Bijlage II - Reactienota

Reactienota Transitievisie Warmte SWF De Transitievisie Warmte SWF heeft van 16 juni tot en met 28 juli 2021 (6 weken) ter inzage gelegen. Er zijn 17 reacties binnengekomen. Alle reacties zijn anoniem een-op-een op datum van binnenkomst in deze Reactienota opgenomen (zie Zienswijzen). De reacties op de zienswijzen zijn gebundeld en gecategoriseerd (zie Reactie op zienswijzen). De zienswijzen zijn hierbij samengevat. Voor een letterlijke weergave van de zienswijzen verwijzen wij naar de bijlage. Bij de reacties zijn wij alleen ingegaan op punten die relevante zijn voor de Transitievisie Warmte. In deze Transitievisie Warmte maken wij strategische keuzes en beschrijven wij een procesaanpak. In de Wijkuitvoeringsplannen zal een en ander tot in detail samen met bewoners verder moeten worden uitgewerkt. Tabel 1 – Overzicht reacties Afzender Bewoner Houckepoort, Sneek Bewoner Oppenhuizen Iendracht IJlst (ondertekend door 15 bewoners) Stadsbelang IJlst Bewonersvereniging De Brekken, Sneek Energiecoöperatie Top en Twel Bewoner Oosterom, Sneek Liander Totaal aantal reacties

aantal 8 3 1 1 1 1 1 1 17

1

Reactie op de zienswijzen Waarom van het aardgas af? Zienswijze: Waarom moeten wij van het aardgas? Aardgas is efficiënter dan verwarmen met elektrisch. In Duitsland gaan ze op het aardgas en wij moeten eraf. Reactie: Het Rijk heeft internationaal afspraken gemaakt dat zij de CO2 in Nederland zullen terugdringen (Akkoord van Parijs). Deze afspraken hebben zich vertaald in het landelijke Klimaatakkoord die ook onze gemeente ondertekend heeft. Het akkoord is opgesteld door meer dan 100 organisaties. Een van de afspraken is dat Nederland van het aardgas gaat, omdat dit teveel CO2 uitstoot veroorzaakt. Hiervoor in de plaats moet een energiesysteem komen dat vrijwel geen CO2 produceert. In Duitsland is de energievoorziening gebaseerd op steenkool en bruinkool. Voor hen is aardgas daarom een veel schoner brandstof.

Proces Zienswijze: De gemeente heeft zonder overleg met de bewoners de label A en B wijken aangewezen. Reactie: Wij hebben ervoor gekozen de TVW op te stellen met de woningcorporaties, energiecoöperaties en Liander (dit is ook vastgelegd in Klimaatagenda 2021). Op verzoek van de woningcorporaties hebben wij ook de huurderverenigingen in het overleg betrokken. Via het Burgerforumadvies en de energiecoöperaties hebben bewoners hun mening over de Energietransitie kunnen geven. De reden dat wij voor woningcorporaties, energiecoöperaties hebben gekozen is dat wij tijdens het voortraject gezocht hebben naar collectieven die zelf bezig wilden met het aardgasvrij maken van de woningen. Op basis hiervan zouden wij mogelijk tot clusters van woningen kunnen komen die wij als eerste van het aardgas zouden kunnen halen. De gesprekken hebben niet tot dusdanige woningaantallen geleid dat wij hiermee aan de landelijke afspraken konden voldoen. Ook de mooie initiatieven die nu al in onze gemeente te zien zijn (bijv. Heeg, Reahûs, Dearsum) leiden niet tot voldoende aantallen. Vandaar dat wij gezocht hebben naar een algemene aanpak voor de hele gemeente die recht doet aan de complexiteit en haalbaarheid van de Energietransitie voor nu maar ook voor de langere termijn. Dit heeft geleid tot een keuze om voor de energielabel A en B woningen te gaan. Verdere argumenten staan beschreven op p.

12 van de TVW. Zienswijze: De gemeente gaat in tegen haar eigen principe van door en voor bewoners door de Transitievisie niet van te voren met bewoners af te stemmen. Reactie: De Transitievisie Warmte (TVW) is vooral een procesdocument, waarin aangegeven is welke woningen in Súdwest-Fryslân het eerste derde deel van de komende dertig jaar aardgasvrij gemaakt kunnen worden. Gezien de grote opgaven is het van belang om op snelheid te komen in het aardgasvrij maken van woningen. We moeten gezamenlijk kennis en ervaring opdoen. Dit is op dit moment belangrijker dan CO2 reduceren. Gezien de opgave zal iedere bewoner in Súdwest-Fryslân vroeg of laat met een dergelijk proces te maken krijgen. Belangrijke basis voor de Transitievisie is het Burgerforumadvies. Hier staat in; ‘De meest favoriete optie van deelnemers aan de raadpleging is de eerste mogelijkheid ‘De gemeente neemt de leiding en ontzorgt’’. Dit is ook het motto van de Transitievisie. Hierin maken wij duidelijke keuze en organiseren en faciliteren wij het proces. Na de vaststelling van de Transitievisie zullen wij Wijkuitvoeringsplannen opstellen. Hierin beschrijven wij samen met de bewoners welk alternatief energiesysteem het meest geschikt is voor de wijk en tegen welke kosten. Bewoners krijgen een belangrijke stem in het opstellen van de Wijkuitvoeringsplannen.

Daarbij benadrukken wij wel dat het aardgasvrij maken van de wijk niet ter discussie staat.

2

Uitstellen Zienswijze: Wacht tot er technieken beschikbaar zijn om de woningen eenvoudiger van het aardgas te halen. Stel de Transitievisie uit tot er meer draagvlak is. Reactie: Afwachten is voor de gemeente Súdwest-Fryslân geen optie. Ook wij moeten onze bijdrage leveren om de landelijke doelen te halen. Daarnaast verhoogt rijksoverheid nu al jaarlijks de energiebelasting op aardgas met 1 ct. per m3 (en verlaagt deze voor elektriciteit) (Klimaatakkoord, p. 23). Afwachten betekent dat het aardgasverbruik voor bewoners steeds duurder zal worden. De Energietransitie is dus al in volle gang en ook Súdwest-Fryslân zal woningen van het aardgas moeten halen om het einddoel op tijd te halen (alle woningen in 2050 aardgasvrij) en om te voorkomen dat de kosten voor energie voor bewoners te hoog worden.

Alternatieven voor aardgas Zienswijze: Houd de huidige aardgasnetten in stand. Verwijderen is kapitaalvernietiging. Maak de aardgasnetten geschikt voor het gebruik van waterstof en groengas. Reactie: De huidige TVW richt zich erop om aangewezen woningen/wijken voor 2030 van het aardgas te halen. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten alleen kijken naar beschikbare technieken. Waterstof is hierbij geen optie. Groene waterstof (waterstof uit duurzame bronnen) zal in de toekomst vooral voor zwaardere toepassingen ingezet worden (industrie, vrachtverkeer, e.d.). Het zal daarom nog lang duren voordat Groene waterstof voor woningbouw beschikbaar komt (als dat gebeurt). Groengas is op dit moment onvoldoende voorradig en zal ook in de toekomst niet voldoende voorradig zijn om heel Súdwest-Fryslân van gas te kunnen voorzien. Er zal daarom naar alternatieven voor gas gezocht moeten worden. Ten slotte valt het fysiek afkoppelen en opruimen van het aardgasnet onder de verantwoordelijkheid van de netwerkbeheerder. Het is aan de netwerkbeheerder of deze een aardgasnet wil behouden naast een alternatief voor aardgas. Zienswijze: Kies voor een bredere aanpak waarbij woningen op een natuurlijke moment van het aardgas worden gehaald. Behoud hierbij de vrijwillige keuze van bewoners. Reactie: Wij kiezen met de Transitievisie voor een 3 schillen aanpak.

Met Schil 1 wijzen wij wijken aan waar wij mee in gesprek willen gaan. Schil 2 bestaat uit gebieden die door natuurlijke ontwikkeling (renovatie, bewonersinitiatieven) opgepakt kunnen worden. Schil 3 (zie TVW) is gemeente breed en het stimuleringsspoor voor individuele bewoners (financieringsconstructies, advies e.d..). Een volledig natuurlijke aanpak op basis van individuele woningen staat een collectieve aanpak in de weg. Het onderzoek naar een collectieve aanpak is noodzakelijk, om zo de gevolgen voor het totale energiesysteem in de hand te kunnen houden. Het is daarom wenselijk om een dialoog op te starten, om voor bewoners de mogelijkheid voor een collectief systeem open te houden en te voorkomen dat iedereen zelfstandig naar individuele oplossing gaat zoeken. Dit zou betekenen dat we langer twee energiesystemen naast elkaar in stand moeten houden, wat erg duur is en ongewenst (zie ook zienswijze Liander). Verder lopen we daarnaast ook de mogelijke voordelen van een collectief systeem mis. Een individuele oplossing kan wel een uitkomst zijn van de dialoog.

