Bijlage I - Jaarverslag en Jaarrekening 2021 VRF

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 Veiligheidsregio Fryslân

Voorwoord In de jaarstukken kijken we terug op de bijdrage die Veiligheidsregio Fryslân het afgelopen jaar heeft geleverd aan een veilig en gezond Fryslân. Daarnaast leggen we in deze stukken verantwoording af over het gevoerde beleid en de financiën. De inhoud kan uiteraard niet los worden gezien van de hectiek en dynamiek van de coronacrisis. Door het coronavirus hebben wij ons herhaaldelijk in een situatie bevonden waarin het speelveld veranderde. Desondanks hebben we de normale dienstverlening beschikbaar kunnen houden voor onze burgers. Uiteraard zien we de effecten van de pandemie hier wel in terug: zo hebben de ploegen van de brandweer het afgelopen anderhalf jaar veel minder kunnen doen aan oefenen en opleiden, zijn projecten vertraagd en hebben de diverse overheidsmaatregelen invloed gehad op de wijze waarop we ons werk organiseren en hoe we samenwerken. In deze bijzondere tijden is de zorg voor medewerkers voortdurend een aandachtspunt geweest voor directie en managementteams. Daarom keken we ook met veel interesse uit naar de uitkomsten van het onderzoek van Great Place To Work. Dit onafhankelijke onderzoek geeft een goede indicatie van de tevredenheid van onze medewerkers. Onder de streep waren de bevindingen positief, wat betekent dat we het predicaat Great Place to Work mogen dragen.

Een opsteker na een roerige tijd waarbij we soms alle zeilen moesten bijzetten om ons goede werkgeverschap inhoud te geven. En er zijn nog meer mooie successen geboekt: zo is de organisatieontwikkeling bij de brandweer afgerond, is de tijdelijke kazerne Oudega in gebruik genomen en is de bouwagenda herijkt en opgestart. Vanuit de afdeling crisisbeheersing hebben ook de reguliere werkzaamheden doorgang gevonden. Onze extra inzet op corona heeft de nodige nieuwe inzichten, leerpunten en versnelde ontwikkelingsmogelijkheden opgeleverd. Hiermee kunnen we de organisatie verder doorontwikkelingen. Ondanks corona (en soms ook dankzij corona) zijn er bij de GGD mooie programma’s, projecten en activiteiten gestart en uitgevoerd in 2021. Een mooi voorbeeld hiervan is dat het fundament van de Friese Preventieaanpak is gelegd: een stevige samenwerking met veel betrokken partners gericht op het realiseren van meer gezonde levensjaren met gelijke kansen voor iedereen: ‘lyts, jong, grut en wiis’. Door samen te ‘weten, te delen en te doen’ ligt er een mooie basis voor de komende jaren. Tijdens de pandemie is bevestigd hoe belangrijk het voor onze organisatie is te investeren in de digitale dienstverlening aan onze burgers, in informatieveiligheid en in faciliteiten voor onze medewerkers. Het afgelopen jaar is met de realisatie van het informatiebeleidsplan hierin een mooie mijlpaal behaald.

Ook zijn er diverse projectkaarten opgesteld, die de komende maanden worden geconcretiseerd. Met deze informatiemanagementprojecten kunnen wij de professionaliseringsslag ten aanzien van onze digitale producten en diensten realiseren om onze organisatie klaar te maken voor de toekomst. Samenvattend kijken we terug op een jaar van extreme situaties. Dit heeft een continu beroep gedaan op de flexibiliteit en doorzettingsvermogen van onze organisatie. Wij kijken dan ook met trots terug op de wijze waarop het personeel van Veiligheidsregio Fryslân op een daadkrachtige en vindingrijke manier invulling heeft gegeven aan onze bijdrage aan een veilig en gezond Fryslân.

Hartelijke groet, Het Dagelijks Bestuur

2

Leeswijzer Voor u liggen de jaarstukken van 2021. Deze bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag vindt u de programmaverantwoording en de paragrafen. De programmaverantwoording is het hart van de jaarstukken. Hierin leggen wij verantwoording af over het gevoerde beleid. In de lijn van de begroting 2021 presenteren wij de vier programma’s aan de hand van twee vragen:

• Wat hebben wij gedaan? • Wat heeft dit gekost?

De paragrafen geven betekenis aan de financiële aspecten van de jaarstukken. Risicobeheersing en resultaatafspraken zijn belangrijke uitgangspunten. Daarnaast is een paragraaf opgenomen aangaande de financiële gevolgen van de coronacrisis. Een apart deel is de jaarrekening. In dit onderdeel bevinden zich de balans, inclusief toelichting, de programmarekening met toelichting, de bijlage met verantwoordingsinformatie over de specifieke uitkeringen (SISA) en de taakvelden. Bij de overige gegevens staan onder andere de controleverklaring van de accountant en de voorgestelde resultaatbestemming.

3

Inhoudsopgave Voorwoord .......................................................................................................... 2 Leeswijzer ............................................................................................................ 3 Deel I Jaarverslag 2021............................................................................... 5 1. Inleiding en resultaat 2021 .................................................................. 6 2. Programmaverantwoording Gezondheid ................................... 8

2.1. Algemeen .................................................................................................... 8 2.2. Pijler 1 - Monitoring, signalering en advies ................................................. 10 2.3. Pijler 2 - Uitvoerende taken gezondheidsbescherming .............................. 13 2.4. Pijler 3 - Bewaken van publieke gezondheid bij rampen en crises ............. 15 2.5. Pijler 4 - Toezicht houden ............................................................................ 17 2.6. Wat heeft het gekost? ................................................................................. 18 2.7. Feiten en cijfers Programma Gezondheid ................................................... 19

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing ....................... 21 3.1. Algemeen ................................................................................................... 21 3.2. Behaalde resultaten .................................................................................... 21 3.3. Wat heeft het gekost? ................................................................................ 23 3.4. Feiten en cijfers Programma Crisisbeheersing ............................................ 24

4. Programmaverantwoording Brandweer .................................... 26 4.1. Algemeen .................................................................................................... 26 4.2. Speerpunten .............................................................................................. 26 4.3. Overig behaalde resultaten......................................................................... 28 4.4. Repressie...................................................................................................... 29 4.5. Wat heeft het gekost? ................................................................................. 30 4.6. Feiten en cijfers Programma Brandweer ..................................................... 31

5. Programmaverantwoording Organisatie .................................. 32 5.1. Algemeen ................................................................................................... 32 5.2. Behaalde resultaten .................................................................................... 32 5.3. Wat heeft het gekost? ................................................................................ 33 5.4. Feiten en cijfers Programma Organisatie..................................................... 34

6. Paragrafen .................................................................................................. 35 6.1. Financiering ................................................................................................. 35 6.2. Weerstandvermogen en risicobeheersing .................................................. 36 6.3. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 39 6.4 Bedrijfsvoering ............................................................................................ 40 6.5 Verbonden partijen .................................................................................... 43 6.6 Covid-19 ..................................................................................................... 44

Deel II Jaarrekening 2021....................................................................... 48 7. Jaarrekening .............................................................................................. 49

7.1. Balans per 31 december 2021 ................................................................... 49 7.2. Programmarekening 2021 - deel 1 ............................................................. 50 Programmarekening 2021 - deel 2 ............................................................. 51 7.3. Toelichtingen............................................................................................... 52 7.4. Sisa-bijlage .................................................................................................. 72 7.5. Bijlage taakvelden ....................................................................................... 74

Deel III Overige gegevens .................................................................... 76 8. Overige gegevens ................................................................................. 76 8.1. Controleverklaring ...................................................................................... 77 8.2. Voorgestelde resultaatbestemming .......................................................... 80 Bijlagen ............................................................................................................... 82 A. Investeringskredieten ................................................................................. 82 B. Samenstelling bestuur en commissies ........................................................ 83 C. Analyse van taken ...................................................................................... 84

