Document · PDF

Bijlage III - Beheerplan Waterbodems

Raadsvergadering 23 december 2021, gemeente Sudwest FryslanBij agendapunt: ‘Financiële systematiek kapitaalgoederen’11.541 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

O21.002119*

Beheerplan Waterbodems 2021-2025 25 oktober 2021

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave .......................................................................................................2

Management samenvatting ........................................................................................4

Inleiding ...............................................................................................................6

Areaal ..................................................................................................................9 4.1 Omvang en watertypen ...........................................................................................9 4.1.1

Hoofdwatergangen ......................................................................................9

4.1.2

Schouwwatergangen ....................................................................................9

4.1.3

Overige watergangen ...................................................................................9

4.1.4

Recreatieve vaarwegen .............................................................................. 10

4.1.5

Vijvers ................................................................................................... 10

4.1.6

Vaargeulen.............................................................................................. 10

4.1.7

Kleine meren/plassen ................................................................................ 11

4.1.8

Overdracht Stedelijk Water (OSW) ................................................................. 11

4.1.9

Stoepen vaarwegen ................................................................................... 11

4.2 Kwaliteit/prioriteit .............................................................................................. 11 5.

Zo werken wij ...................................................................................................... 12 5.1 Algemeen .......................................................................................................... 12 5.2 Algemene uitgangspunten voor baggeren ................................................................... 12

Uitgangspunten voor kostenberekening ....................................................................... 13 6.1 Databank (GeoVisia) ............................................................................................. 13 6.2 Eenheidstarieven baggeren .................................................................................... 13

Kostenberekening.................................................................................................. 15 7.1 Algemeen .......................................................................................................... 15 7.2 Regulier baggeronderhoud gemeentelijke wateren ....................................................... 15 7.3 Achterstallig onderhoud ........................................................................................ 15 7.4 Overdracht stedelijk waterbeheer (OSW) ................................................................... 15 7.5 Vaargeulen ........................................................................................................ 16 7.6 Overige kosten ................................................................................................... 16 7.7 Samenvatting kosten ............................................................................................ 17 7.8 Invoeren onderhoudsfonds Water ............................................................................. 18

Pagina 2 van 34

o21.002119

Prioritering en uitvoering ........................................................................................ 19 8.1

Prioritering ................................................................................................... 19

8.2 Uitvoering in 2021 en 2022 ..................................................................................... 19 9.

Ontwikkelingen .................................................................................................... 21

10.

Aandachtspunten en aanbevelingen......................................................................... 23

10.1 Aandachtspunten ............................................................................................... 23 10.2 Advies............................................................................................................. 23 Bijlagen .................................................................................................................... 24 Bijlage 1. Begrippenlijst ............................................................................................. 24 Bijlage 2. Kaders ...................................................................................................... 25 Bijlage 3. Berekeningen kosten baggeren gemeentelijke wateren .......................................... 27 Bijlage 4. Factsheet baggeren ...................................................................................... 32 Bijlage 5. Organisatiewaardenmatrix ............................................................................. 33 Bijlage 6. Baggerwerkzaamheden ................................................................................. 34

Pagina 3 van 34

o21.002119

Management samenvatting

De gemeente Súdwest-Fryslân is een waterrijke gemeente. Het water verbindt dorpen, steden, meren en het IJsselmeer. Een goede bevaarbaarheid en onderhoud van de wateren draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving, het stimuleren van de werkgelegenheid in de recreatieve sector en het vergroten van economische kansen. De gemeentelijke taken betreffen onder andere het bereikbaar houden van havens, het op diepte houden van aanleggelegenheden en vaargeulen en het onderhouden van watergangen en vijvers ten behoeve van de kwaliteit van de leefomgeving. Dit plan gaat over het reguliere onderhoud (baggeren) van waterbodems van het watersysteem, de opgave van Overdracht Stedelijk Water (OSW) tot en met 2025 en het beheer geulen. Doel Het doel van het baggerplan is het inzichtelijk maken van de jaarlijkse baggeropgave en de hiermee samenhangende kosten. Op basis van deze baggeropgave en kosten wordt geschetst hoe het baggeronderhoud op langere termijn wordt verricht, waarbij gestreefd wordt naar een gelijkmatig budget. Hierbij wordt rekening gehouden met het wegwerken van de achterstand van het baggerwerk. Hoe is het baggerplan tot stand gekomen? Voor het baggerplan is aan de hand van inmetingen en interpolaties de huidige hoeveelheden bagger per watergang bepaald.

Op basis van een vastgestelde onderhoudsdiepte en de aanname van een aanwas van 1 cm baggerspecie per jaar is berekend in welk jaar de afzonderlijke watergangen de ingrijpdiepte bereiken en dus in dat jaar gebaggerd dienen te worden. Uit deze berekening is duidelijk geworden welke watergangen nu al de ingrijpdiepte hebben behaald en daarmee dus achterstallig onderhoud hebben. Prioritering In het kader van Overdracht Stedelijk Water zijn afspraken gemaakt om in 2025 de betreffende watergangen zonder achterstallig onderhoud over te dragen aan Wetterskip Fryslân. De kosten hiervan komen voor de helft voor onze rekening. Onze eerste prioriteit ligt bij het nakomen van deze afspraken. Het achterstallig onderhoud in de reguliere baggeropgave is zodanig toegenomen dat er geen sturingsmogelijkheden meer zijn. We hebben gezocht naar de meest efficiënte manier om de baggercyclus van 20 jaar in te regelen, zodat we het gemeenschapsgeld goed inzetten. We kijken ook naar ontwikkelingen in beheer. Het uitgangspunt is om achterstallig onderhoud binnen 5 jaar in te halen. Indien het beschikbare budget à € 415.000 gedurende vier jaar (2022-2025) met € 500.000 wordt verhoogd, kunnen we een goede slag maken in het inhalen van achterstanden en het voldoen aan de afspraken over OSW.

Voor het geval deze middelen niet beschikbaar komen, is in hoofdstuk 7 beschreven welke wateren we dan gaan baggeren (prioriteiten). Beschikbaar Onderhoudsbudget baggeren Extra onderhoudsbudget

2021 € 415.000 € 200.000

2022 € 415.000 € 100.000

2023 € 415.000 -

2024 € 415.000 -

2025 € 415.000 -

Na 2026 € 415.000 -

OSW krediet (doorlopend) Totaal beschikbaar

€ 335.000 € 950.000

€ 300.000 € 815.000

€ 300.000 € 715.000

€ 415.000

Benodigd Regulier onderhoud Achterstallig onderhoud OSW (50% van OSW opgave) Vaargeulen Totaal benodigd

€ 440.000 € 160.000 € 300.000 € 200.000 € 1.100.000

€ 440.000 € 200.000 € 640.000

Tekort (-) / overschot (+)

- € 150.000

- € 285.000

- € 385.000

- € 225.000

Pagina 4 van 34

o21.002119

Voor het voorbereiden, begeleiden en uitvoeren van baggerwerken is ongeveer 1,25 fte nodig terwijl ongeveer 0,3 fte ingevuld is. Dit is een punt van aandacht. Uitgangspunt is dat de gemeente Súdwest-Fryslân watergangen die eigendom zijn van de Provincie Fryslân of Wetterskip Fryslân niet baggert. Conclusie In de jaren 2021-2025 is een extra investering nodig om te voldoen aan de afspraken die gemaakt zijn over de wateren die vallen binnen het OSW. Het wegnemen van het achterstallige onderhoud van de OSW-watergangen is een verplichting die uiterlijk 2025 moet worden nagekomen. Het daarvoor benodigde bedrag is begroot op ruim € 3 miljoen, waarbij de helft voor rekening komt voor de gemeente. De andere helft wordt bekostigd door Wetterskip Fryslân. Geadviseerd wordt om het benodigde bedrag gelijkmatig over de aankomende jaren te verdelen. Dit zou resulteren in een bedrag van € 300.000 per jaar over de aankomende 5 jaar voor de gemeente. Hier is met de Programmabegroting 2022 aanvullende budget voor ingeregeld (zie scenario’s in hoofdstuk 7). Om de gemeentelijk wateren op diepte te houden, is de inschatting dat er uiteindelijk op termijn (na 2025) een jaarlijks budget nodig is van € 440.000. Daarnaast dienen vaargeulen te worden onderhouden. De kosten voor het baggeren van de gemeentelijke vaargeulen zijn moeilijk in te schatten.