Isoleren Zienswijze: Begin niet bij energielabel A en B woningen, maar ga in plaats daarvan oudere woningen isoleren. Dit levert meer CO2 reductie op. Reactie: Voordat woningen aardgasvrij gemaakt worden, moeten woningen voldoende geïsoleerd zijn. Bij een wijkaanpak zal daarom altijd naar de isolatie van de woningen gekeken worden. Door de bouwconstructie is het isoleren van oudere woningen vaak erg complex. Door de Energietransitie is 3

ook de ontwikkeling van isolatiematerialen in volle gang. Wij verwachten dat het isoleren van oudere woningen op termijn eenvoudiger wordt. Voor bewoners die nu al hun woning willen isoleren, kiezen wij voor een stimuleringsspoor. Hierbij denken wij aan financiële constructies en advies.

Dubbele infrastructuur Zienswijze: Vermijd dubbele infrastructuur vanwege het in stand houden van individuele gasaansluitingen. In de toekomst zal het ondoenlijk zijn om twee warmtesystemen in de wijken te handhaven. Reactie: Het voorkomen van een dubbele infrastructuur wordt onderdeel van de Wijkuitvoeringsplannen en heeft continue aandacht. De verdere programmering zal in overleg met de netwerkbeheerder plaatsvinden.

Verplichting aardgasvrij Zienswijze: Doordat de gemeente de woningen met energielabel A en B als eerste aanwijst kunnen deze woningen geen gebruik maken van groengas of waterstof. Reactie: De gemeente heeft de regie op het aardgasvrij maken van woningen (Klimaatakkoord). Daarnaast blijkt ook uit het Burgerforumadvies dat bewoners willen dat de gemeente de leiding neemt in de Energietransitie. Deze rol vraagt om duidelijke keuzes over het totale energiesysteem. Wij realiseren ons dat deze keuzes niet door iedereen gedeeld worden. Op dit moment is er onvoldoende groengas en waterstof beschikbaar. Voor waterstof is het maar de vraag of dat er ooit komt. We zullen dus slim om moeten gaan met de schaarse grondstoffen die wij hebben. Daarbij is het slimmer om woningen die moeilijk te isoleren zijn (bijv. monumentale woningen) op een gasnet aan te sluiten. Woningen met een energielabel A of B kunnen eenvoudiger op een alternatief aangesloten worden. Zienswijze: De gemeente kan bewoners niet dwingen van het aardgas te gaan. Reactie: Het klopt dat de gemeente bewoners op dit moment niet kan dwingen van het aardgas te gaan. Als bewoners weigeren dan betekent dit in de praktijk dat er in wijken twee energiesystemen naast elkaar moeten worden aangelegd. Weigeren kan ook consequenties hebben voor bewoners.

Zo zullen mogelijk de kosten voor een latere aansluiten op een collectiefsysteem voor rekening van de bewoner komen. Vanwege deze ongewenste situatie gaan er steeds meer geluiden op om toch een vorm van verplichting in te voeren. Waarschijnlijk wordt dit geregeld in de Wet collectieve Warmtevoorziening (Warmtewet 2.0). Gezien de aanpak die wij voorstaan ligt een verplichting vanuit de gemeente niet voor de hand. Zienswijze: Bewoners hebben geen keuzevrijheid. Het is of een warmtepomp of een warmtenet. Reactie: Op dit moment zijn de keuzemogelijkheden beperkt. Groengas lijkt voor de toekomst een alternatief, maar zal ook dan niet voor iedereen beschikbaar zijn, omdat er te weinig biomassa aanwezig is om voldoende groengas te maken. Het is daarom belangrijk schaarse bronnen slim in te zetten. Voor ons dit een reden om geen groengas in te zetten bij energie A en B label woningen. Welk alternatief dan het beste is zal uit de uitwerking van het Wijkuitvoeringsplan moeten blijken. Bewoners zullen bij het opstellen hiervan een belangrijke stem hebben. Dus ook in het onderzoeken van de mogelijke alternatieven.

Keuze van wijken Zienswijze: Met name een aantal bewoners uit de wijk Houckepoort (Sneek, bouwjaar rond 2018) hebben aangegeven moeite te hebben met het aardgasvrij maken van de wijk. De wijk is vrijwel nieuw en zou nu al van het aardgas worden gehaald. De schrijvers zien dit als kapitaalvernietiging. Reactie: Uit kostenoverweging zullen wij in de planning dan rekening houden met het aardgasvrij maken van jongere wijken. Een logische planning zou zijn om de woningen aan te passen als de CV4

ketels zijn afgeschreven (na gemiddeld 15 jaar). Uit ervaring blijkt dat er ongeveer vier jaar nodig is om een Wijkuitvoeringsplan op te stellen. De dialoog over het aardgasvrij maken van de wijk zou dan ongeveer vier jaar voor de afschrijftermijn van de CV-ketels kunnen beginnen. Het is wenselijk om deze dialoog dan wel op te starten, om voor bewoners in ieder geval de mogelijkheid voor een collectief systeem open te houden en te voorkomen dat iedereen zelfstandig naar individuele oplossing gaat zoeken. Een individuele oplossing kan wel een uitkomst zijn van de dialoog.

Bedrijven Zienswijze: Benoem uitdrukkelijk de rol en verantwoordelijkheid van bedrijven en/of publieke organen die gebouwen beheren en verwarmen. Reactie: Bedrijven vallen volgens het Klimaatakkoord niet onder de TVW. De wijken waar wij nu mee in gesprek willen gaan bestaan alleen uit woningen. Eventuele verblijfsgebouwen (winkels, scholen, dorpshuizen, kerken e.d.) zullen wij ook betrekken bij het opstellen van de Wijkuitvoeringsplannen.

Kosten Zienswijze: In de TVW staat een voorbeeldberekening (p.13 TVW) voor het aardgasvrij maken van een label A woning. Deze kosten vallen in de praktijk veel hoger uit dan de berekening aangeeft. Reactie: De indicatie van de kosten gaat uit van een zeer goed geïsoleerde (label A) woning met lage temperatuurverwarming. Meerdere mensen lijken zich niet te herkennen in deze indicatie. De indicatie is daarom uit de Transitievisie verwijderen. Zienswijze: Bij de transitievisie warmte programmeren gemeenten zoveel mogelijk op basis van de laagste maatschappelijke kosten en de kosten voor de eindgebruiker. Groengas met een hybride warmtepomp is goedkoper dan een ander alternatief. Reactie: Een hybride warmtepomp kan ingezet worden om de vraag naar groengas te verlagen. Maar ook dan zullen wij in Súdwest-Fryslân niet voldoende groengas hebben. Groengas blijft daardoor een schaarse bron die wij slim moeten inzetten. Dit vraagt om keuzes op (boven)gemeentelijk niveau. In de Wijkuitvoeringsplannen zullen wij de alternatieven voor aardgas doorrekenen. Zienswijze: Warmtepompen en andere alternatieven zijn veel duurder dan aardgas. Het aardgasvrij maken van de woning kost veel en is niet op te brengen door bewoners. Reactie: Onderdeel van het Wijkuitvoeringsplan is om door te rekenen wat een alternatief energiesysteem gaat kosten.

Hierbij kijken wij onder andere naar de kosten van het energiesysteem, woningisolatie en infrastructuur. Het streven is om te kiezen voor het systeem met de laagste kosten. Tijdens het opstellen van een Wijkuitvoeringsplan zal ook gekeken worden naar mogelijke subsidies en financieringsconstructies.