4

Deel I Jaarverslag 2021 Veiligheidsregio Fryslân

5

1. Inleiding en resultaat 2021 Inhoudelijke impact coronacrisis De jaarstukken 2021 staan voor een groot deel in het teken van de Coronacrisis. De opdracht vanuit het ministerie wisselde als gevolg van besmettingscijfers, waardoor de activiteiten van het coronabedrijf, crisisorganisatie en de ondersteunende diensten afwisselend moest worden opgebouwd en afgebroken. Er zijn veel taken op onze organisatie afgekomen, bijvoorbeeld: bemonstering, vaccineren, boosteren, het uitvoeren van bron-en contactonderzoek, het zoeken, vinden en inrichten van prik- en testlocaties, het aannemen, opleiden, begeleiden en faciliteren van personeel et cetera. U begrijpt: de geleverde inspanning is immens geweest. Deze inspanning ziet u op zowel inhoud als financieel gebied terug in alle programma’s. Het heeft alle geledingen van de organisatie in meer of mindere mate beïnvloed. Prioriteiten zijn verschoven, taken zijn uitgesteld en projecten zijn vertraagd. In 2020 is een organisatorische splitsing aangebracht bij de GGD. De activiteiten die aan corona gerelateerd zijn, zijn in een aparte afdeling ondergebracht, waardoor er weer ruimte kwam om naast de activiteiten tegen het coronavirus ook weer de reguliere taken op te pakken. In het programma Gezondheid leest u welk effect dit heeft gehad op de in de begroting gestelde doelen.

Bij de brandweer zien we dat door de beperkte oefenmogelijkheden de budgetten voor het vakbekwaam worden en blijven van onze vrijwilligers veel minder benut zijn. Daar komt bij dat vrijwilligers ook minder uren maken en minder vergoeding krijgen. Bij materieelbeheer constateren wij een schaarste op de markt, waardoor levertijden vele malen langer zijn dan gebruikelijk. Hierdoor is vertraging in de planning ontstaan, en zijn diverse projecten en investeringen in 2021 niet gerealiseerd. Bij de programmaonderdelen wordt hier specifieker op in gegaan. Ook bij de ondersteunende taken van onze organisatie is er sprake van vertraging. Kernregistratie-projecten, het IM-plan en GEO lopen door, terwijl de verwachte bestedingen voor de Wnra (Wet normalisering rechtspositie ambtenaren) door de landelijke ontwikkelingen doorschuiven. De inhaalslagen zoals we in de plannen verwoorden, zijn dan ook nog niet volledig gerealiseerd. Dit betekent dat onze uitvoeringsplanning van deze inhaalslagen dient te worden geactualiseerd. Financiële impact coronacrisis De coronacrisis heeft een enorme impact gehad op de financiën: op een aantal onderdelen is sprake van een lagere besteding, terwijl wij op andere onderdelen juist extra uitgaven moesten plegen. Waar we in onze primitieve begroting bijna € 84 miljoen aan uitgaven verwachtten, is dit in werkelijkheid ruim € 146 miljoen geworden.

Er is dus voor € 62 miljoen aan extra taken uitgevoerd. Voor het programma gezondheid worden de extra kosten en gemiste opbrengsten vergoed door het ministerie van VWS. Ook kosten zoals het inhalen van werkachterstanden bij bedrijfsvoering kunnen (deels) worden vergoed, mits voldaan wordt aan diverse voorwaarden. Veiligheidsregio Fryslân heeft over 2021 een positief resultaat gerealiseerd van € 2.985.000. Dit saldo wordt net als in 2020 veroorzaakt doordat reguliere taken zijn uitgesteld en ver-traagd. Wanneer de invloed van het coronavirus op onze organisatie is afgenomen, zullen wij deze taken inhalen. Wij verwachten de planning hiervoor in de eerste bestuursrapportage te concretiseren. Voor de extra achterstanden die in 2021 zijn opgelopen, is bij de overige gegevens een voorstel voor reservering opgenomen.

6

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Daarnaast is sprake van een aantal ontwikkelingen dat op ons af komt, waarop we verwachten extra inzet te moeten plegen. Bij de resultaatbestemming hebben we dan ook voorstellen gedaan voor het reserveren van middelen voor deze ontwikkelingen. Overigens schatten wij in dat niet alle taken hoeven of kunnen worden ingehaald. Dit betekent dat een deel van de middelen niet langer nodig zijn. Wij zijn dan ook verheugd om u mede te kunnen delen dat wij een deel van het resultaat graag terugstorten naar de deelnemende gemeenten. Per programma is het gerealiseerd resultaat als volgt (bedragen in € 1.000). %-begroting Operationele resultaat per programma

Resultaat

Gezondheid

406

Crisisbeheersing

126

Brandweer 2.339 Organisatie

113

Gerealiseerd resultaat

2.985

Totaal voorstellen resultaatbestemming

1.689

Teruggave aan gemeenten

1.296

De afwijkingen van de operationele resultaten per programma zijn toegelicht in de desbetreffende programmaparagrafen. Hieronder worden de voorstellen tot bestemming toegelicht. Deze komen eveneens terug in de toelichting per programma voor het deel wat betrekking heeft op het betreffende programma. • Gezondheid In de bestemmingsvoorstellen staan voorgestelde reserveringen voor de gevolgen van de omgevingswet en voor de financiering van de projecten Kansrijke Start en Nu Niet Zwanger. • Brandweer De voorstellen betreffen reserveringen voor de inschatting van het in te halen werk op vakbekwaamheid, voor de gevolgen van de energietransitie, voor projecten en voor WABO. • Crisisbeheersing Voor crisis worden geen reserveringen voorgesteld. • Organisatie Deze reserveringen zijn bedoeld voor projecten en voor de financiering van thuiswerkplekken. Het verloop in de balans is op hoofdlijnen als volgt (x € 1.000): 31-12-2021

31-12-2020

31-12-2021 31-12-2020

Materiële vaste activa

64.637

67.852

Eigen vermogen

9.753

6.076

Vorderingen

31.070

6.970

Voorzieningen

9.618

8.999

Liquide middelen

459

469

Langlopende schulden

61.483

46.686

Overlopende activa

1.311

2.786

Kortlopende schulden

10.376

13.785

Overlopende passiva

6.247

2.531

97.477

78.077

97.477

78.077

Voor een toelichting op de balans wordt verwezen naar paragraaf 7.3. 7

2. Programmaverantwoording

Gezondheid 2.1. Algemeen

Ook 2021 stond in het teken van Covid-19. In een aparte paragraaf legt GGD Fryslân hierover verantwoording af. Ondanks Covid-19 heeft de reguliere GGD hard doorgewerkt aan het realiseren van de doelstellingen. Uit de evaluatie van het meerjarenbeleidsplan komt naar voren dat GGD een groot deel van de doelstellingen heeft gerealiseerd. Nog niet gerealiseerde activiteiten en projecten zijn ondergebracht in doorlopende programma’s en projecten. In 2021 en 2022 halen we de input op voor het nieuwe meerjarenbeleidsplan. Daarbij is 2022 ook nog een uitvoeringsjaar van het huidige meerjarenbeleidsplan (20192022). Niet alle resultaten staan in het jaarverslag vermeld en worden daardoor soms uit het oog verloren. Desalniettemin zijn we trots dat we ondanks Covid-19 heel veel hebben gerealiseerd. Soms juist door Covid-19 en soms door gewoon door te gaan, zijn mooie initiatieven en projecten tot stand gekomen. De Friese Preventie Aanpak belooft een sterke kapstok voor preventie. Samen met andere partijen is het fundament dit jaar gelegd. Vanuit Zorg en Veiligheid dragen wij bij aan de maatschappelijke voorwaarden voor een gezond en veilig leven voor alle inwoners van Fryslân gedurende hun gehele levensloop. De visie van waaruit we dit doen is dit jaar vastgesteld.

