Bijlage - Concept jaarstukken 2025

Pagina 40 van 235

O24.003054

aanvragen. Er zijn praktische en juridische redenen waardoor het nu nog niet mogelijk is om regelingen via één formulier aan te vragen. De verwachting is dat dit in 2026 gerealiseerd kan worden. In augustus 2025 zijn we gestart met de herijking van ons armoede- en minimabeleid. De diverse aanbevelingen vanuit onder andere het Rekenkameronderzoek over bestaanszekerheid en de Inkomenseffectrapportage zullen worden uitgewerkt en onderzocht op haalbaarheid. Het onderzoek is in het eerste kwartaal van 2026 klaar. 42.

We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is verlengd waardoor inwoners ook in 2025 hiervan gebruik kunnen maken. Het doel is om in 2025 meer inwoners te bereiken dan in 2024. Toelichting: Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, die gericht zijn op het verminderen van koopkrachtverlies van onze inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) lopen door tot eind 2025. Er is door team communicatie een flyer ontwikkeld en eind augustus 2024 is een artikel in Groot Sneek en op de gemeentelijke website geplaatst. In 2025 hebben 64 inwoners een aanvraag bij het noodfonds gedaan. Dit is vergelijkbaar met de cijfers van vorig jaar. Wel zien we dat het aantal toekenningen is afgenomen. Dit heeft met name te maken met het feit dat er maar eenmalig een beroep op het noodfonds gedaan kan worden. In november en december 2025 is extra publiciteit gegeven aan het noodfonds, via sociale media, de website, een nieuwsbrief en het gemeentekatern in Groot Sneek. Het Hulpfonds bestaanszekerheid liep eind 2025 af, maar is verlengd tot en met 31 december 2026.

Hierdoor blijft het extra vangnet voor kwetsbare inwoners gegarandeerd, in afwachting van de ontwikkeling van het nieuwe beleid (vanuit de herijking minimaregelingen). In het najaar van 2025 is een pilot gestart met Everyday Heroes, voor de duur van maximaal een jaar. De gemeente stort een budget van € 75.000 in een fonds dat aangevuld wordt met middelen vanuit de SROI-verplichting van (lokale) ondernemers. Uit dit fonds kunnen inwoners in een kwetsbare positie ondersteund worden in hun stap naar werk, scholing of participatie door de laatste praktische belemmeringen weg te nemen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het vergoeden van laptops, opleidingen en fietsen. De pilot wordt tussentijds geëvalueerd om de effecten te meten en te bepalen of structurele inzet wenselijk is.

43.

We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaat: - Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. - Diverse aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd (ambtshalve toekennen + verminderde bewijslast). Toelichting: Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027). Hiermee blijven we inzetten op nauw(er) contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Vanaf september 2023 zijn we gestart met een grote communicatiecampagne om de diverse minimaregelingen onder de aandacht te brengen. We zien op basis van data duidelijk dat vanaf begin september (start communicatiecampagne) het aantal aanvragen toeneemt ten opzichte

Pagina 41 van 235

O24.003054

van dezelfde periode in 2021 en 2022. Aan het einde van 2023 hadden we meer aanvragen (circa 3100) dan de jaren ervoor (2022; 2700 en 2021; 2400). Over 2024 zijn er circa 3.750 aanvragen voor minimaregelingen gedaan. Dat is inclusief 850 ambtshalve toegekende aanvragen. Het totaal aantal huishoudens dat we daarmee hebben bereikt lag in 2024 op 3.008. Volgens de laatst bekende cijfers van het CBS over 2022 zijn er in onze gemeente 4.883 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Ons bereik voor 2024 lag daarmee op bijna 62%. Uit het dashboard blijkt dat er over 2025 in totaal 3159 aanvragen voor een minimaregeling zijn gedaan. SWF Tichtby belt ook inwoners en er komen inwoners naar de inloopmomenten. Soms levert dat een aanvraag op, maar soms ook niet. Die mensen zijn wel bereikt, maar hebben geen werkproces en uitbetaling. Soms wordt hiervan wel een vastlegging door het KCC of in Suite gedaan. We zijn nog aan het onderzoeken hoe we die aantallen eruit kunnen halen. Huishoudens met een afgewezen aanvraag of die zijn gebeld/gezien tijdens een inloopmoment (zonder daadwerkelijke aanvraag), zijn wel bereikt. Ze worden echter niet meegerekend in de percentages die hierboven staan. 44.

We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaat: - Zo veel mogelijk huishoudens helpen om energie te besparen. Toelichting: We pakken de armoedebestrijding en energietransitie gezamenlijk op met een langjarig integraal traject. We ontwikkelden hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede. Zie ook speerpunt 18 van programma ruimte. De raad heeft op 28 september 2023 ingestemd met de subsidieregeling Witgoedvervanging en de subsidieregeling Bodem- of vloerisolatie. Inwoners die tot de doelgroep behoren zijn uitgenodigd om gebruik te maken van deze regelingen. Een aanvraag indienen kon tot 1 november 2024. De subsidieregeling Witgoedvervanging is hierna verlengd tot 1 april 2025. Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we vanaf de start 5.134 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed. De regeling is per 1 juli 2025 beëindigd. In samenwerking met medewerkers energietransitie wordt een plan gemaakt voor vervolgacties om energiearmoede tegen te gaan. Het doel van de nieuwe acties is om maatregelen door te voeren die structureel bijdragen aan een lagere energierekening voor inwoners die rond het minimum leven. Hierbij kijken we onder andere naar voorbeelden uit andere Friese gemeenten.

Het plan wordt in het eerste kwartaal van 2026 afgerond. Woningeigenaren kunnen zonder ecologisch onderzoek en een omgevingsvergunning hun woning laten isoleren door een isolatiebedrijf dat natuurvriendelijk isoleert. Dit heeft voornamelijk betrekking op spouwmuurisolatie en dakisolatie vanaf de buitenzijde. Met de methodiek Natuurvriendelijk isoleren (NVI) maken isolatiebedrijven gebouwen van tevoren natuurvrij en registreren ze hun werkzaamheden in een meldingsapplicatie. Het bijhouden van werkzaamheden is van belang, omdat landelijk is afgesproken dat maximaal 6% van de gebouwen per CBS-buurt geïsoleerd mag worden: 3% voor 2024, 2% voor 2025 en 1% voor 2026. Hierdoor kunnen we meer doen om mensen te helpen hun woning te verduurzamen. Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Op 11 juni 2024 heeft het college van B&W de Subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie vastgesteld. Deze regeling is bedoeld voor woningeigenaren met een woning met een WOZwaarde van maximaal € 350.000 en een energielabel D tot en met F of vergelijkbare energetische staat. Er zijn tot einde 2025 2.347 aanvragen gedaan.

Pagina 42 van 235

O24.003054

45.

Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaat: - Er is in 2025 een uitvoeringsplan Schuldhulpverlening met daarin een breed pakket aan maatregelen. - We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). Toelichting: De landelijke Schuldpauzeknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten met het aansluiten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We hebben dit onderwerp breder aangepakt door ook naar onze positie als schuldeiser te kijken. Daarbij hebben we ook sociale incasso binnen onze organisatie en het Convenant Lokale Overheid meegenomen. Deze onderdelen en ook de overige genoemde punten (zie de indicatoren) zijn verder uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025-2026. Het uitvoeringsplan is op 10 december 2024 door het college van B&W vastgesteld.

