Bijlage III - Beheerplan Waterbodems

Het baggeren van waterbodems stabiel in te regelen in een cyclus van 20 jaar; 2. In de komende begrotingscycli voorstellen in te dienen om tot en met 2025: a. Aanvullend budget van € 300.000 beschikbaar te stellen voor de opgave Overdracht Stedelijk Water (ingeregeld) en b. Aanvullend budget van € 185.000 voor het inhalen van achterstallig baggerwerk beschikbaar te stellen (niet ingeregeld). 3. De mogelijkheden van verkoop van vrijkomende zand uit de vaargeulen verder te onderzoeken. In het geval dit niet voldoende oplevert om de kosten te dekken, een beroep te doen op de Algemene Reserve; 4. Gelijktijdig met het baggeren de aangrenzende duikers te reinigen.

Pagina 23 van 34

o21.002119

Bijlagen Bijlage 1. Begrippenlijst Begrip Ingrijpdiepte

Onderhoudsdiepte

Legger (watergang)

Watergangen stedelijke gebied (Stedelijk water) Watergangen buitengebied Baggeren Hekkelen Vaarbak Stoepen

Watertypen: • Hoofdwatergang • Schouwwatergang • Watergang • Vaarwegen • Vaarwegen recreatief • Vijvers

• Meren/plassen

Pagina 24 van 34

Toelichting De waterdiepte waarbij wordt ingegrepen door middel van onderhoudsbaggerwerk teneinde de watergang of watersysteem wederom op streefdiepte te krijgen. De diepte tot waarop het profiel van een water gebracht dient te worden op het moment dat de onderhoudsplichtige gaat of verplicht is te baggeren. In een legger wordt door een waterschap de essentiële informatie over wateren vastgelegd zoals lengte, breedte, (onderhouds)diepte, eigendom. Tevens wordt de status van een watergang vastgelegd waaraan kan worden ontleend wie onderhoudsplicht heeft. Watergangen, grachten, vijvers die zich bevinden binnen stedelijke omgeving. Watergangen die zich buiten de bebouwde kom bevinden. Alle werkzaamheden die nodig zijn bij het weghalen van zand, slib en andere lagen van de waterbodem. Het verwijderen van begroeiing (waterplanten) uit watergangen. Het profiel van een watergang. Onderdelen van de vaarbak zijn de bodem en de taluds. De randen van een watergang, ofwel een onderdeel van het talud. Dit deel van de watergang is ondieper dan de rest. Voor de bereikbaarheid naar de oever kunnen stoepen een probleem vormen voor de scheepvaart. Watergangen die voor waterafvoer op gebiedsniveau erg belangrijk zijn worden hoofdwatergangen genoemd. Watergangen die voor waterafvoer belangrijk zijn maar in mindere mate dan bovengenoemde hoofdwatergangen.

Zorgen voor de af- en ontwatering van water op lokaal niveau. Watergangen die belangrijk zijn voor af- en ontwatering op perceel niveau. Een lijnvormig water dat kan worden bevaren. Een water dat kan worden bevaren maar dan specifiek voor recreatievaart. Groot oppervlaktewater, niet lijnvormig, veelal aangelegd binnen stedelijk gebied, dat dienst doet als berging van water. Wordt tevens gebruikt voor opvang van overstort en als reservoir voor bluswater. Daarnaast hebben vijvers een natuurtechnische en ecologische waarde. Groot oppervlaktewater, niet lijnvormig.

