunnen voortbestaan zonder substantiële gemeentelijke bijdrage de totale kosten voor de gemeente lopen op van • circa € 375.000,- (2021) naar circa € 450.000,(2030) per jaar het zwembad levert werkgelegenheid (circa 5,5 fte) op • het zwembad levert een beperkte positieve bijdrage aan het vestigingsklimaat en heeft (vooral door de stadscamping) een zeer beperkte positieve invloed op de lokale economie • • •

Effect bij sluiting zwembad de maatschappelijke waarde van het zwembad vervalt circa 48% van de bezoeken (ongeveer 18.000 bezoeken, circa 350 unieke bezoekers) verplaatst zich niet naar een ander zwembad en komt dus te vervallen (vooral bij banen zwemmen, doelgroepen en verenigingen) sluiting leidt niet of nauwelijks tot vraaguitval bij de zwemlessen van de bezoekers die stoppen met zwemmen zoekt een deel een andere sport, maar vooral de senioren zullen minder sporten en bewegen vooral voor senioren vervalt de ontmoetingsfunctie en bijbehorende signalerende functie de maatschappelijke participatie via de vrijwilligersinzet (circa 10 ‘vaste krachten’) vervalt, maar kan op vele plekken worden voortgezet de functionele waarde van het zwembad vervalt

de totale huidige begrote kosten (€ 273.000,- per jaar) en de toekomstige verwachte kosten (circa € 375.000,- tot € 450.000,- per jaar) vervallen er zijn kosten verbonden aan het amoveren van het zwembad, maar daar staan mogelijk inkomsten bij herontwikkeling tegenover (op dit moment niet kwantificeerbaar) er kan sprake zijn van een positief effect op de exploitatie van andere zwembaden binnen de gemeentegrenzen, doordat voormalige bezoekers van Vitaloo daar gebruik van zullen maken er is een in omvang beperkt negatief effect te verwachten op vestigingsklimaat en lokale economie (niet kwantificeerbaar) de werkgelegenheid die het zwembad biedt (circa 5,5 fte) gaat verloren op langere termijn kan een negatief effect op de zorgkosten ontstaan, doordat een aantal bezoekers van het zwembad stopt met sporten (niet kwantificeerbaar)

tabel 4.6: afwegingskader

18

5.

Beantwoording, conclusies, aanbeveling en vervolg

5.1

Beantwoording onderzoeksvragen

Op basis van het onderzoek worden de in paragraaf 1.2 vermelde onderzoeksvragen nu kort beantwoord. Wat is de toekomstbestendigheid van Vitaloo zonder gemeentelijke subsidie? Zwembad Vitaloo kan in de huidige vorm en met een minimaal vergelijkbare maatschappelijke functie niet zonder substantiële gemeentelijke bijdrage worden geëxploiteerd, ook niet indien sprake is van het ontbreken van een huursom of een onderhoudsverplichting. Welke betekenis heeft Vitaloo voor de gezondheid, veiligheid en sociale cohesie van de inwoners van Bolsward? De inwoners van Bolsward (en de omliggende kernen) kunnen gebruikmaken van het zwembad om te werken aan hun gezondheid, te leren zwemmen en om elkaar te ontmoeten en sociale contacten te onderhouden. Uit de in deze rapportage uitgevoerde analyse blijkt, dat het zwembad een relatief laag aantal bezoeken heeft en naar schatting door 600 tot 800 individuele inwoners wordt bezocht. Desondanks heeft het bad vooral voor de oudere bezoekers een belangrijke sociale en signalerende functie. Ook zorgt het voor zwemveiligheid van kinderen en maatschappelijke participatie door vrijwilligers en draagt het bij aan het verenigingsleven in Bolsward. Welke betekenis heeft Vitaloo voor de economie van Súdwest-Fryslân? De economische betekenis van Vitaloo is gering.

