Bijlage I - Funderingsaanpak Veenweidegebied Fryslân

Funderingsaanpak

Veenweidegebied Fryslân Oktober 2022

Provinsje Fryslân Wetterskip Fryslân Fryske Feangreidegemeenten

2

Inhoud Voorwoord

4

Hoofdstuk I: Inleiding

5

1.1. Aanleiding

5

1.2. Totstandkoming funderingsaanpak en vervolg

5

1.3. Opbouw document

5

1.4. Afbakening doelgroep funderingsaanpak

7

1.5. Geen compensatieregeling

7

Hoofdstuk II: Aard en omvang funderingsproblematiek, uitgangspunten Friese funderingsaanpak

8

2.1. Veenoxidatie/bodemdaling

8

2.2. Houten funderingen en funderingen op staal

8

2.3. Oorzaken van funderingsschade

9

2.4. Impact funderingsschade

9

2.5. Aansprakelijkheid funderingsschade

10

2.6. Omvang funderingsproblematiek Friese veenweidegebied

10

2.7. Omvangrijk en complex probleem

12

2.8. Pijlers funderingsaanpak

12

2.9. Communicatie

12

Hoofdstuk III: Oplossingsrichtingen

13

3.1. Oplossingsrichting 1: informatie, advies en preventie

13

3.2. Oplossingsrichting 2: helpen met funderingsonderzoek en herstelplan

18

3.3. Oplossingsrichting 3: garantstellingsregeling

22

Hoofdstuk IV: Varia

26

4.1. Raakvlakken aanpak hoogwatercircuits

26

4.2. Financiële paragraaf

27

4.3. Overzicht tijdspaden

27

4.4. Evaluatie en monitoring

27

Bijlage I: Strategisch communicatieplan

29

Algemene doelen communicatieplan

29

Belangrijkste doelgroep en andere betrokkenen

29

Uitgangspunten

31

Aandachtspunten

31

Kernboodschap

31

Communicatiestrategie oplossingsrichting 1: uitbreiding funderingsloket

31

Communicatiestrategie oplossingsrichting 2: helpen bij funderingsonderzoek

33

Communicatiestrategie oplossingsrichting 3: tijdelijke overbruggingsfaciliteit

34

3

Voorwoord Het Friese veenweidegebied is een prachtig gebied waar

woning. Een houten fundering in een veengebied is nu

veel inwoners wonen, werken en recreëren. De historie van

eenmaal kwetsbaar en niet voor de eeuwigheid. Daar waar

de veenontginning in al zijn verscheidenheid zichtbaar. Van

peilbeheer aantoonbaar tot sneller optreden van funde-

de Friese meren, vaarten en sloten tot de kenmerkende

ringsschade leidt, kent het waterschap een schaderegeling.

landbouwverkaveling, lintbebouwing en fraaie natuurgebie-

Wij zouden enige vorm van subsidie voor funderingsherstel

den. Bewoners en ondernemers zijn er al eeuwenlang

toejuichen, maar vinden dat dit landelijk geregeld moet

bekend met leven op ’t fean’.

worden. Funderingsproblemen door bodemdaling en dalende grondwaterstanden komen in heel Nederland voor

De slappe veengrond wordt ontwaterd om er te kunnen

en zijn geen exclusief Fries probleem.

wonen en werken. Deze ontwatering brengt bodemdaling met zich mee. Voor bewoners geen onbekend fenomeen. De

Met deze funderingsaanpak zetten we betekenisvolle

gevolgen worden wel steeds nijpender. Door de veenoxida-

stappen. We gaan als gezamenlijke overheden aan de slag

tie komen broeikasgassen vrij, woningen, wegen en riolerin-

met de funderingsproblematiek en zullen de aanpak

gen verzakken en natuurgebieden verdrogen omdat het

geregeld evalueren. Zo werken we de komende decennia

omliggende landelijk gebied lager komt te liggen. Ook

aan stevige voeten in slappe grond.

wordt het waterbeheer complexer en duurder en is het een forse opgave om het gebied voor de toekomst klimaatbe-

Douwe Hoogland, gedeputeerde provincie Fryslân

stendig in te richten. Frank Jorna, dagelijks bestuur Wetterskip Fryslân In het vorig jaar vastgestelde Friese Veenweideprogramma 2021-2030 ‘Foarút mei de Fryske Feangreiden’ staat hoe we

Luciënne Boelsma, wethouder namens de zeven

tot 2030 deze opgaven in Fryslân willen aanpakken. Eén van

veenweidegemeenten

die opgaven is het voorkomen en aanpakken van funderingsschade. Houten funderingen, zoals die tot de jaren ’70 van de vorige eeuw veel werden toegepast, zijn kwetsbaar in veengebied. Zetting van de bodem en droogstand zorgen naast schimmel en bacteriën voor aantasting van de, relatief vaak dunne grenen, funderingspalen die in dit gebied veel gebruikt zijn. Schade aan de woning is het gevolg. Dit leidt tot zorgen bij bewoners over de veiligheid en waarde van hun woning en hoe zij de fundering kunnen herstellen. Met deze funderingsaanpak willen de Friese overheden woningeigenaren in het veenweidegebied ondersteunen bij het aanpakken van funderingsproblemen. Dit doen we door goede informatievoorziening, subsidie voor funderingsonderzoek en begeleiding bij het maken van een herstelplan. Ook willen we het voor iedere woningeigenaar mogelijk maken om geld te lenen voor funderingsherstel. En we stimuleren innovaties om eenvoudiger, goedkoper en snellere vormen van funderingsherstel te ontwikkelen. Wij doen dit in het besef dat we niet voor iedereen een pasklare of gewenste oplossing bieden. Wij houden vast aan het uitgangspunt dat iedere woningeigenaar zelf verantwoordelijk is voor onderhoud en herstel van de eigen

4

Hoofdstuk I: Inleiding 1.1 Aanleiding

1.2 Totstandkoming funderingsaanpak

In 2015 heeft de provincie Fryslân in nauwe samenwerking

De funderingsaanpak is een gezamenlijk product van de drie

met Wetterskip Fryslân, de Friese veenweidegemeenten en

Friese overheidslagen: de provincie, het waterschap en de

andere stakeholders de Friese Veenweidevisie ontwikkeld.

zeven veenweidegemeenten. Deze overheden hebben

Het doel van deze visie was om inwoners en gebruikers van

samengewerkt om dit document op te stellen, ieder vanuit

het veenweidegebied zicht te bieden op een toekomst in

de eigen rol, bevoegdheid en verantwoordelijkheid.

een aantrekkelijke leef- en werkomgeving. In de visie zijn de opgaven voor het Friese veenweidegebied geschetst en

Tussen 12 september en 22 oktober 2022 heeft de ont-

worden maatregelen uiteengezet, zodat men in het gebied

werp-Funderingsaanpak ter inzage gelegen. Dit heeft geleid

in de (nabije én verre) toekomst nog steeds prettig kan

tot zes inspraakreacties. Het advies van de Funderingstafel,

wonen, werken en recreëren.

dat op 13 juli jl. is aangeboden aan Provinciale Staten, is de

In 2021 volgde hierop het Veenweideprogramma 2021-

afgelopen weken nauwkeurig bestudeerd. De inspraakreac-

2030. Dit programma is in mei 2021 door Provinciale Staten

ties en het advies van de Funderingstafel hebben tot

Fryslân en het Algemeen Bestuur van Wetterskip Fryslân

aanpassingen van de ontwerp-aanpak geleid. Ook zijn er een

vastgesteld. Het programma is ook behandeld in de zeven

aantal ambtshalve wijzigingen doorgevoerd t.o.v. de eerdere

veenweidegemeenten .

ontwerpversie. Een overzicht van deze wijzigingen treft u bij

1

uw bestuursvoorstellen aan. Het Veenweideprogramma maakt een actualisatieslag op de visie uit 2015 en legt nieuwe accenten. De benadering blijft integraal en het ambitieniveau ligt hoog. Eén van de

1.3 Opbouw document

maatregelen uit het Veenweideprogramma richt zich op het aanpakken van funderingsproblematiek. De laatste jaren hebben huiseigenaren, politiek en de media hier steeds

Dit document is als volgt opgebouwd:

meer aandacht voor. Er is ook sprake van concrete schade en

•

In hoofdstuk II gaan we nader in op de aard en omvang

een duidelijke hulpvraag aan de overheden. Vanuit het

van de Friese funderingsproblematiek, met informatie

Veenweideprogramma worden maatregelen genomen om

over de oorzaken van funderingsschade, de gevolgen

kennis, informatie en advisering over funderingsschade te

daarvan, juridische aspecten en de uitgangspunten van

bevorderen. Bovendien is in het programma opgenomen dat in 2022 een aanvullend besluit wordt genomen over de

deze funderingsaanpak. •

funderingsaanpak.