o21.002119

Bijlage 2. Kaders Bij het uitvoeren van baggerwerk is er sprake van diverse wettelijke kaders waarbinnen de werkzaamheden vallen. In onderstaande paragraaf zijn deze kort beschreven. Wettelijke kaders bij gewoon onderhoud De gemeente is verantwoordelijk voor het op diepte houden van een deel van de watergangen. Ook Wetterskip Fryslân en de provincie Fryslân baggeren een deel van de watergangen. De gemeente baggert van september tot en met november, met een uitloop naar december. Werkzaamheden ten aanzien van het gewone onderhoud aan watergangen moet worden uitgevoerd binnen het kader van de Wet Natuurbescherming. Daarbij worden de richtlijnen in de gedragscode van de Unie van Waterschappen in acht genomen. Ook wordt daarbij rekening gehouden met het beheer- en onderhoudsplan van Wetterskip Fryslân. Hierin staat aangegeven dat in de zomer altijd de droge taluds worden gespaard van onderhoud en dat zo veel ook een deel van het natte profiel wordt gespaard (>15% van het natte profiel). Het beheer van de watergangen (niet zijnde aangewezen vaarwater, vaarwegen en zwemwaterlocaties) is primair gericht op een goed functionerende waterhuishouding. De secundaire doelstellingen zijn het in standhouden natuurwaarden, recreatief medegebruik (zwemmen/varen) en een esthetische doelstelling.

Veiligheid anders dan de zorg voor een goede aan- en afvoer van water is geen primaire doelstelling van het beheer. Wettelijke kaders en overige regelgeving bij baggerwerk In tabel 4.1 is een overzicht gegeven van de meest relevante wet- en regelgeving en beoordelingskaders voor baggerwerkzaamheden. Tabel 4.1 Overzicht wet- en regelgeving en beoordelingskaders naar type baggerwerk. Wettelijke kaders en overige regelgeving Relevante wet en regelgeving baggerwerkzaamheden - Waterwet

Regelt het beheer van oppervlakte- en grondwater. De waterwet is van toepassing bij uitvoering baggerwerkzaamheden

- Besluit bodemkwaliteit

Het besluit bodembescherming (BBK) is van toepassing bij verwerken van baggerspecie.

- Wet milieubeheer

Van toepassing bij transport maar ook bij storten van vrijkomende materialen en inrichting en gebruik van baggerdepots

- Watervergunning

Noodzakelijk bij aanpassing van het watersysteem. In de regel niet van toepassing bij onderhoudsbaggerwerkzaamheden

- Wet natuurbescherming

Regelgeving ten behoeve van duurzame instandhouding van dier- en plantensoorten. Van toepassing bij uitvoeren van baggerwerkzaamheden.

- Wet bodembescherming

Van toepassing als sprake is van een combinatie van ernstige bodemverontreiniging en een sterk waterbodemverontreiniging.

Overige aspecten - Keur Wetterskip Fryslan

Regelgeving van Wetterskip Fryslân over beheer en onderhoud van watergangen en jaarlijkse schouw van watergangen

- Archeologie

Het verdrag van Malta beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Bij uitvoeren van onderhoudsbaggerwerk is sprake van repeterend werk. Archeologische vondsten zijn dan ook niet te verwachting bij onderhoudsbaggerwerk.

- Niet gesprongen explosieven

Bij uitvoeren van onderhoudsbaggerwerk is sprake van repeterend werk. De kans dat niet gesprongen explosieven in de baggerspecie aanwezig zijn is niet te verwachting bij onderhoudsbaggerwerk.

Pagina 25 van 34

o21.002119

Wettelijke kaders en overige regelgeving

- PFAS in waterbodem

Pagina 26 van 34

PFAS is een stofgroep waarbij enkele specifieke PFAS behoren tot de groep Zeer Zorgwekkende Stoffen. In de onderhoudsbagger kunnen PFAS aanwezig zijn en deze kunnen een belemmering vormen voor de afvoer/verwerking van de baggerspecie. Het beleid ten aanzien van PFAS is in ontwikkeling.