De volgende acties uit het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025 – 2026 worden momenteel uitgevoerd: Gemeente als schuldeiser Eén van de actiepunten van het uitvoeringsplan is ‘Gemeente als schuldeiser’, waaronder de schuldpauzeknop valt. We zijn in september 2025 gestart met het maken van een inventarisatie van de huidige werkwijze en de mogelijkheden die er bestaan. Aan de hand daarvan gaan we beoordelen hoe we sociaal incasseren in brede zin binnen de organisatie kunnen borgen. De raad wordt hierover geïnformeerd via de bestuursrapportages. Pilot Samenwerking met Bewindvoerders We zijn aan het onderzoeken hoe we de samenwerking met bewindvoerders kunnen optimaliseren. Hierin leggen we de focus op drie thema's: de instroom, de doorstroom richting een schuldregelingstraject en de uitstroom. Het doel van deze pilot is dat inwoners met de passende begeleiding sneller kunnen uitstromen richting zelfredzaamheid. Ze krijgen beter passende begeleiding, zowel voor als na instroom bij een bewindvoerder. In december 2025 zijn wij begonnen met de applicatie Plinkr Nazorg. Dit is een applicatie waarmee wij inwoners die onder beschermingsbewind staan, kunnen begeleiden richting zelfredzaamheid. Hiervoor is een goede samenwerking met de betreffende bewindvoerders nodig. Eind 2025 waren hier al 10 bewindvoerderskantoren bij aangesloten.

Project Proces Schuldhulpverlening We zijn door een klantreis van een inwoner met schulden gestart met het in kaart brengen van onze eigen dienstverlening. Het doel hiervan is om zowel voor de inwoners als onze eigen organisatie tot een toegankelijk, duidelijk en efficiënt proces te komen. We maken gebruik van de Routekaart Financiële Zorgen van de VNG, waar de nadruk ligt op het begeleiden van inwoners richting zelfredzaamheid. Tijdens dit project worden ook alle elementen van de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening in kaart gebracht en geïmplementeerd in de gemeente. Dit zal op lange termijn leiden tot een besparing op de uitgaven, doordat we inwoners eerder bereiken en het aantal terugvallen verlaagd wordt. Aansluiting op Geldfit.nl Wij zijn inmiddels aangesloten bij Geldfit.nl. Dit is een platform dat inwoners helpt hun financiële situatie te verbeteren. Het biedt toegang tot een uitgebreide sociale kaart met lokale en landelijke hulpinitiatieven. Via deze website en een gratis telefoonnummer kunnen inwoners inzicht krijgen in hun financiële situatie en passende hulp vinden.

Pagina 43 van 235

O24.003054

46.

We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaat: - We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting: Er zijn reeds gesprekken gevoerd met Arriva over het afnemen van een Meedoenpas, een pas waarmee minima in de daluren onbeperkt met bus en trein kunnen reizen. Momenteel wordt onderzocht hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Dit onderzoek wordt in plaats van in 2025 in het voorjaar van 2026 afgerond.

47.

Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan. Indicatoren/te behalen resultaat: - We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. Een hernieuwde, landelijke visie op de kostendelersnorm zit in de aankomende wetswijzigingen rondom Participatiewet in Balans. Deze wordt medio 2025 verwacht. - We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting: Wij werken zoals beschreven bij de indicatoren hierboven. Ten aanzien van de Participatiewet in Balans is de inzet dat de eerste maatregelen per 1 januari 2026 in kunnen gaan. Het kabinet kijkt samen met onder meer de Vereniging van Nederlandse Gemeenten naar de termijn van invoering per maatregel. De kostendelersnorm is een van die maatregelen. Het wetsvoorstel Participatiewet in Balans bepaalt dat de kostendelersnorm niet van toepassing is op inwoners die voor het leveren van mantelzorg bij een intensieve zorgbehoefte tijdelijk gebruikmaken van een hoofdverblijf elders. Dit geldt niet alleen voor de mantelzorgverlener, maar ook voor de mantelzorgontvanger. Deze wetswijziging gaat per 1 januari 2026 in.

Het is nu al mogelijk om maatwerk toe te passen bij de kostendelersnorm, bijvoorbeeld bij tijdelijk verblijf door een crisissituatie, dakloosheid. Waar dat nodig is passen we dat toe. Dit behoeft altijd per geval een individuele beoordeling. Er zijn volgens de Divosa Benchmark in Súdwest-Fryslân 184 uitkeringen waarbij sprake is van kostendeling.

48.

We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaat: - We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. - We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. - We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers en de POH-GGZ Jeugd. Toelichting: Ook in 2025 hebben we geïnvesteerd in de inzet van de POH-GGZ Jeugd, omdat zij lichte ondersteuning bieden en er daardoor minder doorverwijzingen plaatsvinden. Het streven is een dekking van 100% (bij elke huisartsenpraktijk een POH-GGZ Jeugd). Er zijn verschillende redenen waarom huisartsen geen POH-GGZ Jeugd willen of kunnen faciliteren, zoals gebrek aan ruimte, een eigen POH-GGZ in dienst die ook jeugdigen ziet of weinig vraag naar jeugdhulp. De gemeente heeft tweemaandelijks overleg met de POH’s-GGZ jeugd. Daarnaast organiseren we twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst met de schoolmaatschappelijk werkers van het gebiedsteam, de POH GGZ Jeugd, leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD. Deze netwerkbijeenkomsten helpen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren, doordat verschillende hulpverleners elkaar weten te vinden. De overleggen zijn bedoeld om signalen op te halen en ontwikkelingen te delen.

Daarnaast is er twee keer per jaar overleg met een delegatie van de regiocommissie huisartsen, waarin naast de POH-GGZ Jeugd ook overige zaken

Pagina 44 van 235

O24.003054

in de samenwerking met huisartsen worden besproken. Er is een nieuw dashboard ingericht voor de hulpvragen die bij de POH-GGZ Jeugd komen. Na wat opstartproblemen en onvolkomenheden kan er sinds eind 2025 data in het dashboard gezet worden. 49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaat: - Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. - Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. - We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA). Toelichting: We zijn, als een van de koppelgemeenten van mandaatgemeente Smallingerland, nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA). We hebben provinciaal een regioplan opgesteld om de zorg toekomstbestendig te houden en domeinoverstijgende afspraken maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg, zodat de inwoners die acuut een beroep moeten doen op respijtzorg geholpen worden en achteraf gekeken wordt waar de rekening neergelegd wordt. We zijn ondermandaatgemeente (namens de Friese gemeenten) voor de opgave mentale gezondheid en veerkracht, waarin we met partijen uit het medisch en sociaal domein een transformatieagenda hebben opgesteld om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren.

Zo werken we onder andere aan een integrale aanpak voor mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA), zetten we laagdrempelige steunpunten op waar mensen samen met ervaringsdeskundigen kunnen werken aan hun herstel en richten we verkennende gesprekken in samen met de zorg, zodat de inwoners naar de juiste zorg of ondersteuning worden doorverwezen. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is hierin leidend. Het transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht is goedgekeurd door de beoordelende zorgverzekeraars en gemeente en komt daarmee in aanmerkingen voor € 43 miljoen transformatiegelden, waarvan ca. €23 miljoen bestemd is voor de Friese gemeenten en welzijnsorganisaties. Daarnaast maken we onderdeel uit van het Transformatieplan versterken sociale basis, waarin naast provinciebrede interventies ook ingezet wordt op een lerend netwerk van lokale interventies om de sociale basis te versterken. Het transformatieplan Versterken sociale basis is goedgekeurd, maar helaas zijn de landelijke IZA-transformatiemiddelen op. Stichting De Friesland heeft haar voorwaarden aangepast, zodat goedgekeurde Friese transformatieplannen waarvoor geen landelijke middelen meer beschikbaar zijn, alsnog in aanmerking kunnen komen voor een financiële bijdrage. Het onderdeel Versterken sociale basis kan rekenen op een bedrag van €1,7 miljoen.