Dit is vooral afhankelijk van de weersomstandigheden. Op basis van ervaringsgetallen gaan we uit van maximaal € 200.000 per jaar. In totaal gaat het na 2025 dus om € 640.000. Het baggeren van de vaargeulen kan ook bruikbaar zand opleveren, maar de hoeveelheid en kwaliteit is vooraf lastig in te schatten. Het kan dus zijn dat dit opbrengsten oplevert, dat dan ten goede komt aan het baggerbudget. Om het bovenstaande structurele budget te bereiken, dient echter eerst het achterstallige onderhoud van de gemeentelijke watergangen weggewerkt te worden. Dat kan worden bereikt door het budget voor onderhoud waterbodems tot en met 2025 te verhogen met € 185.000 voor achterstallig onderhoud + € 200.000 voor vaargeulen + € 300.000 voor OSW. Indien het achterstallige onderhoud niet zoals aangegeven wordt weggewerkt in de aankomende 5 jaar, zal ook dit weer grote schommelingen geven in de hoogte van de benodigde budgetten per jaar. Overzicht maatregelen: # Actie 1 Jaarlijks opstellen uitvoeringsprogramma 2 Afstemmen baggerprogramma met provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en Marrekrite 3 Opstellen beheerplan opvaarten/wateren in beheer bij andere partijen met een belang voor de gemeente 4 Evalueren baggerplan 5 Duikers in beheersysteem GeoVisia

Pagina 5 van 34

o21.002119

Wanneer Maart, voorafgaand aan uitvoering in najaar Jaarlijks: maart/april, voorafgaand aan uitvoering 2022

Medio 2023 Continu

Inleiding

Een waterrijke gemeente als Súdwest-Fryslân heeft er alle belang bij om het beheer en onderhoud van de watergangen financieel en uitvoeringstechnisch goed op orde te hebben. Net als wegen, hebben recreatieve vaarwegen, vijvers, sloten e.d. onderhoud nodig. Zand en slib zinken naar de bodem. Hierdoor worden wateren steeds minder diep. Bij geen of verminderd beheer stagneert de waterdoorvoer of –afvoer. Tevens geldt dat bij dichtslibbing er sprake kan zijn van stankoverlast en groter risico op botulisme. In de Nota openbare ruimte 2020-2025 is daarom vastgelegd dat in 2021 een baggerplan wordt voorgelegd aan het college. In de Nota openbare ruimte 2020-2025 is de aanpak voor alle groepen kapitaalgoederen op hoofdlijnen vastgelegd. Onderstaande figuur is een samenvatting van de Nota.

Onze missie: Samen werken aan een leefomgeving waarin een ieder zich thuis voelt! Financieel Duurzaam en toekomstbestendig De basis op orde gedegen Efficient

Risicogestuurd

Different iatie

Energieneutraal

Klimaatrobuust

Circulair

Biodiversiteit

V/R

Exploitatie

opgave Fonds

Belang van baggeren Door te baggeren behouden watergangen hun functie en dragen deze bij aan de kwaliteit van de leefomgeving, de werkgelegenheid en het vergroten van economische kansen. Bereikbaarheid van jachthavens en watersportbedrijven is belangrijk in onze gemeente. Daarnaast is een schone waterbodem en voldoende waterdiepte belangrijk voor de natuur en wordt stankoverlast en het ontstaan van botulisme (gezondheid) voorkomen. Doel van het beheerplan Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente. Het doel van dit beheerplan is om inzicht te geven in de jaarlijkse baggeropgave en de hiermee samenhangende kosten. Primair voor de periode 2021-2025, maar ook met een doorkijk op de langere termijn voor de financiële verantwoording. Het beheerplan is gebaseerd op de beheerssystematiek van het CROW. Het beheerplan geeft inzicht in het beheerareaal, de beleidsuitgangspunten, de huidige en gewenste kwaliteit, onze werkwijze, het benodigde onderhoud en de kosten die daarmee gepaard gaan. Het plan is daarmee zowel een kader voor de beheerder om het beheer en onderhoud beleidsmatig en planmatig te kunnen uitvoeren, als een verantwoording richting de bestuurder van de te realiseren kwaliteit en de benodigde budgetten. Belang Waterwegen De waterwegen zijn van groot belang voor Súdwest-Fryslân.

Niet alleen vanuit economisch perspectief, maar ook in relatie tot de kwaliteit van stad en platteland, natuur en landschap, wonen en werken, sport en gezondheid en cultuurhistorie en sociale samenhang. Jaarplan Het beheerplan vormt de schakel tussen de Nota openbare ruimte 2020-2025 enerzijds en de realisatie van de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen anderzijds. De gegenereerde onderhoudsbehoefte in het beheerplan wordt uiteindelijk verwerkt in een uitvoeringsplan per jaar. Tussentijds (medio 2023) zal een actualisatie plaatsvinden om te zorgen dat de verandering in de onderhoudsbehoefte, door onder meer snellere of langzamere achteruitgang of andere ontwikkelingen wordt bijgesteld.

Pagina 6 van 34

o21.002119

NIVEAU

BETREFT

VASTSTELLING DOOR

Strategisch

Nota Openbare Ruimte

Raad

Tactisch

Beheerplan

Raad

Operationeel

Kwaliteitshandboek

College

Meerjarenplanning

Jaarplan Onderhoud & investeringen Scope Het baggerplan is gericht op de watergangen die in eigendom zijn van de gemeente. Het gaat hierbij om watergangen in zowel het stedelijk gebied als in het landelijk gebied. Voor deze watergangen zijn de gemeentelijke verplichtingen onder andere het bereikbaar houden van gemeentelijke havens, het op diepte houden van aanleggelegenheden, de vaargeulen in het IJsselmeer en het onderhoud van water ten behoeve van de kwaliteit van de leefomgeving. Wateren in eigendom bij andere partijen (Rijkswaterstaat, Wetterskip, provincie, overige partijen) worden in dit plan buiten beschouwing gelaten. Wel zal de samenwerking worden gezocht met diverse partijen, wanneer hier aanleiding toe is. Samen met Wetterskip Fryslân wordt er bijvoorbeeld geprobeerd om een oplossing te vinden voor opvaarten. Deze opvaarten kunnen voor de bereikbaarheid van een dorp van groot belang zijn, maar doordat er geen vaarwegbeheerder is aangewezen, zorgt dit voor belemmering voor de recreatievaart. Hier kunnen ondernemers ook hinder van ondervinden. Planperiode De planperiode is 2021-2025 met een doorkijk naar de periode daarna. Het plan voor vijf jaar sluit goed aan bij de opgave voor overdracht stedelijk water. Aanpak Het gemeentebestuur is, als eigenaar en beheerder van haar voorzieningen, verantwoordelijk voor de staat waarin de openbare voorzieningen zich bevinden.

Als beheerder draagt Súdwest-Fryslân de verantwoordelijkheid dat de kapitaalgoederen “in goede staat” verkeren en niet sneller degenereren dan op grond van de gemiddelde levensduur mag worden verwacht. Het beheer dient uitgevoerd te worden binnen de kaders van de wet- en regelgeving. De belangrijkste wetten en regelingen die van invloed zijn op het beheer zijn:

Pagina 7 van 34

o21.002119

Wetgeving en beleid Waterbodems Waterwet

Overeenkomst Overdracht vaarwegbeheer, 2014

De Waterwet regelt het beheer van oppervlakte en grondwater.

In 2014 is in het kader van de Waterwet een aantal vaarwegen overgedragen van de Gemeente SúdwestFryslân naar Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. De vaarwegen zijn in eigendom bij de gemeente SúdwestFryslân, terwijl het beheer en onderhoud door provincie en waterschap wordt uitgevoerd en bekostigd.

Wet bodembescherming De Wbb stelt regels om de (water)bodem te beschermen en voor het verwerken en hergebruik van materiaal dat vrijkomt bij baggeren en inrichting van tijdelijke opslag van baggerspcie.