De uitvoering van het programma JGZ 3.0 dat als doel heeft de jeugdgezondheidszorg te kantelen van aanbod gestuurd naar behoeftegericht werken, is verlengd wegens Covid gerelateerde vertraging. In 2021 bracht GGD Fryslân met een interne denktank de effecten van covid op de publieke gezondheid in beeld. De resultaten deelden wij zowel ambtelijk als bestuurlijk. Gemeenten en ketenpartners konden deze kennis en inzichten gebruiken voor subsidieaanvragen bij het Rijk (200 miljoen). Het Rijk stelde deze subsidies beschikbaar om lokale welzijns- en gezondheidsinitiatieven te versterken en uit te breiden. Deze richten zich op de jeugd en kwetsbare groepen, gezonde leefstijl en het onderwijs. Zowel het Klant Contact Centrum als de Advieslijn kregen in 2021 een meer dan gemiddelde hoeveelheid aan vragen. Vragen over Covid waren oververtegenwoordigd. Vooral de status van het ‘gele boekje’ (vaccinatieboekje dat internationaal gebruikt wordt als inentingsbewijs), leverde veel vragen op. %-begroting Telefoontjes aangeboden per jaar 300000 250000 200000 150000 10000 50000 0

2019

2020

2021

Door extra personeel in te zetten, lukte het om goed bereikbaar te blijven. Uit de nevenstaande grafiek blijkt dat er ten opzichte van 2019 een (flinke) stijging heeft plaatsgevonden in het aantal telefoontjes. In 2021 zijn geen wisselingen geweest in de bestuurs- en agendacommissie. Zowel de agendacommissie als de bestuurscommissie zijn in 2021 vier keer (digitaal) bijeengeweest.

8

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

In overeenstemming met de vastgestelde begroting 2021 is de verantwoording ingedeeld volgens de bekende vier pijlers:

Een overzicht van deze taken en hun wettelijke grondslag is opgenomen als Bijlage C. op pagina 84.

9

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

2.2. Pijler 1 - Monitoring, signalering en advies Indicatoren In 2018 heeft de bestuurscommissie Gezondheid, tegelijkertijd met het meerjarenbeleidsplan, per jaar indicatoren vastgesteld. De indicatoren zijn ingevuld met de laatst bekende cijfers. De Indicatoren voor deze pijler: Percentage volwassenen dat rookt: Het percentage volwassenen dat rookt in 2020 is gedaald ten opzichte van 2016. Het percentage daalt nog steeds. Landelijk daalt het sinds 1990, zowel bij mannen als vrouwen en in alle leeftijdsgroepen. Het percentage rokende vrouwen daalde minder snel dan het percentage rokende mannen. Indicator

2020

2016

Percentage volwassenen dat rookt

18%

21%

Percentage volwassenen dat overmatig alcohol drinkt: Het percentage volwassenen dat overmatig alcohol drinkt, blijft sinds 2016 onveranderd. Landelijk is er bij zowel mannen als vrouwen in alle leeftijdsgroepen qua overmatig alcoholgebruik sinds 2014 een daling te zien. Uitzondering hierop zijn de jongvolwassenen (18 t/ 34). Hier is alleen bij de mannen een daling te zien. Indicator

2020

2016

Percentage volwassenen dat overmatig alcohol drinkt

18%

18%

Percentage volwassenen met matig overgewicht en obesitas: Het landelijk percentage volwassen mannen en vrouwen dat matig overgewicht of obesitas heeft, steeg sinds 1990. Bij mannen is de stijging groter. Obesitas is zelfs verdubbeld sinds 1990. In Friesland is er vooral een stijging te zien bij vrouwen in de leeftijdsgroep 50-64 jaar. Indicator

2020

2016

Percentage volwassenen met matig overgewicht

36%

37%

Percentage volwassenen met obesitas

15%

13%

Bovenstaande cijfers worden verkregen via epidemiologisch onderzoek. Deze komen uit het uitgevoerde monitoronderzoek onder volwassenen en ouderen.

10

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Jeugdgezondheidszorg De basis van de jeugdgezondheidszorg is ondanks de impact van Covid goed uitgevoerd. Met goed bezochte webinars en nieuwsbrieven in het voorjaar van 2021 investeerden we in meer collectieve digitale preventie. In het schooljaar 2020/2021 kon niet alles worden uitgevoerd. Conform afspraken met de bestuurscommissie is in september 2021 gestart met het inhalen van deze achterstanden. Dit loopt door tot het einde van het schooljaar in juni 2022. Op het Voortgezet Onderwijs besteedden we extra aandacht aan het mentaal welbevinden van jongeren. Programma JGZ 3.0 Het programma JGZ 3.0 heeft in 2020 en 2021 ernstige vertraging opgelopen. Toch heeft het programmateam doorgewerkt aan de operationalisering van de innovatie-agenda (2018) en het koersdocument (2020). Er is geleerd van de pilots die zijn gedaan en er is een goed beeld van stappen die JGZ moet gaan zetten. Centrale vragen waarop een antwoord is geformuleerd: • wat is er nodig om de gestelde resultaten te halen • welke mensen en middelen hebben we hiervoor nodig • hoe kunnen we het uitzetten in tijd? De komende twee jaren ligt de focus op behoeftegericht werken en digitaliseren. In de bestuursvergadering van 17 juni 2021 heeft de Bestuurscommissie Gezondheid ingestemd met het voorstel om de looptijd van het programma JGZ 3.0 met een jaar te verlengen (t/m 2024).

Ook stemde de commissie in met het voorstel om de door Covid onbenutte middelen uit de afgelopen jaren van 2022 tot en met 2024 in te zetten voor de uitvoering van het programma JGZ 3.0. Epidemiologie De geplande analyses en onderzoeken hebben doorgang gevonden. In 2020 is de data over de gezondheidssituatie onder volwassenen en ouderen verzameld. De analyses en duiding hiervan hebben wij in 2021 voor de Friese gemeenten uitgevoerd. De situatie onder jongeren brachten we in beeld door via scholen vragenlijsten te sturen. Om een beeld te krijgen van het effect van corona is 1 x per 6 weken panelonderzoek uitgevoerd over gedrag en welbevinden. Verder is een analyse gemaakt van de impact van corona op de publieke gezondheid. Vooral bij jongeren en adolescenten lijkt de impact op de mentale gezondheid en leefstijl groot. Gemeenten gebruikten de resultaten van de Friese GGD-epidemiologen om hun beleid aan te passen en/of als argumentatie om aanspraak te kunnen doen op extra overheidssubsidies. Academische Werkplaats Publieke Gezondheid (AWPG) Er zijn 5 bachelor - en 4 masteronderzoeken afgerond. Een aantal daarvan is rechtstreeks gekoppeld aan de Friese Preventie Aanpak (FPA). Eén bachelor onderzoek is gekoppeld aan het programma JGZ 3.0. Vanaf september 2021, doorlopend in 2022, zijn er 20 nieuwe onderzoeken gestart en/ of gepland.