In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en de zorgverzekeraar/het Zorgkantoor een bestuurlijke regiotafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan regionaal uit te voeren. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domeinoverstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren. We organiseren deze ketenaanpakken in overleg.

50.

We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaat: - We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. - Eind 2025 hebben we geen inwoners meer in “perspectiefgroep onbekend” die langer dan 2 jaar in de uitkering zitten. Op dit moment gaat het om ruim 200 mensen. - In 2025 gaan we met 100 inwoners uit de categorie Van Waarde in gesprek om te bepalen in hoeverre er voor hun mogelijkheden zijn om te groeien misschien zelfs richting de arbeidsmarkt. Indien deze kansen er zijn, worden zij intensief begeleidt om deze groei te bereiken.

Pagina 45 van 235

O24.003054

Toelichting: In 2023 is het implementatieplan door het dagelijks bestuur (DB) van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West vastgesteld. Vanaf 1 januari 2024 vormen dit plan en de Businesscase de basis voor de uitvoering. Nadat alle raden hun colleges toestemming hadden verleend om de Gemeenschappelijke Regeling te wijzigen heeft Súdwest-Fryslân de gewijzigde GR gepubliceerd. De raden hebben enkele omissies geconstateerd in de conceptverordening over de gezamenlijke raadsadviescommissie en deze kenbaar gemaakt aan de wethouders c.q. DB-leden. Het DB heeft hiermee ingestemd en het algemeen bestuur (AB) heeft deze verwerkt in de verordening. Het AB heeft vervolgens de raadsadviescommissie ingesteld. De evaluatie van de businesscase is afgerond. In het najaar van 2025 is de evaluatie via een actieve informatie aan de raad aangeboden. Uit de evaluatie zijn aanbevelingen voortgekomen die voornamelijk betrekking hebben op transparantie en het maken van duidelijke afspraken. Waar mogelijk worden deze aanbevelingen direct overgenomen. Daarnaast worden zij meegenomen bij de totstandkoming van de strategische visie. Eind 2025 is hierover een actieve informatie aan de raad gestuurd. De eerste fase richting een nieuwe strategische visie is afgerond.

Op 16 december 2025 hebben de colleges van de vier samenwerkende gemeenten het procesvoorstel voor het visietraject sociale infrastructuur voor kwetsbare werkzoekenden (fase 2) vastgesteld. De vier gemeenten in Fryslân‑West treden hierin gezamenlijk op als opdrachtgever, omdat de visie breder is dan de sociale werkvoorziening van de GR Fryslân‑West. De raad is actief geïnformeerd over dit procesvoorstel. De start van fase 2 wordt nu voorbereid door onder andere te zoeken naar de juiste vorm van projectbegeleiding. De uitvoeringsperiode voor fase 2 start in het tweede kwartaal 2026 en loopt tot en met het derde kwartaal van 2027. In deze periode worden consultaties gehouden met strategische partners, adviesraden en de vier gemeenteraden. De gemeenteraden stellen vervolgens de uitgangspunten voor de visie vast. Op basis daarvan wordt de regionale visie op de sociale infrastructuur opgesteld. In het derde kwartaal van 2027 leggen de colleges de visie ter besluitvorming voor aan de gemeenteraden, die deze uiteindelijk vaststellen.

Jeugdzorg Jeugdzorg heeft al ruime tijd de aandacht, niet alleen inhoudelijk, maar ook gezien de toename van het gebruik en de kosten. Het gebruik van jeugdzorg is zowel in onze gemeente als in vergelijkbare gemeenten toegenomen. In juli 2025 heeft de raad een rapportage over de jeugdzorg ontvangen. In 2025 is gewerkt aan maatregelen om de uitgaven beter te beheersen. Voor een deel komen die maatregelen voort uit de analyse van de jeugdzorg uit 2024. In aanvulling daarop zijn in mei 2025 een aantal kansrijke sporen toegevoegd. Door de inzet van een zorgadviseur, die onder andere onderhandelt met zorgaanbieders over de kosten van hulptrajecten besparen we op de uitgaven aan maatwerkcontracten. Er wordt gewerkt aan collectieve inzet van jeugdhulp op scholen en er wordt onderzocht hoe we kunnen besparen op de uitgaven aan zorgboerderijen. Sinds september 2025 wordt met kinderen, ouders en scholen scherper gekeken naar de mogelijkheden voor passend onderwijs, zodat een zorgboerderij niet meer wordt ingezet in plaats van onderwijs. De grenzen tussen passend onderwijs (wetgeving) en de Jeugdwet zijn soms lastig te bepalen. Dit vraagt specialistische kennis. Door extra training en scholing hebben we hier sinds september op ingezet. De resultaten worden in 2026 zichtbaar.

In december 2025 is het nieuwe jeugdbeleid vastgesteld, vanuit de visie dat iedere jeugdige in Súdwest-Fryslân veilig en gezond opgroeit, zich kan ontwikkelen en de nodige vaardigheden en weerbaarheid opbouwt om mee te doen in de maatschappij. Het beleid richt zich daarbij ook op het terugdringen van de toenemende druk en kosten in de jeugdzorg door terug te keren naar de essentie, de basis. De kernstrategie zet in op het versterken van een stevige pedagogische basis. Door problemen te voorkomen of ze vroegtijdig aan te pakken in de directe leefomgeving, zoals thuis, op school, in de buurt of bij een cultuur- of sportvereniging, houden we de hulp dichtbij en effectief. De gebiedsteams spelen hierin een belangrijke rol. Doorontwikkeling van de gebiedsteams moet het mogelijk maken dat zij meer lokale regie kunnen voeren en directe, laagdrempelige ondersteuning kunnen bieden waar mogelijk. En als specialistische jeugdhulp nodig is, wordt die tijdelijk en doelgericht ingezet – altijd afgestemd op de leefwereld van het kind – om duurzame oplossingen te realiseren. Dit integrale beleid vraagt om gezamenlijke inzet. Ouders, scholen, de Pagina 46 van 235

O24.003054

buurt, cultuur- en sportverenigingen én professionals werken intensief samen om ieder kind de kans te geven veilig, gezond en kansrijk op te groeien. Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIGbudget). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. De jaarlijkse aanpassing van het verdeelmodel van de BUIG roept jaarlijks landelijk veel vragen op en een eenduidige verklaring die aansluit bij de praktijk wordt niet gegeven door de makers van het BUIG-model. Ons uitgangspunt is dat de inwoners van onze gemeente zich bij onze gemeente niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om duurzaam mee te kunnen doen. Het uitgangspunt is zelf een inkomen genereren waar dit kan, om toe te kunnen werken naar onafhankelijkheid. Er zijn diverse onzekerheden waar we rekening mee moeten houden. Dit geldt onder andere voor het Rijksbudget BUIG en de taakstelling vanuit de Kansrijke Sporen. De organisatie heeft een Aanvalsplan BUIG opgesteld en zet in op een strakke aansturing en uitvoering van dit plan. Er is inmiddels een externe projectleider/projectadviseur gestart met de opdracht om tot minder instroom en extra uitstroom te komen.