o21.002119

Bijlage 3. Berekeningen kosten baggeren gemeentelijke wateren Wateren SWF Naast de OSW dienen de gemeentelijk watergangen, vijvers en vaarwegen gebaggerd te worden. Zoals in hoofdstuk 7 aangegeven is sprake van een achterstand. Om deze achterstand weg te werken is een budget nodig van € 3,6 miljoen. Daarnaast is er een jaarlijks budget nodig om het gehele systeem op orde te houden. Om het gehele areaal in één jaar op orde te brengen is bijna € 9 miljoen noodzakelijk. Vervolgens zijn de jaarlijkse beperkt en is na 20 jaar weer een forse investering noodzakelijk. Dit is schematisch weergegeven in de onderstaande grafiek. Figuur b3.1: ongelimiteerd budget

Water exclusief osw - budget ongelimiteerd € 10,000,000 € 9,000,000 € 8,000,000 € 7,000,000 € 6,000,000 € 5,000,000 € 4,000,000 € 3,000,000 € 2,000,000 € 1,000,000 €0 2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

2055

Alles in één jaar baggeren is niet haalbaar. Naast het financiële aspect is het ook vanuit de organisatie, planning en zorg voor de leefomgeving niet gewenst. In aansluiting op de Nota openbare ruimte 2020-2025 dient het watersysteem op termijn op orde gebracht te worden. Hierbij kan gekozen worden om dit in een bepaalde periode te verrichten. Hoe meer geld beschikbaar is hoe sneller het systeem op orde gebracht wordt. Nadeel van het snel op orde brengen van het systeem is dat er grote fluctuaties in kosten zullen optreden per jaar. Dit is in de grafieken in de volgende figuren weergegeven. In de eerste variant in figuur b2.1 is uitgegaan van een budget van 2 miljoen voor de eerste vijf jaar voor wegwerken van de achterstand van het baggerwerk. Vervolgens wordt overgaan naar het reguliere budget van maximaal € 700.000,- per jaar. Figuur b3.2: budget 5 jaar 2 miljoen

Water exclusief osw - 5 jaar 2 miljoen, daarna €700.000,- per jaar € 2,500,000 € 2,000,000 € 1,500,000 € 1,000,000 € 500,000 €0 2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

2055

Uit de grafiek blijkt dat na vijf jaar met circa 2 miljoen per jaar een gemiddeld budget nodig is van circa € 151.000,- per jaar. Vanaf 2038 is dan een budget variërend van € 345.000,- tot € 700.000,- per jaar noodzakelijk tot 2047. Deze fluctuatie zal op deze wijze doorgaan, ook na 2047. Pagina 27 van 34

o21.002119

Als gekeken wordt naar een budget van € 1 miljoen per jaar voor een periode van 10 jaar en vervolgens € 0,7 miljoen per jaar ontstaat het volgende beeld. Figuur b3.3: budget 10 jaar 1 miljoen

Water exclusief osw - 10 jaar 1 miljoen - daarna € 700.000, per jaar € 1,200,000 € 1,000,000 € 800,000 € 600,000 € 400,000 € 200,000 €0 2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

2055

De eerste 10 jaar bedraagt het bedrag maximaal 1 miljoen per jaar, vervolgens is een gemiddeld budget noodzakelijk van circa € 231.000 per jaar. Hierbij is er sprake van een grote variatie per jaar. De € 700.000 per jaar blijkt dan niet nodig te zijn. Zoals uit bovenstaande grafieken blijkt is het inzetten van een hoog budget gedurende een korte periode niet gewenst. Het gevolg hiervan is namelijk dat geen sprake is van een structureel budget, er is sprake van veel fluctuatie. Het is daarom gewenst om op een andere wijze het achterstallig en regulier onderhoudswerk aan te pakken. Dit is in paragraaf 8.2 nader uitgewerkt. Voorstel (achterstallig) onderhoud Zoals in hoofdstuk 7.3 aangegeven bedragen de jaarlijkse onderhoudskosten, uitgaande van een gemiddelde slibaanwas van 1 cm per jaar, € 440.000,- per jaar. Dit bedrag is exclusief onderhoud stranden en vaargeulen. Om grote financiële fluctuaties in de jaren te voorkomen en te werken naar een stabiele situatie, is de doelstelling om uiteindelijk zoveel baggerwerk uit te voeren, passend binnen die geraamde onderhoudskosten. Uiteindelijk zal er dan sprake zijn van een baggercyclus van 20 jaar. Het werken naar de stabiele situatie kan met verschillende budgetten. Onderstaand zijn deze nader uitgewerkt.