Het biedt circa 5,5 fte werkgelegenheid, levert een beperkte positieve bijdrage aan het vestigingsklimaat en heeft (vooral door de stadscamping) een zeer beperkte positieve invloed op de lokale economie. Wat is de noodzakelijkheid van Vitaloo in relatie tot onder meer het huidige bezoek en gebruik, het activiteitenaanbod, de maatschappelijke functie en het aanbod van zwemwater in de omgeving? Het huidige aantal bezoeken van Vitaloo is laag in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied. Daardoor – en doordat het zwembad qua omvang bij een duidelijk groter verzorgingsgebied past – is de bezetting van het bad ook laag. Dat laat onverlet dat bij sluiting naar schatting circa 48% van het huidige bezoek ‘verloren gaat’. Daarbij gaat het vooral om het bezoek van banen zwemmen, doelgroepen en verenigingen. Vooral de oudere bezoekers zullen minder bereid en/of in staat zijn om een van de alternatieve zwembaden in de omgeving te bezoeken. Ook zullen zij minder snel naar een andere vorm van sporten en bewegen overstappen. Kinderen die zwemles volgen zullen daarentegen moeiteloos hun weg naar andere baden weten te vinden. Het feit dat sprake is van een relatief groot aanbod van zwembaden in de omgeving, betekent dat er voldoende alternatieven zijn om het deel van het bezoek dat blijft zwemmen op te vangen.

Wat is de financiële last om Vitaloo voor Bolsward te behouden? Aangenomen dat het in de MJOP vermelde onderhoud wordt uitgevoerd, is er geen noodzaak om daar bovenop in de accommodatie te investeren. Het zwembad voldoet, ondanks haar leeftijd, nog prima aan de eisen en wensen van deze tijd. Wanneer de accommodatie in de huidige vorm wordt behouden en de maatschappelijke functie in stand wordt gehouden, betekent dat een totale kostenpost voor de gemeente, die oploopt van circa € 375.000,- naar circa € 450.000,- per jaar.

5.2

Conclusies

Kort samengevat leidt het onderzoek tot de volgende conclusies: •

in de huidige vorm en met de huidige maatschappelijke functie kan Vitaloo niet zonder een substantiële gemeentelijke subsidie openblijven;

•

hoewel het aantal bezoeken laag is in relatie tot het potentieel en de bezetting van het bad ook laag is, heeft Vitaloo wel degelijk een functie bij het bevorderen van de gezondheid, veiligheid, sociale cohesie en maatschappelijke participatie in en om Bolsward. Behoudens de werkgelegenheid is de economische impact beperkt;

•

sluiting van Vitaloo leidt tot een vraaguitval van circa 48%, dus ruim de helft van het huidige bezoek zal naar verwachting naar andere zwemvoorzieningen in de omgeving ‘overstappen’;

•

instandhouding van Vitaloo leidt tot een totale kostenpost voor de gemeente, die oploopt van circa € 375.000,- in 2021 naar circa € 450.000,- per jaar in 2030. 19

5.3

Aanbeveling

Op basis van dit onderzoek dient de gemeente een afweging te maken tussen enerzijds de kosten van instandhouding van Vitaloo en anderzijds de effecten van sluiting, zoals die in het afwegingskader in paragraaf 4.4 zijn verwoord.

5.4

Vervolgstappen

Bij een keuze voor sluiting van Vitaloo kan de gemeente desgewenst de accommodatie amoveren en daarna de locatie herontwikkelen. Daarnaast kan zij mogelijk een rol spelen bij het zo goed mogelijk onderbrengen van de huidige bezoekers in met name de twee andere gemeentelijke zwembaden: It Rak en De Rolpeal. Tevens zal zij aandacht moeten besteden aan eventuele consequenties met betrekking tot het afvloeien van de huidige medewerkers van Vitaloo. Bij een keuze voor langjarige continuering van Vitaloo kan de gemeente desgewenst de exploitatie opnieuw aanbesteden, waarbij potentiële exploitanten door het nieuwe perspectief naar alle waarschijnlijkheid mogelijkheden zien om het aantal bezoeken te verhogen en enkele kostenposten te verlagen. Mogelijk kan de vrijwilligersinzet ook nog wat worden uitgebreid. Daarnaast zal de gemeente het onderhoud conform het MJOP moeten (laten) uitvoeren. Tot slot dient zij de budgetten voor het zwembad flink te verhogen, want voor de huidige totale kosten van € 273.000,- per jaar is het niet mogelijk om het zwembad open te houden. Bij een eventuele toekomstige aanbesteding van de exploitatie van Vitaloo kan een aantal aandachtspunten worden benoemd. De basis voor een succesvolle aanbesteding met voldoende continuïteitsgarantie is een passend structureel budget (zie paragraaf 4.2).