Door ook aan de voorkant in te zetten op begeleiding naar werk of participatie, willen we voorkomen dat inwoners de bijstand instromen. Een voorbeeld is voorkomen dat inwoners in de WW in de bijstand komen. Door eerder inwoners in beeld te krijgen, stromen minder inwoners in de bijstand of kan de uitkeringsduur verkort worden. Diverse acties zijn in gang gezet, gericht op het structureel verlagen van de uitgaven. We hebben in december 2025 het Uitvoeringsplan Werken aan Perspectief vastgesteld. De gemeenteraad is hierover via actieve informatie geïnformeerd. Met dit plan werken we aan de gezamenlijke ambitie iedereen mee te laten doen. Werken aan perspectief is een actieplan met reeds lopende acties en nieuwe acties met als doel om iedereen mee te laten doen. Het is een integrale en duurzame benadering, waarbij we inzetten op preventie, samenwerking en doeltreffendheid. De aanpak bestaat uit vier sporen: 1. Iedereen doet mee Binnen het eerste spoor ‘Iedereen doet mee’, zetten we primair in op de opgaven uit de Sociale Koers rond bestaanszekerheid en gelijke kansen: In Súdwest-Fryslân heeft iedereen zoveel mogelijk grip op zijn leven, is zelfredzaam en voelt zich mentaal gezond. 2. Jongeren Om jongeren optimaal perspectief te bieden, is het projectplan ‘Integrale Jongerenaanpak’ opgesteld.

Hiermee voorkomen we dat jongeren langdurig afhankelijk worden (en blijven) van de Participatiewet en vergroten we hun kansen op onderwijs, werk en participatie. 3. Nieuwkomers Werk en participatie vormen het fundament van inburgering en integratie: als doel, als middel en als resultaat. Vanaf het eerste contactmoment – vaak al in het AZC – investeren we in vertrouwen en perspectief. 4. Ondernemen(dheid) De gemeente draagt ondernemers een warm hart toe. Dit spoor geeft richting aan de gemeentelijke ambities en ontwikkelingen op het gebied van ondersteuning aan ondernemers die behoren tot de doelgroep van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). Elk spoor bevat een combinatie van voortzetting van bestaande activiteiten, nieuwe acties, een integrale samenwerking en doelstellingen die we willen gaan realiseren. Empatec en Pastiel zijn voor ons dé strategische ketenpartners in het begeleiden van inwoners naar werk. We zien deze opgave nadrukkelijk als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarom zetten we in op het intensiveren van de samenwerking. Ontwikkelingen ziekenhuis Antonius/zorglandschap In mei 2025 heeft het Antoniusziekenhuis besloten om in Sneek te blijven. Dit besluit heeft grote gevolgen: voor het zorglandschap in onze gemeente en ook in het behouden van voorzieningen.

Waar we vreesden dat met het verdwijnen van het ziekenhuis een spiraal van verschraling zou ontstaan, kunnen we nu optimistischer vooruitblikken. Want hoewel het ziekenhuis behouden is voor Sneek zullen de komende jaren wel wijzigingen in het zorglandschap komen. De gemeente heeft daarin een rol. Samen met lokale stakeholders uit zorg en welzijn en met inwoners gaan we ons richten op de toekomst. Hoe kunnen we zorgen voor Pagina 47 van 235

O24.003054

verbinding en samen werken aan een toekomstbestendig gezondheidslandschap. Speciale aandacht gaat uit naar de arbeidsmarkt: hoe kunnen we in een krappe arbeidsmarkt zorgen voor voldoende goed opgeleide medewerkers? Deze opdracht vloeit voort uit de moties van de gemeenteraad van 20 juli 2023 en 18 april 2024. Aan onderstaande acties wordt uitvoering gegeven. • • • • • •

Intensiveren van contacten met de eerstelijnszorg; Overleg met ziekenhuizen en zorgverzekeraars over de ontwikkeling van een gezamenlijke visie op het gezondheidslandschap; Verkennen van mogelijke gebiedsontwikkeling van het huidige ziekenhuisterrein en directe omgeving zodat het ziekenhuis en het gezondheidslandschap in bredere zin beter gefaciliteerd worden; Organiseren van bijeenkomsten met ondernemers over de gevolgen van wijzigingen in het zorglandschap, het verkennen van de mogelijkheden om de beste zorg, hier in SúdwestFryslân te organiseren; Het samenbrengen van alle stakeholders (zorg, onderwijs, ondernemers) rondom dit thema, bij voorbeeld door het organiseren van een symposium; Diverse werkbezoeken en ontvangsten.

De raad heeft budget beschikbaar gesteld. Van het budget resteert nog ongeveer € 175.000. Dit blijft nodig voor inzet van medewerkers en het organiseren van bijeenkomsten met stakeholders over het (toekomstige) zorglandschap. Beschermd wonen Beschermd wonen (BW) voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging WLZ-GGZ) is er minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg). Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd voor deze zorg. Door de verschuiving in de financiering zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet. Deze was al wel ingekocht tot 2026, waardoor er de afgelopen jaren door centrumgemeente Leeuwarden een overschot is terugbetaald. De behoefte is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. In de nieuwe inkoopprocedure (2026-2030), die inmiddels is afgerond, zijn producten toegevoegd om een meer passend zorgaanbod binnen BW te kunnen bieden.

Daarbij zijn ook tarieven herzien, zodat deze marktconform zijn en er meer BW-plekken vanuit de Wmo worden ingezet door zorgaanbieders. Beschermd wonen is een redelijk zware indicatie voor inwoners met een grote zorgvraag. Veel liever zetten we in op Wmo-ambulant. Dit is ook in lijn met de landelijke trend: wonen in de wijk. Normaliseren is belangrijk. Door meer in te zetten op wonen in de wijk zetten we minder in op Beschermd Wonen. Tevens kende de huidige inkoop BW minder mogelijkheden tot wonen in de wijk. Vanaf de nieuwe aanbesteding liggen hier meer kansen en mogelijkheden. Met de inzet van het project Bankhoppers kunnen we nog meer en beter de doelgroep bedienen. Binnen SWF hebben we nauwelijks ondersteuningsmogelijkheden voor deze doelgroep. Ook regionaal zijn die mogelijkheden minimaal. De Schuilplaats en in de toekomst ook Pand6 sluiten aan op de brede aanpak dakloosheid (BAD) en onconventioneel wonen. Allemaal kansen om de doelgroep, die we nu onvoldoende bereiken en waarvoor we onvoldoende plekken, meer en beter te bedienen. Suïcidepreventie In juni 2024 is de initiatiefwet integrale suïcidepreventie aangenomen, waarmee integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak wordt en bestaand beleid geborgd wordt. Hiervoor wordt de Wet publieke gezondheid aangepast. De wet treedt in werking op 1 januari 2026.