In figuur b3.4 is een budget aangehouden waarbij een plafondbedrag is aangehouden van circa 1 miljoen in de eerste 10 jaar en vervolgens een maximumbedrag van € 440.000,-. In figuur b3.5 wordt dit eveneens gedaan maar dan een maximaal bedrag van € 800.000,-.

Pagina 28 van 34

o21.002119

Figuur b3.4: grafiek 10 jaar maximaal € 1 miljoen en vervolgens maximaal € 440.000,€ 1,200,000

Budget baggeren per jaar

€ 1,000,000 € 800,000 € 600,000 € 400,000 € 200,000

2068

2070

2072

2074

2076

2078

2070

2072

2074

2076

2078

2066

2068

2064

2062

2060

2058

2056

2054

2052

2050

2048

2046

2044

2042

2040

2038

2036

2034

2032

2030

2028

2026

2024

2022

2020

€0

Figuur b3.5: grafiek 10 jaar maximaal € 800.000 en vervolgens maximaal € 440.000,€ 900,000

Budget baggeren per jaar

€ 800,000 € 700,000 € 600,000 € 500,000 € 400,000 € 300,000 € 200,000 € 100,000

2066

2064

2062

2060

2058

2056

2054

2052

2050

2048

2046

2044

2042

2040

2038

2036

2034

2032

2030

2028

2026

2024

2022

2020

€0

Er is bij beide opties sprake van een duidelijke terugval na 10 tot 15 jaar. Derhalve is er een minimum budget aangehouden in de volgende grafieken. Figuur b3.6: grafiek maximaal € 800.000,-, minimaal € 200.000,- en volgens maximaal € 440.000,€ 900,000

Budget baggeren per jaar

€ 800,000 € 700,000 € 600,000 € 500,000 € 400,000 € 300,000 € 200,000 € 100,000

2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 2040 2042 2044 2046 2048 2050 2052 2054 2056 2058 2060 2062 2064 2066 2068 2070 2072 2074 2076 2078

€0

Pagina 29 van 34

o21.002119

Figuur b3.7: grafiek maximaal € 800.000,-, minimaal € 300.000,- en volgens maximaal € 440.000,€ 900,000

Budget baggeren per jaar

€ 800,000 € 700,000 € 600,000 € 500,000 € 400,000 € 300,000 € 200,000 € 100,000

2078

2076

2074

2072

2070

2068

2066

2064

2062

2060

2058

2056

2054

2052

2050

2048

2046

2044

2042

2040

2038

2036

2034

2032

2030

2028

2026

2024

2022

2020

€0

Figuur b3.8: grafiek maximaal € 600.000,-, minimaal € 300.000,- en volgens maximaal € 440.000,€ 700,000