5

Bijlage - Zienswijzen Bewoner Oppenhuizen (ingekomen 15 juni 2021) Bij deze richten wij ons op het Ontwerp “Transitievisie Warmte Gemeente Súdwest-Fryslân.” Ik behoud mij het recht voor dit aan te vullen en verder te formaliseren. U kunt dit schrijven meerledig opvatten, als appèl, zienswijze of bezwaar (in eerste aanleg, met nadere gronden later aan te vullen). Als oplettende burger zal ik in dit schrijven uiteenzetten hoe, naar mijn mening ernstige fouten gemaakt worden die gevolgen hebben voor de uitstoot van CO2. Ik/wij kunnen ons voorstellen dat de energietransitie moet worden versneld maar niet op de manier zoals voorgesteld. Ons bezwaar richt zich in het bijzonder tegen het voorgenomen beleid om onze wijk van het gas af te sluiten. Het van-gas-af besluit Inhoud van de wet die bij de verkiezingen van 2017 niet in beeld was. In 2017 nam onze regering het ondoordachte besluit om “van het gas af” te gaan: alle woningen en bedrijfspanden moeten overstappen op elektriciteit voor verwarming en andere toepassingen. Wijk voor wijk moet het gasnet worden afgebroken opdat in 2050 het Nederlandse gasnet is verdwenen en “we alles elektrisch doen”. – Maar, “alles elektrisch” in 2050 kan niet eens. Wat gaat er mis: Verwarmen met gas versus elektriciteit Onze woningen en bedrijfspanden met elektriciteit verwarmen, warm water maken en koken, daar is op zich niets tegen.

Dat is zelfs heel gewoon. Bijna de hele wereld doet dat. Maar wij doen we dit met gas efficiënter. Nederland beschikt namelijk over een uniek modern, fijnmazig gasdistributienet waaruit wij het gas thuis en op de bedrijven rechtstreeks in warmte omzetten. In plaats van met dat gas eerst in een elektriciteitscentrale elektriciteit te maken en die elektriciteit naar ons huis te brengen om daarmee warmte te maken. Dus in plaats van : gas → elektriciteit → warmte thuis doen wij het in Nederland eenvoudiger : gas → → → → → → warmte thuis Het maken van elektriciteit uit gas en het thuis brengen ervan gaat met een totaal rendement van nog geen 50%. Dus de helft van de energie in het gas gaat verloren. Bij ons Nederlandse systeem waarbij we gas naar de huizen brengen voor verwarmen, warmwater en koken is het rendement ongeveer 90%. Ons huidige systeem met gas aan huis verbruikt dus (ongeveer) de helft van de hoeveelheid gas die nodig is voor elektrisch verwarmen. Zuinigheid was dan ook de reden waarom ons land daar in het na-oorlogse verleden voor gekozen heeft in plaats van elektrisch verwarmen. Andere landen kozen voor elektrisch verwarmen, waarbij hun elektriciteit vooral uit goedkope kolen en bruinkool kwam.

6

Elektrisch verwarmen betekent meer CO2-uitstoot. Elektrisch verwarmen verbruikt dus ongeveer twee maal zoveel gas, en produceert dus ook twee maal zoveel CO2. Om toch naar elektrisch verwarmen over te stappen heeft de overheid een truc bedacht. Een truc om die hogere CO2-uitstoot te beperken. Daarvoor is bepaald dat ieder huis en ieder bedrijfspand dat “van het gas afgaat” gebruik moet maken van een “warmtepomp”. Die moet je zien als een slim apparaat dat ervoor zorgt dat de elektrische ketel de helft van de elektriciteit gebruikt voor dezelfde hoeveelheid warmte. Daardoor worden beide systemen alsnog ongeveer even “zuinig”, dus produceren evenveel CO2. Voor heel veel geld en veel ongemak wordt er in feite niets verbeterd en geen CO2 bespaard. Geluidsoverlast en gebrekkig werken van het systeem als het buiten erg koud wordt, dus juist als je het nodig hebt, zijn enkele van die ongemakken. Het systeem haalt zijn hoge rendement door als het ware “warmte uit de lucht buiten te halen” en als het koud wordt valt er nog nauwelijks warmte uit die lucht te halen. Dan gaat dus die efficiency sterk omlaag waardoor je per saldo weer meer CO2 produceert. Er is nog een zo mogelijk nog erger ongemak, namelijk dat de verwarming bij dit systeem met een minder hoge watertemperatuur werkt. Daardoor moet in bestaande huizen vloerverwarming komen en moeten radiatoren worden bijgeplaatst.

Anders is de woning niet warm te krijgen. Omdat er dan nog steeds geen CO2 -reductie wordt bereikt moeten de woningen ook nog eens verregaand geïsoleerd worden. Inclusief dit isoleren wordt dan toch nog enige CO2 -reductie bereikt! Nergens zul je lezen dat diezelfde CO2 -reductie ook bereikt wordt als die verregaande isolatie zou worden aangebracht zonder van het gas af te gaan. Dan produceren beide systemen weer evenveel CO2. Met gas thuis echter voor minder geld en minder ongemak. De overgang naar elektrisch is dus volstrekt onlogisch! Politici doen nog een zwakke poging om ons wijs te maken dat de elektriciteit voor de verwarming van de huizen uit wind en zon gaat komen. Maar dat kan niet. Ziet u zich al in de kou zitten als zon en wind het laten afweten? De kosten zijn extreem hoog. Per woning gaat “van het gas af” gemiddeld tussen 25.000 en 40.000 Euro kosten. Zelfs als je uitgaat van het laagste getal 25.000, kom je voor de totale kosten voor 8 miljoen huishoudens op 200 miljard Euro. Inclusief de kosten voor al de winkels, kantoren, musea en overige bedrijfsruimten die “van het gas af” moeten; en inclusief de elektrische netwerken en de bouw van nieuwe centrales gaat het om 7

héél veel geld. Dan praat je over 600 miljard Euro. Op te brengen in 30 jaar als deze operatie echt in 2050 voltooid moet zijn. Dat is 20 miljard Euro per jaar, héél veel geld dus. En daarmee wordt nauwelijks enige verbetering bereikt. Om een idee te geven hoeveel 600 miljard wel is:  dat is twee maal de totale Rijksbegroting 2020;  dat is meer dan 10 maal (!) de som van de kosten van de volgende grote projecten: Betuwelijn + HSL + JSF + Oosterschelde afsluiting + alle overige Deltawerken. 600 miljard in 30 jaar onttrekken aan de overige activiteiten in Nederland is misdadig, zeker als daar geen voordelen tegenover staan voor het Nederlandse volk. Het onttrekt middelen voor welvaart, infrastructuur, veiligheid, gezondheidszorg, jeugdzorg, ouderenzorg, onderwijs en vele andere nuttige zaken. Deze misdaad is alleen mogelijk zolang het lukt om het volk onwetend te houden over het nut en de extreme kosten voor dit “van het gas af”. De overheid schermt met subsidies voor de huurders en huiseigenaren die de stap moeten maken. Maar dat versluiert slechts de hoge kosten, het volk zal dan op andere manieren dat geld moeten opbrengen. “Terugverdienen”? Minister Wiebes vertelt dat de verplichte investering per huishouden terug verdiend wordt door lagere energiekosten. Als dat van lager energiegebruik moet komen, is dat niet waar.

Want elektrisch verwarmen met warmtepomp bespaart geen energie ten opzichte van de huidige manier van verwarmen met gas. Wel de gedwongen extra woningisolatie, maar die is ook uit te voeren zonder afsluiting van het gas. Al zal niet iedereen blij worden van extreme isolatie van zijn woning. Kostenverlaging kan natuurlijk wel komen uit lagere belasting op elektrische energie als stuurmiddel. Maar de daardoor misgelopen inkomsten zal de overheid ongetwijfeld op een andere plaats terughalen. En Wiebes zal zeggen, dat hij alleen maar consequent is, met een maatregel om geleidelijk, op weg naar 2050, fossiel af te bouwen. Op weg dus naar volledige elektrificatie van de samenleving in 2050. Dat is immers het doel van de nu zittende regering. Alsof Wiebes zelf niet kan begrijpen dat dit in 30 jaar niet haalbaar is en dat de gekozen weg via gedwongen “van het gas af” voor de huishoudens slechts een deeloplossing is, die bovendien onbetaalbaar wordt. En het valt nog maar te bezien of volgende kabinetten deze waanzin zullen voortzetten. Niemand kan voorspellen hoe het Nederlandse volk in de komende 30 jaar gaat stemmen. “Groene” zonne- en wind energie Het “duurzame” stukje van die elektriciteit komt volgens “Transitievisie Warmte Gemeente SúdwestFryslân” uit:  Verbranding van biobrandstof: in dit geval verbranding van hout (in de kolencentrales) en verbranding van afval.