In hoofdstuk III zetten we de aanvullende maatregelen, in de vorm van een aantal oplossingsrichtingen, uiteen. Met een uitwerking van onderdelen als communicatie,

Dit plan van aanpak geeft een bandbreedte aan opties om tot een nadere funderingsaanpak te komen, waarbij alles

organisatie en financiën per oplossingsrichting. •

In hoofdstuk IV lichten we de wisselwerking met de

overwegend een pakket aan maatregelen wordt voorgesteld

aanpak hoogwatercircuits toe. Hier gaan we uitgebrei-

om de funderingsproblemen aan te pakken. We kiezen

der in op de financiële dekking en implementatie van

hierbij specifiek voor het woord aanpakken en niet voor

de aanvullende maatregelen. Evaluatie/monitoring van

oplossen. Dé oplossing voor dit probleem bestaat namelijk

de funderingsaanpak volgt daarna.

niet. Het woord aanpak geeft de bereidheid weer om actie te ondernemen. Dit is ook een expliciete politieke wens. We

Deze rapportage dient als achtergronddocument bij het

verwachten met deze aanpak een passend handelingsper-

bestuursvoorstel funderingsaanpak dat gelijktijdig wordt

spectief te hebben opgesteld, waarbij woningeigenaren

verstuurd aan PS, AB en gemeenteraden.

funderingsschade tijdig kunnen voorkomen, beperken of herstellen.

1

Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, Weststellingwerf en Opsterland.

5

6

1.4. Afbakening doelgroep funderingsaanpak

daling het geval zou zijn, wordt de woningeigenaar eerder met de kosten van funderingsherstel geconfronteerd en moet daardoor extra kosten maken. Op deze extra kosten

Het Veenweideprogramma 2021-2030 heeft als belangrijk

wordt de schadevergoeding gebaseerd. Iedere eigenaar die

doel de negatieve effecten van bodemdaling te verminde-

meent schade te hebben kan op basis van de verordening

ren. Dit doel omvat dat de schade aan gebouwen, wegen en

die aan de regeling ten grondslag ligt een verzoek tot

andere infrastructuur beperkt wordt. De voorstellen vanuit

schadevergoeding indienen. We realiseren ons daarbij dat de

de funderingsaanpak zijn gericht op schade aan gebouwen.

uitkomst van een schadetraject voor een eigenaar niet altijd

Wegen en andere infrastructuur, waaraan ook schade

bevredigend is. De basis waarop de onderzoeken worden

plaatsvindt ten gevolge van bodemdaling, worden nu niet

uitgevoerd is echter juridisch getoetst.

meegenomen. Om te kunnen wonen, werken en recreëren in het veenHet begrip ‘gebouwen’ is breed en moet goed gedefinieerd

weidegebied is het nodig om dit gebied te ontwateren. Om

worden: een perceel bevat vaak meerdere gebouwen en/of

die reden wordt - naast de bestaande mogelijkheid om via

opstallen; bij een woning staat vaak een schuur; bij een

de Nadeelcompensatieregeling gebouwschade de schade te

boerderij staan vaak meerdere stallen, bergingen en silo’s.

verhalen - niet gekozen voor een extra compensatieregeling.

Dit alles valt voor onderhavige aanpak onder het begrip

We onderkennen dat huidige en nieuwe eigenaren en

‘gebouwen’.

bewoners beter geïnformeerd moeten worden over de risico’s van wonen in veenweidegebied. Daar zetten wij met

Iedereen moet veilig kunnen wonen. Vanuit dit gegeven

onze aanpak op in.

richt deze aanpak zich in de eerste instantie op gebouwen met een woonfunctie: woningen (zie ook paragraaf 2.6).

Het besluit om te komen tot en de financiering van een

Daarbinnen maken wij onderscheid tussen woningen in

compensatieregeling moet door het Rijk worden genomen.

bezit van particulieren en woningen van woningcorporaties.

Een dergelijke beslissing heeft namelijk veel impact op de

Woningcorporaties hebben veel eigendommen en een

manier waarop alle Nederlandse overheden om moeten

grotere financiële slagkracht dan particuliere eigenaren.

gaan met (funderings)schade aan huizen van hun inwoners.

De oplossingsrichtingen uit deze aanpak zijn daarom gericht

De hoge kosten van een compensatieregeling kunnen de

op individuele woningeigenaren uit het Friese veenweide-

Friese decentrale overheden niet dragen.

gebied (zie voor een figuur van het veenweidegebied figuur 1, paragraaf 2.1).

Uitgaande van gemiddeld 100.000 euro herstelkosten per woning kunnen de totaalkosten voor herstel fors oplopen. Gaan we uit van ca. 8.100 potentieel schadegevoelige woningen (zie paragraaf 2.6) die, als aanname, allemaal voor

1.5 Geen compensatieregeling

dat bedrag moeten worden hersteld, dan hebben we het over 800 miljoen euro. Overigens met inachtneming van de

De funderingsaanpak in onderhavig document bevat een

nodige onzekerheden rond het aantal woningen (zie ook

uitwerking van drie oplossingsrichtingen. Via maatregelen in

hiervoor paragraaf 2.6) en het te hanteren schadebedrag. Als

deze oplossingsrichtingen willen we woningeigenaren uit

compensatie aan de orde zou zijn dan staat het Rijk ook

het veenweidegebied ondersteunen bij het aanpakken van

hiervoor aan de lat. We treden hierover in gesprek met het

hun funderingsproblemen. Compensatie maakt geen deel uit

Rijk. Dit onderwerp wordt bestuurlijk geagendeerd tijdens

van onze funderingsaanpak. Onderstaand lichten wij toe hoe

overleggen tussen regio en Rijk.

we tot deze afweging zijn gekomen. Bovenstaande factoren leiden er toe dat we niet zelf als Juridisch ligt de verantwoordelijkheid voor schade aan

Friese overheden voor een compensatieregeling kiezen,

eigendommen bij de eigenaar. Aan dit uitgangspunt tornen

waarbij wij ons realiseren dat de kosten voor funderingsher-

wij niet. Daar waar sprake is van peilverlaging (verlaging

stel in individuele gevallen fors kunnen zijn. Desalniettemin

van het waterpeil is groter dan de natuurlijke bodemdaling)

ligt er een aanpak voor waarmee we woningeigenaren in

en als gevolg hiervan ontstaat funderingsschade, kan een

het veenweidegebied organisatorisch ontzorgen en financi-

woningeigenaar beroep doen op de Nadeelcompensatie-

eel helpen. De oplossingsrichtingen die wél zijn opgenomen

regeling gebouwschade van het waterschap. Als het

zijn vergaand en we hopen dat woningeigenaren uit het

waterschap heeft veroorzaakt dat de fundering eerder moet

veenweidegebied hier veel aan gaan hebben.

worden vervangen dan dat vanwege de natuurlijke bodem-

7

Hoofdstuk II: Aard en omvang funderingsproblematiek, uitgangspunten Friese funderingsaanpak 2.1

Veenoxidatie/bodemdaling

Ook zonder ontwatering zou er, zij het in beperkte mate, sprake zijn van een geleidelijke inklinking van de bodem.

Het Friese veenweidegebied (zie figuur 1) is circa 89.000 hectare groot. Om de verschillende functies in het gebied, zoals wonen, recreëren en werken te faciliteren, wordt dit gebied al geruime tijd ontwaterd. Door deze ontwatering ontstaat in meerdere delen van het veenweidegebied de

2.2 Houten funderingen en funderingen op staal

situatie dat het veenpakket boven water komt te liggen en komt dit in aanraking met zuurstof. Hierdoor ontstaat

Wanneer de bodem daalt kunnen er problemen ontstaan

veenoxidatie (verbranding) waardoor de bodem daalt. Dit

met de funderingen van woningen/opstallen.

proces houdt zichzelf in stand: om de functies in stand te houden, wordt het waterpeil verder verlaagd met weer

Tot circa 1970 zijn woningen/opstallen onder andere op

verdere bodemdaling tot gevolg.

hout gefundeerd. Zolang de houten paalfundering onder het grondwaterniveau blijft staan, levert dit meestal geen

Contour Veenweidegebied

problemen op. Door de voortdurende ontwatering en als gevolg daarvan bodemdaling komen de grondwaterstanden steeds lager te liggen. Hierdoor komen de houten funderingen (gedurende bepaalde perioden, afhankelijk van omstandigheden) uiteindelijk ten dele boven water te staan en worden aangetast. Wanneer de droogstand langdurig is, treedt er schade op aan de fundering en het pand. Niet alleen woningen gefundeerd op hout zijn kwetsbaar, maar ook bebouwing gefundeerd op staal loopt risico op schade en verzakkingen. De benaming fundering op staal is niet afgeleid van het materiaal staal. De term ‘staal’ komt uit het verleden (‘stal’) en refereert aan ‘vaste plaats’. Het gaat in dit geval om een woning die direct gebouwd is op ondergrond zonder diepere fundering, vaak met een breed gemetselde voet.