Wet milieubeheer De Wet milieubeheer stelt regels voor transport van baggerspecie., langdurige opslag in een depot (een inrichting) en het storten van baggerspecie.

Keur Wetterskip Fryslan In de Keur zijn ge- en verbodsbepalingen opgenomen voor waterstaatswerken, en de legger geeft aan welke waterstaatswerken onder de bescherming van de keur vallen en wie de onderhoudsplichtigen zijn.

Archeologie Het Verdrag van Malta, beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen.

Overeenkomst en afspraken Overdracht Stedelijk Water (OSW), 2016 Eind 2016 zijn ihkv Overdracht Stedelijk Water (OSW) een groot aantal hoofd- en secundaire watergangen overgegaan naar het waterschap. Het jaarlijkse onderhoud van de watergangen wordt tegen een vergoeding door de gemeente uitgevoerd. Nadat het achterstallig onderhoud is weggewerkt, is baggeren een verantwoordelijkheid van het waterschap.

Nota openbare ruimte 2020-2025 • • • •

Raadsbesluit 28 januari 2021; Kwaliteitsniveau Gemiddeld Basis; Focus op inhalen achterstallig onderhoud; Opstellen baggerplan.

Handboek openbare ruimte (in voorbereiding) •

Kaders voor uitvoering.

Voor het opstellen van het baggerplan zijn de beleidsmatige uitgangspunten en de rekenkundige randvoorwaarden bepaald en vastgelegd. Hierbij is gebruik gemaakt van de volgende gegevens:  Leggerkaart Wetterskip Fryslân (2019);  Data van het Wetterskip Fryslân;  Data van de provincie Fryslân;  Inpeilingen (Tijhuis ingenieurs) in het kader van overdracht stedelijk water (2019);  Data uit GeoVisia, zoals deze in gebruik is bij de gemeente Súdwest-Fryslân. Tevens is het areaal aan watergangen bepaald waarvan de gemeente eigenaar en/of beheerder is. Hierbij wordt onder andere gebruik gemaakt van het beheerprogramma GeoVisia. Leeswijzer Hoofdstuk 3 beschrijft het plangebied en het areaal aan verschillende soorten watertypen. Hoofdstuk 4 beschrijft het beheer van de type wateren. In hoofdstuk 5 wordt een beschrijving van de GeoVisia-app Baggeren beschreven, inclusief de aangehouden eenheidstarieven voor baggeren. Gevolgd door een indicatieve kostenberekening voor het uitvoeren van het baggerwerk (hoofdstuk 6). In hoofdstuk 7 zijn een aantal scenario’s ten aanzien van de baggerplanning beschreven. In hoofdstuk 8 zijn mogelijke ontwikkelingen benoemd die tot goedkopere of duurzame oplossingen kunnen leiden.

Pagina 8 van 34

o21.002119

Areaal

4.1 Omvang en watertypen De gemeente Súdwest-Fryslân heeft een oppervlakte van circa 900 km² en is hiermee de grootste gemeente van Nederland. Van het totaaloppervlak bestaat circa 380 km² uit water. Van het water is circa 5,4 km² in beheer en onderhoud bij de gemeente Súdwest-Fryslân. Het overige deel is in beheer en onderhoud bij Rijkwaterstaat, provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en diverse andere partijen (particulieren/verenigingen/stichtingen). In dit hoofdstuk zijn de wateren in het plangebied en de verschillende typen onderhoud beschreven. Ontwikkelingen Er hebben de afgelopen jaren diverse ontwikkelingen plaatsgevonden die van invloed zijn geweest op het huidige areaal van wateren waarvoor de gemeente Súdwest-Fryslân een beheerfunctie heeft. Het betreft de volgende ontwikkelingen: 1. In 2014 is in het kader van de Waterwet een aantal vaarwegen overgedragen van de gemeente Súdwest-Fryslân naar provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. De vaarwegen zijn in eigendom bij de gemeente Súdwest-Fryslân, terwijl het beheer en onderhoud door de provincie en het Wetterskip worden uitgevoerd en bekostigd; 2. Eind 2016 zijn in het kader van Overdracht Stedelijk Water (OSW) afspraken gemaakt met Wetterskip Fryslân over het beheer en onderhoud van een groot aantal hoofd- en secundaire watergangen en vijvers.

Dit betreffen wateren die in verband met onder andere het peilbeheer van belang zijn. Hierbij is overeengekomen dat het jaarlijkse onderhoud van de watergangen tegen een vergoeding door de gemeente wordt uitgevoerd. Het baggeren van de watergangen is, nadat het achterstallig onderhoud is weggewerkt, een verantwoordelijkheid van het waterschap. Wetterskip Fryslân hanteert daarvoor vaste onderhoudsdieptes. Voor een aantal hoofdwatergangen hanteert de gemeente Súdwest-Fryslân een grotere onderhoudsdiepte dan het waterschap. Deze watergangen worden in GeoVisia benoemd. Het eigendom van de overgedragen hoofd- en secundaire wateren blijft bij de gemeente. Voor het beheer en onderhoud van de zogenaamde vijvers ontvangt de gemeente een bijdrage voor het maaien, hekkelen en baggeren. De ontwikkelingen hebben geleid tot het huidige areaal, waarbij opgemerkt wordt dat de overdacht van stedelijk water (OSW) nog plaatsvindt en in 2025 afgerond zal zijn. De wateren die in eigendom, beheer en onderhoud van de gemeente Súdwest-Fryslân zijn, zijn in de volgende typen water ingedeeld: 4.1.1 Hoofdwatergangen Hoofdwatergangen zijn watergangen die voor water aan- en afvoer op gebiedsniveau erg belangrijk zijn. Over het algemeen zijn deze watergangen wat breder en dieper dan overige watergangen.

4.1.2 Schouwwatergangen Het betreft hier watergangen die op basis van de legger van het Wetterskip beheerd moeten worden door de aangrenzende eigenaar. Indien het profiel niet voldoet aan het gewenste onderhoudsprofiel, wordt de gemeente door het Wetterskip aangeschreven. Bij de schouwwatergangen in gemeentelijk beheer ligt een duidelijke onderhoudsplicht. De opgave hiervoor verschilt per jaar. 4.1.3 Overige watergangen • Wonen aan het water: uitgangspunt is dat de onderhoudsdiepte ter plaatse van aanlegvoorzieningen bij woningen gelijkgesteld wordt aan de aanlegdiepte. Indien het niet nuttig geacht wordt om deze diepte aan te houden kan hiervan worden afgeweken. De ingrijpdiepte bedraagt 0,2 m slib boven de onderhoudsdiepte c.q. aanlegdiepte. • Duikers: duikers kunnen verstopt raken door bijvoorbeeld slib en plantenresten. Het openhouden van de duikers in hoofdwatergangen en secundaire watergangen (OSW) is een verantwoordelijkheid van het Wetterskip bij watergangen die vallen binnen het OSW. In het document Overdracht Stedelijk Water is opgenomen dat het schoonhouden van het doorstroomprofiel mee wordt genomen bij onderhoudswerken of wanneer sprake is van verstopping (piepsysteem). De overige duikers op gemeentelijk grondgebied vallen onder verantwoordelijkheid van de gemeente.

Indien daar een verstopping optreedt, wordt deze volgens het piepsysteem verholpen door de buitendienst van de gemeente. Tijdens baggerwerkzaamheden worden de duikers eveneens gereinigd. De duikers in het

Pagina 9 van 34

o21.002119

gebied waarbij het eigendom, beheer en/of onderhoud ligt bij de gemeente Súdwest-Fryslân, worden geïnventariseerd en de gegevens worden vastgelegd in GeoVisia. 4.1.4 Recreatieve vaarwegen Het gaat hier om vaarwegen die niet als officiële vaarweg geclassificeerd zijn. Deze vaarwegen zijn niet opgenomen in de vaarwegenverordening van 2014 en worden daarom niet als zodanig onderhouden door de provincie of het Wetterskip. De gemeente wil bepaalde watergangen bevaarbaar houden ten behoeve van recreatievaart en hiervoor geldt dan ook dat onderhoud noodzakelijk is, waarbij het bevaarbaar houden voor veelal kleine bootjes hier het uitgangspunt is. Dit geldt alleen voor recreatieve vaarwegen die in eigendom zijn bij de gemeente Súdwest-Fryslân. Onder deze categorie vallen ook: • Havens: in Súdwest-Fryslân zijn enkele havens en industriehavens aanwezig. Voor deze havens zijn specifieke onderhoudsdiepten en ingrijpdiepten in GeoVisia opgenomen; • Kanoroutes: in de gemeente Súdwest-Fryslân zijn diverse kanoroutes aanwezig. Deze hebben een recreatieve functie en frequent beheer en onderhoud is daarom belangrijk. Bij de routes wordt gebruik gemaakt van zowel gemeentelijke watergangen als watergangen van het Wetterskip of de provincie. Het in standhouden van de bevaarbaarheid voor kano’s is het uitgangspunt voor de gemeente en de provincie.