 Windmolens  zonnecellen Wind en zon zijn niet altijd aanwezig en als zij er zijn fluctueert de energie daaruit meer dan de leek zou verwachten. De elektrische centrales moeten daarom allen blijven bestaan: zij moeten voortdurend bijregelen tussen de vraag van de gebruikers en het aanbod van vooral de windturbines. Door dat regelen, en af en toe stil staan, en af en toe warm houden tot de vraag weer plotseling toeneemt, daalt het rendement van die centrales. Zij gebruiken dus meer brandstof dan wanneer zij niet hoeven bij te regelen voor de windturbines. Hoe groter het aandeel windenergie is van de totaal 8

te maken hoeveelheid elektrische energie, hoe meer extra brandstof die centrales gebruiken. Wanneer het jaargemiddeld aandeel windenergie boven de helft stijgt van het jaargemiddelde elektriciteitsverbruik van het land, dan is het brandstofverlies (dus de extra CO2 uitstoot) in de elektriciteitscentrales even veel als de hoeveelheid fossiele brandstof die al die windmolens hadden moeten vervangen. Dus dan is het resultaat van al die dure windturbines nul (!) geworden. Het gevolg is dan dat de windturbines helemaal geen CO2 besparen en voor niets zijn gebouwd! Boven de helft aan windenergie wordt de CO2-uitstoot zelfs groter dan zonder al die windturbines. *) *) Wanneer het aandeel windenergie + zonne-energie groter wordt dan zo’n 30% tot 40% van de gemiddelde jaarlijkse elektriciteitsvraag van een land, dan begint het hele elektriciteitssysteem instabiel te worden en vast te lopen. Dan moet opslag worden toegepast voor een groot deel van de opgewekte elektriciteit uit wind. Opslag is echter héél duur en kost ook nog eens veel rendementsverlies (waardoor windenergie nog duurder wordt). De enige echte, nog steeds valide, reden is dat al die huishoudens en bedrijven en kantoren voor hun verwarming beter op de eindbestemming het gas kunnen omzetten in warmte, dan dit te doen via een tussenstap van elektriciteit.

Die tussenstap, dus dat omzetten van gas in elektriciteit, gebeurt namelijk met een rendement van gemiddeld ongeveer 60% **) in de elektriciteitscentrales. Daarna kun je weliswaar die elektriciteit met een hoog rendement weer terug omzetten in warmte in ieder huishouden, bedrijf en kantoor. Maar het totaal rendement van de cyclus gas-elektriciteit-warmte is dan minder dan 60%. Thuis in je gasketel gebeurt de omzetting van gas naar warmte met een rendement van meer dan 90% (vaak 98%). Er wordt dan dus veel gas bespaard en er komt minder CO2 in de atmosfeer! Zeker 40% minder CO2 !!! **) gemiddeld 60%, want grote centrales kunnen weliswaar een hoger rendement halen, maar de ook nodige kleine snel regelende centrales hebben een heel veel lager rendement. Wat er dan wel moet gebeuren. Wat zouden we dan wél moeten doen, zult u zich afvragen. Wel, even niets doen aan de huizen en landelijk zo snel mogelijk overschakelen op kernenergie. Dat wil zeggen, het verwijderen van de huidige kunstmatige obstakels voor kernenergie. Nadat er voldoende beschikbaar is kunnen we gerust overschakelen op elektrisch verwarmen van de huizen en overige gebouwen. Want dan is die overschakeling namelijk eenvoudig en goedkoop, is de warmtepomp met al zijn nadelen voor bestaande bouw en historische panden overbodig en is extreem isoleren ook niet meer nodig. Dan is er echt sprake van vooruitgang.

En voor wie dat belangrijk vindt: het is nog CO2-vrij ook. In Frankrijk (met 58 kerncentrales) kunt u zien hoe dat werkt en hoe goedkoop dat is. Waterstof ‘Wij wensen net zoals het gros van de Nederlanders een transitie verspreid over 30 jaar. Wij voorspellen een waterstofeconomie of een groen gasnet, waarmee onze woningen gewoon op een hoge temperatuur warmte-systeem kunnen blijven functioneren. 30 jaar is nog ver weg. Wanneer “van het gas af?” De gemeente stelt dat onze wijk in 2030 van het gas af moet zijn. Wij hebben op zich niets tegen verduurzaming, maar dan wel in gelijke tred met de rest van Nederland. ‘Dus met 2050 als richtdatum zoals onze regering bij wet besloten heeft. Dan hebben ook wij niet negen, maar bijna dertig jaar de tijd om andere en mogelijk aanzienlijk goedkopere ontwikkelingen af te wachten, zoals bijvoorbeeld waterstof.’

9

Het gasverbod is contraproductief Als het tot doel heeft de uitstoot van CO2 in Nederland te reduceren omwille van het klimaat, dan deugt het niet. De Groningse hoogleraar Machiel Mulder heeft overtuigend uitgerekend dat het afsluiten van Nederlandse huizen van het gas leidt tot een hogere gasconsumptie, omdat de elektriciteitscentrales voor meer stroom moeten zorgen, die alleen met gas kan worden opgewekt. Zon en wind zijn immers onzeker en ontoereikend als stroombron, opslag van stroom zit er nauwelijks in en kolen, kernenergie en hout mogen niet meer of zijn viezer dan gas. Het gasverbod wordt met drogredenen aan de man gebracht De indruk wordt gewekt dat het afsluiten van woningen van gas een noodzakelijk, of zelfs ‘solidair’ gevolg is van het geleidelijk stoppen van de aardgaswinning in Groningen. Gesuggereerd wordt dat het niet willen accepteren van het nationale gasverbod een harteloze houding is, zonder enig medeleven met getroffen Groningers en harteloos jegens ‘volgende generaties’ bovendien. Het is agitprop, volgens de slechtste ondemocratische tradities. Gas komt niet uitsluitend uit Groningen. Er is voor vele, vele eeuwen aardgas in de wereld en het is overal populair, omdat het schoner en klimaatvriendelijker is dan enige andere beschikbare brandstof. Zonder overleg.

Verder ben ik van mening, dat onze wijk zonder overleg met de bewoners door de gemeente is aangewezen om van het gas af te gaan. En nu voor een voldongen feit wordt gesteld. ‘Dit is een weinig democratisch proces’. Als dit nou op vrijwillige basis zou zijn gegaan... Maar nee, het wordt ons opgelegd. Ons bezwaar. a) Ons bezwaar is dan ook dat de voorgestelde maatregel ondoordacht en niet goed doorgerekend zijn. Er zijn vele aannames gedaan waarvan de uitkomsten twijfelachtig zijn en niet overeenkomen met de stand der techniek. b) Er moet een beter plan komen met de juiste aannames en berekeningen. c) De “van het gas af” actie zal ons niet de gewenste/voorgespiegelde besparing op CO2 uitstoot geven. d) In “Transitievisie Warmte Gemeente Súdwest-Fryslân” maakt u dezelfde fout als die bij de biomassa centrales. Deze centrales blijken niet CO2 neutraal te zijn, ze stoten zelfs meer CO2 uit dan een moderne kolen centrale. Er is nu wel gebleken dat er onvoldoende brandstof (hout) beschikbaar om genoeg energie op te wekken door middel van biomassa. Deze “groene” energie bron moet daarom ook uit het voorstel gehaald worden. Wat overblijft is zone- en windenergie, maar deze methode heeft onvoldoende continuïteit. e) Wij gaan dus niet “van het gas af” zolang er geen alternatieven zijn die voldoende CO2 reductie opleveren.

f) Er is sprake van rechtsongelijkheid wanneer de gemeente Súdwest-Fryslân 2030 als einddatum hanteert. Terwijl de overheid in de wet/andere gemeenten 2050 hanteren. g) Tevens worden er specifieke wijken aangewezen. Maar “Transitievisie Warmte Gemeente Súdwest-Fryslân” moet voor de gehele gemeente, op het zelfde moment gelden. Hier is wederom sprake van rechtsongelijkheid omdat sommige wijken wel en andere wijken niet aangewezen zijn. Transitievisie Warmte Gemeente Súdwest-Fryslân slaat de plank volledig mis door verkeerde aannames en het foutief voorspiegelen van te behalen CO2-reductie.