Figuur 1 Veenweidegebied Fryslân

Deze aanpak beperkt zich tot de schade aan woningen in het veenweidegebied. In het veenweidegebied zijn de

Hoewel dit proces al lang gaande is, worden de gevolgen

afgelopen jaren steeds meer gevallen van funderingsschade

van bodemdaling steeds nijpender en beter zichtbaar.

bekend geworden.

Bodemdaling zorgt voor verzakkingen van panden, wegen en riolering en kabels en leidingen. Verder is bekend dat

In algemene zin, met name bij oudere woningen, is er

bodemdaling negatieve effecten heeft op waterkwaliteit en

beperkt zicht op de exacte wijze waarop panden zijn

biodiversiteit, het zorgt voor uitstoot van broeikasgassen

gefundeerd. Het vraagt zo goed als voor alle panden om een

(CO2) en het levert verdroging en verzilting op voor andere

specifieke analyse van de situatie door specialisten.

delen van Fryslân.

8

2.3 Oorzaken van funderingsschade

•

Inrichting perceel: bepaalde keuzes in de inrichting van een perceel kunnen ook gevolgen hebben voor

Schade aan op hout en op staal gefundeerde woningen kan

funderingen. Zo kan beplanting (bomen en struiken)

ontstaan door het verlagen van het oppervlakte-waterpeil.

zorgen voor grondwateronttrekking. Verhardingen zoals

Er zijn ook andere bekende oorzaken. Soms ontstaat de

bestrating belemmeren bodeminfiltratie.

schade ook door een combinatie van die oorzaken (multicausaal). Per woning is dat verschillend en een aanpak

Waterhuishoudkundige factoren

vraagt om maatwerk. Hier past de kanttekening dat een

De verlaging van het oppervlaktepeil kan een oorzaak zijn

woning, ook zonder enige vorm van peilverandering of

van een te laag grondwaterpeil. De aspecten rond ontwate-

-aanpassing, een voldoende onderhoud vraagt, waarbij zo

ring en veenoxidatie en de mogelijke consequenties hiervan

nodig aanvullende herstelwerkzaamheden nodig zijn. Dat

voor funderingen zijn hiervoor benoemd in de paragrafen

geldt voor het dak, de muren maar eventueel ook voor de

2.1. en 2.2. Verder kan de winning van drink- en industriewa-

fundering. Hierbij speelt de te verwachten levensduur van

ter impact hebben op de grondwaterstand en dus tot schade

een woning of delen daarvan een rol. Omdat de fundering

leiden.

niet of minder zichtbaar is, worden eigenaren op dit punt vaker verrast.

Mijnbouw Een andere factor waardoor funderingsschade kan ontstaan

Hieronder worden de mogelijke oorzaken van funderings-

is mijnbouw. In Fryslân gaat het dan om gas- en zoutwin-

schade uiteengezet. Er is in de meeste gevallen van

ning. Doordat de bodem daalt, veroorzaken gas- en zoutwin-

funderingsschade sprake van multicausaliteit.

ning ook funderingsproblematiek. De mate van bodemdaling hangt af van de omvang van de gas- en zoutwinning.

Klimatologische factoren Eén van de gevolgen van klimaatverandering is dat lange perioden van droogte steeds vaker voorkomen. De drie zeer droge zomers van 2018, 2019 en 2020 expliciteren deze

2.4 Impact funderingsschade

ontwikkeling. Langdurige perioden van droogte hebben een negatief effect op de grondwaterstand, deze neemt in dat

De impact van funderingsschade op gedupeerden is groot.

geval af.

De problematiek is meervoudig complex.

Natuurlijke factoren

Meervoudige complexiteit funderingsschade

Er zijn meerdere natuurlijke factoren die funderingsschade

Technisch: wat is er precies aan de hand met mijn woning,

kunnen veroorzaken:

wat is daarvan de oorzaak en hoe kan ik het herstellen?

•

De bodemgesteldheid, de aard en eigenschappen van

Financieel: hoe betaal ik de (forse) kosten voor herstelwerk-

de grond, spelen een rol. Zo kan een slechte door-

zaamheden? Wat is de impact op mijn woningwaarde?

latendheid bodeminfiltratie belemmeren.

Juridisch: wie is verantwoordelijk voor de funderingsschade

Bacterieaantasting: grenen palen die onder andere in

en herstelwerkzaamheden?

Fryslân veelvuldig gebruikt zijn, bevatten een bacterie

Procesmatig: wat is de juiste route om mijn funderingsscha-

die onder invloed van grondwaterbewegingen actief

de aan te pakken?

•

wordt en de paal aanvreet, ook al staat deze onder water. Daarnaast kunnen ook vurenhouten palen door

Met bovenstaande onzekerheden worden woningeigenaren

bacteriën worden aangetast.

geconfronteerd. Hieruit volgt de sociale impact die de funderingsproblematiek met zich meebrengt. Woningeigena-

Bouw- en woontechnische factoren

ren maken zich vaak ernstige zorgen, die zich bijvoorbeeld

Er zijn meerdere bouw- en woontechnische factoren die

kunnen uiten in psychosomatische klachten. De verhalen

funderingsschade kunnen veroorzaken:

van gedupeerden die in de media hun verhaal doen maken

•

Verkeerd gefundeerd: een woning kan bij de bouw

dit glashelder. Zij bevestigen de urgentie van een gedegen

slecht gefundeerd zijn.

passende aanpak.

•

Verbouw of aanbouw: nieuwe uitbreidingen worden gefundeerd en het oude deel blijft eraan hangen. Ook kan door verbouw het gewicht van de woning toenemen, waarop de oude fundering niet berekend is.

9

2.5 Aansprakelijkheid funderingsschade In 2019 heeft advocatenkantoor Trip een advies uitgebracht

beheergebied van het waterschap kunnen hierop een beroep doen. Deze regeling blijft ook tijdens de uitrol van deze funderingsaanpak gehandhaafd.

over overheidsaansprakelijkheid voor funderingsschade door water(peil)beheer in het veenweidegebied. In haar eindrapport concludeert Trip dat woningeigenaren vanuit juridisch oogpunt zelf verantwoordelijk zijn voor de staat van hun fundering. Uitspraken van de Raad van State uit

2.6 Omvang funderingsproblematiek Friese veenweidegebied

1996 en 2005 zijn in deze lijn gedaan en Trip bevestigt dit uitgangspunt in haar rapport. Ook in andere veenweidege-

In eerdere documentatie rondom de funderingsproblematiek

bieden met vergelijkbare funderingsproblemen wordt dit

in het veenweidegebied Fryslân zijn schattingen gedaan van

uitgangspunt als stelregel gehanteerd.

het aantal woningeigenaren dat mogelijk te maken kan krijgen met funderingsschade. Op basis van deze informatie

Uitgangspunt van ons rechtsstelsel is dat eigenaren zelf

en door verdere verfijning van een aantal parameters kan

verantwoordelijk zijn voor hun eigendommen. Dat geldt ook

een betere schatting worden gemaakt. Onze schatting is

voor het onderhoud daarvan. Evenzeer is het algemene

onder andere gebaseerd op data die is verkregen via de

uitgangspunt dat een ieder zijn eigen schade draagt. Een

Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van het

uitzondering daarop kan op zijn plaats zijn indien sprake is

Kadaster gecombineerd met informatie over de opbouw van

van ingrijpen of nalaten van de overheid dat als onrechtma-

bodem. Voor deze schatting is de begrenzing van het

tig kan worden gekwalificeerd dan wel leidt tot een

veenweidegebied aangehouden zoals deze eerder is

zodanige onevenredige benadeling dat nadeelcompensatie

vastgesteld bij de behandeling van het Veenweideprogram-

dient te worden geboden.

ma 2021-2030.