In 2021 zijn er ook vier regionale kennisbijeenkomsten georga-niseerd en werd aan diverse landelijke kennisbijeenkomsten een bijdrage geleverd. De Onderzoeksagenda Aletta Fryslân is voorbereid, opgesteld en vastgesteld in de stuurgroep. Een overzicht van de bijdragen van de AWPG aan FPA en Vitale regio Fryslân: Seker en Sun Het project Seker en Sun, onderdeel van de AWPG, was in 2021 gericht op twee pilots en op de bestuurstafel. De twee pilots zijn: Flexibilisering van onderwijs voor zijinstromers (Noordoost Fryslân) en Netwerkvorming positieve gezondheid (Lemmer). Door Covid hebben beide pilots vertraging opgelopen. Dit heeft geleid tot een gehonoreerde aanvraag voor verlenging tot juli 2022. De middelen voor deze pilots worden onderling herverdeeld en zullen vervolgens worden ingezet op "welzijn op recept" binnen het netwerk positieve gezondheid. 11

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

De bestuurstafel is in 2020 opgericht en in 2021 tweemaal bijeengekomen. Doel van de bestuurstafel is de samenwerking in Friesland bevorderen om het dreigende zorg-infarct het hoofd te bieden. Vergrijzing en ontgroening zullen zorgen voor meer zorgvraag en gebrek aan personeel bij ongewijzigd beleid. In 2021 heeft de bestuurstafel aandacht besteed aan het verkrijgen van inzicht in al lopende samenwerkingsinitiatieven en de provinciaal nog bestaande witte vlekken. Vitale Regio Fryslân Sinds 2016 werkt GGD Fryslân met steeds meer gemeenten en De Friesland in dit programma samen aan concrete lokale preventieprojecten. In 2021 is het programma beëindigd met een online slotmanifestatie, een tweetal verantwoordingsrapportages en een online magazine. Sommige pilots lopen nog, andere zijn afgerond. In het programma is veel geleerd over data en onderzoek en het samenwerken, ondersteund door de AWPG. Dit heeft onder andere geleid tot een subsidieaanvraag voor de FPA. Bij de inrichting van de FPA is voortgeborduurd op de lessen vanuit Vitale Regio. De lessen per thema/project gaan mee naar de FPA. Friese Preventie Aanpak In 2021 legden wij het fundament voor de Friese Preventie Aanpak. Samen met alle achttien Friese gemeenten, verzekeraar de Friesland en vele andere partners werken wij aan een brede aanpak op het gebied van preventie.

De FPA betekent een herijking en verrijking van de (leefstijl)programma’s en initiatieven die Fryslân nu al rijk is. Als GGD hebben wij in 2021 binnen de FPA dan ook met de betrokken gemeenten en partners toegewerkt naar programmaoverstijgend bundelen van inspanningen. Dit betreft o.a. Nuchtere Fries, Rookvrije Generatie en Nuchter over Gewicht. Door een integrale aanpak is er meer samenhang en werken mensen binnen de bestaande initiatieven intensiever samen. Dat moet leiden tot een groter positief effect in de resultaten. De FPA is vernieuwend door het stimuleren van een doelgroep- en persoonsgerichte aanpak met een focus op levensfasen (Lyts, Jong, Grut en Wiis). De kracht van de FPA ligt in het bundelen van alle kennis en ervaring én het maken van verbinding. Met andere woorden: WETEN wat werkt, DELEN wat werkt en DOEN wat werkt. Aletta Fryslan/AWPG ondersteunt bij het onderdeel het Weten en Delen. Medische Milieukunde Het is in 2021 eindelijk gelukt om de formatie van het team Medische Milieukunde op orde te brengen door kennis en kunde anders te verdelen en in te zetten. Om kennis en expertise voor Friesland voor de langere termijn te borgen is Noordelijke samenwerking noodzakelijk. De eerste stappen hiertoe zijn gezet en dit wordt in 2022 verder uitgewerkt.

Voor het Noord-Nederlandse piket gevaarlijke stoffen (GAGS, geneeskundig adviseur gevaarlijke stoffen) is een beleidsadviseur gezondheid in opleiding.

12

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

2.3. Pijler 2 - Uitvoerende taken gezondheidsbescherming De Indicatoren voor deze pijler: Percentage jongeren dat recentelijk heeft verzuimd: Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat recentelijk school heeft verzuimd en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat recent ziek is geweest

31%

31%

Percentage jongeren dat recent heeft gespijbeld

17%

16%

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met mishandeling: Het percentage geeft de verhouding tussen het aantal jongeren dat ooit te maken heeft gehad met mishandeling en het totale aantal jongeren. Indicator

2019

2016

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met lichamelijke mishandeling

4%

5%

Percentage jongeren dat ooit te maken heeft gehad met geestelijke mishandeling

14%

19%

Programma Kansrijke start Uit onderzoek blijkt dat de eerste 1000 dagen na de conceptie van cruciaal belang zijn voor de gezondheid van een mens. De geïnvesteerde euro in gezondheid is in deze fase van het leven het meest effectief. Het landelijke actieprogramma Kansrijke Start is het antwoord op de constatering dat deze 1000 dagen niet voor iedereen even kansrijk zijn. In 2019 heeft de Bestuurscommissie Gezondheid de notitie ‘een Friese coalitie Actieprogramma Kansrijke Start’ vastgesteld. Doel van de notitie: gezamenlijk interventies initiëren en kennis en ervaringen delen. Hiervoor hebben de gemeenten een regisseursrol bij GGD Fryslân belegd. Een betere samenwerking van alle betrokken partijen voor, tijdens en na de geboorte leidt tot meer kansen op een gezond leven voor kinderen in kwetsbare situaties. Het afgelopen jaar is het lerend netwerk Kansrijke Start tot stand gekomen en is de interventie Nu Niet Zwanger geïmplementeerd. Interventie: Nu Niet Zwanger Voor (potentiële) ouders met een verhoogde kwetsbaarheid is Nu Niet Zwanger (NNZ) ontwikkeld en gestart in 2020. De belangrijkste resultaten toe nu toe: Aandachtsfunctionarissen zijn getraind en het trainingsaanbod is geaccrediteerd. De contacten met keten-partners worden blijvend uitgebreid en het uitrollen naar wijken gebiedsteams is gestart. De samenwerking met de Friese ziekenhuizen staat.

Tot en met het derde kwartaal gingen 100 mannen en vrouwen een gesprek aan over hun kinderwens, seksualiteit en anticonceptie, 73% kiest ervoor om hun kinderwens ‘nu’ geen gestalte te geven. Tevens zijn er nieuwe werkdocumenten afgerond. De wijk -en gebiedsteams kunnen, vanwege drukte en veelvuldige wisseling van functies Nu Niet Zwanger nog niet overal volledig integreren.

13

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Het ministerie van VWS ziet NNZ als een effectief programma. Daarom heeft zij voor het Friese programma opnieuw financiering ter beschikking gesteld als stimuleringsbijdrage, op voorwaarde van cofinanciering. In 2022 leggen wij hiervoor een voorstel voor. Infectieziekte bestrijding (IZB) Naast Covid-19 zijn er vanuit het expertteam IZB andere resultaten behaald, onder andere op het vlak van het managen van uitbraken van andere infectieziekten. ABR zorgnetwerk (regionale samenwerking Antibioticaresistentie) De pandemie heeft de activiteiten van het ABR zorgnetwerk overschaduwd. In het zorgnetwerk participeren de drie noordelijke GGD-en. De inspanningen die dit netwerk ondanks covid verrichtte: • antibiotica stewardship voor huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde en • infectiepreventie voor verpleeg- en verzorgingshuizen en woonzorgcomplexen. TBC - noordelijke samenwerking Na een aanvankelijke lastige start in 2021 zijn in de loop van het jaar alle screenings en vaccinaties rondom TBC uitgevoerd. In het laatste kwartaal is er gekeken hoe de samenwerking met collega’s van GGD ’en in het Noorden kan worden geoptimaliseerd. Dit is noodzakelijk om de expertise te borgen nu de incidentie terugloopt en de expertise bij ketenpartners afneemt.