10

Bewoner Houckepoort, Sneek (Formulier ingekomen 16 juni 2021) ‘Bij aanschaf van de woning was er geen keuze om van het gas af te gaan. Woning staat er nu net een jaar zodat er sprake is van kapitaalvernietiging Verder koken wij op gas en hebben niet de middelen om de transitie te betalen. Indien h.e.e.a. Toch doorgaat moet de gemeente maar voor de kosten opdraaien, wij zitten helemaal niet op een warmtepomp te wachten!!’ Bewoner Houckepoort, Sneek (Formulier ingekomen 23 juni 2021) ‘Gemeente geeft in 2018 vergunning af voor bouwen met gas nu moeten wij er weer af!! Kosten, enorm hoge lenigen, lawaai, ruimte een warmtepomp past niet in ons huidig ingerichte huis, gezien de inwoners. CO2 uitstoot is al laag ga eerst isoleren in oude woningen. zie de bijgevoegde brief’ Tekst bijgevoegde brief ‘Deze week bereikte ons het bericht dat onze gemeente voor 2030 enkele wijken gas vrij wil maken, gezien de nieuwe wetten rondom de CO2 uitstoot wet. Ook onze wijk behoort tot een van deze wijken, en zal waarschijnlijk op de nominatie staan om als een van de eersten gasvrij te worden. Laat ik beginnen, huizen die nieuw gebouwd zijn na juli 2018, zo zei Dhr Faber en hun vergunning voor 1 juli 2018 hebben aangevraagd mochten gewoon op aardgas gebouwd worden, zo ook ons huis.

Wij zelf stapten pas in in september 2018 en er is met ons door de bouwer, makelaar of advies van de gemeente niet gesproken over aardgasvrijer verwarming. Hier en daar werd er uiteraard wel eens gesproken over een warmtepomp unit, maar zelfs een bekwaamde installateur in onze vriendenkring zei ons dat op dit moment een gas aansluiting de beste optie is, gezien de grootte, de kosten en de zogeheten “kinderziektes “ die een nieuwe manier van verwarmen met zich meebrengt. Geschokt en boos waren wij dan ook om te lezen dan amper 1.5 jaar na oplevering van ons huis gesproken wordt over het aardgas vrjj maken van onze wijk ter sprake komt op voor ons wel een korte termijn. Onze bezwaren zijn dan ook als volgt, #kosten, de kosten van een warmtepomp zijn enorm hoog, een lening afsluiten hiervoor is toch niet de bedoeling , en wie ziet er in mijn portemonnee. #aanleg en verandering van de woning, de pomp neemt aanzienlijk meer ruimte in beslag, dit heeft grote impact op de inrichting van ons huis gezien de slaapkamers ed. Kinderen moeten zelfs hun slaapkamer inleveren om plaats te maken. #meer werk van bv het aanleggen van meer zonnepanelen, wat ook een hele kostenpost met zich meebrengt.

#vrije dagen die besteed moeten worden aan installatie en uitzoeken van een goede pomp, je moet er iedere keer voor thuisblijven, worden deze dagen ook in een subsidie regelding meegenomen?? #lawaai, een warmtepomp geeft een brommend geluid, en een hele wijk vol al helemaal, plus dat er overal pompen op daken en naast het huis Laat ik even verder gaan, de wijk Harinxmaland in Sneek is ooit begonnen als gas loze wijk maar daar is zelfs halverwege verandering in gekomen en zijn er wederom weer huizen gebouwd met gas. De gemeente laat op deze manier ons in de kou staan, eerst toestemming geven om met gasaansluiting te bouwen om vervolgens binnen no time dit alles weer terug te draaien. Laten we eens kijken naar de directe voordelen, ik kan ze helaas niet vinden. 11

Kolencentrales dienen te worden gesloten omdat deze teveel CO2 uitstoot , hiervoor komt biomassa in de plaats, biomassa heeft uiteindelijk een hogere CO2 uitstoot dan kolen. Het rendement is zon 50 procent omdat het vervoert moet worden, oftewel 50 procent is weg, een gasketel heeft een rendement van 100 procent (wat is hier de winst t.o.v. biomassa??). Het isoleren van woningen van pak m beet 7.7miljoen woningen zou een CO2 reductie kunnen opleveren van 50 procent, meer dus dan dan de biomassa zou opleveren in tegendeel biomassa stoot meer uit, dus waarom niet eerst de subsidie gebruiken in SWF voor isolatie en dan reëel kijken naar hoeveel de CO2 uitstoot vermindert ipv goede ketels binnen de afschrijftermijn vernietigen en gezinnen met slapeloze nachten en met hoge kosten op te zadelen. Beste gemeente, het is ook aan jullie om deze punten mee te nemen in het besluit en overweeg ook eens hoeveel CO2 de winkeliers uitstoten, winkeliers die de hele winter hun deuren openzetten voor klanten, hoeveel kan hier niet bezuinigd worden op energie en CO2 uitstoot, om maar te zwijgen van de oude woningen in Sneek, isoleren met deze huizen, dat scheelt deze burgers kou, en kosten, in plaats van andere burgers juist met meer kosten en leningen op te zadelen.

Kijk daarna na een wijk als Harinxmaland , deze wijk is grotendeels al gasvrij gebouwd en hoeven minder huizen deze ingreep te ondergaan. Gemeente SWF laat ons niet in de kou staan en neem een verstandig besluit, isoleren, subsidie geven, en dan pas kijken hoe de ontwikkeling zijn en komen na 2030, het is immers nog lang geen 2050 waarin NL stelt dat iedereen van het gas af moet zijn en buurland Duitsland aan het gas. Het moet niet gekker worden in NL. Wij hopen dat u serieus naar onze punten zult kijken en luisteren en een weloverwogen besluit zult nemen.’ Bewoner Houckepoort (telefoonnotitie opgesteld 24 juni 2021) Meneer was bezorgt na het lezen van een artikel in Groot Sneek betreffende de Transitievisie Warmte. De woning van de heer Huijsman is 1,5 á 2 jaar geleden opgeleverd en de angst bestond dat er al vrij snel weer investeringen gedaan moesten worden om de woning gasvrij te maken. Bewoner Houckepoort, Sneek (ingekomen 25 juni 2021) ‘Hierbij willen wij bezwaar uit brengen om onze wijk/woning aardgasvrij te maken.’ Bewoner Houckepoort, Sneek (ingekomen 25 juni 2021) Allereest mijn dank voor het schrijven van de transitievisie Warmte voor de Gemeente SúdwestFryslân. Het geeft een hele mooi indruk waar u naar toe wilt en ik vind het ook een goed idee dat u eerst wil beginnen met woningen die een A of B energielabel hebben.

Hier valt ook de wijk onder waar ik woon De Houkepoort. Mijn wijk is helaas niet gasvrij opgeleverd ondanks vele verzoeken van de aanstaande eigenaren. En nu binnen twee jaar na oplevering wordt er gepraat, dat het gas er vanaf moet. Dit is wat je noemt kapitaalvernietiging, voor zowel de gemeente (straten die weer open moeten), Liander ( aanpassingen elektriciteitsnetwerk, bouwen warmtenetten) en voor de bewoners (aanschaf warmtepomp, afschrijven van CV-Ketels en leidingen). Bezwaar Ik snap dat ‘we’ als Nederland zijnde van het gas af willen en dat we als samenleving daarvoor de consequenties moeten dragen. Ik hoop wel dat het daardoor ook groener wordt. Waar ik bezwaar tegen wil maken is het volgende is dat ik u wil verzoeken om niet voor iedere huis een aparte warmtepomp te laten aanschaffen en deze berekening nog eens te laten doen (zie infobox indicatie kosten op pagina 13). Ik denk dat de indicatie die in uw visie staat niet klopt. En daar wil ik bezwaar 12

tegen maken. Ik verzoek u om een duidelijker overzicht te geven in wat de kosten in aanschaf / afschrijving en wat het op de energierekening scheelt. De jaarlijkse energiekosten van 570 euro in uw berekening, daar kom ik nu al niet aan. Ik kom op een energieverbruik van de warmtepomp op 880 euro uit (zie berekening verder op). En hoe wordt op het bedrag van 1750 euro gekomen in deze indicatie? Graag zou ik meer inzicht willen in deze bedragen die genoemd worden. In sectie C1.1. Visie 2050 van het klimaatakkoord wordt aangegeven dat de energierekening lager wordt. Zou U dit ook duidelijk in uw visie terug laten komen en ook in deze indicatie. Ik zal U mijn berekening geven in de jaarlijkse verhoging van mijn energie kosten. Als ik zelf een warmtepomp heb dan is het gemiddelde verbruik 4000 Kwh per jaar (Schatting Vattenfall) van de warmtepomp tegenover mijn jaarlijkse verbruik van 674 m3 gas. Mijn jaarlijks energieverbruik is 1800 Kwh (zie bijlage). Met de waterpomp is mijn energieverbruik twee maal zo hoog. Als het blijft zoals nu dan betaal ik elk jaar 248 euro extra i.p.v. minder aan energie en dat klopt dus niet met de indicatie die gegeven is op pagina 13. De 248 euro heb ik als volgt berekent: 4000 Kwh x 0,22 = 880 euro 674 m3 x 0,79 = 532 euro Verschil 248 euro Ik zou het natuurlijk kunnen compenseren door extra zonnepanelen neer te leggen.