Voor een aanbesteding wordt een aanbestedingsleidraad opgesteld, met daarin onder meer een beschrijving van de aard en duur van de opdracht, de procedurele voorschriften en de eisen die aan de inschrijver en diens inschrijving worden gesteld. De leidraad maakt deel uit van het aanbestedingsbestek, dat uit een groot aantal documenten bestaat. De meest relevante hiervan worden nu kort beschreven. De uitgangspunten en randvoorwaarden waaraan de inschrijving (en hiermee de toekomstige exploitatie) dient te voldoen, worden in de vorm van een programma van eisen opgesteld. Het gaat dan om eisen waarbij de verwachting bestaat dat de exploitant hier niet uit eigen beweging aan zal voldoen. Hierbij kan worden gedacht aan de hoogte van de verhuurtarieven en de minimale eisen op het gebied van de openstelling. Het betreft feitelijk het maatschappelijke kader waarbinnen de exploitatie dient plaats te vinden. Het mechanisme is zodanig dat inschrijvers alle maatschappelijke eisen zullen afprijzen, hetgeen leidt tot een hogere gevraagde jaarlijkse exploitatiebijdrage. Zoals in deze rapportage is aangeven, zal het verder reduceren van de maatschappelijke kaders ten opzichte van de huidige situatie leiden tot een voorziening met een minder sterk maatschappelijk karakter. Wat dat betreft is in tarieven en openstelling het ‘maatschappelijk vet’ al in sterke mate van de botten gehaald.

Verder dient bij een aanbesteding een volledig en actueel informatiepakket te worden verstrekt, waar de inschrijver zijn aanbieding op kan baseren. De informatie die ten behoeve van dit onderzoek beschikbaar is gesteld kan hiervoor afdoende zijn, aangevuld met meer gespecificeerde informatie over de personele formatie en de (staat van de) accommodatie en de installaties. Tenslotte dient het beoordelingsinstrumentarium te worden ontwikkeld. In de regel vindt gunning plaats op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Dit impliceert dat ook op kwaliteit wordt beoordeeld. Hiervoor wordt een aantal kwaliteitscriteria geformuleerd, op basis waarvan een beoordelingscommissie haar beoordeling uitgevoerd. Hierbij is sprake van toekenning van een score per kwaliteitscriterium en vervolgens een weging van de scores op basis van het belang dat de gemeente aan de respectievelijke criteria toekent. Meestal wordt als minimale eis geformuleerd, dat de kwaliteit in totaal en mogelijk een aantal nader te bepalen kwaliteitscriteria als voldoende moeten worden beoordeeld. Indien dit niet het geval is, wordt de inschrijving terzijde geschoven. Het beoordelingsinstrumentarium dient zodanig te worden ingericht, dat duidelijk is welk prijsverschil door de duurste inschrijver kan worden gecompenseerd door een kwalitatief hoogwaardigere inschrijving.

Vanaf het moment dat een aanvang wordt gemaakt met het opstellen van de aanbestedingsdocumenten, dient rekening te worden gehouden met een termijn van minimaal acht maanden tot definitieve gunning. Indien er geen bezwaar wordt aangetekend en rekening wordt gehouden met een termijn voor een (eventuele) overname van de exploitatie van twee maanden, dient derhalve circa 10 maanden voor de ingangsdatum van de contractperiode een aanvang met de voorbereidende werkzaamheden te worden gemaakt.