Friesland maakt onderdeel uit van het Regionaal Expertise Centrum Noord Oost (REC NO) en vormt daarin samen met Groningen en Drenthe een subregio. In 2022 wordt gekeken hoe wij met elkaar meer uniform en op basis van landelijke richtlijnen kunnen gaan werken. Daarbij willen wij de kennis bundelen in een bovenregionaal TBC expertiseteam, dat ook lokaal de TBC-bestrijding blijft uitvoeren. Reizigers- en beroepsvaccinaties Door corona heeft het team Reizigers- en beroepsvaccinaties veel minder cliënten gezien dan regulier. Het product Reis- en beroepsvaccinaties heeft daardoor aanzienlijk minder inkomsten gegenereerd. Een minimale hoeveelheid spreekuren is doorgegaan. Daarbij ging het hoofdzakelijk om consulten voor beroepsvaccinaties en enkele reizigersconsulten. Medewerkers uit dit team zijn volop ingezet binnen de Corona-uitvoeringsorganisatie van de GGD. Het negatief financieel resultaat voor 2021 wordt gecompenseerd door het Ministerie van VWS. In 2022 vervalt de mogelijkheid om verliezen als gevolg van minder inkomsten te compenseren. Publieke Gezondheid Asielzoekers Team Publieke Gezondheid Asielzoekers verzorgt de jeugdgezondheidszorg, infectieziektenbestrijding, gezondheidsvoorlichting en hygiënezorg voor de asielzoekers. Ten opzichte van eerdere jaren is in 2021 een grotere groep asielzoekers naar Nederland gekomen.

In Leeuwarden is daarom een noodopvangcentrum ingericht. Door de grotere instroom van gezinnen is jeugdgezondheidszorg drukker dan verwacht. Er is veel aandacht voor voorlichting en het team speelt een belangrijke rol bij de aanpak bij van coronabesmettingen. De aanbesteding die in 2020 door COA is gedaan, heeft geleid tot andere financiering dan gewend. Ondanks toezeggingen werkt het benodigde registratiesysteem nog niet. Daarom blijft de vastgestelde reservering nodig in verband met onzekerheid over de financiering.

14

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Rijksvaccinatie programma GGD Fryslân voerde in 2021 alle activiteiten met betrekking tot het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) uit. Op basis van onze eigen opkomstcijfers zien wij een lagere opkomst. Uit de landelijke opkomstcijfers van het RIVM blijkt dat de deelname voor de verschillende vaccinaties in Friesland nog steeds hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt voor zowel de DKTP, BMR, HPV, MenACWY als de zuigelingenvaccinaties. Dit betreft voorlopige opkomstcijfers. Deze cijfers zijn een indicatie voor de vaccinatiegraad, in juni 2022 worden de definitieve vaccinatiegraadcijfers 2021 gepubliceerd. In het 3de kwartaal van 2021 is gestart met de implementatie van het informed consent (IC), welke per 1 januari 2022 ingaat. De technische implementatie hiervan is goed verlopen en succesvol afgerond, echter met name over de monitoring van de vaccinatiegraadcijfers zijn nog zorgen. De bestuurscommissie is hierover in oktober en november geïnformeerd. Landelijk is hiertoe ook opgeschaald. In 2022 zal dit verder een vervolg krijgen.

2.4. Pijler 3 - Bewaken van de publieke gezondheid bij rampen en crises GGD Rampen Opvang plan Het GGD Rampen Opvang Plan (GROP) beschrijft de taakverdeling en samenwerking bij vier processen waar de GGD voor verantwoordelijk is bij een crisis of ramp, te weten: Infectieziektebestrijding, Medische Milieukunde, Psychosociale hulpverlening en Gezondheidsonderzoek bij rampen. Ieder jaar organiseert de GGD Fryslân opleiding-, training- en oefenactiviteiten om voorbereid te zijn op een ramp en/of crisis. Vanwege Corona en daarmee de belasting op de werknemers zijn er in 2021 geen activiteiten uitgevoerd. Aanpak ter Voorkoming van Escalatie De Aanpak ter Voorkoming van Escalatie (AVE) is een op- en afschaalmethode die dreigende escalerende situaties op het gebied van sociale veiligheid helpt voorkomen, beperken en/of beëindigen. GGD Fryslân heeft de opdracht om Friese gemeenten bekwaam te maken en te houden in het werken met de AVE. Ieder jaar inventariseert GGD Fryslan de leerbehoefte bij gemeenten op het gebied van de AVE. Op basis hiervan organiseert GGD Fryslan lokaal en/of regionaal een opleidings-, trainings- en/of oefenprogramma waar gemeenten (en soms ook ketenpartners) aan kunnen deelnemen. Van het geplande oefenprogramma heeft in 2021 slechts de themabijeenkomst voor gemeenten en ketenpartners doorgang kunnen vinden. In 2022 zal een nieuw oefenprogramma worden gepland.

Voor zowel AVE als GROP geldt dat er minder is geoefend dan gepland en dat er minder kosten zijn gemaakt. De onderbesteding wordt verrekend met de meer/ minderkosten coronaregeling van VWS.

15

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Zorg en veiligheid Voor Zorg en Veiligheid heeft GGD Fryslân in 2021, in opdracht van de portefeuillehouders Zorg &Veiligheid, een visie opgesteld. Deze visie is in de bestuurscommissie van 6 oktober besproken en formeel vastgesteld in de vergadering van 25 november 2021. GGD Fryslân wil zich op het gebied van Zorg en Veiligheid met name richten op preventie en vroegsignalering. Het concretiseren van de visie vindt plaats samen met andere partners op het terrein van sociale veiligheid. Daarbij wordt gekeken hoe werkzaamheden van GGD Fryslân een oplossing kunnen bieden voor de problematiek die wordt ervaren in gemeenten. Openbare Geestelijke Gezondheidzorg (OGGZ) In het kader van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg kent GGD Fryslân het meldpunt voor problematische woonhygiëne. Sinds 2019 is daar het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag bijgekomen. Het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag biedt de mogelijkheid om op een laagdrempelige wijze een melding te doen over iemand waarover je je zorgen maakt. Het meldpunt ontvangt, adviseert, trieert en zet de melding waar nodig door naar een passende vervolgorganisatie. Deze pilot liep 31 december 2021 af. Het meldpunt heeft in 2021 in totaal 247 meldingen verwerkt. Dit is een toename in vergelijking met 2020 (192) en zeer waarschijnlijk te verklaren door meer (landelijke) bekendheid van het nummer.

De bestuurscommissie heeft op 6 oktober 2021 ingestemd met het verlengen van de uitvoering door GGD Fryslân van de verplichte taken Wvggz en het meldpunt voor 2 jaar, met een optie tot vier keer een jaar verlenging. Daarmee zijn alle Colleges van Burgemeester en Wethouders van de 18 Friese gemeenten gevraagd om dit formeel te beleggen bij de GGD door middel van dienstverleningsovereenkomsten. Dit geldt voor het meldpunt en de verplichte taak uit de Wet verplichte GGZ: het horen en doen van verkennend onderzoek. Het is de bedoeling dat in 2022 via het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag ook bemoeizorg kan worden ingezet voor mensen die zorg mijden. Samen met Sociaal Domein Fryslân, die hiervoor subsidie ontvangt, gaan wij dit in 2022 verder vormgeven. De Wet Aanpak Multiproblematiek Sociaal domein (WAMS) moet bijdragen aan een betere zorg voor inwoners met meerdere complexe problemen en treedt medio 2023 in werking. Met de verbinding tussen Meldpunt Zorgwekkend Gedrag en bemoeizorg, hebben de gemeenten een meldpunt waar niet acute hulpvragen kunnen worden neergelegd. Om een goede behandeling van de meldingen mogelijk te maken, wordt met dit wetsvoorstel voorzien in een betere juridische basis voor de gegevensverwerking door de meldpunten.

Forensische Geneeskunde De aanbesteding Medische Arrestantenzorg (MAZ) is in augustus 2021 uitgesteld voor twee jaar na de aanvankelijke publicatie van de tender in juni 2021. Daardoor blijft deze onder het huidige contract vallen en voert GGD Fryslân deze uit in de eigen regio. Voor 2021 heeft dit geen financiële impact. Er ligt wel een inhoudelijke opdracht ten behoeve van de Forensische zorg in het algemeen. Vanaf januari 2022 zal onder penvoering van de GGD Drenthe uitvoering gegeven worden aan samenwerking Forensisch Geneeskunde in Noord Nederland. De Noordelijke samenwerking is vertraagd door de vele extra werkzaamheden die covid bij de project/werkgroepleden met zich meebracht, maar ook door de aanbesteding van de MAZ. In 2021 is gewerkt aan:

• •

samenwerkingsovereenkomst FG 3Noord met heldere kaders; voorbereidingen waardoor de forensische ondersteuners de komende maanden verder gaan samenwerken om te komen tot één team forensisch ondersteuners Noord Nederland;

Naast samenwerking in het noorden startten er in Fryslân twee artsen met de opleiding tot forensisch geneeskundig arts (AIO’s). Het opleiden van AIO’s FG is intensief en vraagt veel begeleiding. De opleidingsduur is dan ook substantieel verlengd naar twee jaar en in de toekomst wordt dit zelfs 3 jaar.