Ik heb zes zonnepanelen en leveren mij 1000 Kwh op per jaar. Ik zou 24 zonnepanelen extra moeten plaatsen om het verbruik van de warmtepomp van 4000 Kwh op te vangen. Ik kan helaas geen 24 zonnepanelen kwijt op mijn dak/garage. En dit is nog maar de vergelijking van de prijzen van 2021. Ik ga ervan uit dat de belasting en transportkosten nog wel hoger worden en dat het verschil in 2030 nog groter is dan nu. Meedenken Ik wil wel graag mee denken. Hieronder een aantal ideeën. Eerste idee Mijn eerste idee is, de realisatie moet gedaan worden voor 2030 en al uit de eerste proeftuinen is al gebleken dat het erg moeilijk is om van het gas af te gaan. Het lijkt me handiger om de eerste stappen wat later te doen en kijken hoe de andere gemeentes het doen en daarnaast komen er met de jaren ook nieuwe mogelijkheden om van het gas af te mogen. Tweede idee Plaatsen van een extra damwand om de Houkepoort, waarin het warmtenet zich bevindt. https://www.energienieuws.info/2020/08/energie-winnen-met-warmtewisselaars-in.html Derde idee De Houkepoort verbinden met de naast gelegen industrieterrein. Daar zitten vast bedrijven die “warmte” over hebben. https://www.firan.nl/case/warmtenet-in-amsterdamse-wijk-mede-dankzij-buurtbewoners/ Vierde idee

13

Ik zou nu ook al beginnen met het verbeteren van de huizen die een lager energielabel hebben, dit om alvast voor te bereiden voor na 2030. En bij vervanging en verbeteren van de elektriciteitsnetwerken rekening te gaan houden met de ‘nieuwe eisen’. Bewoner Houckepoort, Sneek (ingekomen 26 juni 2021) ‘3 jaar geleden hebben wij deze nieuwbouw woning gekocht. Bij de aanschaf is er door de gemeente een vergunning afgegeven om de woning aan te sluiten op het gas net. Door de gemeente is er niet gepraat over gasloos maken. Door de makelaar en de bouwer zijn er geen mogelijkheden geboden om voor gasloos te kiezen. Bij de notaris hoorde ik voor het eerst van de gasloos discussie. Er is dus geïnvesteerd in een traditionele verwarmingsinstallatie. Deze is natuurlijk nog niet afgeschreven of aan vervanging toe. Bij de berekening van een kostenplaatje van 5000 tot 10000 euro is dit niet meegerekend. Weggegooid geld dus. . Of neemt de gemeente deze installatie van mij over? Door de zeer goede isolatie van de woningen in deze wijk is het gasgebruik en dus de uitstoot al zeer laag. Het voornemen om deze woningen van het gas te halen is alleen maar een regeling voor de gemeente om lekker makkelijk te scoren. Wij worden gestraft voor het kopen van een energiezuinige woning.

Ik maak BEZWAAR.’ Bewoner Houckepoort, Sneek (ingekomen 14 juli 2021) ‘Voor nieuwbouw wijk Houkepoort is bewust gekozen om woningen met gasaansluiting te bouwen. Nu kiest de gemeente er mogelijk voor deze woningen gas vrij te maken. Hierdoor worden de bewoners onnodig op kosten gebracht, terwijl dit eerder al opgelost had kunnen worden zonder dat we op kosten worden gejaagd. Het besluit transitie warmte komt niet uit de lucht vallen. Daarnaast is het onmogelijk bezwaar te maken als in het document geen datum of nummer wordt genoemd.’ Bewoner Oppenhuizen (ingekomen 15 juli 2021) Op zondag 20 juni 2021 stond op topentwelonline.nl het bericht: de Gemeente Súdwest-Fryslân [verder in dit document genaamd swf] wil in totaal 8.000 woningen voor 2030 aardgasvrij maken. Dat staat toegelicht in de Transitievisie Warmte, een document dat sinds afgelopen week ter inzage ligt bij de gemeente en de uitwerking is van het landelijk Klimaatakkoord. Van de 8.000 woningen die SWF op het oog heeft, staan er 119 in Oppenhuizen. Ik ben het niet eens met het voorstel in de Transitievisie Warmte om de 119 woningen in Oppenhuizen van het aardgas af te koppelen. 1. In uw voorstel discrimineert de gemeente SWF de bewoners van een woning met energielabel A en B ten opzichte van de categorieën C t/m G.

Om haar doelstelling in 2030 te halen moeten volgens SWF de woningen met energielabel A en B van het gas af vóór 2030 terwijl voor de categorieën C t/m G waarmee na 2030 wordt gestart de mogelijkheid van het gebruik van groengas en waterstofgas een optie zou kunnen zijn. Ik zou willen kunnen kiezen voor groen gas in combinatie met een hybride warmtepomp. 2. Op blad 5 van uw document refereert u aan een brief van de minister [12 januari 2021] terwijl dezelfde minister in een latere brief aan de tweede kamer1 vergaderjaar 2020-2021, 30 196, nr 754 zich duidelijk profileert als een voorstander van groengas in combinatie met een hybride waterpomp. In hoofdstuk 1.2 Onderzoek Ecorys staan vier conclusies., waarvan ik er één uitlicht namelijk de tweede. "De hybride waterpomp in combinatie met groen gas is bovengemiddeld interessant in buitengebieden met ruim opgestelde woonwijken [vrijstaande en 2-onder-lkap woningen] en gebieden waar hoge- en midden temperatuurnetten niet mogelijk zijn". 3. In de inleiding van uw document refereert u aan de afspraken met het Rijk, waarbij opgemerkt wordt; "bij de transitievisie warmte programmeren gemeenten zoveel mogelijk op basis van de 1

kst-30196-754 ISSN 0921-7371, ’s Gravenhage 2021

14

laagste maatschappelijke kosten en de kosten voor de eindgebruiker. In mijn geval valt'gasloos' vele malen duurder uit dan 'groengas met een hybride waterpomp'. Uw kostenindicatie op bladzijde 13 geeft in ons geval een veel te rooskleurig beeld € 8300. Niet meegenomen zijn de kosten van het vervangen van alle radiatoren door lage temperatuur radiatoren of het opbreken van de vloer en aanbrengen van vloerverwarming, de kosten voor de overschakeling van op gas koken naar elektrisch extra 3-fasen aansluiting, elektrische kookplaat en deels andere pannen en de ombouw van de gevelkachel op gas in de bijkeuken naar elektrische convectorkachel. Daarnaast zal de gas open haard moeten worden omgebouwd.[zie bijlage 1] 4. Op bladzijde 15 staat bij de NBPO-methode bij processtap 1 dat de gemeenteraad je randvoorwaarde beschrijft waaraan een wijkuitvoeringsplan moet voldoen. "De gemeente draagt hier bij ook duidelijke uit dat het aardgas wat de gemeente betreft eraf gaat en dat het maatschappelijk zeer onwenselijk is om naast een nieuw energiesysteem een aardgasnet in stand te houden". Hier is geen onderbouwing voor "maatschappelijk zeer onwenselijk" te vinden anders dan de tijdsdruk waarin SWF zich gedwongen voelt.