Budget baggeren per jaar

€ 600,000 € 500,000 € 400,000 € 300,000 € 200,000 € 100,000

2078

2076

2074

2072

2070

2068

2066

2064

2062

2060

2058

2056

2054

2052

2050

2048

2046

2044

2042

2040

2038

2036

2034

2032

2030

2028

2026

2024

2022

2020

€0

Uit de grafieken volgt dat in de eerste vijf jaar de achterstand van 3 miljoen wordt weggewerkt, zeker bij het budget van € 600.000,- en dat vervolgens een budget van maximaal € 440.000,gedurende langere periode voldoende is om en het systeem geheel op orde te krijgen en te houden. Dus zowel achterstand als regulier onderhoud. De grote fluctuaties vallen hierdoor weg. Voor de genoemde opties geldt wel dat er gestreefd moet worden om de planning zoals deze uit GeoVisia komt en wordt bepaald door de verwachte sliblaagdikte boven de ingrijpdiepte aan te houden. Dan zal uiteindelijk het onderhoud gelijk zijn aan de jaarlijkse aanwas. Jaarlijks dient nagegaan te worden waar de prioriteiten liggen en kunnen keuzes gemaakt worden of watergangen al dan niet gebaggerd dienen te worden. Voor al deze berekeningen geldt dat het onderhoud aan de vaargeulen en stranden niet zijn meegenomen. De kosten voor dit onderhoud zijn structureel en komen jaarlijks terug. Samenvattende kosten In onderhavige paragraaf zijn de totaalkosten samengevat voor de komende tien jaar. Hierbij wordt uitgegaan van het in vijf jaar wegwerken van het OSW en de jaarlijkse kosten voor onderhoud vaargeulen en stranden.

Daarnaast zijn de kosten opgenomen voor het op orde brengen en houden van de gemeentelijke wateren uitgaande van een maximaal budget van € 600.000,- en waarbij uiteindelijk toegewerkt wordt naar een stabiel aandeel van € 440.000,-.

Pagina 30 van 34

o21.002119

Tabel 3.1: kostenoverzicht baggerwerk Baggerwerk Kosten gemeente Súdwest-Fryslân OSW Vaargeulen Wateren SWF bij maximum en minimumbudget van € 600.000 en € 300.000

€ 300.000/jaar *) € 200.000/jaar € 600.000/jaar € 300.000/jaar € 350.000 € 400.000 € 440.000/jaar

Kosten Wetterskip Fryslân

Periode

€ 300.000/jaar -

2020 – 2025 Jaarlijks 2020 – 2024 2025 – 2030 2031 2032 > 2032

*) hiervoor is reeds € 374.000,- vrijgemaakt

In onderstaande tabel zijn de ingeschatte totaalkosten per jaar opgenomen. Tabel 3.2: jaarlijkse kosten 2020 – 2035 Baggerwerk OSW SWF Div wateren 2020 € 300.000 € 600.000 2021 € 300.000 € 600.000 2022 € 300.000 € 600.000 2023 € 300.000 € 600.000 2024 € 300.000 € 600.000 2025 € 300.000 2026 € 300.000 2027 € 300.000 2028 € 300.000 2029 € 300.000 2030 € 300.000 2031 € 350.000 2032 € 400.000 2033 € 440.000 2034 € 440.000 2035 € 440.000

Totaal SWF incl. OSW Vaargeulen € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000 € 200.000

€ 1.100.000 € 1.100.000 € 1.100.000 € 1.100.000 € 1.100.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 550.000 € 600.000 € 640.000 € 640.000 € 640.000

De kosten voor coördinatie/planning baggerwerken (ca 1,25 FTE) zijn hierin niet opgenomen. Naast het budget dat benodigd is voor het wegewerken van het achterstallig onderhoud OSW (€ 300.000,-), is er altijd een minimaal budget nodig van € 640.000,- (€ 440.000+200.000). Het inzetten van een jaarlijks budget dat lager is dan € 640.000,- zal te allen tijde leiden tot verder achterstallig onderhoud en daarmee tot onverwachte extra kosten in de toekomst.

Pagina 31 van 34

o21.002119

Bijlage 4. Factsheet baggeren De ideale periode voor het baggeren (gezien vanuit de beschermde Flora en Fauna) is van 15 juli tot 1 november.

