Bijlage - Accountantsverslag 2025
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Súdwest-Fryslân Boekjaar 2025
Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Súdwest-Fryslân
Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot controle van de jaarrekening 2025 van gemeente Súdwest-Fryslân, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 26 augustus 2025, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. Deze zijn besproken met de portefeuillehouder Financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.
Postbus 10000 8600 HA Sneek
Onderwerp:
Accountantsverslag 2025
Kenmerk:
Definitief
Datum:
27 mei 2026
Wij hebben u gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025. Indien de jaarrekening niet door de gemeenteraad wordt goedgekeurd en vastgesteld en leidt tot een aangepaste jaarrekening, dient ook bij deze aangepaste jaarrekening door ons toestemming te worden verleend tot het opnemen van onze controleverklaring. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) B.V.
D.E. Engwerda RA Partner Audit
pagina | 2
Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Belangrijke bevindingen 4. Financiële positie 5. Bevindingen interne beheersing 6. Overige onderwerpen 7. Bijlagen
pagina | 3
1. Bestuurlijke samenvatting
pagina pagina| 4| 4
Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden
per saldo onttrokken |per saldo toegevoegd
Mutatie reserves
Weerstandscapaciteit
2025
-3.446
(in miljoenen Euro's) 22.700
2025
-3,45
2024
-5.884
20.100
2024 2023
MILJOEN EURO 13.166
Gerealiseerd saldo baten en lasten
9.560
Gerealiseerd resultaat
13,17 2024
2025
-6.580
2025
2024
Solvabiliteit
46%
2025
2024 2023
8.700
2,80 2025 2024
2025
9.700
Weerstandsratio 2023
Schuldquote
8.100
2023
MILJOEN EURO
9.717
2024
Risico's totaal 2024
23% 22%
2023
2023
24%
25.300
2023
2025
9,72 MILJOEN EURO
3.676
3.958
45,6%
2023
45,8%
2,80 2,07 2,91
46,5%
-2.622
pagina | 5
Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2025 een goedkeurende verklaring verstrekt. Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2025. Het jaarverslag is conform NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de meeste actuele voorschriften. De geconstateerde controleverschillen zijn, met één relatief kleine uitzondering, gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Evenals in voorgaande jaren resteren er onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van Zorg in Natura (ZiN) uit hoofde van de Jeugdwet. Over 2025 betreft dit een bedrag van € 445.000. Het saldo van baten en lasten (voor mutaties reserves) is positief. Het gerealiseerde saldo bedraagt afgerond € 9,72 miljoen. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een saldo van € 1,59 miljoen. Per saldo is gedurende 2025 € 3,45 miljoen onttrokken aan de bestemmingsreserves. Het gerealiseerde rekeningresultaat in 2025 bedraagt € 13,17 miljoen positief. In de primitieve begroting 2025 werd uitgegaan van een sluitende begroting. Met de bestuursrapportages oktober t/m november was het geprognosticeerde resultaat reeds bijgesteld tot € 11,1 miljoen voordelig. In de paragraaf 1.1. “Resultaten op hoofdlijnen” heeft het college de verschillen tussen genoemde € 11,1 miljoen en het rekeningsaldo van € 13,17 miljoen toegelicht.
Daarmee wordt voor de analyse op hoofdlijnen in belangrijke mate terugverwezen naar de eerdere bestuursrapportages. Ten behoeve van de zelfstandige leesbaarheid van de jaarrekening adviseren wij in komende jaren in de analyse in de jaarstukken ook de eerder gerapporteerde verschillen expliciet te laten terugkomen. De jaarrekening is immers mede ook bedoeld als omvattende verantwoording van de verschillen tussen de (primitieve en gewijzigde) begroting en de gerealiseerde uitkomsten, en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente financieel “in control” is. Het college heeft een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening en daarin aangegeven dat de baten en lasten en balansmutaties 2025 niet rechtmatig tot stand zijn gekomen. De belangrijke bevindingen betreffen: •
Voorwaardencriterium: er is sprake van € 0,97 miljoen aan onrechtmatigheden met betrekking tot het naleven van de EU-aanbestedingsrichtlijnen.
•
Begrotingscriterium: er is sprake van € 12,47 miljoen aan onrechtmatigheden als gevolg van overschrijdingen van de lasten. Hiervan is € 12,23 miljoen acceptabel.