16

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Ook is er in het afgelopen jaar aandacht geweest voor het verder scholen van de verpleegkundigen voor forensische ondersteuning. Daarnaast zijn er twee nieuwe verpleegkundigen opgeleid voor het afnemen van bloedproeven. Ook is besloten om deze groep ook 24/7 te gaan inzetten voor de bloedproeven. Zij nemen dit werk over van de forensische artsen.

2.5. Pijler 4 - Toezicht houden Inspecties kinderopvang In 2021 hebben we niet alle jaarlijkse inspecties/ steekproeven uit kunnen voeren als gevolg van Corona (90% is wel gedaan). In 2021 is niet voldaan aan de norm van 100%. De afwijking van de 100% norm is goed onderbouwd en gedocumenteerd. Met de inspectie is hierover gesproken en de onderbouwing en documentatie is daarmee akkoord. In Friesland maken we op maat afspraken op basis van een algemeen landelijk handelingsperspectief. Er is goede afstemming met gemeenten en daar waar het kan wordt nog digitaal geïnspecteerd. Ten opzichte van de landelijke realisatie (80%) scoort Friesland met 90% relatief hoog. Financiële compensatie is in 2021 nog vanuit VWS-coronamiddelen. Dit jaar is er deels al voorgesorteerd op de nieuwe taakontwikkeling, zoals de verhoging van het percentage steekproeven bij gastouders. Dit zal per 1-1-2023 uitgevoerd moeten worden en hiervoor is capaciteitsuitbreiding in voorbereiding. Inspecties tattoo/piercing/permanente make-upstudio’s, schepen, azc’s en prostitutiewerkplekken Alle aanvragen in 2021 op basis van contracten, vergunningen of internationale afspraken zijn uitgevoerd. Er zijn 42 schepen onderzocht. Ten opzichte van 2020 zijn er iets meer inspecties geweest in tattoo-,piercing- en permanente make-upstudio’s.

Dit heeft te maken met het verlopen van de driejaarlijkse vergunningen in 2021 (53 in totaal). Er zijn twee extra inspecties uitgevoerd bij de noodopvang van azs’s. Er zijn vijf inspecties uitgevoerd op prostitutiewerkplekken. De uitgevoerde inspecties zijn qua aantallen vergelijkbaar met het jaar 2020. WMO toezicht In 2021 startten wij in één gemeente met WMO-toezicht (met zes onderzoeken). Twee andere gemeenten dienden een aanvraag in. In 2022 informeren wij de bestuurscommissie over de verdere ontwikkeling.

17

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

2.6. Wat heeft het gekost? Programma Gezondheid Pijler 1 Pijler 2 Pijler 3 Pijler 4

Begroting na wijziging

Realisatie 2021

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

14.598.275 9.784.442 1.579.327 1.677.826 27.639.870

50.290 2.962.835 966.208 1.677.826 5.657.159

-14.547.985 -6.821.607 -613.119 - -21.982.711

16.544.201 9.672.592 61.111.449 1.500.284 88.828.526

2.679.567 3.157.861 60.676.050 1.500.284 68.013.762

-13.864.634 -6.514.731 -435.399 -20.814.764

21.034.920 21.034.920

21.034.920 21.034.920

89.048.682

220.156

Dekkingsmiddelen gezondheid Gemeentelijke bijdrage

- 21.034.920 21.034.920 - 21.034.920 21.034.920

Totaal saldo van baten en lasten 27.639.870 26.692.079 -947.791 88.828.526 Reservemutaties gezondheid Gerealiseerd resultaat gezondheid

102.000

1.049.791

947.791

102.000

287.902

185.902

27.741.870

27.741.870

-

88.930.526

89.336.584

406.058

Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar Deel II van de jaarrekening, bladzijde 60.

18

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

2.7. Feiten en cijfers programma Gezondheid Cijfers medewerkers 2021

19

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Cijfers per pijler 2021

Pijler 1, Monitoring, signalering en advies Jeugdgezondheidszorg

Consulten cb’s 0-18

126.712

Telefoontjes naar GGD/JGZ

14.016

Kinderen in beeld bij JGZ

125.329

Aantal consultatiebureaus

46

Pijler 2, Uitvoerende taken gezondheidsbescherming Reizigersvaccinatie

Vaccinaties

3.512

Informatieverstrekkingen

962

Consulten

3.705

Pijler 3, Bewaken van de publieke gezondheid bij rampen en crises Forensische geneeskunde

Lijkschouwingen

447

Letsels verklaringen

51

Totaal aantal verrichtingen 7.167

Pijler 4, Toezicht houden Technische Hygiëne zorg en Inspecties

Inspecties kinderdagverblijven

779

Scheeps/tattooshops/sexhuizen 108 Inspectie gastouders

486

20

3. Programmaverantwoording Crisisbeheersing

3.1. Algemeen De afdeling Crisisbeheersing heeft vijf collega’s op tijdelijke basis aangenomen om de coronawerkzaamheden uit te voeren. Zij hebben voor een deel ook drie langdurig zieke collega’s vervangen. Bij Crisisbeheersing hebben wij op dit moment te maken met een relatief hoog verzuimpercentage van 12%; VRF-breed is dit ruim 4%. In ons Jaarplan 2021 hebben we een verdeling gemaakt tussen de coronawerkzaamheden en de reguliere werkzaamheden. Tot en met maart hebben we ons hoofdzakelijk gericht op de ondersteuning van de crisisorganisatie; vanaf april is er meer ruimte gekomen voor de reguliere werkzaamheden. Eind oktober hebben we de reguliere werkzaamheden - waaronder vakbekwaamheidsactiviteiten - weer deels afgeschaald.

3.2. Behaalde resultaten Coronawerkzaamheden Na het in werking treden van de TWM (Tijdelijke Wet Maatregelen covid-19, 1 december 2020) zijn de bevoegdheden van de VRF-voorzitter teruggegaan naar de burgemeesters. De coronapandemie is echter nog niet over en afstemming op bestuurlijk en ambtelijk niveau is gewenst om verbinding te houden tussen gemeenten, het rijk en de partners. Dit heeft geleid tot een nieuwe coördinatiestructuur per januari 2021. Met o.a. een Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) en een Operationeel afstemmingsoverleg (OAO). Naast het delen van en informeren over de actuele situatie omtrent het coronavirus in Fryslân, is in het BAO afstemming geweest over: • • • •

Een regionaal en éénduidig handelingskader voor alle Friese gemeenten over toezicht op en handhaving van de maatregelen om het coronavirus te bestrijden; De maatschappelijke impact van de coronacrisis op de inwoners van Fryslân. Het Fries Sociaal Planbureau en VRF gaven antwoord op de vraag op welke wijze gemeenten de gegevens uit de onderzoeksrapporten van het FSP konden gebruiken voor hun herstelbeleid. Ook gingen zij in op de vraag hoe we de maatschappelijke impact kunnen blijven monitoren; De evenementenkalender en het mogelijk maken van een ‘vliegende start’ als evenementen weer mogelijk zouden zijn. De afdeling Crisisbeheersing heeft afstemming georganiseerd tussen gemeenten, GGD, Politie en Brandweer. In gezamenlijkheid is er een handelingskader opgesteld. De adviseringsstrategie voor de evenementen- organisatoren was continu gebaseerd op de landelijke lijn; helaas gingen er in 2021, net als in 2020, nagenoeg geen festivals door; De preparatie op de jaarwisseling 2021-2022. In het BAO is afstemming geweest over de evaluatie van de jaarwisseling 2020-2021, de aanbevelingen die uit deze evaluatie zijn gekomen (“vroegtijdig in verbinding met de jongeren, uniformering APV- regelgeving carbidschieten”) alsmede de preparatie op de jaarwisseling 2021-2022 (“een jaarwisseling met wederom een vuurwerkverbod, handhaving openbare orde, veiligheid van onze hulpverleners).