Voor de gemeente betekent dit veelal frequent hekkelen, maar het baggeren ervan pakken we niet op en dat levert problemen op. Het Wetterskip pakt dergelijke routes pas op als de doorstroming (waterkwaliteit en waterkwantiteit) in het geding komt. Het aantal meldingen hierover neemt jaarlijks toe. 4.1.5 Vijvers Zowel in het stedelijk als het landelijk gebied bevinden zich vijvers die gebaggerd moeten worden. De vijvers in zowel stedelijk als landelijk gebied worden gebaggerd tot een diepte van 1,00 m minus streefpeil of minder als de vaste bodem eerder wordt bereikt. De ingrijpdiepte voor vijvers wordt gesteld op 0,80 m minus streefpeil. De diepte van 1 meter wordt voor vijvers veel toegepast en wordt bepaald door diverse factoren zoals ecologie, beperking stankoverlast en doorzicht. Er zijn vijvers binnen de gemeente Súdwest-Fryslân welke zijn voorzien van een natuurvriendelijke oever. Voor deze vijvers, maar dat kan ook bij watergangen voorkomen, geldt dat geen sprake is van een vaste taludlijn en dat dus niet de gehele vijver dient te voldoen aan de diepte van 1 meter minus het streefpeil. In GeoVisia is hiermee geen rekening gehouden. Een principeschets is hieronder weergegeven.

Figuur 4.1: principeschets vijver met natuurvriendelijke oeverlijn

Bij vijvers in de stedelijke gebieden bestaat het risico dat, met name bij stilstaand water, blauwalg en botulisme optreedt in warme perioden. Voor deze wateren is het extra belangrijk dat deze op diepte worden gehouden om dit risico te beperken. Daarnaast is het belangrijk om te zorgen voor voldoende doorstroming. De verschillende onderhoudsdiepten en ingrijpdiepten zijn opgenomen in GeoVisia. 4.1.6 Vaargeulen Een vaargeul is een deel van het vaarwater dat extra diepgang kent voor de scheepvaart. De vaargeulen bij Makkum en Hindeloopen zijn bij de gemeente in beheer. Over het algemeen geldt dat hier jaarlijks baggerwerk is te verrichten.

Pagina 10 van 34

o21.002119

4.1.7 Kleine meren/plassen Er zijn ook enkele kleine meren en plassen die onderhouden moeten worden. Hierbij valt te denken aan De Potten en de Houkemar in Sneek. 4.1.8 Overdracht Stedelijk Water (OSW) Er zijn diverse watergangen en vijvers in stedelijk gebied aangewezen voor de overdracht van de gemeente naar het Wetterskip. Dit zijn watergangen welke in eigendom zijn van de gemeente, maar waar het Wetterskip een verplichte beheertaak heeft volgens de Waterwet (invoering 2009). Onderdeel van de overdracht van de gemeente naar het Wetterskip is dat het achterstallig onderhoud moet zijn weggewerkt alvorens de daadwerkelijke overdracht gaat plaatsvinden. Afspraak is dat dit uiterlijk in 2025 gerealiseerd moet te zijn. 4.1.9 Stoepen vaarwegen Het gaat om stoepen langs wateren die geclassificeerd zijn als vaarweg (klasse A-F). Vaarwegen Klasse Azm-Dm vallen in beheer en onderhoud bij de provincie Fryslân en vaarwegen klasse E en F bij Wetterskip Fryslân. Dit blijft echter beperkt tot de vaarbak. De gemeente draagt in een aantal gevallen zorg voor het beheer en onderhoud van de stoepen van de vaarwegen. Stoepen zijn delen van de watergang buiten de vaarbak en betreffen onder andere delen van een vaarweg langs aanlegsteigers. 4.2 Kwaliteit/prioriteit Het afgelopen decennium had het baggeren van de gemeentelijke wateren geen prioriteit.

Het huidige onderhoudsniveau is daardoor gemiddeld ‘laag’ en er is een forse achterstand. In onderstaande tabel is per type watergang de achterstand en de voorgestelde prioriteit weergegeven. Type watergang Hoofdwatergang (stedelijk en buitengebied) Schouwwatergang (stedelijk en buitengebied) Overige watergang (geen recreatieve functie) Recreatieve vaarwegen Vijvers Vaargeulen Kleine meren/ plassen OSW TOTAAL

Achterstanden € 470.000,€ 1.015.000,€ 380.000,€ 985.000,€ 37.000,€ 0,€ 700.000,€ 3.000.000,€ 6.587.000,-

Prioriteit Basis Hoog Laag Basis Basis Hoog Basis Hoog Gemiddeld Basis

In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de uitgangspunten voor beheer en onderhoud en onze werkwijze.

Pagina 11 van 34

o21.002119

Zo werken wij

5.1 Algemeen Het beheer en onderhoud bestaat uit het periodiek baggeren van de diverse wateren en het jaarlijks hekkelen van met name sloten en vijvers. Het hekkelen en verwijderen van drijfvuil maakt geen onderdeel uit van het baggerplan. 5.2 Algemene uitgangspunten voor baggeren Voor de watergangen is sprake van onderhoudsdiepte en ingrijpdiepte. De ingrijpdiepte ligt in de regel 20 cm boven de onderhoudsdiepte en is in figuur 4.1 gevisualiseerd. De ingrijp- en onderhoudsdiepte is per soort watergang verschillend. De onderhoudsdiepten en ingrijpdiepten zijn opgenomen in GeoVisia. Bij het vaststellen van de onderhoudsdiepten is onder andere rekening gehouden met:  Huidig / beoogde gebruik;  Onderhoudsdiepte van de vaarweg waar het betreffende water aan grenst;  De eventuele oorspronkelijke aanlegdiepte;  Afspraken met organisaties, bedrijven en/of particulieren;  Omgevingskenmerken.

Figuur 5.1: principeschets onderhouds- en ingrijpdiepte

Uitgangspunten voor baggeren zijn:  Dat we op basis van de Nota openbare ruimte 2020-2025 streven naar een optimaal beheer en onderhoud tegen zo laag mogelijke kosten over de gehele levenscyclus, van aanleg tot vervanging (levenscycluskosten);  Dat de gemeente Súdwest-Fryslân geen baggerwerk uitvoert in watergangen die in beheer en onderhoud van andere partijen (zoals de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân) vallen;  Het inregelen van een cyclus van 20 jaar (mede om budget te egaliseren);  Dat bij baggerwerkzaamheden ook het reinigen van duikers wordt meegenomen. Aan de hand van afmeting en functie zijn de verschillende waterlichamen en functies onderscheiden, welke ieder op een verschillende wijze beheerd worden. Deze zijn in hoofdstuk 3 benoemd. Hieronder een overzicht van de werkzaamheden rondom het uitvoeren van baggerwerkzaamheden. Activiteit Bewaking meldingen en functioneren Afhandeling van meldingen en klachten Peilingen uitvoeren naar diepte watergang, voorafgaand aan baggeren Opstellen jaarplan Uitvoeren baggerwerkzaamheden in een cyclus van gemiddeld 20 jaar Communicatie met omwonenden en belanghebbenden Bijhouden gegevens in GeoVisia Baggerdepotbeheer