Advies Trip advocaten en notarissen, 2019. Wij schatten dat er ongeveer 8.100 woningen in het veenOndanks de juridische werkelijkheid hebben betrokken

weidegebied zijn die nu of in de toekomst risico lopen op

besturen de nadrukkelijke wens uitgesproken om als

funderingsschade. Bij deze schatting gaat het om woningen

gezamenlijke overheden naast de huiseigenaar te staan en

in stedelijk en landelijk gebied binnen de grens van het

van ‘juridisch gedoe’ zoveel mogelijk weg te blijven. Zoals

veenweidegebied, al dan niet gekoppeld aan een hoogwater-

het Trip-rapport concludeert: ‘’Waar de juridische verplich-

circuit. Hierbij benadrukken wij dat het gaat om een

tingen van de overheid eindigen, hoeft haar (gevoelde)

schatting. De aantallen zijn indicatief.

verantwoordelijkheid dat echter niet te doen. Er zijn andere aspecten, zoals leefbaarheid, veiligheid en het bewaken van

Het aantal van ca. 8.100 woningen is als volgt onder-

de woningkwaliteit, die de overheid ertoe kunnen doen

verdeeld per gemeente binnen het veenweidegebied:

besluiten verder te gaan dan waartoe zij op grond van het aansprakelijkheidsrecht gehouden is. Die afweging is aan

Gemeente Súdwest-Fryslân

ca. 2.750

Los van de juridische verantwoordelijkheid, waaraan we niet

De Fryske Marren

ca. 1.700

tornen, is er een duidelijke wens om vanuit de breed

Leeuwarden

ca. 1.100

gevoelde morele verantwoordelijkheid gedupeerden van

Heerenveen

ca. 600

funderingsschade tegemoet te komen. Met deze funderings-

Weststellingwerf

ca. 650

aanpak geven we invulling aan deze intentie.

Opsterland

ca. 750

Tytsjerksteradiel

ca. 250

Smallingerland

ca. 125

Achtkarspelen

ca. 100

Dantumadiel

ca. 25

Sinds 2006 bestaat er een schadevergoedingsregeling op grond van de nadeelcompensatie-verordening bij Wetterskip Fryslân. Deze regeling richt zich specifiek op schade aan gebouwen door peilbeheer. Deze regeling van het waterschap is alleen van toepassing in geval van peilverlaging. Dat houdt in dat de verlaging van het waterpeil groter is dan de natuurlijke bodemdaling. Inwoners uit het volledige

10

Aantal potentieel risicogevoelige woningen

het bestuur.’’

Noardeast-Fryslân Totaal

ca. 25 ca. 8.100

Belangrijke kanttekeningen bij deze schatting zijn: •

In de periode 1960-1970 is de overgang van een fundering van hout naar beton gestart, maar ook hout met betonopzetters. Deze categorie is minder schadegevoelig. We handhaven zoals in eerdere documentatie de grens t/m 1970 als jaartal waarop de schatting wordt gebaseerd.

•

In de stedelijke kernen komen ook veel gebouwen voor die ouder zijn dan 1900. Hiervan is het erg onzeker wat voor type fundering aanwezig is en wat de staat daarvan is.

•

Woningen die grenzen aan boezemwater zijn minder kwetsbaar en zullen gemiddeld later met problemen te maken krijgen. Woningen in buitengebied, in of nabij diepe polders, juist eerder.

•

Verwacht wordt dat in de periode 1960-1970 veel sociale woningbouw heeft plaatsgevonden door corporaties. Dit woningbestand wordt ook vernieuwd om andere redenen dan funderingsproblemen (bijvoorbeeld verduurzaming). Dit proces is al langer aan de gang. In deze schatting is het niet bekend of het particulier bezit of een huurwoning betreft.

•

In deze schatting zijn ook woningen met fundering op staal meegenomen. Deze laten een ander, minder ernstig schadebeeld zien dan woningen met houten paalfundering.

Om deze schatting verder te verfijnen en de ontwikkeling van het probleem in de tijd te projecteren, is het nodig dat bestaande kennis over funderingen nog beter wordt gebundeld en er meer funderingsonderzoek wordt uitgevoerd. Hiervoor wordt geen extra losstaand onderzoek uitgevoerd, maar deze informatie wordt verzameld via funderingsonderzoeken welke door individuele woningeigenaren worden opgepakt. Hierover volgt later meer informatie in hoofdstuk III. De funderingsproblematiek in het veenweidegebied beperkt zich niet tot het landelijk gebied. Maar hier vallen ook delen van het stedelijk gebied onder. Het gaat dan bijvoorbeeld om delen van Sneek, Heerenveen en Leeuwarden. De funderingsaanpak in dit document is voor woningeigenaren uit zowel het landelijk als het stedelijk gebied in veenweidegebied (zie figuur 1 voor de begrenzing).

11

2.7 Omvangrijk en complex probleem De complexiteit van funderingsschade overstijgt vaak individuele woningeigenaren. Hoewel de woningeigenaren juridisch verantwoordelijk zijn, is de problematiek technisch, financieel, juridisch en procesmatig zo complex dat zij nauwelijks in staat zijn om dit alleen op te pakken. Zij verdienen ondersteuning en ontzorging. Voor woningen met funderingsschade valt geen ‘’one size fits all’’ aanpak te bedenken. Iedere casus is anders. Van diagnose tot herstel geldt dat maatwerk nodig is. Ook overheden moeten de samenwerking opzoeken. Vanuit verschillende rollen, van waterbeheerder tot eerste aanspreekpunt tot ruimtelijke ordenaars, staan zij samen aan de lat om woningeigenaren te helpen. Alleen als overheden de krachten bundelen kan er aan een integrale en effectieve aanpak worden gewerkt. Daarbij houden we oog voor een goede toekenning van verantwoordelijkheden per overheidslaag. Kortom, funderingsschade in het Friese veenweidegebied is omvangrijk en complex. Het raakt de inwoners van het veenweidegebied. Het is bovenal een gezamenlijk probleem van woningeigenaren en overheden.

2.9 Communicatie Voor een succesvolle aanpak is communicatie essentieel. Bij deze funderingsaanpak hoort dan ook een strategisch communicatieplan dat hier uitgebreid op ingaat. Dit strategisch communicatieplan is toegevoegd als bijlage 1. De communicatie rondom de funderingsaanpak heeft als doel om woningeigenaren goed te informeren, bewustzijn te creëren, ruimte te geven om vragen te stellen en handelingsperspectief te bieden. In alles wat we doen staat de woningeigenaar centraal: we informeren en helpen zo goed mogelijk, hebben oog voor de zorgen en vragen en nemen het perspectief van de woningeigenaar als uitgangspunt. Om het zo duidelijk en laagdrempelig mogelijk te maken, is er een centraal en herkenbaar punt waar de woningeigenaar informatie vindt, vragen kan stellen, eenvoudig funderingsschade kan melden en afspraken kan maken: het funderingsloket. De website van het funderingsloket neemt een centrale plaats in als communicatiemiddel. We ontwikkelen daarnaast on- en offline communicatiemiddelen en maken gebruik van de kanalen van de drie betrokken overheden, om iedereen die het aangaat zo goed mogelijk te bereiken.

De aanpak van funderingsproblematiek in het veenweidegebied kan worden gekoppeld aan andere opgaven, bijvoorbeeld de energietransitie. Er liggen bijvoorbeeld kansen bij het combineren van werkzaamheden.

2.8 Pijlers funderingsaanpak De funderingsaanpak kent vijf belangrijke pijlers. Deze pijlers worden hieronder uiteengezet.

12

Huiseigenaar centraal: veilig wonen

Veel betrokken besturen hebben de nadrukkelijke wens uitgesproken om samen met inwoners te zoeken naar duurzame oplossingen voor funderingsschade. Iedereen in het veenweidegebied moet veilig kunnen wonen.

Preventie en herstel

Voor bepaalde woningen is herstel noodzakelijk, bij andere woningen kan met maatregelen de levensduur van de fundering worden verlengd en kan herstel worden voorkomen of uitgesteld. Daar komt nog bij dat het gebouw zelf als gevolg van langdurige funderingsschade ook schade kan oplopen: de gevolgschade. In de context van funderingsproblematiek spreken we dan over preventie en herstel.

Openheid en transparante communicatie

Woningeigenaren treden wij met open vizier tegemoet. In de funderingsaanpak staan de woningeigenaar en zijn perspectief altijd centraal, zodat we hem ook daadwerkelijk verder helpen. We bieden hen (handelings)perspectief. Informatie en communicatie zijn eenduidig en woningeigenaren kunnen terecht bij één aanspreekpunt.