Uit onze controle zijn geen bevindingen naar voren gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2025 van de gemeente Súdwest-Fryslân voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Het controleproces is in samenwerking met de ambtelijke organisatie op een prettige en constructieve wijze verlopen.
pagina | 6
Bestuurlijke samenvatting De boekwaarde van de post grondexploitaties (exclusief posten afgesloten complexen) ultimo 2025 bedraagt € 25,3 miljoen. De waardering van de grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst en hiermee ingestemd.
De gemeente heeft tot 1 juli 2025 de subsidieregeling witgoedvervanging, gefinancierd vanuit de specifieke uitkering energiearmoede, laten uitvoeren door Duurzaam Bouwloket (DBL). Hiervoor maakte de gemeente voorschotten over aan DBL, die bij afronding van de werkzaamheden met DBL werden afgerekend. DBL heeft in de uitvoering van haar taken gebruikgemaakt van de diensten van onderaannemer Groupcard, die inmiddels failliet is. Een deel van de voorschotten van de gemeente aan DBL is door DBL doorbetaald aan Groupcard. Dit leidt tot een bedrag van € 478.000 aan te veel betaalde bevoorschotting, dat DBL niet meer lijkt te kunnen verhalen op Groupcard, maar nog wel verschuldigd is aan de gemeente. In de jaarrekening 2025 heeft de gemeente het niet-benutte bedrag niet opgenomen in de SiSa-verantwoording, omdat geen rechtmatige besteding heeft plaatsgevonden. Het terug te vorderen bedrag is verwerkt als financiële vordering op DBL. Vanwege onzekerheid over de uitkomst van de gerechtelijke procedure is een dotatie aan de voorziening voor dubieuze debiteuren gedaan.
De pensioenen van politieke ambtsdragers gaan per 2028 over naar het ABP. De benodigde overdrachtswaarde ligt hoger dan de eerder in de gemeentelijke balans hiervoor opgenomen pensioenvoorziening in eigen beheer. Op grond van het BBV moeten gemeenten hun voorziening per eind 2025 aanpassen aan het benodigde vermogen en dit jaarlijks herzien. Gemeente Súdwest-Fryslân heeft op basis van het hiervoor benodigde onderzoek de voorziening vastgesteld op € 8,5 miljoen, overeenkomstig de prognose. Door het ontbreken van een begrotingswijziging ontstaat een acceptabele begrotingsoverschrijding (zie ook de rechtmatigheidsverantwoording).
De gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 markeren de start van een nieuwe raadsperiode. Wij dragen graag bij aan een zorgvuldige overdracht. Wij bieden aan om onderdeel te zijn van het inwerkprogramma, onder meer via een workshop over het lezen van de jaarrekening en de rol van de accountant. Graag stemmen wij met de griffie af hoe dit het beste kan worden ingepast in het totale programma.
pagina | 7
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
2. Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina| 8| 8 pagina
Bestuurlijke samenvatting
2. Opdracht, scope en uitvoering Reikwijdte van de controle
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen).
•
De jaarrekening.
•
Bijlagen (SiSa en Overzicht taakvelden).
•
De overige gegevens.
Met de opdrachtbevestiging van d.d. 26 augustus 2025 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2025. De reikwijdte van onze controle is in deze opdrachtbevestiging omschreven. Gedurende de controle is geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.
Overzicht toleranties Vanaf het boekjaar 2025 is de materialiteit bij de uitvoering van onze controle voor fouten en onzekerheden 2% van de totale lasten, exclusief dotaties aan de reserves. Deze materialiteit sluit aan bij het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2025.
Jaarrekening
Grondslag
Bedrag
Goedkeuringstolerantie fouten en onzekerheden
2% lasten exclusief toevoegingen reserves
€ 8.000.000
Rapporteringstolerantie
Conform afspraak in de financiële verordening
€ 150.000
Rechtmatigheidsverantwoording
Grondslag
Bedrag
Goedkeuringstolerantie fouten en onduidelijkheden
2% lasten exclusief toevoegingen reserves
€ 8.000.000
Rapporteringstolerantie
Conform afspraak in de financiële verordening
€ 150.000
De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken niet af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. De tolerantie voor de rechtmatigheidsverantwoording mag vanaf boekjaar 2025 maximaal 2% bedragen (vorig jaar nog maximaal 3%). Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is gebaseerd op de volgende toleranties:
pagina | 9
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
2. Opdracht, scope en uitvoering Kernpunten en significante risico’s in de controle
Geautomatiseerde gegevensverwerking
Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:
Op grond van artikel 393, lid 4, Titel 9, Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.