Pagina 12 van 34

o21.002119

Wie? Specialist Specialist Specialist

Frequentie Afhankelijk Rûnom Volgens script 1 x per jaar

Senior beheerder Specialist

1 x per jaar Continu

Specialist Specialist/ ondersteuner Grondstromencoördinator

Continu Maandelijks Continu

Uitgangspunten voor kostenberekening

6.1 Databank (GeoVisia) Gemeenten zijn verplicht om alle watergangen in hun beheergebied op te nemen in een beheerprogramma. De gemeente Súdwest-Fryslân maakt voor het beheer van de watergangen gebruik van de GeoVisia-databank. Hierin is verschillende informatie over watergangen opgenomen. Naast het verzamelen van informatie en het vullen van de GeoVisia-databank met beschikbare data, kan tevens met de GeoVisia-app baggeren gerekend worden. De GeoVisia-app baggeren heeft als doel de cyclische planning en begroting van baggerwerken te berekenen. De uitkomst is een planning en een benodigd bedrag dat is bepaald op basis van de berekende planning in GeoVisia. Deze planning dient jaarlijks ge-update te worden aan de hand van de jaarlijks uit te voeren in- en uitpeilingen in de watergangen. De resultaten van de berekening met behulp van de GeoVisia-app baggeren is de basis voor het hoofdstuk Kostenberekening in dit bagger- en beheerplan. Invoergegevens Elke water heeft een unieke code en is in GeoVisia voorzien van een waterpaspoort. In het waterpaspoort zijn de velden ingevuld die noodzakelijk zijn voor de berekening. De gemeente SúdwestFryslân heeft de keuze gemaakt om in eerste instantie alleen de gegevens in te voeren waarmee de GeoVisia-app baggeren kan rekenen.

Bij het invullen van de GeoVisia en de GeoVisia-app baggeren zijn de volgende uitgangspunten en aannames gedaan: • Voor de baggeraanwas is uitgegaan van 0,01 m aangroei per jaar voor watergangen of waterlopen. Voor meren en plassen is uitgegaan van een aangroei van 0,002 m per jaar; • In GeoVisia wordt gerekend met wateroppervlakten. Doordat watergangen lijnvormig zijn en niet overal baggerspecie in gelijke mate zit, is er een correctiefactor toegepast op de slibhoeveelheid. Dit geldt ook voor vijvers, havens e.d.; • In veel watergangen/lopen is de slibdikte niet bepaald. Er is in voorkomende gevallen uitgegaan van een extrapolatie1 van gegevens uit de directe omgeving; • Voor de baggerdiepte is uitgegaan van de onderhoudsdiepte ten opzichte van NAP 2. Hierbij is uitgegaan van de baggerdiepte ten opzichte van de gemeten waterstand ten opzichte van NAP, voor zover bekend. Daar waar het niet bekend is, is de onderhoudsdiepte ten opzichte van de waterstand aangehouden; • De kwaliteit van de baggerspecie is niet bekend en dus niet opgenomen in GeoVisia. 6.2 Eenheidstarieven baggeren In onderstaande tabel zijn de kosten voor baggerwerkzaamheden opgenomen die zijn verwerkt in de GeoVisia-app baggeren. De gebruikte eenheidstarieven (prijspeil 2020) zijn inclusief voorbereiding en begeleiding van de baggerwerkzaamheden.

Tabel 6.1: Kosten bagger onderhoud Kosten voorbereiding, baggeren, transport en verwerken Watergangen stedelijk gebied Watergangen buitengebied Vaarwegen recreatief Stoepen vaarwegen Overig water (zoals vijvers, havens)

Kosten per m³ € 35,00 € 25,00 € 30,00 € 30,00 € 35,00

Toelichting op de eenheidsprijzen:  De gehanteerde prijzen zijn richtprijzen voor voorbereiding, baggeren, transport en verwerken/storten van de specie, uitgaande van een omvang van het baggerwerk van 2000 m³;  Het transport van de baggerlocatie vindt plaats per as of schip;

1 2

Op grond van een bekende reeks gegevens conclusies trekken buiten het meetgebied (daarmee ook onzekerder). NAP= Normaal Amsterdams Peil, het zeeniveau of de gemiddelde hoogte van de zeespiegel (0 meter).

Pagina 13 van 34

o21.002119

  

In het buitengebied wordt gestreefd om de baggerspecie te verwerken op de kant; hier wordt veelal een vergoeding aan de landeigenaar betaald, waarbij gebruik gemaakt wordt van een LTO3/Gasunie standaard vergoedingen; Er is geen rekening gehouden met extra kosten ontstaan door schade aan oevers en kade als gevolg van de baggerwerkzaamheden; Er is geen rekening gehouden met de aanwezigheid van asbest in de waterbodem. Daarnaast is ervan uitgegaan dat er geen sprake is van niet-toepasbare baggerspecie.

De kosten per m³ zijn gebaseerd op landelijk gebruikte tarieven en ervaringscijfers van de gemeente Súdwest-Fryslân en Antea Group. Uiteraard zal bij uitvoering per watergang of watervlak gericht een offerte worden aangevraagd, waarbij tevens de kwaliteit en kwantiteit bepaald zal worden. Ten opzichte van de genoemde tarieven is er een kostenreductie mogelijk als er baggerspecie op de kant verwerkt kan worden; dit is met name van toepassing voor het buitengebied. Opgemerkt wordt dat de aanwezigheid van bijvoorbeeld asbest in de waterbodem of verhoogde gehalten aan bijvoorbeeld PFAS in de baggerspecie sterk verhogend kunnen zijn op de kosten per m³. Dit komt dan met name door andere verwerkings-of toepassingstarieven. Zie ook paragraaf 9.1.

Land- en tuinbouworganisatie Nederland

Pagina 14 van 34

o21.002119

Kostenberekening

7.1 Algemeen De kosten voor baggeren van de onderhoudsspecie zijn voor rekening van de onderhoudsplichtige van de watergang. De kosten van de baggerwerkzaamheden worden in de regel gefinancierd vanuit onderhoud en beheer. Indien binnen de gemeente werk met werk wordt gemaakt, is het in sommige gevallen ook mogelijk bepaalde subsidiestromen aan te spreken. Daarnaast is vanuit overdracht stedelijk water een bijdrage beschikbaar voor het verwijderen van slib. 7.2 Regulier baggeronderhoud gemeentelijke wateren Het op orde houden van de diverse wateren vergt onderhoud. De kosten voor dit onderhoud worden bepaald door de slib aanwas. Zoals eerder gemeld is de gemiddelde slib aanwas in een watergang circa 1 cm/jaar/m2. Dit betekent dat er over het gehele wateroppervlak van een watergang 1 cm slib per jaar bij komt. Deze aanwas zorgt ervoor dat per jaar 16.000 kuub bagger bij komt in de gemeentelijke wateren (excl. vaargeulen). Baggerwerk is cyclisch en onderhoud zal, wil het watersysteem op orde blijven, altijd noodzakelijk blijven. Voor de komende 60 jaar worden de totale kosten ingeschat op ruim € 26 miljoen (excl. achterstanden en vaargeulen). Dit is circa € 440.000 per jaar. Dit sluit aan bij de kosten om circa 16.000 m3 per jaar te baggeren. Dit is daarmee tevens het minimale budget dat per jaar nodig is voor het baggeren van de gemeentelijke watergangen (exclusief vaargeulen).

Functies van wateren kunnen natuurlijk in de loop der jaren veranderen en hierdoor kan ook het onderhoud en daarmee de jaarlijkse en totaalkosten wijzigen. Om grote financiële fluctuaties in de jaren te voorkomen en te werken naar een stabiele situatie, is de doelstelling om uiteindelijk zoveel baggerwerk uit te voeren, passend binnen die geraamde onderhoudskosten. Uiteindelijk zal er dan sprake zijn van een baggercyclus van 20 jaar. In totaal worden de kosten voor het wegwerken van de achterstand geraamd op ruim € 3,6 miljoen. Daarom zal in begin een hoger budget nodig zijn om deze achterstanden weg te werken. Na het wegwerken van het achterstallige onderhoud zal een stabiel jaarlijks budget van circa € 440.000 resteren. 7.3 Achterstallig onderhoud In de tabel in hoofdstuk 3.2 is ook het achterstallig onderhoud van de gemeentelijke wateren weergegeven. In totaal gaat het om € 6,6 miljoen (incl. OSW). Het wegwerken van het achterstallig onderhoud dient gefaseerd te gebeuren. Een grote inspanning in één jaar zorgt over 20 jaar wederom voor een hoger benodigd budget. Dit komt de wens voor een stabiel budget niet ten goede. Het werken naar de stabiele situatie kan met verschillende budgetten (zie bijlage 3).