Leren van het verleden

In het verleden zijn er al verschillende maatregelen genomen om gedupeerden tegemoet te komen. Een voorbeeld hiervan is de provinciale funderingsregeling. Niet al deze maatregelen hadden de impact waarop we hoopten. We trekken lessen uit het verleden en gebruiken deze om de aanpak te versterken.

Gebruikmaken van kennis en betrokkenheid inwoners

Inwoners van het veenweidegebied zijn betrokken en hebben vaak veel (lokale) kennis. Hun input nemen we serieus. We betrekken hen bij de monitoring en evaluatie van de te nemen maatregelen.

Hoofdstuk III: Oplossingsrichtingen De Friese funderingsaanpak bestaat uit drie oplossingsrich-

organisatie(s). Daarnaast kan dit op termijn ook financieel

tingen. De oplossingsrichtingen komen voort uit de wens

aantrekkelijker zijn.

van betrokken besturen om, vanuit een breed gevoelde morele verantwoordelijkheid, gericht bij te dragen aan het

Trip advocaten heeft in haar advies aangegeven dat indien

aanpakken van de funderingsproblematiek. Indien funde-

overheden informatie hebben en deze informatie juist is, dit

ringsschade niet wordt aangepakt kan dit leiden tot een

gedeeld moet worden met inwoners. Oplossingsrichting 1

achteruitgang van het woningbestand in het veenweidege-

geeft hieraan invulling en kan worden beschouwd als een

bied en de leefbaarheid.

minimale variant.

Met de oplossingsrichtingen dragen de drie Friese overhe-

Huidig funderingsloket

den bij aan preventie en herstel van funderingsschade en

Sinds eind 2020 bestaat er een funderingsloket dat in

daarmee het behoud van de leefbaarheid en ruimtelijke

opdracht van een aantal Friese overheden wordt uitgevoerd

kwaliteit van het Friese veenweidelandschap.

door het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF). Bij dit loket kunnen woningeigenaren melding

Voor oplossingsrichtingen 1 en 2 wordt een aantal aspecten

maken van funderingsschade of informatie over funderings-

behandeld:

problematiek opvragen.

•

Uiteenzetting oplossingsrichting;

•

Communicatie;

Type vragen die het huidige funderingsloket ontvangt

•

Organisatie;

•

Vragen i.v.m. aankoop woning, en dan toegespitst op

•

Urgente gevallen;

•

Pijlers funderingsaanpak;

•

Vragen over de staat van de fundering en de te

•

Tijdspad. •

Vragen over de hoogte van het waterpeil en de invloed

•

Vragen over welk herstelbedrijf funderingsherstel kan

fundering. verwachten levensduur.

Oplossingsrichtingen 1 en 2 zijn concreet uitgewerkt in een voorstel met financiën en tijdspad. Oplossingsrichting 3 is op een andere manier uitgewerkt. Oplossingsrichting 3

op de fundering. uitvoeren.

betreft het inrichten van een leenfaciliteit en/of tijdelijke garantstellingsregeling.

Na het indienen van een melding of vraag krijgen melders telefonisch of per e-mail reactie van het KCAF. Met het

De verschillende oplossingsrichtingen zijn complementair

funderingsloket vindt kennisdeling over funderingsproble-

aan elkaar. Dat wil zeggen: oplossingsrichting 2 is een

matiek plaats en worden woningeigenaren geholpen door

uitbreiding op oplossingsrichting 1.

professionals met verstand van zaken. Het aantal meldingen en vragen ligt laag. Tot het eerste

3.1 Oplossingsrichting 1: informatie, advies en preventie

kwartaal van 2022 ontving het loket in totaal 55 meldingen/vragen. Dit aantal staat in contrast met de omvang van de problematiek die in 2.6. is toegelicht. Het KCAF merkt in haar meest recente kwartaalrapportage op dat woningeige-

Deze oplossingsrichting omvat een uitbreiding van het

naren zich pas melden als er zichtbare verschijnselen (bv.

huidige funderingsloket. De capaciteit van het loket wordt

scheurvorming, scheefstanden, klemmende ramen of deuren)

vergroot, de toegankelijkheid van het loket wordt verbeterd

optreden. Geconcludeerd mag worden dat er ook op het

en de communicatie wordt geïntensiveerd. Persoonlijk en

gebied van preventie een opdracht ligt. Bovendien wordt er

laagdrempelig contact met een professional wordt de

nu onvoldoende perspectief geboden op een oplossing en

standaard in dit funderingsloket. Het nieuwe funderings-

lijken mensen daarom minder snel geneigd om contact op

loket wordt ondergebracht bij (één van) de Friese overheden

te nemen.

en niet meer extern uitgevoerd. Dit resulteert onder andere in betere kennisborging binnen de eigen regio en

13

14

Het funderingsloket van het KCAF functioneert op dit

We breiden de mogelijkheid om per mail of telefonisch te

moment op een goede manier binnen de gestelde randvoor-

woord te worden gestaan uit. Het wordt mogelijk om ook

waarden en kaders. Voor de toekomst liggen er veel kansen.

fysiek een afspraak te maken met een medewerker van het

Deze worden hieronder nader toegelicht.

loket. Binnen de funderingsaanpak wordt ingezet op een publieksvriendelijke aanpak met een funderingsloket 2.0.

Kansen voor het funderingsloket Op het gebied van communicatie en zichtbaarheid kunnen

Door de uitvoering van het funderingsloket zelf uit te

we veel verbeteringen doorvoeren. We maken het loket

voeren borgen we kennis over funderingsschade en -herstel

online beter vindbaar, bijvoorbeeld in zoekmachines, en door

binnen de regio en de eigen overheden. We zetten boven-

een eigen losstaande website in te richten. Via een commu-

dien in op intensieve kennisdeling.

nicatiestrategie attenderen we woningeigenaren op het bestaan en nut van het loket.

Funderingsloket 2.0 Huidige funderingsloket

Funderingsloket 2.0

Matige online vindbaarheid en website

Eigen website met specifieke aandacht voor online vindbaarheid (oftewel SEO).

die onder een andere overheidswebsite hangt. Website in het Nederlands met (te) weinig Website in het Nederlands en Fries met meer relevante, begrijpelijke en inhoudelijke informatie over funderings-

actuele informatie over de funderingsproblematiek, waaronder specifieke infor-

problematiek.

matie over preventie.

Geen (gerichte) communicatie over

Strategisch communicatieplan, communicatiebudget en communicatiemede-

funderingsloket.

werker om funderingsloket en nut daarvan beter onder de aandacht te brengen bij woningeigenaren.

Afhandeling meldingen/vragen via e-mail

Afhandeling van meldingen aan de keukentafel, tijdens funderingsspreekuur of

of telefonisch.

op gemeentehuis dichtbij. Afhandeling per e-mail of telefonisch blijft mogelijk indien gewenst.

Geen kennisborging en -deling vanuit het

Gestructureerde kennisborging in eigen organisatie en regio door opzetten en

loket.

onderhouden kennisbank en toegang voor collega-ambtenaren en (maatschappelijke) organisaties.

Geen funderingsviewer.

Speciaal ontwikkelde funderingsviewer waarmee woningeigenaren inzicht krijgen in mogelijke risico’s die hun fundering loopt.

Afhandeling meldingen/vragen door

Structurele bezetting en uitbreiding van Fte’s voor funderingsloket door inzet

KCAF.

eigen professionals.

Geen centrale registratie

Centrale registratie van meldingen, data van overheden en dergelijke via een applicatie.

Bij het funderingsloket 2.0 worden de kansen die net zijn

ke maatregelen zij kunnen nemen om hun fundering beter

geschetst volledig benut. De rol van het loket blijft grofweg

te beschermen of om verdere schade te voorkomen. Verder

gelijk: informeren en adviseren over herstel. Daar komt

wordt onder preventie ook verstaan: het actief informeren

informeren en adviseren over preventie bij.

van potentiële kopers in het veenweidegebied zodat zij op de hoogte zijn van de funderingsproblematiek en hun

Het funderingsloket 2.0 ondersteunt en faciliteert de

handelingsperspectief.

huiseigenaren in het Friese veenweidegebied. Woningeigenaren kunnen op een toegankelijke manier informatie

De medewerkers van het loket helpen woningeigenaren bij

inwinnen over funderingen. Van oorzaken van funderings-

hun vragen en voorzien hen van een eerste advies. Verder

schade tot preventie ervan: het loket faciliteert deze

adviseren zij over vervolgstappen, bijvoorbeeld funde-

kennisdeling. Met de ontwikkeling van een preventiespoor

ringsonderzoek. Het funderingsloket 2.0 verspreidt proactief

worden woningeigenaren (proactief) geïnformeerd over wel-

en gericht informatie over de funderingsproblematiek en wordt op een laagdrempelige manier ingericht. 15

In de inrichting van het funderingsloket 2.0 zit een aantal

Funderingsspreekuur

grote verschillen ten opzichte van het huidige loket. De

Periodiek wordt er in iedere veenweidegemeente een fysiek

verschillen worden hieronder uiteengezet.

funderingsspreekuur georganiseerd. Tijdens dit spreekuur kunnen woningeigenaren met vragen zonder afspraak

Funderingsviewer

terecht bij een medewerker van het funderingsloket.