Algemene aandachtspunten: 1. Werkzaamheden zoveel mogelijk uitvoeren in voorkeursperiode; 2. Nesten die nog gebruikt worden, zijn beschermd (minimaal 3-5 meter rondom het nest sparen); 3. Er wordt in principe niet gebaggerd wanneer de watertemperatuur hoger is dan 25˚C; 4. Er wordt niet gebaggerd bij ijsvorming; 5. De waargenomen (vis)soorten worden teruggezet in het water; 6. Indien er beschermde soorten verwacht kunnen worden, dit melden bij directie, zodat er controle kan plaatsvinden van het baggermateriaal; 7. Bij een doodlopende watergang wordt begonnen bij het doodlopende gedeelte. Een andere mogelijkheid is om te werken richting het doodlopende einde en 15 meter voor het einde te stoppen en dan vanaf het einde weer richting het begin te werken. Hierdoor krijgen de waterdieren een uitwijkmogelijkheid; 8. Er wordt 1 richting op gewerkt, zodat soorten kunnen vluchten; 9. Het talud en de overgangszone blijven gespaard van werkzaamheden; 10. Krabbenscheer* wordt aan de kant geschoven en blijft gespaard bij baggeren, planten worden teruggezet in de watergang; 11. Er vinden na zonsondergang geen werkzaamheden plaats; 12. De bagger dient minimaal 48 uur naast de watergang te liggen, zodat bepaalde soorten terug kunnen naar de watergang; 13. Bij aantreffen van plaagsoorten, bv. grote waternavel, graag toezichthouder informeren; 14.

Iedere dag dient er een logboek ingevuld te worden met flora en faunawaarnemingen. Dit wordt verzameld door de contactpersoon Flora en Fauna van Wetterskip Fryslân; 15. Bij twijfel of vragen contact opnemen met de opzichter en/of contactpersoon van de gemeente. * Krabbenscheer: is een drijfplantje dat vooral terug is te vinden in vijvers. De bladeren van deze plant kunnen dienen als schuilplek voor diverse dieren.

Pagina 32 van 34

o21.002119

Bijlage 5. Organisatiewaardenmatrix

Pagina 33 van 34

o21.002119

Bijlage 6. Baggerwerkzaamheden Uitgangspunt jaarlijkse inzet medewerker SWF uitvoering baggerwerk:      

Baggeropgaaf van circa € 1.000.000 per jaar; 10 tot 15 werken (projecten) per jaar; door samenvoegen meerdere baggerlocaties; Omvang project bedraagt circa € 100.000; Onderhandse aanbesteding op basis van laagste prijs; Contractvorm: werkplan met inschrijfstaat of RAW bestek; Maximaal 6 aannemers (onderhands of meervoudig onderhands). Benodigde tijd in uren

Werkzaamheden Algemene werkzaamheden t.b.v. proces Planning baggerwerk uit GeoVisia verwerken in een jaarplanning, incl. areaalinspectie Interne afstemming baggerwerk Externe afstemming (Wetterskip, provincie etc.) Algemene afspraken inkoop Jaarlijkse Evaluatie

300 36 36 24 16

Projecten Uitzetten en coördineren onderzoeken (inpeilen, waterbodemonderzoek, natuurtoets) Besteksvoorbereiding Coördineren baggerstromen (afzet, verwerking) Diverse overleggen actoren (6 uur per project) Aanbesteding / gunning Directievoering op projecten gedurende 0,5 jaar Revisie data en dossier vorming Evaluatie projecten bestaande uit registreren, vastleggen en financiële administratie Nazorg op projecten zoals afwerking depot, bagger op kant, bonnen etc.

120 120 64 90 100 200 180 40 60

Diverse werkzaamheden In- en externe vragen - Meldingen vanuit bewoners, bedrijven e.d. - Diverse vragen intern - Oplossen incidenten/calamiteiten

200

Vaargeulen IJsselmeer (o.a. vaargeul Makkum) = 3 weken

108

Depotbeheer

120

TOTAAL AANTAL UREN / JAAR

1814 € 75,00

uurtarief

€ 136.050,00

Inschatting totaal jaarlijkse kosten

Pagina 34 van 34

o21.002119