20

Bijlage 1

Overzicht interviews

In het kader van dit onderzoek is gesproken met: •

Jilco Venema, locatiemanager Optisport Bolsward B.V.;

•

Astrid Bangma en Els Mul, medewerkers Optisport Bolsward B.V.;

•

Harm Jan Hagedoorn, operationeel manager Optisport Exploitaties B.V.;

•

Sjoerd IJdema, voorzitter stichting Ons Zwembad;

•

Rita Hoogendoorn, bestuurslid en vrijwilliger stichting Ons Zwembad;

•

Jacob de Groot, vrijwilligerscoördinator en vrijwilliger stichting Ons Zwembad;

•

het bestuur van ZPC Bolsward;

•

Robin Reverda, adviseur accommodatiezaken KNZB;

•

Ingrid Janssen en Lucas Muinck de Keizer, exploitatie-adviseur en regiomanager Sportfondsen Nederland;

•

Bert Lavrijsen en Luc van der Veen, directeur en algemeen commercieel manager Laco Nederland;

•

Gea Wielinga, wethouder sport gemeente Súdwest-Fryslân;

•

Simone de Graaf-Klompstra, beleidsmedewerker gemeente Súdwest-Fryslân;

•

Siem Willem van Steinvoorn, makelaar team vastgoed gemeente Súdwest-Fryslân;

•

Natasja Lavric, beleidsmedewerker gemeente Súdwest-Fryslân;

•

Nico Corbée, financieel beleidsmedewerker gemeente Súdwest-Fryslân;

•

Wim Wiarda, medewerker techniek, beheer en gebouwen gemeente Súdwest-Fryslân.

i

Bijlage 2

Overzicht zwembaden omgeving

Openbare overdekte zwembaden Naam Vitaloo Plaats Bolsward Afstand tot zwembad in min. 0 Afstand tot zwembad in km. 0,0 Baden en faciliteiten wedstrijdbad, recreatiebad, whirlpool, peuterbad, horeca, speelweide

Type bad

binnenbad

Naam 't Derde Haad Plaats Harlingen Afstand tot zwembad in min. 17 Afstand tot zwembad in km. 21,5 Baden en faciliteiten wedstrijdbad, peuterbad, zonnebank, horeca

Type bad

De Rolpeal Workum 15 12,8 wedstrijdbad, horeca

binnenbad

It Rak Sneek 16 12,6 wedstrijdbad, fun- en doelgroepenbad, peuterbad, glijbaan, whirlpool, jetstream, Turks stoombad, ligweide met peuterbad, horeca binnenbad

binnenbad

Swimfun Joure 18 23,8 wedstrijdbad/golfslagbad, glijbanen, whirlpool, wildwaterbaan, buitenbad, koudwaterbad, sauna, zonnebank, kruidenbad, Turks stoombad, horeca combibad

Bloemketerp Franeker 24 21,4 wedstrijdbad, instructiebad, peuterbad, glijbaan, horeca

binnenbad

De Blauwe Golf Leeuwarden 28 30,0 golfslagbad, wedstrijdbad, instructiebad, glijbanen, whirlpools, wildwaterkreek, kleuterhoek, zonnebanken, uitzwembad, horeca binnenbad

Private overdekte zwembaden Naam Zwemschool De Dolfijn Plaats Bolsward Afstand tot zwembad in min. 2 Afstand tot zwembad in km. 0,8 Baden en faciliteiten instructiebad (in zorginstelling) Type bad binnenbad Naam Zwemschool Gymnasion Plaats Joure Afstand tot zwembad in min. 18 Afstand tot zwembad in km. 24,0 Baden en faciliteiten instructiebad Type bad

binnenbad

Zwemschool Splash Sneek 13 12,6 instructiebad binnenbad

Zwemschool Hindeloopen Hindeloopen 19 18,3 instructiebad, peuterbad binnenbad

Sportcentrum Van Hurck Harlingen 17 21,6 instructiebad binnenbad

Vakantiepark De Kuilart Koudum 22 22,5 wedstrijdbad, kleuterbad, glijbaan, horeca binnenbad