Bij mijn keuze voor groengas en hybride warmtepompen zal de hoeveelheid te gebruiken gas afnemen waardoor de milieudoelstellingen op een lager tempo worden gehaald2 Daarom wil ik u vragen om uw voornemen te herzien. Uw voornemen is in mijn ogen discriminerend. Wilt u mij de ontvangst van deze zienswijze bevestigen? Bijlage 1 Berekening SWF blad 13 €0 € 7200 € 1100

Investering in woningverbetering Investering in luchtwarmtepomp (T/- subsidie) Overige investeringskosten (extra groep, gasafsluiting etc.) Warmtedistributiesysteem ( radiatoren, vloerverwarming) Totale investering

€0 € 8300

[berekening woning bewoner] Investering in woningverbetering Investering in luchtwarmtepomp {+Į- subsidie) 11 lage temperatuur radiatoren3 Elektrisch koken4 Elektrisch gashaard5 Elektrische convectorkachel en dichten muur Totale investering

€0 € 7200 € 14300 € 2000 € 750 € 130 € 24.380

2

https/www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/na-twee-jaar-experimenteren-inaardgasvrijewijken-zijn-slechts-206-huizen-van-het-gas-af~bf523a4d/ 3

gemiddelde uit bron; Vereniging Eigen Huis bron; kookinductie.nl 5 gemiddelde bron; desfeerhaard.nl

4

15

Bewoner Oppenhuizen (ingekomen 20 juli 2021) Om te beginnen is in mijn ogen de berichtgeving omtrent de Transitievisie bij zeer veel mensen die er als eerste mee te maken krijgen niet over gekomen. Een brief aan die groep woningbezitters met bekendmaking en verwijzing naar berichtgeving op internet zou heel correct zijn geweest. Menigeen die ik nu spreek over de Transitievisie blijkt totaal verrast te zijn. Dat er iets moet gebeuren op energie gebied daar ben ik het volkomen mee eens alhoewel ik zeer sceptisch ben over het nut als je hoort en ziet wat er aangaande energievoorziening gebeurt in andere delen van de wereld. In grote lijnen ben ik het verder eens met de zienswijze in de brief van , (brief is reeds eerder naar u verzonden en ontvangen op 15 juni j.l.) [voorgaande zienswijze] Bij de intrede van het aardgastijdperk in de járen 60 was de overheid behulpzaam met allerlei informatie en instantie's die ons stimuleerden om op aardgas over te gaan dit in tegenstelling zoals de overheid nu te werk gaat. Nu is het je gaat van het gas af en zoek het maar uit. Verder wil ik nog even de kosten onder de aandacht brengen voor een warmte pomp en kan ik u met grote zekerheid vertellen dat die kosten voor een goed werkend systeem minimaal € 20.000,= zullen bedragen.

Om al de benodigde warmtepompen te installeren zijn ook nog eens heel veel technische vaklui nodig waar al jaren een nijpend tekort aan is en op korte en middellange termijn ook geen verandering in blijkt te komen. En dan nog maar te zwijgen over de stroomproblemen die we nu al op vele plaatsen hebben en door de vele warmtepompen die stroom gaan gebruiken op zal lopen. Kortom er is heel veel werk aan de winkel voor de overheid. Bovendien zou u zich eens moeten verdiepen in de vele problemen die elders zijn ontstaan bij het gasloos maken van woningen. Ik was van de winter voornemens de houtkachel de deur uit te doen, het laatste restant hout heb ik weg gegeven, maar ben tot het besluit gekomen om de kachel nog maar even aan te houden. Ik zie met de nodige spanning en interesse uit naar het verdere verloop van de Transitievisie en hoop tijdig en uitvoerig geïnformeerd te worden. Bewoner Houckepoort, Sneek (ingekomen 26 juli 2021) ‘Uw gemeente geeft te kennen voor 28-07 -2021 bezwaar te moeten maken ivm het aanwijzen van wijk Houkepoort als een van de eerste in aanmerking komend voor het overstappen naar vernieuwde energie en afstappen van aardgas. Wij maken bezwaar voor de transitie en bijkomende kosten gezien de kapitaalvernietiging die de gemeente SWF hiermee veroorzaakt.

Wijk Houkepoort kon bij aanvang gasvrij aangelegd worden dit is ook meerdere malen ten tafel gekomen en genegeerd. SWF stelt zich met dit voorstel buiten proportioneel door de kosten van een transitie bij die bewoners van een 16

moderne wijk te verhalen. Daarnaast wonen er gezinnen met opgroeiende kinderen die deze transitie niet kunnen bekostigen. Een renteloze lening met haalbare termijnen is essentieel. Echter is het wederom de kortzichtigheid of het gebrek aan professionaliteit dat de gemeente reeds na 3 jaar al komt met deze plannen terwijl de voorstellen richting projectontwikkelaars en gemeente totaal genegeerd zijn. niet uit te leggen.’ Bewonersvereniging De Brekken Sneek (ingekomen 19 juli 2021) Met belangstelling hebben we kennis genomen van de (concept-) Transitievisie Warmte. Graag maken we gebruik van de gelegenheid om te reageren op deze visie. Het betreft een primaire reactie vanuit het bestuur, omdat we niet in de gelegenheid zijn geweest de mening van onze leden te peilen. We zijn blij dat er een visie ligt van de gemeente op dit onderwerp, omdat het de bewoners helpt hun eigen oriëntatie op dit terrein. Uit eerdere bijeenkomsten en peilingen onder onze leden blijkt dat het vraagstuk van de energietransitie leeft in de wijk. Daarom hebben we ons als bestuur, ondersteund door een groepje geïnteresseerde en deskundige leden, verdiept in mogelijke oplossingsrichtingen. Daaruit resulteert de conclusie dat een collectieve oplossing in de wijk niet voor de hand ligt.

Het vooronderzoek naar haalbaarheid van aquathermie voor de Brekken, en ook voor het gehele zuidelijke deel van Duinterpen, laat zien dat het zeer onwaarschijnlijk is dat er een kostenneutrale oplossing in deze richting mogelijk is. Belangrijke factoren zijn:  de verspreide ligging van de woningen. Dit maakt de aanleg van een leidingnetwerk duur en de warmteverliezen zijn relatief hoog.  de ongelijksoortige warmtevraag per woning. Ongeveer de helft van de woningen kan met een lage temperatuur warmtenet werken, de andere helft heeft een hoge temperatuur wateraanvoer nodig.  een aantal bewoners heeft er voor gekozen zelf van het gas af te gaan door middel van een warmtepomp installatie lucht-water, water-water (wko), of een hybride warmtepomp. De gemeente stelt voor de woningen die relatief energie-efficiënt zijn (energielabel A en B) eerst van het gas af te laten gaan, als een soort Quick win. Dat lijkt voor de hand te liggen, maar wellicht is een bredere aanpak efficiënter. In de praktijk blijkt dat er een aantal logische momenten is om over te gaan tot investeringen in de duurzaamheid van woningen. Bijvoorbeeld verkoop en verbouwing, vervangingsnoodzaak van bestaande installatie etc. Het lijkt ons goed juist deze natuurlijke momenten te benutten om bewoners te stimuleren zo veel mogelijk ‘van het gas te gaan’.

En het zal juist bij wat oudere woningen vaker voorkomen dat men kiest voor een ingrijpende verbouwing. Daar komt bij dat de komende jaren de vergrijzing zal toenemen, en de wat oudere bewoners, ook in onze wijk, zullen meer moeite hebben met een deadline voor de transitie. Sterker nog, zij zullen zelf waarschijnlijk eerder de kosten ervaren dan de opbrengsten. Dat brengt ons tot de suggestie de transitie meer organisch te benaderen, de logische momenten over de volle breedte van de woningvoorraad te zoeken en investeringen in duurzame warmtevoorziening te stimuleren. Liander (ingekomen 23 juli 2021) Met grote interesse hebben wij het proces rondom de ontwikkeling van de Transitie Visie Warmte(TVW) binnen uw gemeente gevolgd. Het realiseren van de plannen als beschreven in de TVW zal de komende jaren veel aandacht vragen van alle betrokken partijen, inclusief van ons als netbeheerder. We zetten de goede samenwerking daarom graag voort in de richting van een efficiënte en effectieve realisatie van alle plannen. Als netbeheerder zien wij de warmtetransitie als een zeer belangrijk onderwerp met een grote maatschappelijke impact. Graag maken wij gebruik van de mogelijkheid om enige toevoegingen te maken op de TVW zoals nu op tafel ligt.