De funderingsviewer is een risicokaart die via de website van het funderingsloket 2.0 beschikbaar wordt gesteld. Via

Afspraak op het gemeentehuis

de funderingsviewer kunnen woningeigenaren snel inzicht

Indien gewenst kunnen woningeigenaren uit de zeven

krijgen in de mate waarin hun woning risico loopt op

veenweidegemeenten ook op afspraak in hun eigen

funderingsschade. Met de funderingsviewer wordt bewust-

gemeentehuis bij het funderingsloket terecht met hun

wording gecreëerd en wordt men aangemoedigd om contact

vragen.

op te nemen met het funderingsloket. Bij de ontwikkeling van de funderingsviewer hebben we extra aandacht voor

Kennisborging en -deling

privacyaspecten en dataopslag/ informatieveiligheid.

Een belangrijk argument om voor een ‘eigen’ Fries funderingsloket te kiezen is kennisborging. Door eigen professionals in

Communicatie en zichtbaarheid

te zetten of aan te trekken voor het funderingsloket, borgen

Funderingsschade is een complex probleem van mogelijk

we de kennis binnen de regio en overheden.

grote omvang. Door een communicatiestrategie te ontwikke-

We zetten daarnaast een online kennisbank op. Deze kennis-

len en een communicatiebudget vrij te maken, vergroten we

bank is in beheer bij het funderingsloket. In deze online

het aantal vragen aan en meldingen bij het loket aanzien-

kennisbank zijn informatie en inzichten op een gestructu-

lijk. Woningeigenaren worden geattendeerd op het bestaan

reerde manier te vinden. Naast de medewerkers van het

van het loket en via de publiekscampagne krijgen zij een

funderingsloket krijgen ook ambtenaren die zich bij één

duidelijk beeld over wat het hen ‘oplevert’ wanneer zij het

van de drie overheden bezighouden met funderingsproble-

loket benaderen.

matiek toegang. In overleg kan ook aan andere betrokken (maatschappelijke) organisaties toegang worden gegeven,

De online zichtbaarheid van het loket wordt verbeterd door

bijvoorbeeld aan woningbouwcorporaties. Door de inrichting

een eigen website te ontwikkelen. Deze website richten we

van een kennisbank intensiveren we onderlinge kennisdeling.

gebruiksvriendelijk in en stellen we zowel in het Nederlands als het Fries beschikbaar.

Centrale dataopslag Meldingen en vragen die binnenkomen bij het funderingslo-

De communicatieaspecten van het funderingsloket 2.0

ket 2.0 worden centraal geregistreerd. Hiervoor moet een

worden onder de aparte paragraaf ‘’Communicatie’’ uitge-

applicatie worden ingekocht of worden ontwikkeld.

breider toegelicht. Door meldingen centraal te registreren in de applicatie Laagdrempeligheid

wordt eenvoudig inzicht gecreëerd in de funderingsproble-

Het funderingsloket 2.0 wordt zodanig ingericht dat

matiek en worden meldingen op één centrale plek opgesla-

informatie en advies inwinnen gemakkelijk gaat. Medewer-

gen. Het moet ook mogelijk worden om andere data, zoals

kers van het loket brengen, naast per e-mail of telefoon, ook

uitgevoerde funderingsonderzoeken, ook centraal op te

persoonlijk advies uit. Dit wordt op verschillende manieren

slaan. Ook de veenweidegemeenten krijgen toegang tot

ingericht. Tijdens de uitvoering zal in nauwe afstemming

deze applicatie zodat zij daar informatie in kunnen opslaan.

met stakeholders worden gekeken welke precieze contact-

Op deze manier wordt er voor alle Friese overheden één

vormen zijn gewenst. Menselijk en laagdrempelig contact is

centraal punt gecreëerd waarin funderingsinformatie wordt

hierbij de standaard.

opgeslagen. We onderzoeken daarnaast of woningbouwcorporaties aan kunnen sluiten. Ook hier geldt dat we weer

16

Mogelijkheden voor face-to-face contact funderingsloket 2.0

goed kijken naar privacy en informatieveiligheid.

Keukentafelgesprek

Preventiespoor

Indien gewenst krijgen woningeigenaren aan hun eigen

In het kader van preventie worden de funderingsviewer en

keukentafel informatie en advies van een professional van

het -loket via makelaars, hypothekers en taxateurs actief

het loket. De medewerker van het loket kan de situatie ter

onder de aandacht gebracht bij potentiële kopers. Hierdoor

plekke bekijken en hierdoor gerichter adviseren.

komen zij niet voor verrassingen te staan en zijn ze op de

hoogte van oplossingen voor funderingsproblemen. We

in beeld en tekst) en op verschillende momenten over

kiezen voor een actieve benadering van makelaars, hypothe-

funderingsschade, -herstel en -preventie. De website van

kers en taxateurs en ontwikkelen gezamenlijk een commu-

het funderingsloket krijgt daarbij een centrale rol om

nicatiestrategie.

informatie over funderingsschade te vinden, informatie over vergunningen, bouwtekeningen, waterpeilen en de

Verder is er binnen het funderingsloket aandacht voor

funderingsviewer te ontsluiten en contact te leggen.

preventie. Met preventie kan de levensduur van kwetsbare

Naast de website maken we ook gebruik van beschikbare

funderingen worden verlengd en volledige vervanging nog

middelen en kanalen van de drie betrokken overheden.

even worden uitgesteld. Voorbeelden van preventieve

Gemeenten zijn hierbij belangrijk, omdat zij voor burgers

maatregelen zijn aanpassingen in de inrichting van het

vaak het eerste aanspreekpunt zijn.

perceel, het aanleggen van drainage of het vervangen van de riolering. Het loket neemt informatie over deze en meer

Organisatie

preventieve maatregelen op de website op en adviseert

Door de verbeteringen die worden doorgevoerd zal het

hierover via telefonisch, online of face-to-face contact. Ook

aantal aanvragen bij het nieuwe funderingsloket naar

maakt preventie volop onderdeel uit van de communicatie

verwachting fors toenemen. Dit heeft consequenties voor de

richting woningeigenaren van het veenweidegebied.

personele bezetting van het loket. In de nieuwe situatie wordt het loket bovendien ondergebracht bij de provincie,

Communicatie

het waterschap of één van de zeven veenweidegemeenten.

Hieronder staat een nadere uitwerking van de strategische

Het is momenteel nog niet bekend welke overheid het

communicatie die bij oplossingsrichting 1 hoort. De

funderingsloket 2.0 in haar organisatie inbouwt.

volledige uitwerking staat in bijlage 1. Het loket bestaat uit medewerkers met de volgende functies Doelstellingen •

• •

en rollen:

Woningeigenaren in het Friese veenweidegebied weten waar ze informatie kunnen vinden over voorkomen en

Functie

Rol

oplossen van funderingsschade.

Projectadviseur/expert

Medewerker(s) voor afhandelen

Woningeigenaren weten hoe ze kunnen achterhalen of

funderingsschade

van complexere verzoeken.

hun fundering kans op schade heeft.

Projectmedewerker

Medewerker(s) voor het afhande-

Woningeigenaren weten dat ze een adviseur met kennis

len van minder complexe

van zaken kunnen inschakelen om hen bij te staan met

verzoeken per telefoon, e-mail

advies. •

kunnen voorkomen of oplossen. •

Woningeigenaren melden (vermoeden van) funderingsschade en funderingsherstel actief.

•

en persoonlijk. Beheer van de

Woningeigenaren weten hoe ze funderingsschade

kennisbank en applicaties. Communicatie-

Medewerker voor (strategische)

medewerker

communicatie, uitvoering communicatieplan, onderhoud

Woningeigenaren ondernemen zelf actie om funde-

website, etc.

ringsschade te voorkomen of op te lossen. Met uitbreiding van het funderingsloket zetten we in op zo begrijpelijk, laagdrempelig, goed en open mogelijk woningeigenaren informeren over funderingsschade en hoe je dat kunt voorkomen of oplossen. Dat vraagt om een brede inzet van communicatie om iedereen goed te bereiken en te informeren. Bijvangst van het funderingsloket is dat we steeds meer kennis van en inzicht in de omvang en aard van de funderingsproblematiek krijgen. We wijzen woningeigenaren de weg naar het funderingsloket, we informeren op verschillende manieren (per brief,

Met deze bezetting verwachten we op een goede manier om te kunnen gaan met de toename van het aantal meldingen en vragen. In principe blijft de bezetting gedurende de looptijd van het loket gelijk.