Uit de berekeningen volgt dat in de eerste vijf jaar de achterstand van 3,6 miljoen wordt weggewerkt, zeker bij het budget van € 600.000 en dat vervolgens een budget van maximaal € 440.000 gedurende langere periode voldoende is om en het systeem geheel op orde te krijgen en te houden. Dus zowel achterstand als regulier onderhoud. De grote fluctuaties vallen hierdoor weg. Voor de genoemde opties geldt wel dat er gestreefd moet worden om de planning zoals deze uit GeoVisia komt en wordt bepaald door de verwachte sliblaagdikte boven de ingrijpdiepte aan te houden. Dan zal uiteindelijk het onderhoud gelijk zijn aan de jaarlijkse aanwas. Jaarlijks dient nagegaan te worden waar de prioriteiten liggen en kunnen keuzes gemaakt worden of watergangen al dan niet gebaggerd dienen te worden. Voor al deze berekeningen geldt dat het onderhoud aan de vaargeulen niet zijn meegenomen. De kosten voor dit onderhoud zijn structureel en komen jaarlijks terug. 7.4 Overdracht stedelijk waterbeheer (OSW) In het vastgestelde overdrachtsdocument stedelijk water zijn de uitgangspunten voor een aantal vergoedingen opgenomen die de gemeente Súdwest-Fryslân van Wetterskip Fryslân ontvangt voor de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden in de hoofd- en secundaire watergangen in het stedelijk

Pagina 15 van 34

o21.002119

gebied. Voor het baggerplan van de gemeente Súdwest-Fryslân zijn enkel de vergoedingen voor het baggeren relevant. Er worden namelijk ook nog vergoedingen vergeven voor het hekkelen en onderhouden van o.a. oevers en stuwen. Deze zijn echter niet van belang voor dit plan. Achterstallig onderhoud OSW In het kader van OSW wordt onder achterstallig onderhoud in de hoofdwatergangen en secundaire watergangen verstaan: het te veel aan slib in de watergangen, waardoor onderhoud noodzakelijk is om een goede werking van het watersysteem te waarborgen. Hiervan is sprake als er slib boven de ingrijpdiepte bevindt. De kosten voor het wegwerken van de OSW achterstanden in de gemeente Súdwest-Fryslân zijn geraamd op € 3 miljoen. De gemeente ontvangt een vergoeding van het Wetterskip voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud in deze watergangen. Deze vergoeding bedraagt 50% van de werkelijke kosten (excl. btw). Dit is inclusief de voorbereiding van de baggerwerkzaamheden. De overeenkomst tussen SúdwestFryslân en het Wetterskip geldt in principe tot en met 2025. De totale kosten voor het onderhoud aan de overdracht stedelijk water zijn voor Súdwest-Fryslân geraamd op € 600.000,- excl. btw per jaar, waarbij de helft wordt vergoed door het Wetterskip. Over de compensatie van de btw wordt nog gediscussieerd met het Wetterskip en de Belastingdienst.

Het kan zijn dat deze ten laste van de gemeente komen. In dat geval lopen de kosten hoger op. Beheer na 2025 Na 2025 zijn de watergangen overgedragen aan het Wetterskip. Vanuit doelmatigheid en efficiëntie kan het zijn dat de gemeente dit werk blijft doen, in opdracht van Wetterskip Fryslân. Hiervoor volgt dan een volledige vergoeding. We gaan onderzoeken of er watergangen zijn waar de gemeente om bepaalde redenen voorkeur heeft voor een grotere onderhoudsdiepte en daarom het onderhoud tegen een bepaalde kostenvergoeding op zich neemt. Dit wordt de komende jaren verder uitgewerkt. Indien de gemeente een ander onderhoudsprofiel hanteert dan wordt aangegeven in de legger, dat zijn de kosten voor het baggeren tot de legger (onderhoudsprofiel) voor het Wetterskip en de overige kosten voor de gemeente. 7.5 Vaargeulen De vaargeulen Makkum en Hindeloopen dienen onderhouden te worden voor het scheepvaartverkeer. De ervaring is dat jaarlijks onderhoud nodig is, waarbij de vaargeulen op diepte worden gehouden. Op basis van gegevens van meerdere jaren blijkt dat de jaarlijkse kosten gemiddeld maximaal € 100.000,per vaargeul bedragen. In totaal is daarom sprake aan onderhoudskosten van € 200.000,- per jaar. De weersomstandigheden (storm) bepalen heel erg de opgave die uitgevoerd moet worden. De kosten kunnen dan ook lager uitvallen.

De baggerkosten worden ook bij deze typen wateren bepaald door de aanwas van slib. Hierbij geldt dat als er jaarlijks minder geïnvesteerd wordt dan € 200.000,- er ook hier achterstallig onderhoud kan ontstaan. Bovendien zorgt dat ervoor dat er na enkele jaren een forse extra investering nodig zal zijn om deze wateren weer terug te brengen op de juiste diepte. Dit zorgt dan weer voor sterk fluctuerende benodigde budgetten, hetgeen dat niet wenselijk is. Advies is daarom om te allen tijde dit bedrag jaarlijks te reserveren. Bij het baggeren van de vaargeulen kan het zijn dat er zand wordt gewonnen. Dit zand kan bij goede kwaliteit worden ingezet bij werken in onze gemeente of worden verkocht. Als er opbrengsten zijn, komen deze ten goede aan het baggerbudget. Echter is ook hier geen constante in te vinden. 7.6 Overige kosten In deze paragraaf zijn de werkzaamheden en kosten beschreven voor het voorbereiden, begeleiden en monitoren van de baggerwerkzaamheden. Daarnaast zijn kosten gemoeid met het in standhouden van het baggerdepot (Gouden Boayum bij Heeg) dat bij de gemeente in beheer is. Onderstaand zijn de werkzaamheden nader beschreven. Coördinatie baggerwerk De gemeente Súdwest-Fryslân heeft een forse jaarlijkse baggeropgave. Dit gebeurt niet automatisch; er is sturing en monitoring vanuit de gemeente noodzakelijk.

De gemeente zal, naast het opstellen van een baggerplan, werkzaamheden moeten verrichten om het baggerwerk ten uitvoer te (laten) brengen.

Pagina 16 van 34

o21.002119

Deze werkzaamheden zijn niet direct te koppelen aan projecten en betreffen algemene uren. Dit zijn onder andere de volgende werkzaamheden:       

Opstellen jaarlijks planning en meerjarenplanning; Monitoring planning en meerjarenplanning; Afstemming baggerwerk met diverse interne afdelingen; Coördinatie en begeleiding uitvoering baggerwerk; Overleg met diverse externe actoren over baggerwerk (Wetterskip Fryslân, grondeigenaren, provincie Fryslân, etc.); Budgetbewaking; Databeheer.

Een coördinator baggerwerk kan de kosten voor het baggerwerk beperken door te sturen in de verwerkingskosten. Met name voor baggerwerk in het buitengebied geldt dat door gebruik te maken van weilanddepots of verwerkingsmogelijkheden op de aangrenzende kant de verwerkingskosten sterk gereduceerd kunnen worden. De kosten voor een coördinator baggerwerk zijn uiteraard afhankelijk van de jaarlijkse baggeropgave. Door de huidige achterstand en de voorgenomen baggeractiviteiten om deze achterstand (OSW) weg te werken zullen zeker de komende vijf jaar door inzet van een coördinator kosten gereduceerd kunnen worden. In bijlage 6 is een overzicht opgenomen met de werkzaamheden, inclusief een ureninschatting die noodzakelijk zijn om het proces en de uitvoering van de baggerwerkzaamheden te realiseren. Tevens zijn de uitgangspunten hierin opgenomen. Op basis van deze inschatting dient in de komende jaren rekening gehouden te worden met een jaarlijkse tijdsinvestering van circa 1800 uur per jaar. Uitgaande dat voor de gemeente Súdwest-Fryslân geldt dat één FTE 1.400 uur is, dan komt dit neer op 1,25 FTE. Baggerdepot De gemeente Súdwest-Fryslân heeft een baggerdepot in beheer. Dit betreft het baggerdepot Gouden Boayum te Heeg. In dit depot wordt gemeentelijk bagger tijdelijk opgeslagen, ingedroogd en na indroging afgevoerd naar een verwerkingslocatie.