Omdat gemeenten een belangrijke rol krijgen, is door de VNG een uitvoeringstoets uitgevoerd. Het beschikbare budget voor uitvoering van deze wet is een structureel bedrag van € 44.000 per jaar (Septembercirculaire 2025). De gemeente is met het Plan van aanpak Suïcidepreventie in SúdwestPagina 48 van 235

O24.003054

Fryslân 2023–2026 goed voorbereid. Het plan van aanpak is als bijlage toegevoegd aan de Nota Gezondheid. De gemeenteraad is met een actieve info geïnformeerd over de nieuwe wet en de uitvoering binnen de gemeente. In 2025 werd uitvoering gegeven aan het plan van aanpak op basis van de vier pijlers van de Supranet Community- aanpak: publiekscampagne, gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen en het versterken van de ketenaanpak. Van 2 t/m 8 juni 2025 vond de ‘Week van de Mentale Gezondheid’ plaats. In de gemeente Súdwest-Fryslân was er een breed aanbod van activiteiten rondom mentale gezondheid: van creatieve workshops tot inspirerende informatieavonden. Vanuit Cool Súdwest is het Stresstival van ‘Zeg eens eerlijk’ op een aantal VO- scholen georganiseerd. Daarnaast is er een informatieavond voor ouders over stress en prestatiedruk bij jongeren geweest. Van 8 t/m 14 september 2025 was de Wereld Suïcide Preventie Week. In de gemeente SúdwestFryslân zijn verschillende activiteiten georganiseerd. Er is een gatekeeperstraining suïcidepreventie georganiseerd voor in – en externe professionals. Daarnaast is er in samenwerking met Stichting 113 en GGD Fryslân een Man & (ûn)Macht Moeting- Man in Mind Meetup (MiMM) georganiseerd voor de risicogroep mannen van middelbare leeftijd (40-70 jaar).

Deze bijeenkomst had tot doel het taboe rondom het praten over mentale gezondheid en suïcidaliteit te doorbreken en hoop te geven. Specifieke subgroepen die aan bod kwamen waren agrariërs en de LHBTIQ+ doelgroep. Aan de MiMM was ook een campagne verbonden om dit thema breed onder de aandacht te brengen in de gemeente. Deze campagne loopt langer door. In het laatste kwartaal van 2025 waren er kennismakingsgesprekken met betrokken inwoners en professionals uit de gemeente naar aanleiding van de Man in Mind Meetup (MiMM). Deze gesprekken stonden in het teken van kennismaken en inventariseren waar behoeften liggen en wat mensen zelf in kunnen brengen. Ook is er in deze periode een gatekeepertraining suïcidepreventie georganiseerd voor professionals en een gatekeepertraining voor erfbetreders in de agrarische sector. Opvang vluchtelingen en ontheemde Oekraïners, huisvesting statushouders Binnen dit thema wordt gewerkt aan de opvang van asielzoekers (i.s.m. COA) en Oekraïense ontheemden en de huisvesting van statushouders die aan onze gemeente zijn gekoppeld. De noodopvang in Heeg is op 1 mei 2025 beëindigd. Het AZC in Sneek blijft open totdat de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland in gebruik wordt genomen. Naar verwachting is dit eind 2026 of begin 2027.

Op 8 mei 2025 heeft de raad ingestemd om met een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) medewerking te verlenen aan het realiseren van deze opvanglocatie en heeft zij de grondexploitatie vastgesteld. Met het huidige AZC in Sneek wordt voldaan aan de opgave die aan Súdwest-Fryslân wordt gesteld vanuit de Spreidingswet. Met de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland met een capaciteit van 450 plekken voor asielzoekers voldoet Súdwest-Fryslân niet meer aan deze opgave. Er wordt gezocht naar een oplossing voor de langere termijn. We hopen een woonplek/opvanglocatie te kunnen bieden aan een combinatie van diverse doelgroepen. Het pand dat gemeente heeft aangekocht aan de Eeltjebaasweg in Sneek is in juni 2025 in gebruik genomen voor de opvang van circa 60 Oekraïense ontheemden. Verder zijn met succes onderhandelingen gevoerd over lopende huurcontracten om de kosten omlaag te brengen, overeenkomstig de verlaagde vergoeding vanuit het Rijk. Súdwest-Fryslân voldoet ruimschoots aan de inspanningsverplichting conform de Friese verdeelsleutel. Doel is om eveneens te voldoen aan de landelijk vastgestelde verdeelsleutel. Om deze reden worden meer locaties verkend. De opvang is de laatste maanden zodanig ingericht dat Oekraïense ontheemden kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud.

Hiermee spelen we ook in op een mogelijk toekomstig uitgesteld verblijf als de RTB (Richtlijn Tijdelijke Bescherming) komt te vervallen. Op last van het Rijk is een systeem geïmplementeerd voor de inning van een eigen bijdrage en het vervallen van leefgeld voor Oekraïense ontheemden met betaald werk. De EU heeft besloten de Richtlijn tijdelijke bescherming (RTB) met een jaar te verlengen tot en met 4 maart 2027. Dat betekent dat voor de opvang van Oekraïense ontheemden van rijkswege financiële middelen beschikbaar blijven tot 4 maart 2028 (RTB+1).

Pagina 49 van 235

O24.003054

In 2025 is een deel van de achterstand op de huisvesting van statushouders ingelopen. Jaarlijks schommelt de taakstelling huisvesting statushouders tussen de 170 en 220 personen. De achterstand is op peildatum 1-2-2026 70 personen (statushouders). Om een echte slag te maken in het behalen van de taakstelling is gemeentelijk initiatief nodig. Idealiter biedt dit initiatief niet alleen tijdelijke woonruimte voor statushouders, maar wordt er een combinatie gemaakt met andere urgent woningzoekenden. Er komen rijksregelingen beschikbaar, die gecombineerd kunnen worden om een versnelling van de huisvesting, onder meer met een doorstroomlocatie, op gang te brengen. Er wordt gezocht naar geschikte locaties en passende woonvormen. Hierbij is het van belang een combinatie te maken met arbeidsparticipatie en persoonlijke begeleiding.

Pagina 50 van 235

O24.003054

3. Wat heeft het gekost? Overzicht lasten en baten per hoofdtaakveld (bedragen x € 1.000) Lasten

01 Onderwijs

Primitieve Begroting na begroting wijziging

Rekening 2025

Voordeel / Nadeel

12.454

1.428

12.518

13.882

02 Sport

8.833

10.409

9.639

770

V

03 Cultuur

10.371

12.159

12.573

-414

N

04 Dichtbij meedoen

26.521

29.088

27.142

1.946

V

05 Gebiedsgericht werken

10.958

11.905

12.327

-422

N

06 Lichte ondersteuning

88.675

88.333

90.970

-2.638

N

07 Specialistische ondersteuning

48.287

52.937

54.647

-1.710

N

Totaal lasten

206.162

218.712

219.752

-1.041

N

Primitieve Begroting na begroting wijziging

Rekening 2025

Voordeel / Nadeel

Baten

V

01 Onderwijs

2.842

3.994

2.954

-1.040

N

02 Sport

2.197

2.444

2.630

186

V

03 Cultuur

647

735

720

-15

N

15.302

17.280

17.823

542

V

04 Dichtbij meedoen 05 Gebiedsgericht werken

57

593

692

100

V

06 Lichte ondersteuning

37.520

38.681

39.645

964

V

07 Specialistische ondersteuning

2.719

1.500

1.638

138

V

61.285

65.227

66.101

874

V

-144.877

-153.484

-153.651

-167

N

Toevoegingen (in reserve)

-143

-12.796

-12.796

0

V

Onttrekkingen (uit reserve)

390

11.922

12.458

536

V

-144.630

-154.358

-153.989

369

V

Totaal baten Saldo baten en lasten Mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