•
Waardering van grondexploitaties
•
Prestatielevering van inkopen
•
Getrouw beeld rechtmatigheidsverantwoording
•
Het risico dat het management interne beheersmaatregelen doorbreekt (een op grond van de controlestandaarden verplicht te onderkennen risico)
•
Het risico dat handmatige betalingen worden uitgevoerd aan nietrechthebbenden
Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen. In onze managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de ITomgeving opgenomen. U heeft aangegeven hieraan opvolging te willen geven.
Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2025 een goedkeurende verklaring verstrekt. De geconstateerde controleverschillen zijn, met één relatief kleine uitzondering van € 233.000, gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening. Tevens zijn er onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van Zorg in Natura (ZiN) uit hoofde van de Jeugdwet ter hoogte van € 445.000. De genoemde fouten en onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 10
Bestuurlijke samenvatting
2. Opdracht, scope en uitvoering Fraude en naleving van wet- en regelgeving
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en het bevorderen van een cultuur van eerlijkheid en integriteit. Het college dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controletechnische functiescheiding en periodieke financiële rapportages.
Onderzoek wijst uit dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit onderstreept het belang aan van een fraudemeldpunt en een klokkenluidersregeling. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude en de naleving van wet- en regelgeving. Op de volgende pagina’s geven wij een nadere toelichting op de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude.
Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken. Deze bespreking vloeit mede voort uit de verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot frauderisico’s in de controleverklaring.
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 11
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
2. Opdracht, scope en uitvoering Frauderisico’s en continuïteit
Naleving wet- en regelgeving en overige
Onze controleverklaring over boekjaar 2025 bevat, net als in voorgaande jaren, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit.
Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (ongeacht of deze door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-naleving van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang wordt geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
Frauderisico’s Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Het college dan wel het management bevindt zich in de positie om fraude te plegen, omdat het in staat is administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken die anderszins effectief lijken te werken. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: •
Analyseren en beoordelen van, op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;
•
Analyseren van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;
•
Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management, zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Daarbij hebben wij in het bijzonder aandacht besteed aan het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten;
•
Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om;
•
Doornemen van notulen van vergaderingen van het college en de raad.
pagina | 12
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
2. Opdracht, scope en uitvoering Corruptie- en omkopingsrisico’s
Continuïteit
Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker voorkomt dan bij andere sectoren. Dit komt onder andere doordat veel transacties met een relatief grote omvang hebben. De transparantie van marktprijzen is niet in alle gevallen voldoende om deze goed te beoordelen en wordt er regelmatig zaken gedaan met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.
Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Súdwest-Fryslân beschikt over een inzichtelijke meerjarenbegroting. Daarnaast geven de financiële kengetallen, inclusief het weerstands-risico, geen aanleiding tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente Súdwest-Fryslân kent een robuuste financiële positie.
Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om de mogelijke effecten van dit risico in het kader van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: •
De gemeente Súdwest-Fryslân heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om vast te stellen dat aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd.
•
Door middel van steekproeven hebben wij vastgesteld of voor in rekening gebrachte inkopen aan de gemeente daadwerkelijk prestatie zijn geleverd door de tegenpartij.
•
Door middel van steekproeven hebben wij vastgesteld of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd.
•
Door middel van steekproeven hebben wij vastgesteld of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
pagina | 13
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 14
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Op 16 april 2025 is in het Staatsblad het Besluit van 21 maart 2025 tot wijziging van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gepubliceerd. Als gevolg van de wijzigingen van het BBV en BADO geldt voor de rechtmatigheidsverantwoording vanaf begrotingsjaar 2025 nieuwe gemaximeerde grens voor fouten en onduidelijkheden gezamenlijk van 2% op basis van lasten (exclusief dotaties aan reserves). De gemeente Súdwest-Fryslân heeft haar financiële verordening hierop aangepast. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 8,0 miljoen, zijnde 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd.
Totaalconclusie rechtmatigheid In de tabel hiernaast is een overzicht opgenomen van de door het college geconstateerde rechtmatigheidsfouten. Wij hebben vastgesteld dat dit overzicht een getrouw beeld geeft.
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
(x € 1.000)
Onrechtmatig
Acceptabel
Saldo
12.225
12.225
-
-
-
-
Overige begrotingsonrechtmatigheden
244
-
244
Bevindingen ten aanzien van het voorwaardencriterium
972
-
972
Bevindingen ten aanzien van het Misbruik en Oneigenlijk gebruik criterium
-
-
-
13.441
12.225
1.216
Overschrijdingen lasten programma’s Overschrijdingen kredieten
Totaal
Het college stelt terecht vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 13,4 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van € 8,0 miljoen. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten is volgens het college overigens een bedrag van € 12,2 miljoen terecht aangemerkt als acceptabel, op basis van door de raad vastgestelde afspraken.
pagina | 15
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Begrotingscriterium
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente moet worden omgegaan met begrotingsoverschrijdingen, overige begrotingsafwijkingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel).
Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op de voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving, zoals opgenomen in het door u vastgestelde normenkader. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk rechtmatig na te leven. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft een spendanalyse uitgevoerd. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke overeenkomsten met een inkoopwaarde van in totaal € 972.000 (2024: € 1,1 miljoen) niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie.
Er zijn ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is verbonden. Als deze voorwaarden niet rechtmatig zijn nageleefd dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is hiervoor dus niet noodzakelijk.
Misbruik en oneigenlijk gebruik-criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor effectieve maatregelen om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregelingen te voorkomen. Deze maatregelen maken deel uit van de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft hiervoor een beleid misbruik en oneigenlijk gebruik vastgesteld. Ook heeft het college beoordeeld in hoeverre het M&O-beleid wordt nageleefd en of de maatregelen effectief zijn; hierbij zijn geen aandachtspunten geconstateerd. In de paragraaf bedrijfsvoering is hierover momenteel geen nadere informatie opgenomen. Wij bevelen gemeente Súdwest-Fryslân aan om de werkzaamheden en bevindingen rond het M&O-criterium explicieter te rapporteren, bijvoorbeeld via een korte samenvatting van de uitgevoerde controles, de belangrijke risico’s en de conclusies. Dit vergroot de transparantie en geeft de raad beter inzicht in de werking van de interne beheersing.
pagina | 16
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
3. Belangrijke bevindingen Grondexploitaties
Waardering inclusief specifieke projectrisico’s
Ten opzichte van 31 december 2024 is de boekwaarde van de post grondexploitaties gestegen van € 21,7 miljoen naar € 25,3 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2025 is als volgt samen te vatten:
Verliesvoorziening
(x € 1.000)
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
2025
2024
25.999
14.927
359
3.428
Investeringen
9.742
9.244
Grondverkopen
(7.012)
(1.609)
Tussentijdse winstneming/afgesloten projecten
1.073
636
Geboekte verliezen
(2.426)
(627)
Verliesvoorziening
(2.390)
(4.317)
Boekwaarde per 31 december
25.345
21.682
(bruto) boekwaarde per 1 januari Overboeking van (i)mva en faciliterend
De voorziening verlieslatende complexen is ten opzichte van 2024 met € 2,4 miljoen afgenomen. Dit met name als gevolg van het met (eerder voorzien) verlies sluiten van de exploitaties Waterstad en Boschplein. Tussentijdse winstneming Over het boekjaar 2025 is in overeenstemming met het BBV een winst genomen van € 1,1 miljoen. Dit betreft de tussentijdse winstneming op Ald Rien conform de in het BBV voorgeschreven POC-methode, alsmede met winst afgesloten overige complexen.
Zoals in de jaarstukken is toegelicht, bedraagt de gerealiseerde opbrengst uit grondverkopen woningbouw en bedrijfsterreinen (inclusief ontvangen exploitatiebijdragen) € 7,0 miljoen. Dit is circa € 6,3 miljoen minder dan de prognose in de grondexploitaties 2025 van € 13,3 miljoen. Belangrijkste verklaringen zijn de verschuiving van de verkoopplanning van Bolsward Oost en het feit dat de verkoop in IJlsterplein (Sneek) wel in 2025 is getekend, maar dat de feitelijke overdracht later valt.
pagina | 17
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen De parameters voor de grondexploitaties
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin deze schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
Parameters
MPG 2025
Schatting 2025
MPG 2024
Schatting 2024
Opbrengstenstijging Bij de ingerekende opbrengstenstijgingen wordt gedifferentieerd naar type kavel. Voor 2026 stijgen vrije kavels en projectmatige kavels met 3,5%, oplopend tot 5,0% in 2027, waarna zij afvlakken naar 2,0% per jaar. Voor betaalbare koop wordt een stijging van 3,7% aangehouden, gekoppeld aan de nationale verhoging van de VON-prijsgrens.