Urgente gevallen De ondersteuning en begeleiding vanuit het funderingsloket 2.0 is met voorrang beschikbaar voor woningeigenaren met acute funderingsproblematiek. Zij hebben voorrang op de informatie-, begeleidings- en preventiediensten die via het funderingsloket 2.0 beschikbaar worden gesteld.

on- en offline, tijdens bijeenkomsten en aan de keukentafel,

17

Pijlers funderingsaanpak

hier de KCAF-richtlijn ‘’Funderingen onder gebouwen:

Met oplossingsrichting 1 wordt aan de vijf pijlers van de

onderzoek en beoordeling funderingen op staal en op

Friese funderingsaanpak invulling gegeven. Bij het funde-

houten palen’’ (augustus 2022).

ringsloket 2.0 staat de huiseigenaar centraal en wordt hij of zij op een laagdrempelige manier geholpen, bijvoorbeeld

Onderdelen funderingsonderzoek

thuis aan de keukentafel. Het loket informeert en adviseert

•

Visuele inspectie pand

over funderingsproblematiek waarbij ook aandacht uitgaat

•

Scheefstandmetingen

naar herstel en preventieve maatregelen.

•

Hoogtemetingen

•

Grondwaterstandmetingen

Via de communicatiestrategie wordt er op een open en

•

Funderingsinspectie

transparante wijze gecommuniceerd over welke hulp het

•

Houtonderzoek

funderingsloket kan bieden. Het loket wordt gepromoot en woningeigenaren worden via de funderingsviewer op

De prijs van één funderingsonderzoek ligt gemiddeld op

mogelijke risico’s voor hun fundering gewezen. De verbeter-

5.000 euro. Doel van het funderingsonderzoek is een

punten van het huidige funderingsloket, uitgevoerd door

diagnose van de toestand van de fundering. Voor het treffen

KCAF, worden opgepakt en leiden tot aanpassingen bij het

van maatregelen, zowel voor herstel als preventie van

funderingsloket 2.0.

schade, kan aanvullend (funderings)onderzoek nodig zijn.

Tijdspad

Financieel helpen

Het huidige funderingsloket wordt vanaf begin 2023

De kosten van een funderingsonderzoek zijn fors en vormen

omgevormd tot het funderingsloket 2.0.

vaak een drempel voor woningeigenaren. Om deze drempel

1 juni 2023 verwachten we het nieuwe loket te kunnen

te verlagen en om invulling te geven aan de eerder ge-

openen. Tot die tijd blijft het huidige funderingsloket

noemde breed gevoelde morele verantwoordelijkheid

functioneren.

richten we in deze oplossingsrichting een subsidieregeling voor funderingsonderzoek in. Uitgangspunt van deze subsidieregeling is een tegemoetko-

3.2 Oplossingsrichting 2: helpen met funderingsonderzoek en herstelplan

ming van maximaal 80% van de totale kosten voor funderingsonderzoek, met een maximum van 4.000 euro per woning. De subsidie voorziet ook in 80% van de kosten voor

Het uitgangspunt van deze oplossingsrichting is om

eventueel vervolgonderzoek.

woningeigenaren te ontzorgen in organisatorische zin en te helpen in financiële zin. Het eindresultaat van oplossings-

Wij hebben nog niet een exact beeld van het aantal

richting 2 is dat woningeigenaren inzicht krijgen in de staat

onderzoeken dat wij in de komende periode kunnen

van hun funderingen en daarna worden geholpen bij het

verwachten. De inschatting is dat het aantal onderzoeken

kiezen van de juiste oplossing inclusief financiële aspecten.

direct na de start van de regeling nog relatief beperkt zal zijn, maar dat dit op een later moment kan oplopen. Ook

Bij deze oplossingsrichting hoort ook een budget om

houden we rekening met het beperkt aantal onderzoeksbu-

innovaties, bijvoorbeeld in pilotvorm, te stimuleren.

reaus dat op dit moment conform KCAF-richtlijnen onderzoek kan uitvoeren.

Funderingsonderzoek

18

Een funderingsonderzoek geeft inzicht in de staat van een

We willen uitgaan van een subsidieregeling met een

fundering. Zo kan worden vastgesteld welk type fundering

subsidiebudget van 500.000 euro per jaar. Wij verwachten

aanwezig is. En in geval sprake is van bijvoorbeeld een

dat het subsidieloket voor funderingsonderzoeken kan

houten paal fundering: van welke houtsoort de fundering is,

openen op 1 mei 2023, waarmee het loket vanaf het tweede

in welke mate de palen zijn aangetast, wat de restlevens-

kwartaal van 2023 operationeel kan zijn. Het subsidiebud-

duur van de fundering is en een inschatting van te nemen

get in 2023 wordt hierop afgestemd (€ 330.000).

maatregelen.

Voor 2024 en de daaropvolgende jaren werken wij toe naar

Een goed funderingsonderzoek vindt plaats volgens de

de beschikbaarstelling van een subsidiebudget van 500.000

landelijke richtlijn die is opgesteld door KCAF. Het betreft

euro per jaar. Hierover vindt in 2023 afstemming plaats

tussen de betrokken overheden, waarbij de uitkomst van de

Vragen die kunnen spelen bij de verschillende fasen van

evaluatie van de regeling (gepland voor eind 2023) wordt

funderingsonderzoek

meegenomen.

•

Voorbereidingsfase: o

Wat is funderingsonderzoek?

Met de 330.000 euro kunnen we in 2023 80% van de kosten

o

Is funderingsonderzoek zinvol?

van ten minste 80 funderingsonderzoeken vergoeden.

o

Hoe vind ik een betrouwbare uitvoerder die

Wanneer het budget oploopt naar 500.000 euro gaat het om

voldoet aan relevante richtlijnen?

ten minste 125 funderingsonderzoeken.

o

Hoe werkt de subsidieregeling en hoe zit het met mijn eigen financiële bijdrage?

De overige kosten voor het funderingsonderzoek (20%) komen voor rekening van de woningeigenaren. Een eigen

o •

bijdrage vinden wij passend gelet op de eigen (en ook

Kom ik in aanmerking voor de subsidie?

Uitvoeringsfase: o

wettelijke) verantwoordelijkheid voor woningeigenaren bij

Op welke plekken rondom mijn huis vinden er onderzoeksactiviteiten plaats?

(funderings)schade aan de woning.

o

Is er hinder te verwachten en hoe ga ik daarmee om?

Aan de nog in te richten subsidieregeling worden in ieder

o

geval de volgende uitgangspunten verbonden:

onderzoek of andere onverwachte en onwaar-

•

De woning bevindt zich in het Friese veenweidegebied;

•

Er moet aannemelijk worden gemaakt dat funderingsonderzoek zinvol is, bijvoorbeeld omdat het

schijnlijke situaties? •

Resultaatfase: o

woonperceel is gebouwd vóór 1970. •

Het funderingsonderzoek wordt uitgevoerd conform de De informatie over de staat van de fundering mag

Op welke manier moet ik de resultaten van het funderingsonderzoek interpreteren?

o

onafhankelijke KCAF-richtlijn; •

Hoe ga ik om met schade als gevolg van het

Is vervolgonderzoek aan de orde en hoe organiseer ik dit?

o

worden opgeslagen in een centrale data applicatie,

Welke preventieve maatregelen kan ik nemen zodat mijn fundering niet verslechtert?

zodat overheden inzicht verkrijgen in de aard en

o

Welke herstelmaatregelen moet ik laten uitvoeren?

omvang van de funderingsproblematiek. Met deze data

o

Hoe vind ik een betrouwbare aannemer met de

wordt vanzelfsprekend conform Nederlandse en Europese (AVG) wet- en regelgeving omgegaan.

juiste kennis en ervaring? o

Hoe financier ik de herstelwerkzaamheden?