Pagina 51 van 235

O24.003054

2.2.2. Programma 2: Ruimte

1. Wat hebben we bereikt? In de ruimte hebben we te maken met heel veel urgente opgaven die allemaal een plek nodig hebben. Om hierin de goede keuzes te maken is een scherpe visie op ons leefgebied nodig. De gemeentelijke omgevingsvisie wordt het overkoepelende document en instrument voor ruimtelijke sturing. Met de Gemeentelijke Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân (GOVI) geven we richting aan de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling van Súdwest-Fryslân op de lange termijn. Deze visie gaat het kader vormen voor integrale, ruimtelijke keuzes over wonen, werken, bereikbaarheid, landschap, energie, natuur en leefbaarheid. De route naar een gemeentelijke omgevingsvisie zijn we in 2025 gestart met het opstellen van de position paper GOVI Súdwest-Fryslân. De position paper geeft eerste gedachtelijnen aan over hoe Súdwest-Fryslân er in 2060 uit zou kunnen zien. De toekomst als resultaat van keuzes vóór 2030: want vóór 2030 staan we voor ingrijpende opgaven en keuzes, die bepalend zijn voor de toekomst van Súdwest-Fryslân. Hiermee is de position paper een eerste aanzet tot een gemeentelijke omgevingsvisie. De position paper markeert een tussenstap: het legt de gezamenlijke opgaven, spanningen en kansen bloot en biedt houvast voor vervolgbesluiten, bestuurlijke afstemming en de verdere uitwerking. In Súdwest-Fryslân werken we gebiedsgericht aan de vitaliteit van onze kernen.

Vanuit samenhang sturen we op meerdere opgaven binnen een gebied, met een gedeeld perspectief op kwaliteit, haalbaarheid en fasering. Hiervoor stellen we integrale visies en gebiedsagenda’s op. Voor Sneek stelden we in 2025 de ‘Ruimtelijke Strategie Sneek 2050’ het ontwikkelkader voor de komende 25 jaar vast. Deze strategie geeft richting aan stedelijke ontwikkelingen en gebiedsontwikkeling. De Ruimtelijke Strategie ziet Sneek (in een stedelijke zone met Bolsward en IJlst) als het regionale zwaartepunt voor voorzieningen, werk en woningbouwontwikkeling. De strategie is gericht op het innemen van een sterke positie in te nemen in het Fries Stedelijk Netwerk (FSN) en daarmee voor Súdwest-Fryslân als geheel een kwalitatief voorzieningenniveau te behouden of te versterken en voor het aantrekken van externe financiële middelen.

Pagina 52 van 235

O24.003054

In Bolsward richt de inzet zich op dit moment eveneens op een combinatie van gebieden waar sprake is van integrale gebiedsontwikkeling. Voor de binnenstad hebben we de Gezamenlijke Agenda Binnenstad Bolsward opgesteld om met elkaar aan de slag te gaan met het versterken van wonen, voorzieningen, cultuur en lokale bedrijvigheid in het compacte centrum. Voor het Hart van Bolsward werkten we samen met partners aan een multifunctionele accommodatie (MFA) met zwembad, uitgewerkt. Ook hier is sprake van integrale gebiedsontwikkeling, zodat alle benodigde functies (zoals logistiek, parkeren en veilige fiets- en wandelroutes, maar ook ontmoeting), op een toekomstbestendige en haalbare manier zullen kunnen landen in het parkgebied. Hiervoor wordt nu een voorkeursvariant uitgewerkt en zullen in 2026 en verder nadere richting en besluiten nodig zijn. We werkten ook aan plannen voor Gebiedsontwikkeling Bolsward-West, een integrale gebiedsontwikkeling. Dit betreft onder meer de uitbreiding van bedrijventerrein De Marne, de milieustraat en het mogelijk maken van nieuwe economische activiteiten, waaronder innovatieve en duurzame initiatieven. Ook wordt gekeken naar het mogelijk faciliteren van een waterstofontwikkeling. De grote opgave op de woningmarkt bleef ook in 2025 onverminderd groot.

We zitten weliswaar goed op koers met het realiseren van de woningbouwambities maar de druk blijft groot. De prijzen stijgen nog steeds en de druk op de woningmarkt is groot. Dit vraagt om een actieve gemeente met visie. In 2025 werkten we aan de Omgevingsvisie op het thema Wonen. Deze is onlangs door de raad vastgesteld. Hiermee zetten we een belangrijke koers voor onze woningbouw neer, Het vervolg is het vaststellen van het Volkshuisvestingsprogramma door het college. In veel kernen blijven we de woningbouw actief stimuleren, Door gronden te verwerven, tenders uit te zetten en gronden voor woningbouw uit te geven. De gemeente speelt ook een faciliterende rol bij initiatieven van particulieren en marktpartijen. In de stedelijke zone worden in Harinxmaland en in Bolsward-Oost grotere uitbreidingslocaties gerealiseerd. Maar ook buiten de stedelijke zone (Sneek-IJlst Bolsward) wordt momenteel in 23 kleinere kernen, actief of faciliterend, gewerkt aan woningbouw. Een sterke, toekomstbestendige economie en krachtig ondernemerschap is van groot belang voor onze inwoners. De uitdaging ligt in de toekomstbestendigheid van onze economie. Hoe zorgen we dat onze ondernemers goed worden gefaciliteerd zodat ze de uitdagingen aan kunnen gaan. We werken aan zowel de fysieke randvoorwaarden als de sociaal economische randvoorwaarden.

In 2025 is De Hemmen III gereed gekomen en de eerste ondernemer is inmiddels druk aan het bouwen. Hiermee kunnen veel ondernemers in onze gemeente zich de komende jaren door ontwikkelen en ontstaat er op andere terreinen ook weer ruimte en dynamiek voor ondernemers in een andere groeifase. Ook in Bolsward en Makkum zijn vervolgstappen gezet voor nieuwe uitbreidingen van bedrijventerreinen. Ook in de voor ons zo belangrijke gastvrijheidseconomie hebben we belangrijke stappen gezet met het borgen van de uitvoeringskracht van de visies “Súdwest-Fryslân activeert je” en de evenementenvisie “Aan de slag met evenementen” voor 2025 en daarna. In de programmabegroting 2026 e.v. zijn structurele middelen opgenomen voor de uitvoering van de visie Gastvrijheidseconomie 2035. In samenwerking met stakeholders werken we uit welke hoofdthema’s de uitvoering zich de komende jaren moet richten en welke prioriteiten daarbij horen. In het eerste kwartaal van 2026 wordt hierover een voorstel aan het college voorgelegd. Verder is in 2025 het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties Súdwest-Fryslân met de bijbehorende beleidsregels vastgesteld. Daarmee hebben we nu een goed kader voor de verdere ontwikkeling als top gastvrijheids- en verblijfsgemeente. Mobiliteit is onderdeel van het dagelijks leven en kent vele vormen: verplaatsingen met de fiets, auto, het openbaar vervoer, lopend of varend.

Goed beleid is essentieel om Súdwest-Fryslân verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar te houden voor de inwoners. Sinds de vaststelling van het huidige Verkeers- en Vervoersplan in 2013 is de wereld van mobiliteit ingrijpend veranderd. Ontwikkelingen zoals vergrijzing, groei van kernen, vervoersarmoede, nieuwe mobiliteitsvormen, verduurzaming en de kwetsbaarheid van het verkeersnetwerk vragen om een actuele en integrale visie. We hebben daarom in 2025 een belangrijke stap gezet in een toekomstbestendige mobiliteit van onze inwoners met het opstellen van het Mobiliteitsprogramma ‘Mobiliteit voor iedereen in Súdwest-Fryslân! - samen in beweging naar 2040’ Hierin schetsen we de koers voor toekomstbestendige mobiliteit in Súdwest-Fryslân.