Rente Financiële positie
Disconteringsvoet Kostenstijging Opbrengstenstijging
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Controleverschil
Kostenstijging De gemeente werkt met meerjarige kostenstijgingen voor plankosten, verwerving en bouw- en woonrijp maken. Voor 2026 geldt een stijging van 4,5% voor plankosten, 2,0% voor verwerving en 3,5% voor bouw- en woonrijp maken. Vanaf 2027 dalen deze geleidelijk naar structureel 2,0% per jaar voor vrijwel alle kostencategorieën. Deze percentages zijn gebaseerd op CBS-loonontwikkelingen, het Bouwkostenkompas en de Outlook Grondexploitaties 2026. De keuzes sluiten aan bij landelijke trends, waarbij de gemeente vooral de middenbandbreedte hanteert voor de prijsontwikkeling.
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Rente De gehanteerde rentevoet voor de berekening van de kapitaallasten is 1,61%. Deze ligt in lijn met de gemeentelijke financieringslasten en de richtlijnen van het BBV.
Sociale koop en sociale huur worden in 2026 niet geïndexeerd (0%), vanwege beleidsafspraken en lopende gesprekken met corporaties; vanaf 2027 wordt ook hier 2,0% gehanteerd. Commerciële en niet-commerciële kavels stijgen in 2026 met respectievelijk 3,0% en 2,0%, gevolgd door een structurele 2,0% in de jaren daarna. Deze opbrengstparameters zijn gebaseerd op taxaties, marktadviezen (o.a. Antea Group) en de Outlook Grondexploitatie 2026. Wij hebben de gehanteerde parameters als realistisch beoordeeld.
Disconteringsvoet De gemeente hanteert voor het contant maken van toekomstige kasstromen in grondexploitaties een disconteringsvoet die aansluit bij de interne rekenrente conform BBV-richtlijnen. Deze rekenrente bedraagt momenteel 2%. Wij achten deze uitgangspunten realistisch en in lijn met de BBV-voorschriften.
pagina | 18
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Schattingsonzekerheden grondexploitaties
Opdracht, scope en uitkomsten
De huidige situatie en de onzekerheid over de toekomstige ontwikkelingen betekent een grote schattingsonzekerheid op de verwachte realisatie van uw complexen. Bij een hoge mate van schattingsonzekerheid is het passend om in de jaarrekening hierover een nadere toelichting op te nemen.
Belangrijke bevindingen
Belangrijke elementen hierbij zijn de landelijke problemen rondom netcongestie, stikstof en PFAS. In haar position paper 2025 heeft het college een geactualiseerde analyse gemaakt van de eventuele risico’s die de gemeente op deze vlakken loopt. Op hoofdlijnen leidt dit tot het navolgende beeld.
Financiële positie
Netcongestie Netbeheerder Liander heeft aangegeven dat het programma NuLelie – bedoeld om het elektriciteitsnet in Friesland te verzwaren – forse vertraging oploopt, waardoor er langer beperkte capaciteit beschikbaar is. Voor vrijwel alle lopende grondexploitaties van gemeente Súdwest-Fryslân is dit risico echter beperkt aangezien voor de meeste projecten tijdige aansluitafspraken zijn gemaakt en voldoende netcapaciteit is gegarandeerd.
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Voor Hemmen III zijn wel aanvullende risico’s aanwezig. Voor deze exploitatie is in 2023 evenwel al rekening gehouden met langdurige netcongestie en zijn kosten opgenomen voor een tijdelijke energievoorziening. Door nieuwe vertraging is de afhankelijkheid hiervan groter geworden en is nu een “worst case” risico van € 2,55 miljoen ingerekend.
Voor de meeste gemeentelijke projecten levert dit geen problemen op, omdat ze niet nabij stikstofgevoelige natuurgebieden liggen. Alleen bij Hemmen III is een lichte overschrijding gemeten. Omdat deze beperkt is, verwacht de gemeente dat aanvullende ecologische beoordeling of emissieloze ontwikkeling in latere fases voldoende zal zijn om voortgang te behouden. Het langetermijnrisico voor stikstof wordt dan ook als klein ingeschat en er zijn geen financiële mitigerende maatregelen getroffen. PFAS De Pfas-problematiek speelt al jaren in Nederland, maar binnen de gemeente heeft dit tot nu toe geen vertraging opgeleverd in grondexploitaties. Ondanks de hogere PFAS-waarden die landelijk worden aangetroffen, constateert de gemeente dat haar projecten niet worden geraakt. Derhalve zijn geen maatregelen opgenomen in grondexploitaties of weerstandsvermogen. Conclusies Wij hebben vastgesteld dat de bestaande onzekerheden in de paragraaf grondbeleid in de jaarstukken in toereikend zijn toegelicht. Voorts hebben wij het proces rondom de totstandkoming van de waarderingen grondexploitaties in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.