17

Tijdens de ontwikkeling van de TVW zijn wij diverse keren in dit proces geconsulteerd door uw beleidsambtenaren. Daarvoor spreken wij onze waardering uit. De komende jaren staan wij voor een grote opgave. Als netbeheerder denken wij dat we die alleen in gezamenlijkheid te lijf kunnen gaan. In de TVW van de gemeente Súdwest Fryslân wordt gewerkt met zogenaamde schillen. Daarbij is de keuze gemaakt om in schil 1 in geclusterde Label A en B woningen via de ‘all electric’ variant van het gas af te halen. Daarbij gaat het om ongeveer 8000 woningen. De gemeente zal hierbij de regie pakken. Een stevige regierol onderschrijven wij volledig. Naast alle werkzaamheden om de gasnetten te verwijderen, zal de infrastructuur in de wijken ook verzwaard moeten worden om aan de toekomstige elektriciteitsvraag te kunnen voldoen. Dat kan oplopen tot een verviervoudiging ervan door onder andere het gebruik van zonnepanelen, elektrisch koken en laadpalen. Dat zal veel gaan vragen van de prioritering, ruimtelijke impact en de maakbaarheid. Kortom, dit proces vraagt om een duidelijke planning waarbij in jaren vooruit moet worden gedacht. Naast de regievoering op maakbaarheid en prioritering vragen wij gemeenten aandacht te hebben voor het vermijden van dubbele infrastructuur vanwege het in stand houden van individuele gasaansluitingen.

In de toekomst zal het ondoenlijk zijn om twee warmtesystemen in de wijken te handhaven. Gemeenten is gevraagd zoveel mogelijk te programmeren op basis van de laagste maatschappelijke kosten. Als toevoeging op dit onderwerp (p8-9) dat naast het verwijderen van het gasnet, de doorberekening van de waarde van dit gasnet óók de kosten van de verzwaring van het elektriciteitsnet mee te laten wegen in uw prioriteringsplannen. Dit element vinden wij onvoldoende terug in uw TVW. Wij wensen u veel succes met de vervolgontwikkeling van de TVW richting de wijkuitvoeringsplannen en we zien uit naar de voortzetting van de prettige samenwerking. Stadsbelang IJlst (ingekomen 26 juli 2021) Omdat wij als bestuur van Stadsbelang IJlst, door bewoners van Croleskwartier over de Transitievisie Warmte SWF zijn benaderd, doen wij u de volgende reactie toekomen. De directe aanleiding hiertoe is dat deze bewoners pas recent hebben gelezen dat de Transitievisie Warmte tot en met 28 juli a.s. “in te zien” is, en dat binnen deze termijn schriftelijk gereageerd kon worden met een zienswijze. Tegelijkertijd werd de termijn voor het maken van een mondelinge afspraak gesteld op 14 juli 2021. Voor deze bewoners was de laatste termijn allang verstreken en zij hadden nu nog maar 1 week om schriftelijk te reageren.

Ook gaven zij aan dat door de vakantieperiodes andere bewoners niet bereikbaar waren om hen te informeren en hen te vragen naar hun reactie. Hiertoe heb ik, voorzitter Stadsbelang, op 21 juli 2021 telefonisch contact gelegd met de Projectleider Energievraagstukken, de heer M. De Wit met de vraag of de reactietermijn kon worden uitgesteld aangaande het ter inzage liggende visie document Transitievisie Warmte SWF ivm de vakantieperiodes. Deze vraag is voorgelegd bij de bezwarencommissie. Zij zagen niet een directe aanleiding om de reactietermijn van 6 weken te verlengen. Mede omdat er nu nog tijd is om te reageren en de publicatie ook kenbaar is gemaakt bij diverse lokale en regionale kranten en media kanalen. Nadat ik, ondergetekende, nogmaals het persbericht uit Groot Sneek las, blijkt dat hierin alleen wordt gesproken over een termijn van inzage bij de gemeente t/m 28 juli 2021. Alleen op de website van SWF kan men lezen dat gedurende deze inzagetermijn een zienswijze kan worden ingediend.

18

Zienswijze is echter een termologie binnen het Bestuursrecht en dat maakt het verwarrend. Na informatie bij de projectleider de heer M. De Wit, blijkt dat men pas in de informatiefase is en niet in een bestuursrechterlijke procedure waarin termijnen van reageren worden genoemd. Het was zo verwarrend voor bewoners dat zij meenden dat het voorstel in genoemde visie al beklonken was. Na lezing van het betreffende document valt het ons op dat de genoemde afspraak met het Rijk niet geheel overeenkomt met de werkelijkheid. Het had voor eenieder meer duidelijkheid gegeven als in dit document het tijdpad was vastgelegd voor de (stapsgewijze) aanpak richting aardgasvrij. De gemeente Sud-West Fryslan heeft voor deze visie de klankbordgroep betrokken in het proces. De woningcoporaties en huurdersorganiaties, energiecooperaties en netwerkbeheerder (Liander), hebben gefungeerd als klankbordgroep. De bewoners die immers ook stakeholder (belanghebbenden) zijn, vragen zich af of zij nog invloed en zeggenschap hebben? Zeker ten aanzien van het feit dat zonder enig overleg door de gemeente hun wijk wordt aangewezen om voor 2030 hun woning van het aardgasnet af te koppelen. En dan is daar nog de misplaatste vergelijking van de gemeente over de kosten van de eindgebruiker die relatief laag worden genoemd (tussen de 5.000 en 10.000 euro) in vergelijking met een nieuwe C.V.-ketel. (1.500 euro).

Het verzoek van Stadsbelang naar u als gemeenteraad is het volgende: 1. Inzake de NPBO-methode vragen wij u om kritisch naar de Transietievisie Warmte SWF en de plannen van de wethouder te kijken. Stel de vaststelling van deze visie uit tot er meer draagvlak onder de bewoners is ontstaan door: 2. De bewoners /burgers eerder in de genoemde wijken in de klankbordgroep of op enige andere wijze bij deze visie en plannen te betrekken. 3. Met betrekking tot de aanwijzing van wijken met A en B energie label om voor 2030 hun woning van het aardgasnet af te koppelen; Deze zijn zonder enige burgerparticipatie aangewezen. Het lijkt dat deze stap voortijdig is genomen. 4. Van keuzevrijheid is geen sprake. Men wordt gedirigeerd naar de warmtepomp of warmtenet. 5. En het bij voorbaat afschrijven van het aardgasnet, het gasleidingnetwerk, is niet gewenst, daar het kabinet het besluit heeft genomen deze om te laten bouwen voor waterstof. (Persbericht dd 30 juni 2021). De Iendracht IJlst ondertekening 15 bewoners Croleskwartier, IJlst (ingekomen 28 juli 2021) Hierbij maken wij u onze zienswijze kenbaar op de Transitievisie Warmte zoals door het college van B&W gepubliceerd op 16 juni 2021 in gemeenteblad onder nummer 189284. In de inleiding (p3) wordt gesteld dat deze visie contouren neerlegt en dat de bewoners naderhand via wijkuitvoeringsplannen concreet invulling kunnen geven.

De twee centrale keuzen in deze visie zijn zodanig (vóór 2030 van het gas af én aanwijzen woonwijken met A-en B-energielabel woningen) dat de betreffende burgers van Súdwest-Fryslân(SWF) feitelijk voor het blok worden gezet en alleen in de marge nog een 'fletse couleur locale' mogen toevoegen onder het mom van 'een stem geven, door en voor bewoners'. Voor de bewoners van minder energiezuinige woningen betekent deze visie dat zij eerder en langer met energiearmoede zullen worden geconfronteerd. Dat vinden wij sociaal én maatschappelijk ongewenst. 19

Wij vinden dat de visie, en daarmee het gemeentebestuur, de burgers van SWF zéér tekort doet. De visie is in strijd met de leidende principes uit de klimaatagenda SWF 2021, zoals vermeld in het kader op pagina 3. Bovendien betekent "van het gas af' dat de gasinfrastructuur verloren gaat en niet meer beschikbaar is voor mogelijk toekomstige warmte toepassingen. Hoogleraar David Smeulders van de TU/e is daarover duidelijk: hij constateert dat "van het gas af" zoals voorgesteld niet slim is omdat de gasinfrastructuur van Nederland de beste ter wereld is. Bovendien kan op individuele basis gefaseerd en goedkoop, zonder ongemak van het gas worden gegaan door per woning de hoofdkraan dicht te draaien en deze te vergrendelen met een verzegeld slot. Zo blijft de gas-infrastructuur beschikbaar voor eventuele latere inzet van co2-vrije brandstoffen zoals waterstof, solar-fuell of gas-stoken in combinatie met Co2-afvang en bespaar je kosten van onnodige sloop van het gasnet. De vermelde punten omgevingsvisie in het kader bovenaan op p4 zijn, behoudens punt 5, zo algemeen geformuleerd dat iedere burger zich daar wel in kan vinden. Ten aanzien van deze transitievisie bieden ze echter geen enkele houvast, kader of verankering.