Shape Sportcentrum Franeker 25 23,5 instructiebad binnenbad

Opmerking: het bad van Vakantiepark De Kuilart is alleen beschikbaar voor vrij zwemmen. Onoverdekte zwembaden Naam De Klomp Mounewetter Waadhoeke Resort Plaats Wommels Witmarsum Menaldum Afstand tot zwembad in min. 13 14 25 Afstand tot zwembad in km. 10,4 11,5 24,3 Baden en faciliteiten wedstrijdbad, doelgroepenbad, L-vormig wedstrijdbad met diep recreatiebad, peuterbad, peuterbad, glijbanen, ligweide, en ondiep gedeelte, glijbaan, glijbaan, ligweide horeca duikplanken, peuterbad met fonteinen en glijbaantje, waterspeeltuin, speelweide, horeca Type bad buitenbad buitenbad buitenbad

ii

Bijlage 3

Ligging zwembaden omgeving

1 Vitaloo 2 De Rolpeal 3 It Rak 4 't Derde Haad 5 Swimfun 6 Bloemketerp 7 De Blauwe Golf 8 Zwemschool De Dolfijn 9 Zwemschool Splash 10 Sportcentrum Van Hurck 11 Zwemschool Gymnasion 12 Zwemschool Hindeloopen 13 Vakantiepark De Kuilart 14 Shape Sportcentrum 15 De Klomp 16 Mounewetter 17 Waadhoeke Resort

iii

Bijlage 4

Vergelijking tarieven

vrij zwemmen - los tarief - los tarief jeugd - 10-/12-badenkaart (per bezoek) - 10-/12-badenkaart jeugd (per bezoek) banen zwemmen - los tarief - los tarief jeugd - 10-/12-badenkaart (per bezoek) - 10-/12-badenkaart jeugd (per bezoek) les zwemmen - lesduur in min. - gemiddelde prijs per 60 min. doelgroepen - gemiddelde prijs aquasporten - gemiddelde prijs seniorenactiviteiten - gemiddelde prijs zwangeren

les zwemmen - lesduur in min. - gemiddelde prijs per 60 min. doelgroepen - gemiddelde prijs aquasporten - gemiddelde prijs seniorenactiviteiten - gemiddelde prijs zwangeren

Vitaloo

De Rolpeal

It Rak

't Derde Haad

Swimfun

Bloemketerp

De Blauwe Golf

6,30 5,50 5,25 5,25

5,00 4,00 4,17 3,33

5,60 5,50 5,08 4,58

5,20 4,70 4,33 3,92

8,50 8,50 6,50 6,50

5,00 4,20 4,55 3,82

6,00 6,00 5,40 5,40

6,30 5,50 5,25 5,25

4,00 4,00 3,33 3,33

6,10 5,50 5,04 4,62

5,20 4,70 4,33 3,92

5,00 5,00 4,00 4,00

5,00 4,20 4,55 3,82

6,00 6,00 5,40 5,40

60 12,43

60 9,50

60 15,93

60 13,87

45 16,58

45 12,92

60 10,04

6,50 6,50 6,50

6,25 6,25 6,25

8,65 8,65 8,65

7,08 5,42 -

5,50 5,50 6,00

7,27 7,27 -

3,29 5,13 -

Zwemschool De Dolfijn

Zwemschool Splash

Sportcentrum Van Hurck

Zwemschool Gymnasion

Zwemschool Hindeloopen

Vakantiepark De Kuilart

Shape Sportcentrum

45 15,83

60 12,46

45 14,46

45 16,58

30 12,50

-

45 12,15

-

6,00 5,31 6,00

6,46 -

6,22 5,51 -

-

-

10,27 7,15 -

Opmerking: in het bad van Vakantiepark De Kuilart kan alleen worden vrij gezwommen. Dit kost € 5,- voor zwemmers die niet op het park verblijven. In de baden van de sportcentra kan ook worden vrij gezwommen, maar alleen met een totaalabonnement voor de betreffende accommodatie.

iv

5