Stikstof Voor wat betreft de stikstofproblematiek geldt dat de recente uitspraak van de Raad van State (ABRvS 4 september 2024) interne saldering onmogelijk maakt, waardoor nieuwe Aerius-berekeningen nodig zijn.
pagina | 19
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Schattingsposten in de jaarrekening
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijke schattingen in de jaarrekening betreffen:
Schatting
Beoordeling 2025
Beoordeling 2024
Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang
Waardering van (im)materiële vaste activa
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de (im)materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw (im)materiële vaste activa.
De waardering van de langlopende vorderingen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.
De waardering van grondexploitaties
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar paragraaf “waardering van de grondexploitaties” van dit accountantsverslag.
De waardering van debiteuren en vorderingen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.
De waardering van de voorzieningen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen.
Overige onderwerpen Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
pagina | 20
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
3. Belangrijke bevindingen Sociaal Domein
Jeugdwet en WMO ZiN
De gemeente Súdwest-Fryslân voert diverse regelingen uit in het sociaal domein, waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijke onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden:
De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZiN vindt plaats vanuit de gemeente.
Onderdeel
Uitvoerder
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig en deel van uitvoering is ondergebracht bij Empatec
Werkelijke lasten
Werkdeel (WSW)
Empatec
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Jeugdwet
Zelfstandig en zwaardere jeugdzorg in de Regio
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Wmo
Zelfstandig op basis van Lumpsum financiering
Afrekening op basis van werkelijke lasten (lumpsum)
Sociale verzekeringsbank
Afrekening op basis van werkelijke lasten
PGB’s Overige onderwerpen
Bijlagen
Participatiewet inclusief werkdeel (WSW) De uitkeringen in het kader van de Participatiewet worden door de gemeente Súdwest-Fryslân zelfstandig uitgevoerd, waarbij een deel van de werkzaamheden zijn ondergebracht bij Empatec. Uit onze controle van de lasten van de Participatiewet volgen geen financiële bevindingen.
Voor de uitvoering van de jeugdzorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voor de verantwoording van de zorgkosten jeugdzorg vraagt de gemeente Súdwest-Fryslân per (grotere) zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoordingen op basis van het landelijk protocol. Ingevolge ditzelfde protocol wordt voor kleine aanbieders (< € 125.000) geen controleverklaring gevraagd of ontvangen. Naast de kleinere aanbieders zijn op het moment van afronding van onze controle (medio mei) nog niet van alle zorgleveranciers productieverantwoordingen ontvangen. De gemeente Súdwest-Fryslân heeft de resulterende onzekerheid ter zake de prestatielevering ondervangen door zelf aanvullende werkzaamheden te verrichten teneinde deze onzekerheden zoveel mogelijk te mitigeren. Uiteindelijk resteert daarmee een kleinere onzekerheid ten aanzien van prestatielevering en daarmee een onzekerheid in onze controle van de getrouwheid van deze lasten. Het betreft hier een bedrag van € 445.000, dat wij als onzekerheid hebben opgenomen in de tabel controleverschillen in bijlage B bij deze rapportage. Voor de zorgkosten Wmo maakt de gemeente voor de onderdelen Huishoudelijke Hulp (HH) en Begeleiding gebruik van met de aanbieders gemaakte lumpsum afspraken.
De controle op prestatielevering onder de gesloten contracten vindt plaats op basis van door de gemeente periodiek uitgevoerde kwaliteitsonderzoeken, onder meer door huisbezoeken aan cliënten en aan de hand van door de leveranciers overlegde gegevens. Wij hebben kennis genomen van de resulterende gemeentelijke rapportages en geconcludeerd dat hiermee (ook) voor 2025 geen risico ten aanzien van de prestatielevering resteert.
pagina | 21
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen PGB’s
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2025 een verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden door de SVB op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Súdwest-Fryslân blijven onder onze rapporteringstolerantie. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente dit aanvullend onderzocht door middel van een deelwaarneming, om de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen wij dat de PGB-kosten getrouw verantwoord zijn in de jaarrekening 2025.