Let op: bij de ontwikkeling van de subsidieregeling kunnen

Er zijn ongetwijfeld nog meer vragen bij elk van de drie

aanvullende voorwaarden worden opgenomen, bijvoorbeeld

fasen. Bovenstaand kader geeft in ieder geval weer dat

wanneer deze voortkomen uit wet- en regelgeving.

funderingsonderzoeken en de organisatie daaromheen ingewikkeld zijn. Daarom is het tweede onderdeel van

Er zijn woningeigenaren die reeds funderingsonderzoek

oplossingsrichting 2 het organisatorisch ontzorgen van

hebben laten uitvoeren zonder dat zij hiervoor een financië-

woningeigenaren bij funderingsonderzoek.

le tegemoetkoming vanuit de overheid ontvingen. Voor deze woningeigenaren wordt het mogelijk om met terugwerken-

Concreet betekent dit dat een professional van het funde-

de kracht een beroep te doen op de subsidieregeling. Van

ringsloket woningeigenaren helpt tijdens de drie fasen.

belang is wel dat aan de bovengenoemde voorwaarden

Deze medewerkers staan woningeigenaren bij.

wordt voldaan. De precieze uitwerking hiervan moet nog plaatsvinden.

Gestructureerde begeleiding Voor de begeleiding voor, tijdens en na het funderingson-

De uitvoering van de gezamenlijke subsidieregeling wordt

derzoek wordt het onderstaande stramien aangehouden.

bij één van de drie Friese overheden ondergebracht.

Mocht het nodig of wenselijk zijn, dan is maatwerk in overleg met de woningeigenaar mogelijk. Natuurlijk is maat-

Organisatorisch ontzorgen

werk mogelijk indien professionals dit in overleg met

Funderingsonderzoek ook organisatorisch complex

woningeigenaar nuttig vinden.

Bij een funderingsonderzoek komt veel kijken. Wij onderscheiden drie fasen. Per fase hebben woningeigenaren mogelijk vragen.

19

20

Fase

Resultaat voor woningeigenaar

Voorbereiding

Het is voor de woningeigenaar van a tot z duidelijk wat er bij een funderingsonderzoek komt kijken.

Uitvoering

De woningeigenaar kan het funderingsloket en hun directe contact aldaar benaderen indien daar tijdens de uitvoering van het onderzoek aanleiding voor is.

Resultaat

Het is voor de woningeigenaar helder

tussen de betrokken overheden, waarbij de uitkomst van de evaluatie van de regeling (gepland voor eind 2023) wordt meegenomen.

Communicatie Hieronder staat een nadere uitwerking van de strategische communicatie bij oplossingsrichting 2. Doelstellingen •

of er sprake is van (risico op) funderingsschade aan hun

welke vervolgacties inclusief financieel plaatje hij kan ondernemen in het kader van preventie of herstel. Los van deze interacties op individueel niveau wordt er ook breder gewerkt aan kennisdeling over funderingsonderzoe-

woning. •

De kosten voor funderingsherstel kunnen al snel oplopen tot tienduizenden euro’s. Het is niet uitzonderijk dat het totaalbedrag per woning boven de € 100.000,- uitkomt. Woningeigenaren die herstelwerkzaamheden laten uitvoeren, zijn er dus bij gebaat als deze kosten omlaag kunnen worden gebracht. In de sector vinden momenteel veel onderzoek en innovaties plaats, bijvoorbeeld op het gebied van het conserveren van houten palen waardoor verdere aantasting stopt, het stabiliseren van de bodem en actief grondwaterbeheer. Verder lopen er pilots om beter inzicht te verkrijgen in het tempo en de wijze waarop funderingen aangetast worden. De verwachting is dat dit soort ontwikkelingen er voor zorgen dat schade wordt voorkomen en funderingsonderzoeken en herstelwerkzaamheden op termijn goedkoper worden. Om dit soort innovaties en pilots te stimuleren, willen we binnen deze oplossingsrichting uitgaan van een budget van 75.000 euro. Vanuit deze regeling kunnen ook nieuwe innovatieve preventieve maatregelen worden ontwikkeld. Wij verwachten dat de regeling vanaf 1 mei 2023 kan worden opgesteld. Het neemt nog tijd om de regeling uit te werken. Het subsidiebudget in 2023 wordt hierop afgestemd (50.000 euro). Voor 2024 en de daaropvolgende jaren werken wij toe naar de beschikbaarstelling van een subsidiebudget van 75.000

Woningeigenaren weten wat er specifiek moet gebeuren aan funderingsherstel aan hun woning in geval van funderingsschade.

•

Woningeigenaren weten wat er specifiek moet gebeuren om funderingsschade aan hun eigen woning

ken. Hierover leest u meer in het onderdeel ‘’Communicatie’’.

Innovatieregeling

Woningeigenaren in het Friese veenweidegebied weten

te voorkomen. •

Het Funderingsloket Veenweidegebied Fryslân krijgt steeds meer inzicht in aard, omvang en locatie van funderingsschade. Hiermee vergroten en verrijken we ook onze eigen kennis over deze problematiek.

Waar oplossingsrichting 1 in algemene informatie aan de woningeigenaren voorziet, krijgen woningeigenaren door hulp bij het funderingsonderzoek vooral inzicht in hun eigen specifieke situatie. Communicatie is erop gericht om de mogelijkheden voor het doen van funderingsonderzoek onder de aandacht te brengen bij woningeigenaren. Daarbij gaat het om de subsidie die hiervoor beschikbaar is, maar ook meer informatie over hoe funderingsonderzoek wordt uitgevoerd en wat de uitkomsten van het onderzoek betekenen. Woningeigenaren kunnen eenvoudig via de website een verzoek tot subsidie voor funderingsonderzoek indienen. Persoonlijke communicatie in de vorm van keukentafelgesprekken en bijeenkomsten vervullen een belangrijke rol. De communicatie-inzet voor oplossingsrichting 2 is nadrukkelijk een aanvulling op het uitgebreide pakket aan communicatiemiddelen dat we inzetten bij oplossingsrichting 1.

Organisatie Om de adviesrol maar ook de administratieve processen rondom subsidieaanvragen op een goede manier uit te voeren wordt een team samengesteld. Dit team valt onder de paraplu van het funderingsloket 2.0. Deze medewerkers worden aangetrokken bovenop de capaciteit uit oplossingsrichting 1.

euro per jaar. Hierover vindt in 2023 afstemming plaats

21

Functie

Rol

Expert/adviseur

Medewerkers belast met o.a. voeren intake gesprekken, eerste beoordeling aanvragen, begeleiding, voorbereiding/ voeren adviesgesprekken (technisch/ financieel). Beheer innovatieregeling.

Administratief

Medewerkers belast met o.a. bijhou-

medewerker

den (financiële) administratie en transacties, verwerken onderzoeksgegevens in applicatie.

Urgente gevallen Door een funderingsonderzoek wordt voor de woningen waarbij acuut funderingsherstel noodzakelijk lijkt, helder welke maatregelen genomen moeten worden. Woningeigenaren die te maken hebben met acute funderingsproblematiek ontvangen met voorrang begeleiding bij het opstellen van een herstelplan.

Pijlers funderingsaanpak Met oplossingsrichting 2 wordt aan de Friese pijlers van de funderingsaanpak invulling gegeven. Met een financiële tegemoetkoming moedigen we woningeigenaren aan om funderingsonderzoek te laten uitvoeren. Tijdens het hele onderzoekstraject ondersteunt een deskundige de woningeigenaar. De woningeigenaar staat bij deze aanpak centraal en er wordt een financiële en organisatorische bijdrage geleverd aan veilig wonen en preventie en/of herstel.

oplossingsrichting is dan ook het faciliteren van funderingsherstel door een lening met gunstige (rente)voorwaarden te verstrekken aan woningeigenaren, zodat duurzaam funderingsherstel mogelijk wordt.

Richtinggevend besluit Deze oplossingsrichting is nog niet uitgewerkt zoals 1 en 2 dat zijn. Dit heeft te maken met de complexiteit en vergaande financiële impact van deze variant. Voor een verdere uitwerking is het gewenst dat er politiek-bestuurlijk richting wordt gegeven op de volgende punten: 1.

Wel of geen leenfaciliteit?

2.

Wel of geen garantstellingsregeling?

Hieronder gaan we in op deze punten.

Wel of geen leenfaciliteit? Oplossingsrichting 2 biedt woningeigenaren duidelijkheid over de staat van de fundering. Én indien er herstel nodig is, hoe dat kan worden uitgevoerd en welke kosten daarmee gemoeid zijn. De financiering van het herstel is daarbij nog steeds voor rekening van de eigenaar. Er is al langere tijd sprake van een lage (hypotheek)rente en stijgende huizenprijzen. Toch zijn er nog steeds woningeigenaren voor wie het niet mogelijk is funderingsherstel zelf te financieren middels een lening bij de bank. Op hoofdlijnen zijn hiervoor twee redenen: •