De kosten voor het opslaan, verwerken en afvoeren van de baggerspecie maken onderdeel uit van de eenheidstarieven voor het baggerwerk zoals in tabel 5.1 (pagina 13) opgenomen overzicht. Om het baggerdepot in stand te houden zijn vergunningen noodzakelijk en jaarlijkse beheer en onderhoudskosten. Dit betreffen kosten die jaarlijks gemaakt worden en zijn niet direct te koppelen aan een baggerwerk. Om het depot in stand te houden zijn er op korte termijn diverse acties noodzakelijk om te voldoen aan de vergunningsvoorschriften. Dit betreffen onder andere het aanstellen van een beheerder van de locatie en het herinrichten van de opslaglocaties, waarbij mogelijk een onderafdichting aangebracht moet worden. De kosten voor deze werkzaamheden zijn nog niet inzichtelijk. Een eigen baggerdepot heeft voordelen of kan voordelen hebben. Door goed depotbeheer en het regelen, coördineren en plannen van grondstromen kunnen de kosten voor verwerking van de baggerspecie mogelijk gereduceerd worden. Er kan ook overwogen worden om een samenwerking met bijvoorbeeld provincie Fryslân aan te gaan. De provincie heeft al een aantal baggerdepots in gebruik en zijn ervaren op het gebied van vergunningverlening, inrichting van depots en het beheer en onderhoud van baggerdepots. 7.7 Samenvatting kosten In voorgaande paragrafen zijn de kosten weergegeven samenhangend met de baggerwerkzaamheden.

Dit betreffen zowel de geprognotiseerde jaarlijkse kosten voor het op orde houden van de wateren in de gemeente Súdwest-Fryslân en de benodigde kosten voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud. Daarnaast zijn de kosten weergeven voor de bijkomende kosten zoals het beheer en onderhoud van het baggerdepot en de kosten voor de coördinatie vanuit de gemeente Súdwest-Fryslân. De kosten zijn onderstaand in tabel 6.4 samengevat.

Pagina 17 van 34

o21.002119

Tabel 7.1: samenvatting (jaarlijkse) kosten baggeren 2021-2026

Beschikbaar Onderhoudsbudget baggeren Extra onderhoudsbudget

2021 € 415.000 € 200.000

2022 € 415.000 € 100.000

2023 € 415.000 -

2024 € 415.000 -

2025 € 415.000 -

Na 2026 € 415.000 -

OSW krediet (doorlopend) Totaal beschikbaar

€ 335.000 € 950.000

€ 300.000 € 815.000

€ 300.000 € 715.000

€ 415.000

Benodigd Regulier onderhoud Achterstallig onderhoud OSW (50% van opgave) Vaargeulen Totaal benodigd

€ 440.000 € 160.000 € 300.000 € 200.000 € 1.100.000

€ 440.000

Tekort (-) / overschot (+)

- € 150.000

- € 285.000

- € 385.000

- € 225.000

€ 200.000 € 640.000

De kosten voor jaarlijks baggeronderhoud zijn gebaseerd op het gemiddelde van 20 jaar. In de praktijk zal er sprake zijn van kostenverschillen per jaar, afhankelijk van de omvang van de baggeropgave voor de verschillende jaren. Er wordt echter geadviseerd om (tenminste) het vaste jaarlijkse (minimum) budget aan te houden. Dit om uiteindelijk een zo gelijkmatig mogelijk jaarlijks budget te krijgen. Momenteel wordt het voorbereiden, begeleiden en uitvoeren van baggerwerken door ongeveer 0,3 fte ingevuld. Daarbij is er een grondstromencoördinator aangesteld, die zich zal buigen over het baggerdepot. In bijlage 6 is een overzicht opgenomen van de geschatte uren die benodigd zijn voor het uitvoeren van baggerwerken. Uit dit overzicht blijkt dat er ongeveer 1,25 fte nodig is. Dit is een punt van aandacht. Voor het voorbereiden, begeleiden en uitvoeren van baggerwerken is ongeveer 1,25 fte nodig terwijl ongeveer 0,3 fte ingevuld is. Dit is een punt van aandacht.

7.8 Invoeren onderhoudsfonds Water De raad is bevoegd een fonds of voorziening in te stellen om budgetten te egaliseren. Het onderhoudsfonds is bedoeld voor onderhoudsmaatregelen. Het BBV 4 geeft het volgende aan: klein en groot onderhoud houdt of brengt een object in goede, oorspronkelijke staat en is dus niet van invloed op de vooraf bepaalde gebruiksduur (afschrijvingstermijn) van het object. Kosten van onderhoud mogen daarom niet worden geactiveerd. Aan het instellen van een onderhoudsfonds moet een actueel beheerplan ten grondslag liggen. Onder actueel wordt verstaan een plan dat niet ouder is dan vijf jaar. Het voorstel is om een onderhoudsfonds in te stellen voor onderhoudsmaatregelen, omdat een fonds niet gebonden is aan de jaarschijf. Onderhoud is evenmin gebonden aan de jaarschijf. Met een fonds ontstaat meer flexibiliteit. Dit sluit goed aan bij de uitgangspunten van de Nota openbare ruimte 20202025. Als aan het einde van een jaar onderhoudsgeld overblijft, komt dit terecht in het fonds. Het geld kan een jaar later via het college van B&W worden beschikbaar gesteld voor onderhoudswerk (indien nodig). Proces en dekking Uit het beheerssysteem volgt de prognose voor benodigde middelen voor onderhoud voor de komende 10 jaar. Dit wordt vastgelegd in het beheerplan (5 jaar).

Op basis van een jaarlijks op te stellen uitvoeringsprogramma, wordt het benodigde budget voor het betreffende begrotingsjaar vrijgemaakt. Dekking van het fonds vindt plaats uit de huidige exploitatiebegroting.

Besluit, Begroting en Verantwoording

Pagina 18 van 34

o21.002119

Prioritering en uitvoering

8.1 Prioritering In voorgaand hoofdstuk is weergegeven welk budget noodzakelijk is voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud en welk budget noodzakelijk is voor het regulier onderhoud. De uitgangspunten zijn altijd de in het GeoVisia opgenomen onderhoudsdiepte voor de watergangen en wateroppervlakten. Daarnaast is er sprake van onderhoud bij vaargeulen. In aansluiting op de Nota openbare ruimte 2020-2025 streven we naar het stabiel inregelen van de baggercyclus van 20 jaar. Voor watergangen geldt dat er geen sprake is van een eindige levenscyclus; immers de watergang dient te allen tijde te functioneren. Pas als de functie wegvalt, verdwijnt ook de levenscyclus. Bij het onderhoud van watergangen is altijd sprake van jaarlijks toenemende kosten. Voor ieder jaar dat er niet gebaggerd wordt, worden de onderhoudskosten door aanwas in het volgende jaar hoger. Uitgangspunt is dat gestreefd wordt naar een optimaal functionerend systeem, waarbij de baggerplanning zoveel als mogelijk aangehouden dient te worden. Er blijft altijd een mogelijkheid om bij calamiteiten werkzaamheden naar voren te halen in de planning. Hierbij is echter van belang dat de waarde van het jaarlijkse baggerwerk niet sterk gaat afwijken van de eerder aangegeven jaarlijks benodigde budgetten. Met ingang van de Programmabegroting 2022 is aanvullend budget voor baggeren OSW-wateren beschikbaar gesteld.