Onzekerheden Prestatielevering jeugd
Omvang 2025
Omvang 2024
445
2.250
445
2.250
Prestatielevering Wmo Prestatielevering PGB Totaal onzekerheden
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 22
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
3. Belangrijke bevindingen Voorziening pensioenaanspraken politieke ambtsdragers (APPA)
Conclusie
Vanaf 1 januari 2028 worden pensioenen van politieke ambtsdragers (o.a. wethouders) overgedragen aan het ABP in het kader van de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Uit onderzoek van BZK, VNG, IPO en Unie van Waterschappen blijkt dat de benodigde overdrachtswaarde per 1 januari 2025 gemiddeld 10– 20% hoger ligt dan de huidige voorzieningen. Over de impact op de jaarrekening 2025 heeft de Commissie BBV hierover de volgende uitspraak gepubliceerd:
De gemeente heeft de voorziening aangepast conform de BBV-uitspraak.
•
Gemeenten die hebben deelgenomen aan het onderzoek moeten per 31 december 2025 de voorziening en eventuele kapitaalverzekeringen aanpassen aan de prognose van het benodigd vermogen (op basis van inkoop Wtp bij ABP).
•
Gemeenten die niet deelnamen aan het onderzoek moeten hun berekening analoog onderbouwen.
•
De voorziening dient jaarlijks te worden herzien tot het moment van overdracht.
•
In de jaarrekening moet een toelichting worden opgenomen over schattingsonzekerheden.
•
Eventuele vrijval kan worden toegevoegd aan een bestemmingsreserve om toekomstige dotaties te dekken.
De gemeente heeft de aanpassing in de voorziening niet opgenomen in een begrotingswijziging. Hierdoor is er sprake van een acceptabele begrotingsoverschrijding zoals in de rechtmatigheidsverantwoording door het college nader is toegelicht.
Wij hebben vastgesteld dat: •
Gemeente Súdwest-Fryslân heeft deelgenomen aan het onderzoek
•
De voorziening per datum: 31-12-2025 bedraagt € 8,5 miljoen. Dit is conform de prognose van het benodigd vermogen op basis van inkoop Wtp bij ABP.
•
De gemeente niet gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid om de pensioenverplichtingen van gepensioneerde wethouders, ontstaan in de periode tot 2012, niet in een voorziening te verwerken, maar via de begroting.
pagina | 23
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Vordering Duurzaam Bouwloket
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
De gemeente heeft tot 1 juli 2025 de subsidieregeling witgoedvervanging, gefinancierd vanuit de specifieke uitkering energiearmoede, laten uitvoeren door Duurzaam Bouwloket (DBL). Hiervoor maakte de gemeente voorschotten over, waaronder een laatste tranche van € 902.000 die bestemd was voor cadeaukaarten voor inwoners die de energietoeslag ontvingen. Na afloop van de regeling bleek dat € 678.595 niet was besteed. DBL heeft daarvan slechts € 200.000 teruggestort; het resterende bedrag van € 478.595 was door DBL reeds doorbetaald aan onderaannemer Groupcard, die inmiddels failliet is. Omdat sprake is van een openstaande verplichting jegens de specifieke uitkering en geen prestatie is geleverd voor het niet-bestede deel, heeft de gemeente DBL aansprakelijk gesteld en een incassoprocedure aanhangig gemaakt bij de Rechtbank Noord-Holland. In de jaarrekening 2025 heeft de gemeente het niet-benutte bedrag van € 678.595 niet opgenomen in de SiSa-verantwoording, omdat geen rechtmatige besteding heeft plaatsgevonden. Het terug te vorderen bedrag van € 478.595 is verwerkt als financiële vordering op DBL.
Bevindingen interne beheersing
Vanwege onzekerheid over de uitkomst van de gerechtelijke procedure is een dotatie aan de voorziening voor dubieuze debiteuren gedaan.
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 24
Bestuurlijke samenvatting
3. Belangrijke bevindingen Jaarverslag
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. Het primaire object van de accountantscontrole (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij, in lijn met de Nederlandse Standaard 720, het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
Element jaarverslag Onze waarneming Vereisten BBV
Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. Daarnaast zouden de (verwachte) cijfers 2025 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden (art 15 lid BBV sub c/d); de gemeente heeft gekozen hier te volstaan met de (definitieve) cijfers 2024. Het geboden inzicht kan op dit punt derhalve nog worden verbeterd.
Verenigbaar
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
Overeenstemming
Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen, zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau, met uitzondering van hetgeen hierboven is gesteld met betrekking tot de paragraaf verbonden partijen.
Informatiewaarde
De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse van het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Verbonden partijen Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Súdwest-Fryslân. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: •
De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen.
•
Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude.
•
Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.
Hierna zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 25
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
3. Belangrijke bevindingen SiSa
WNT verantwoording
Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden:
Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging van dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.
•
€ 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is.
•
10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is.
De publicatieverplichting voor uitkering wegens beëindiging dienstverband geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum overschrijdt.