Pagina 53 van 235

O24.003054

De uitdagingen in ons landelijk gebied blijven groot en worden ook in grote mate beïnvloed door ontwikkelingen op Europees, Rijks en provinciaal niveau. We hebben te maken met bodemdaling in het veenweidegebied en een veranderend klimaat: een extremere neerslag en tegelijkertijd verdroging. Tegelijkertijd staan de agrariërs onder druk door veranderende regelgeving onder meer als het gaat om stikstofuitstoot en mest, hogere kosten en onzekerheid over toekomstig beleid. Als gemeente houden we binnen de kaders van onze eigen aanpak Us Plg zoveel mogelijk koers en blijven we werken aan de al lopende processen binnen de veen- en kleigebieden, zoals het Fries Veenweideprogramma en de aanpak binnen het kleigebied binnen Greidhoeke Plus. In 2025 hebben de hand van de Us PLG Uitvoeringsagenda 2025 gewerkt aan de uitdagingen in het landelijk gebied en de landbouw, onder meer met planontwikkeling voor het veenweidegebied en het uitvoeren van pilots zoals het Kruidenrijk grasland. Voor 2026 en 2027 ligt het in de planning een geactualiseerde uitvoeringsagenda, in de vorm van een Omgevingsprogramma, voor te leggen aan de nieuwe raad. We hebben met partners het programmaplan Bioregio opgesteld en vastgesteld (30 oktober 2025) als onderdeel van Greidhoeke Plus. Dit kan nu verder worden uitgevoerd.

We staan als gemeente voor een grote opgave om de omslag van fossiele energie naar duurzame energie in de komende decennia vorm te geven. Dit is een bredere opgave en deze heeft impact op meerdere beleidsterreinen, waaronder mobiliteit, industrie, landbouw en ruimtelijke ontwikkeling. Het programma energietransitie richt zich momenteel met name op de warmtetransitie, energiebesparende maatregelen en het isoleren van woningen in de gemeente Súdwest-Fryslân. Het realiseren van 8.000 aardgasvrije woningen richting 2030 is een belangrijk streven. Er ligt daarom focus op het realiseren van warmtenetten in de kernen met een hogere warmtevraagdichtheid, waaronder Bolsward, Sneek, Workum en Makkum. We hebben in 2025 verdere stappen gezet, onder meer met het gemeentelijke warmteprogramma. inclusief rapportages milieueffecten, participatietrajecten en de voorbereiding van warmtenetten. We hebben een gemeentelijk energiebedrijf opgericht dat in de startblokken staat voor warmteinitiatieven uit De Mienskip. Lokaal initiatief Warm Heeg Warm Heeg is in 2020 als pilot gestart in een periode waarin aquathermie als warmtebron veelbelovend was. Het initiatief levert de gemeente zeer waardevolle praktijkervaring op over wat nodig is om warmtenetten haalbaar en betaalbaar te maken: bronzekerheid, warmtevraag, warmtevraagdichtheid, fasering, governance en risicobeheersing.

De lessen uit Warm Heeg worden gebruikt om de kansrijkheid van warmtenetten in heel Súdwest-Fryslân te toetsen. Er wordt daarnaast gelobbyd, om financiële garanties te realiseren voor het lokale warmteproject Warm Heeg. We hebben zoals bekend in veel delen van Nederland te maken met netcongestie. Ook in SúdwestFryslân heeft dit grote gevolgen voor woningbouw, economie, mobiliteit, verduurzaming en maatschappelijke voorzieningen, zoals blijkt uit de impactanalyse netcongestie (december 2024). Er is daarom in 2025 een regisseur netcongestie aangesteld die aan de slag gaat met een programma netcongestie. Om te verkennen hoe we ondanks de afgekondigde netcongestie op de bedrijventerreinen toch extra elektriciteit beschikbaar kunnen krijgen, zijn we in 2025 op de Hemmen 1 &2 met de VOS de pilot bedrijventerreinaanpak (BTA) gestart. De 1e fase, het in beeld brengen van het energiegebruik en de behoefte in de komende 5 jaar, is afgerond. Voor de 2e fase zijn we aan de slag gegaan met het ontwerpen van scenario’s voor slimmer elektriciteitsgebruik door samen te werken. Dit wordt in 2026 voortgezet

Pagina 54 van 235

O24.003054

2. Wat hebben we daarvoor gedaan? Nr.

Actiepunt

Uitgevoerd?

Hoofdtaakveld Wonen 1.

We gaan in deze coalitieperiode minimaal 1000 woningen bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Minimaal 1000 woningen in 2026 gerealiseerd, waarvan 350 woningen in 2025. - Er worden nieuwe plannen aan de programmering toegevoegd om te kunnen blijven voorzien in de woonbehoefte waar dat nodig is (zie eerdere informatie over het woononderzoek en de woningbouwprogrammering). - Woondeal Rijk: 1980 woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huur en 30% betaalbare koop. - Lagere vraagdruk sociale huur (monitor sociale huur). Kortere wachtlijst in tijd en meer mutaties (meer woningen die naar een nieuwe huurder gaat) en inschrijfduur naar beneden. Toelichting: Zie voor de actualiteit https://sudwestfryslan.nl/thema/wonen-in-sudwest-fryslan/ Locatieontwikkeling In 2025 is vol verder ingezet op de doelstelling om in 2026 minimaal 1000 woningen te realiseren. Er zijn momenteel 26 lopende gemeentelijke woningbouwplannen, Er waren de afgelopen 4 jaar voldoende plannen in voorbereiding om de bouw van minimaal 1000 woningen mogelijk te maken. Deze zijn dan inmiddels ook gerealiseerd. Naast de gemeentelijke woningbouwplannen lopen er plannen van ontwikkelaars o.a. in Blauwhuis, Heeg, Hommerts, IJlst, Makkum, Nijland, Sneek, Stavoren, Wons, Workum en Ysbrechtum. Oosthem. Dit zijn ruim 20 projecten. Hiernaast worden kleinere initiatieven via een Omgevingsvergunning gefaciliteerd.

Sociale huur Toevoeging van sociale huur was ook in 2025 een aandachtspunt en blijft dat, omdat de investeringsmogelijkheden van de corporaties beperkt zijn. Woningcorporaties hebben weinig financiële ruimte om extra sociale huurwoningen toe te voegen, los van de woningbouwplannen die zij reeds in hun planning hebben. Corporaties kijken in hun portefeuillestrategie naar het toevoegen van sociale huurwoningen daar waar de vraag groot is en waar zorgaanbod aanwezig is, veelal daarom in grotere kernen. Er worden bruto voldoende sociale huurwoningen toegevoegd om (op papier) te kunnen voldoen aan de woondeal. Er worden echter door de corporaties de komende jaren te weinig sociale huurwoningen toegevoegd om aan de behoefte te kunnen voldoen. In de periode 2022-2031 is er behoefte aan ongeveer 650 extra sociale huurwoningen (gebaseerd op het woningmarktonderzoek 2024 en de meest recente demografische prognoses). In 2023,2024 en 2025 zijn netto 194 sociale huurwoningen gerealiseerd. De corporaties hebben momenteel1 in totaal een netto toevoeging van 161 in de planning staan. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 hebben woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente afgesproken dat gezamenlijk gezocht wordt naar mogelijkheden voor de bouw van circa 230 extra sociale huurwoningen.