21

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Reguliere werkzaamheden Onderstaand een overzicht van de bestuurlijke relevante werkzaamheden: Nieuw Rampbestrijdingsplan Vliegbasis Leeuwarden Het Algemeen Bestuur heeft op 8 juli 2021 het nieuwe Rampbestrijdingsplan Vliegbasis Leeuwarden vastgesteld. Dit plan, dat op 1 augustus 2021 in werking is getreden, vervangt het oude rampbestrijdingsplan dat dateerde van 1 december 2016. Nieuw Regionaal Crisisplan Het Algemeen Bestuur heeft op 15 december 2021 het nieuwe Regionaal Crisisplan 20222025 vastgesteld. Hiermee is de basis voor de inrichting van onze crisisorganisatie voor de komende vier jaren geborgd; het plan trad op 1 januari 2022 in werking. Ontwerp Regionaal Risicoprofiel 2022-2025 en Beleidsplan 2023-2026 De Bestuurscommissie Veiligheid heeft op 25 november 2021 kennisgenomen van het ontwerp Regionaal Risicoprofiel en het proces om te komen tot een nieuw Beleidsplan. Beide documenten zijn (met informele en formele inspraakprocedures voor gemeenteraden) vastgesteld in het Algemeen Bestuur van 15 december 2021. Overdracht Meldkamer Noord-Nederland en RCC aan Politie In het eerste kwartaal van 2021 is de Meldkamer Noord-Nederland formeel overgedragen aan de Landelijke Meldkamer Samenwerking (LMS) van de Politie. Daarnaast heeft VRF haar 2/3 aandeel in het eigendomsrecht van het RCC verkocht aan de politie; sindsdien huurt VRF deze ruimte van de politie.

Omgang crisisorganisatie met spontane burgerinitiatieven Uit het evaluatierapport van de containercalamiteit (IFV, juni 2019) kwam naar voren dat Veiligheidsregio’s nog geen beleid voerden omtrent de omgang met spontane burgerhulp tijdens rampen en crises én dat dit veiligheidsrisico’s met zich mee kon brengen. De Bestuurscommissie Veiligheid heeft op 16 juni 2021 het Visiedocument spontane burgerinitiatieven vastgesteld. Daarna is er gewerkt aan een operationele Handreiking die op 24 november 2021 is vastgesteld door het Bestuurlijk Waddenzeeoverleg van de Coördinatie Regeling Waddenzee CRW). De handreiking beschrijft een stappenplan voor de crisisfunctionarissen, dat beschrijft hoe zij met burgerinitiatieven om kunnen gaan. Inzetten crisisorganisatie (24-7 paraat) In 2021 is de crisisorganisatie ingezet bij GRIP-inzetten (14 in totaal) en bij niet-GRIP-inzetten (langdurige vorstperiode, vogelgriep, containers overboord geslagen op de Noordzee, stroomuitval Ameland, brand in machinekamer Koegelwieck, ernstige kwetsbaarheid in software Log4j).

22

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

3.3. Wat heeft het gekost?

Begroting na wijziging Lasten

Baten

Realisatie 2021 Saldo

Lasten

Baten

Saldo

Producten Crisisbeheersing 4.677.925 200.614 -4.477.311 4.568.923

216.972

-4.351.951

2.876.389

2.876.389

1.657.811 4.534.200

1.657.811 4.534.200

4.751.172

182.249

100.000

-56.026

4.506.058

126.223

Programma Crisisbeheersing

Dekkingsmiddelen crisisbeheersing Rijksbijdrage BDuR

2.816.402

2.816.402

Gemeentelijke bijdrage

1.657.811 1.657.811 4.474.213 4.474.213

Totaal saldo van baten en lasten 4.677.925 4.474.213 -3.098 4.568.923 Reservemutaties crisisbeheersing 96.902 100.000 3.098 156.026 Gerealiseerd resultaat crisisbeheersing

4.774.827

4.774.827

-

4.724.949

Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar Deel II van de jaarrekening, bladzijde 65.

23

Verschil

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

3.4. Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing Cijfers medewerkers 2021

24

Activiteiten 2021 Feiten en cijfers programma Crisisbeheersing Publieksevenementen: adviezen over C-evenementen adviezen over B-evenementen Vakbekwaamheidsactiviteiten crisisorganisatie GRIP-inzetten Niet GRIP-inzetten Evaluaties van: GRIP-inzetten Niet GRIP-inzetten Vakbekwaamheid Evenementen Burger- en Partnerbelevingsonderzoeken

Aantal 6 62 30 14 7 14 4 4 8 2

25

4. Programmaverantwoording Brandweer

4.1. Algemeen Het virus heeft voor het tweede jaar op rij grote impact op onze organisatie gehad. Een reguliere taak als evenementenadvisering lag volledig stil en voorlichting over brandveiligheid ging slechts beperkt door vanwege bezoekrestricties op bijvoorbeeld zorglocaties. Ook kon opleiden en oefenen vaak niet in fysieke vorm. Lagere organisatorische kosten en uitgekeerde vrijwilligersvergoedingen hebben daardoor financieel tot een positief saldo van circa €1.160.000 geleid. De in 2020 opgelopen achterstand op het oefenprogramma dachten we in 2021 in te kunnen halen, maar dat is niet gelukt. Ditzelfde geldt voor het opleiden. Zoals eerder aangekondigd verwachten we de komende jaren een inhaalslag te maken. Bovendien moet een aantal cruciale functies geworven worden, waarvoor opleiding nodig is. De voltijd-officiersopleiding is hier een voorbeeld van. De reeds gevormde bestemmingsreserve moet derhalve met € 100.000 uitgebreid worden naar € 900.000, zodat de manschappen vakbekwaam worden en blijven. Door schaarste op de markt liepen levertijden van materialen fors op. Dit kwam door een gebrek aan grondstoffen en het coronavirus. Wij hebben hierdoor een aantal geplande investeringen moeten opschuiven, zoals de vervangingen van tankautospuiten. Door scherpe aanbestedingen in het planbare onderhoud proberen we een deel van de prijsstijgingen op te vangen.

Deze ontwikkelingen samen leveren voor 2021 een positief resultaat op van € 2,3 miljoen.

4.2. Speerpunten beleidsplan Veiligheid 2019-2022 Speerpunt ‘Samen aantoonbaar vakbekwaam’ In 2021 is verder gewerkt aan het inrichten van de oefenomgeving in het Veiligheidspaspoort. Hierdoor konden we actuele vakbekwaamheidsinformatie aanbieden. Het is niet gelukt om meetinstrumenten voor aantoonbare vakbekwaamheid verder te ontwikkelen; de mogelijkheid om oefeningen te evalueren ontbrak. Om het effect van lerende organisatie te vergroten is vanaf september gestart met de Programmaraad Incidentbestrijding. Dit gremium heeft als taak om het managementteam gevraagd en ongevraagd te adviseren over ontwikkelingen, en bestaat uit vertegenwoordiging uit alle functionele, geografische en repressieve gebieden. De eerste ervaringen zijn erg positief. Speerpunt ‘Samen aantoonbaar paraat’ In september is de tijdelijke brandweerkazerne in Oudega officieel in gebruik genomen. Vanaf deze locatie zal de komende vijf jaar uitgerukt worden, totdat de nieuwe kazerne gereed is. Alle manschappen zijn in het voorjaar geslaagd voor hun opleiding. De opleidingen bevelvoerder en chauffeurs zijn gestart en nog in volle gang.