Het huidige budget voor baggeren gemeentelijke wateren blijft € 415.000. We stellen onderstaande prioriteit voor: Budget OSW budget à € 335.000, met aanvulling van € 300.000 per jaar voor de periode 2022-2025 Regulier onderhoudsbudget à € 415.000

Prioritering Overdracht Stedelijk Water, want we hebben de verplichting dit in 2025 zonder achterstanden over te dragen. Planmatig baggeren gemeentelijke wateren met als prioriteitsvolgorde: 1. Schouwwatergangen, want hier hebben we een verplichting; 2. Vaargeulen, want deze zijn belangrijk voor de bereikbaarheid van onze bedrijven en watersporters; 3. Recreatieve vaarwegen met een groot belang (o.a. toegangsroutes havens en woonwijken) 4. Overige watergangen welke worden beheerd door SWF.

Voor de lange termijn is het van belang dat het baggerbudget minimaal € 440.000 bedraagt voor het reguliere baggerwerk en daarnaast € 200.000 voor vaargeulen. Voor de programmabegroting van 2023 zullen we daarom een verzoek doen tot extra middelen. Deels voor de vaargeulen, maar ook om de achterstanden in het reguliere baggerwerk in te kunnen halen. 8.2 Uitvoering in 2021 en 2022 Hierbij een overzicht van baggerwerkzaamheden die in 2021 en 2022 worden uitgevoerd. Het betreft een overzicht van OSW-wateren. Op veel locaties gaat het om kleine hoeveelheden bagger (25 tot 500 kuub bagger). Ter vergelijking: op sommige locaties wordt tot wel 5000 kuub bagger verwijderd. Bij deze baggerwerkzaamheden worden ook vijvers meegenomen die buiten OSW vallen. Onder het schema is een opsomming gemaakt van overige baggerwerken. 2021 Sneek, De Hemmen Sneek, Sperkhem Bolsward Zuidoost Pingjum Schettens Burgwerd Raerd Tersoal

Pagina 19 van 34

2021 Sneek, Stadsfenne/Pasveer Sneek, Lemmerweg Arum Witmarsum Zurich Dearsum Poppenwier Goenga

o21.002119

2022 Sneek, Hemdijk Sneek, Houkesloot Bolsward, divers Wolsum Ysbrechtum Workum

2022 Sneek, Het Eiland Bolsward Zuidwest Tjerkwerd Folsgare Oppenhuizen

Scharnegoutum Hartwerd Makkum Totale opgave 2021

Tirns Exmorra IJlst € 900.000,-

Totale opgave 2022

€ 700.000,-

Van bovenstaande werken ontvangt de gemeente na afronding van het werk 50% van de gemaakte kosten van Wetterskip-Fryslân. Andere baggerwerken die de gemeente gaat uitvoeren in 2021 en 2022 zijn:      

Vaargeulen Makkum en Hindeloopen, jaarlijks € 50.000,- tot € 200.000,- (afhankelijk van verschillende factoren); Vijvers en watergangen welke aansluiten bij het baggeren van de OSW wateren, die hierboven staan genoemd; Diverse watergangen in en rondom Workum; Watergang Oosthem-Nijesyl; Watergang Woudvaart Sneek (i.c.m. particuliere insteekhavens); Diverse knelpunten (o.a. naar aanleiding van meldingen).

Pagina 20 van 34

o21.002119

Ontwikkelingen

Bij het bepalen van de kosten voor het uitvoeren van baggerwerk is uitgegaan van het regulier baggeren en het afvoeren van bagger naar een verwerkingslocatie of het verwerken van de baggerspecie op de aangrenzende kant of in een weilanddepot. Er zijn in plaats van afvoer/storten van de baggerspecie ontwikkelingen om de slibaanwas te reduceren maar ook om op een duurzame wijze de baggerspecie te gebruiken. Dit levert niet direct een reductie op de kosten maar levert wel een bijdrage in duurzaam hergebruik van materialen. Slibaanwas Veel baggerspecie in de stedelijke watergangen/vijvers ontstaat doordat groen van bomen/struiken in het water komt en omgezet wordt in slib. Door (hoge) begroeiing langs de watergang te beperken en een slim maaibeleid toe te passen kan de hoeveelheid groen in het water mogelijk beperkt worden. Hierdoor zal er minder aanwas van slib optreden. In het buitengebied speelt dit bijna niet omdat er minder begroeiing langs de watergangen staat. Daarnaast zijn baggerkosten voor baggerwerk in het buitengebied in de regel goedkoper doordat verwerking op aangrenzende oever kan plaatsvinden. Verwerkingsmogelijkheden Het vrijkomende slib wordt veelal afgevoerd naar een verwerkings-/stortlocatie. Het slib kan echter ook beschouwd worden als een bouwstof, hierbij valt te denken aan:

Verspreiden/ophogen op kant of laaggelegen percelen

Verwerken in geotubes als oeverbescherming (bron Promeco)

Verwerking in bouwblokken (Pilot Eemsdollard)

Oevers verstevigen met bewerkte baggerspecie (bron Promeco)

Uiteraard zijn deze mogelijkheden afhankelijk van de kwaliteit en de hoeveelheid van de baggerspecie. Per project dient te worden bekeken of er innovatieve oplossingen voorhanden zijn en of hiermee de kosten en/of het milieurendement verminderd kunnen worden. Baggerdepot gemeente De gemeente Súdwest-Fryslân heeft een baggerdepot in gebruik, namelijk Gouden Boayum in Heeg. De gemeentelijke bagger (maximaal klasse A) wordt daar tijdelijk opgeslagen en ingedroogd. Vervolgens wordt deze ingedroogde baggerspecie afgevoerd naar een verwerkingslocatie. De baggerspecie kan nadat deze in ingedroogd mogelijk ook worden toegepast als bouwstof zoals bovenstaand beschreven.

Pagina 21 van 34

o21.002119

Samenwerking met Wetterskip, provincie en Marrekrite De gemeente Súdwest-Fryslân is een van de partijen die baggert binnen onze gemeentegrenzen. Maar ook het Wetterskip, de provincie en Marrekrite doen het nodige baggerwerk. Het is daarom zinvol om de samenwerking te zoeken, waarbij dat voordelen op kan leveren. Met alle partijen is er contact en hierbij zijn er groeimogelijkheden door meerjarenplanningen met elkaar te delen. Specifiek met het Wetterskip gaan we om tafel om het vraagstuk over de opvaarten te bespreken. Hierbij gaat het om watergangen die in beheer en onderhoud zijn bij het Wetterskip, maar die niet zijn aangewezen als officiële vaarweg. Vanuit de mienskip kan er de behoefte zijn om deze watergangen dieper te baggeren dan het Wetterskip nodig vindt, zodat de recreatievaart hier gebruik van kan maken. In 2021 proberen we hier inzicht in te krijgen.

Pagina 22 van 34

o21.002119

10. Aandachtspunten en aanbevelingen 10.1 Aandachtspunten Kwantiteit baggerspecie Tijdens de inventarisatie is de hoeveelheid baggerspecie bepaald aan de hand van de puntmetingen met een rekenkundige compensatiefactor voor de taluds. Deze methode geeft een indicatief beeld van de aanwezige hoeveelheid baggerspecie binnen de trajecten. Voor aanvang van de werkzaamheden dient de waterbodem volledig ingemeten te worden om een goed beeld van de aanwezige hoeveelheid baggerspecie boven de onderhoud- en ingrijpdiepte te bepalen. Kwaliteit baggerspecie De kwaliteit van de baggerspecie is niet bepaald. Om de afvoerbestemming van de vrijkomende baggerspecie te bepalen, is een waterbodemonderzoek noodzakelijk. Onderzoek dient te worden verricht volgens de geldende richtlijnen voor waterbodemonderzoek, zowel vooronderzoek (NEN 5717) als verkennend waterbodemonderzoek (NEN 5720). In de eenheidstarieven voor de baggerwerkzaamheden is vooralsnog rekening gehouden dat de vrijkomende baggerspecie toepasbaar is. Naast reguliere parameters zorgt de aanwezigheid van PFAS in de waterbodem momenteel voor stagnatie in baggerwerken en voor kostenverhoging. Het beleid ten aanzien van deze stoffen zijn volop in beweging en er dient rekening gehouden te worden met toekomstige ontwikkelingen hierin. 10.2 Advies We adviseren: 1.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10841780/1