Ondertussen zijn de corporaties terughoudend met de verkoop van sociale huurwoningen. De sociale huur die we als gemeente zelf in woonplannen hebben opgenomen, waar corporaties niet in gaan participeren, gaan we via tenders op de markt brengen. Hierdoor worden er, buiten corporatiewoningen om, wel goedkope (huur)woningen op de markt gebracht. In het kader van de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties is er een aantal malen per jaar ambtelijk en bestuurlijk overleg tussen betrokken partijen over beschikbaarheid en locaties van sociale huurwoningen. Vanuit het Fries Stedelijk Netwerk is in 2025 een verstedelijkingspropositie aan het rijk voorgelegd en deze is tijdens het BO Leefomgeving besproken. De Friese steden en de provincie willen met de propositie het Rijk uitnodigen om samenwerkingsafspraken te maken over een

1 Er vinden nog gesprekken plaats over mogelijkheden van corporaties om in te stappen in lopende projecten

Pagina 55 van 235

O24.003054

gezamenlijke ontwikkelstrategie en investeringsagenda, om daarmee de regio nog steviger op de kaart te zetten. De verstedelijkingspropositie benadrukt de agglomeratiekracht van de vier Friese steden en hun potentieel om bij te dragen aan nationale opgaven, waaronder woningbouw, economie, mobiliteit en voorzieningen. Wat betreft woningbouw zijn in de stedelijke zone Sneek-Bolsward-IJlst mogelijkheden om 5.000 woningen toe te voegen tot 2050. 2.

Er komt een gemeentelijke taskforce die met een integrale aanpak regie neemt op de woningmarkt. Indicatoren/te behalen resultaat: - Taskforce wonen wordt in 2025 voortgezet. - De kernenaanpak wordt toegepast om mogelijkheden voor woningbouw in (kleine) kernen te vergroten. In 2025 worden de trajecten die in 2024 zijn gestart afgerond, en zo mogelijk nieuwe projecten gestart. - Nieuw woonbeleid wordt vastgesteld in 2025. Toelichting: De opdracht van de taskforce voorziet in creatieve woonvormen: boerenerven en wonen op particulier erf. Drie bestaande agrarische bedrijven doen mee aan de pilot om te beoordelen of meer woningen op het perceel kunnen worden gerealiseerd, als de agrarische functie wordt beëindigd. Beleid om woningen en kavel binnen de bebouwde kom te splitsen en bouwen op voormalige boerenerven is inmiddels door het college vastgesteld. Binnen het proces kernenaanpak hebben we samen met inwoners en partijen naar geschikte woningbouwlocaties gezocht. We hebben plannen gemaakt in onder meer Gaastmeer, Warns en Kimswerd. Deze worden in het eerste kwartaal van 2026 afgerond . De gemeenteraad wordt via actieve info geïnformeerd Het traject om nieuw woonbeleid te ontwikkelen (actuele visie op wonen en een volkshuisvestingsprogramma) hebben we opgestart. De startnotitie is op de agenda van de gemeenteraadsvergadering van 3 april 2025 geweest.

De aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen staat geagendeerd voor de raadvergadering van januari 2026

3.

We versnellen procedures. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een snellere realisatie van woningbouw waar mogelijk. - Zo weinig mogelijk vertraging in woningbouwontwikkelingen. Toelichting: Inmiddels werken we binnen het team Vergunningen met een Planregisseur, die gekoppeld is aan grote woningbouwinitiatieven. Ook voeren we het gesprek met indieners van dit soort plannen.

4.

We zetten in op erfpacht en lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Per project advies over de wijze van exploitatie en betaalbaarheid van de woningen. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Toelichting: Er is een woningbouwimpuls subsidie (WBI) binnengehaald die verwerkt wordt in de grondexploitatie van de 6 woningbouwplannen waar extra betaalbare woningen worden toegevoegd, in Boazum, Bolsward-Oost, Scharnegoutum-Noord, Sneek De Wending, Woudsend- It Skar en Workum-Zuid. Op basis van de op 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet worden de woningcategorieën en instandhoudingstermijnen uit de doelgroepenverordening in een Omgevingrecht geborgd.

Pagina 56 van 235

O24.003054

5.

Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang. Indicatoren/te behalen resultaat: - We maken afspraken over voorrang geven aan mensen met sociale binding met ontwikkelaars. Toelichting: Er liep in 2025 een (tweejarige) pilot van Elkien. De raad is daar in december 2023 over geïnformeerd. In anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars worden (waar mogelijk) afspraken gemaakt over het eerst lokaal bekend maken van aanmeldingsmogelijkheid voor woningen. In 2026 zal Elkien de resultaten van deze pilot met de gemeente bespreken.

6.

We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kunnen verhuizen naar levensloopbestendige woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen. - In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. - Uitvoering geven aan de activiteiten uit het omgevingsprogramma wonen en zorg en de gebiedsgerichte aanpak (uitvoeringsprogramma’s wonen en zorg) in 2024/2025. Toelichting: Er is verder uitvoering gegeven aan het omgevingsprogramma Wonen & Zorg: A. Het maken van samenwerkingsafspraken met woningcorporaties en Zorginstellingen bij ontmoetingsplaatsen; B. Er zijn in 2025, gezamenlijk met de partners, in drie grote kernen gebiedsgerichte uitvoeringsprogramma’s Wonen & Zorg opgesteld. Het gaat om Heeg, Wommels en Sneek Sperkhem. Uitgangspunt is dat de levensloopbestendige woningen beschikbaar komen voor 70-plussers met een relatief zware zorgvraag. Deze woningen te concentreren, waardoor betere zorg en ondersteuning worden geleverd. Hiermee worden ook woningen gerealiseerd voor de jongere ouderen. We werken hierin samen met partners, waardoor we mede afhankelijk zijn van processen bij deze andere partners. Dit zorgt soms voor langere trajecten.

7.

We zetten in op een afspraak dat alle sociale huurwoningen in 2050 energieneutraal zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: - (Meerjaren) Prestatieafspraken met de woningcorporaties, waarin dit wordt meegenomen. Wanneer sociale huurwoningen in de wijk aanwezig zijn, worden of zijn deze meegenomen in de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen. Toelichting: Corporaties zijn wettelijk verplicht om alle sociale huurwoningen in 2050 CO2-neutraal te hebben. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 hebben we afgesproken welke stappen corporaties de komende jaren zetten om toe te werken naar CO2-neutraal in 2050 en welke investeringen zij hierin doen.

8.

We gaan creatief aan de slag met verpauperde panden en panden die leegkomen en geschikt zijn voor woongroepen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Dit blijft een actiepunt dat gedurende de gehele coalitieperiode onder de aandacht is. De genoemde locaties worden in 2025 op de markt gebracht voor een woonontwikkeling (bij locatie voormalig kaaspakhuis Osingahuizen in combinatie met horeca). Het actief aankopen van leegstaande en verpauperde panden is vanwege uitdagingen op het vlak van capaciteit slechts beperkt gelukt.

Pagina 57 van 235

O24.003054

Toelichting: Op enkele locaties werken we aan woningbouwontwikkeling. De locatie van het verpauperde, maar reeds gesloopte, gebouw van BoRent aan het IJlsterplein wordt meegenomen in de tender voor woningbouw. Het voormalige kaaspakhuis in Osingahuizen wordt herontwikkeld naar horeca en woningbouw. Ook is en wordt er actief gewerkt aan woningbouwplannen op de plek van verpauperde panden (bijvoorbeeld hoek Parkstraat/Badhuisgracht in Sneek). De taskforce Wonen zet inmiddels een proces op om meer resultaat te halen. 9.