26

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

Om meer inzicht in de geleverde brandweerzorg te krijgen is vanaf 2021 één van de positieve effecten van Veiligheidspaspoort merkbaar: repressieve eenheden geven na een inzet structureel een terugkoppeling over repressieve of beheersmatige aspecten van hun optreden. Leer- en verbeterpunten kunnen zo sneller hun weg vinden. Dit leidt tot een veiliger (arbo) en effectiever optreden. Ten aanzien van het aantoonbaar maken van onze paraatheid zijn nog de nodige stappen te zetten. Uit een pilot onder vrijwilligers bleek dat het gebruik van slimme pagers veel potentie heeft. Desondanks kreeg de gebruiksvriendelijkheid en techniek van huidige op markt aanwezige pagers een onvoldoende. Er is ingezet op het gebruik van roostersystemen op posten waar dit nog niet werd gedaan, en we zijn gestart met het vervangen van randapparatuur. Experimenteren met laten werken van beroepsmedewerkers op een post, heeft een positief effect heeft op onze paraatheid. Speerpunt ‘Risicogericht en risicobewust samenwerken’ In 2021 startten wij met het verkennen van de mogelijkheden in de GEO-omgeving door nieuwe gegevens toe te voegen. Er zijn gegevens opgenomen die bij onze dagdagelijkse taken gebruikt worden, zowel in de koude (advies)fase als in de warme fase bij incidenten. Denk aan gegevens uit het incident risicoprofiel, maar ook operationele informatie over objecten (digitale bereikbaarheidskaarten).

Op het gebied van natuurbrandbeheersing zijn we erin geslaagd om op de Waddeneilanden tijdelijke repressieve slagkracht te versterken. Op Terschelling is een tijdelijk voertuig gestationeerd voor natuurbrandbeheersingstaken en ook voor Ameland is zicht op contracten om dat op korte termijn te doen. De voorbereidingen voor een nieuw materieelplan om in het kader van grootschalig brandweeroptreden een specialistisch peloton natuurbrand te kunnen leveren, zijn gestart. Daarnaast is voor een aantal natuurgebieden, bijvoorbeeld op Vlieland, een nieuwe Risico Index Natuurbranden (RIN) opgesteld. Ook is gewerkt aan de gebiedsgerichte aanpak. Tot slot zijn in samenwerking met Defensie drie waterputten geslagen in het Drents-Friese Wold. Reguliere taken Risicobeheersing Niet anders dan voor de coronacrisis hebben we volop adviseringsverzoeken over bouwaanvragen en ruimtelijke plannen ontvangen. Het is gelukt deze conform geldende afspraken te behandelen. Qua brandveiligheidscontroles zijn we er grotendeels in geslaagd deze volgensvoorgenomen planning uit te voeren. De niet uitgevoerde controles zijn meegenomen in de planning voor 2022. Wat opvalt is dat het aantal evenementenadviseringen lager was dan, op 2020 na, de jaren ervoor. Dit is logisch te verklaren door de annulering van veel evenementen. Advisering Risicobeheersing per product 2021 Productgroepen

Totaal aantal adviezen/producten

Advisering omgevingsveiligheid

350 adviezen uitgebracht (329 in 2020)

Advisering brandveiligheid

1.005 adviezen uitgebracht (1.159 in 2020)

Advisering evenementen

40 adviezen uitgebracht (234 in 2019, 68 in 2020)

Toezicht brandveilig gebruik

839 controles uitgevoerd (962 gepland) 253 hercontroles uitgevoerd

Brandveilig Leven De coronacrisis heeft een achterstand op het uitvoeringsprogramma van Brandveilig Leven opgeleverd. Veel voorlichtingen op locatie en aan specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld in zorgcentra, konden door de maatregelen niet doorgaan. Medewerkers hebben gedeeltelijk andere taken uitgevoerd. Zij voerden controles brandveilig gebruik uit en ondersteunden de GGD.

27

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 • Veiligheidsregio Fryslân

4.3. Overig behaalde resultaten Herschikking organisatie-inrichting Sinds 1 september werken we in een aangepaste organisatie-inrichting. We hebben vier geografische gebieden teruggebracht naar twee en in plaats van vier zijn er nu drie functionele gebieden. Aanleiding was enerzijds de wens om de organisatie toekomstbestendiger te maken. Mede omdat we na de regionalisering inmiddels alweer zeven jaar in dezelfde structuur werkten. Anderzijds was er de behoefte om de dagelijkse aansturing van de organisatie te versterken. Bijkomend voordeel van de herschikte inrichting is dat het aantal beroepsmatige functies verlaagd is. Hiermee is geld vrijgespeeld om uitdagingen in de begroting op te vangen. Evaluatie Dekkingsplan 2.0 Dit jaar is het Dekkingsplan 2.0 geëvalueerd. Conclusie: het document uit 2017 is nog steeds een stevig fundament voor de inrichting van de Friese brandweerzorg. Het algemeen bestuur heeft het advies gekregen om een herziene versie van het Dekkingsplan 2.0 opnieuw vast te stellen voor de komende vier jaar. Friese gemeenten hebben sinds eind van het jaar de mogelijkheid een zienswijze kenbaar maken. Op basis daarvan wordt tijdens de vergadering van het algemeen bestuur op 10 maart 2022 een besluit genomen.

Datahuishouding op orde De evaluatie van het dekkingsplan heeft laten zien dat zien dat wij de manier waarop wij onze paraatheid en andere operationele prestaties analyseren, moeten verbeteren. Begin van het jaar heeft het bestuur ingestemd met het beleidsvoorstel over navigatie en statussen. Een nieuwe navigatie-applicatie is in gebruik genomen en door meerdere brandweerposten getest. Deze pilot zat eind 2021 in de evaluatiefase, de uitkomsten volgen nog. Omgevingswet We liggen nog steeds op schema met de voorbereiding op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Samen met gemeenten hebben we deelgenomen aan regionale werkgroepen en we zijn aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Tijdens de Bestuurscommissie Veiligheid in juni is voorgesteld de komende jaren met hetzelfde budget te blijven werken. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet worden werkzaamheden en uren twee jaar gemonitord. Daarna weten wij wat de impact van de wet is op onze dienstverlening. De bestuurscommissie is akkoord gegaan met de kosten van in totaal € 300.000. Hiermee kunnen wij inde overbruggingsperiode 2022, 2023 en 2024 incidenteel dekken. Taakdifferentiatie Afgelopen zomer is decharge verleend aan de landelijke denktank die onderzocht heeft hoe wij fundamenteel onderscheid kunnen maken tussen brandweervrijwilligers en beroepsmedewerkers.

Een nieuwe stuurgroep heeft opdracht gekregen om een implementatieplan voor de eerste bouwsteen uit te werken. Deze bouwsteen benoemt dat er in beginsel niet langer gewerkt kan worden met gekazerneerde en geconsigneerde vrijwilligers. Op landelijk niveau wordt gesproken over dekking voor de meerkosten van de implementatie en effecten van bouwsteen één. Ten tweede is de opdracht te onderzoeken wat andere wenselijke thema’s kunnen zijn om toe te werken naar een toekomstbestendig brandweerstelstel. In opdracht van de minister J en V concludeerden juristen eind van het jaar dat het goed verdedigbaar is dat het Europese recht de taakdifferentiatie niet vereist. Mits het contrast tussen vrijwilligers en beroeps wordt verscherpt. Dit bevestigde de reeds ingezette weg om bouwsteen één te implementeren. Voor nu is deze uitkomst een hoopvolle; er zijn geen draconische maatregelen nodig om de brandweerzorg in Fryslân goed en betaalbaar uit te kunnen voeren.