•
€ 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 niet strijdig zijn met de WNT en dat de in de jaarrekening opgenomen WNT-verantwoording voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisaties c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 26
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
4. Financiële positie
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 27
Bestuurlijke samenvatting
4. Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente
Opdracht, scope en uitkomsten
Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2025 volgens de jaarrekening € 82,6 miljoen.
20.000
Ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
Belangrijke bevindingen
Resultaatontwikkeling 2022-2025 (x € 1.000)
10.000
100
-
80
-10.000
2022
60
2023
2024
2025
-20.000
40 -30.000
20
-40.000
0
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
-20
2022
Algemene reserve
2023
Bestemmingsreserve
2024
2025
Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves ter hoogte van € 69,4 miljoen is € 22,7 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 2,7 miljoen. Per saldo is gedurende 2025 € 3,4 miljoen gedoteerd aan de bestemmingsreserves. Het gerealiseerde resultaat in 2025 bedraagt € 13,2 miljoen. Het saldo baten en lasten (dus voor mutaties in de reserves) laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 13,2 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 2,8 miljoen negatief.
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
Mutaties reserves
Gerealiseerd resultaat
In de jaarstukken is in de toelichting op de programma’s een gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging Met de bestuursrapportages oktober t/m november was het geprognosticeerde resultaat reeds bijgesteld tot € 11,1 miljoen voordelig. In paragraaf 1.1. “resultaten op hoofdlijnen” heeft het college de verschillen tussen genoemde € 11,1 miljoen en het rekeningsaldo van € 13,2 miljoen toegelicht. Daarmee wordt voor de analyse op hoofdlijnen in belangrijke mate terugverwezen naar de eerdere bestuursrapportages. Ten behoeve van de zelfstandige leesbaarheid van de jaarrekening adviseren wij in komende jaren in de analyse in de jaarstukken ook de eerder gerapporteerde verschillen expliciet te laten terugkomen. De jaarrekening is immers mede ook bedoeld als omvattende verantwoording van de verschillen tussen de (primitieve en gewijzigde) begroting en de gerealiseerde uitkomsten, en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente financieel “in control” is.
pagina | 28
Bestuurlijke samenvatting
4. Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Opdracht, scope en uitkomsten
In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op optreden en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s.
Ten opzichte van 2024 is sprake van een versterking van zowel het weerstandsvermogen als de weerstandsratio. De weerstandsratio komt daarmee in 2025 uit op circa 2,8, wat valt in klasse A (uitstekend). De ontwikkeling naar 2025 laat zien dat de ratio verder is gestegen, vooral door de groei van het eigen vermogen en het afnemen van het totale risicobedrag (van circa € 53,7 miljoen in 2024 naar € 45,1 miljoen in 2025).
Belangrijke bevindingen
In de tabel hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserves, de structurele weerstandscapaciteit vanuit de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.
Financiële positie
2025
2024
2023
Weerstandscapaciteit
22.700
20.100
25.300
Weerstandsratio
Risico’s
8.100
9.700
8.700
>= 2.0
Uitstekend
Weerstandsratio
2,8
2,1
2,9
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
1.0 < 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
0.6 < 0.8
Onvoldoende
< 0.6
Ruim onvoldoende
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Tegelijkertijd nemen bepaalde inhoudelijke risico’s toe, met name binnen de grondexploitatie. Het kengetal risico’s grondexploitatie stijgt van 5,82% (2024) naar 6,28% (2025), door meer projecten in exploitatie en hogere voorinvesteringen. Deze risico’s zijn echter adequaat afgedekt via voorzieningen en het ruime weerstandsvermogen. Betekenis
pagina | 29
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
5. Bevindingen interne beheersing
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 30
Bestuurlijke samenvatting
5. Bevindingen interne beheersing Inleiding
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Dit accountantsverslag bevat onze bevindingen ten aanzien van de interne beheersing (inclusief de IT-omgeving), die zijn gebaseerd op onze werkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole 2025. Een goede interne beheersing maakt dat de risico’s voor de organisatie beter beheersbaar zijn en de jaarrekeningcontrole effectiever en efficiënter kan plaatsvinden. Vanuit onze natuurlijke adviesfunctie willen wij bijdragen aan verbetering van uw bedrijfsvoering, onder andere door het analyseren van de ITomgeving en de bedrijfsprocessen.
Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de organisatie als geheel. De rapportage bevat daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren zouden kunnen komen.
Interne beheersing Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze werkzaamheden hebben wij een managementletter geschreven. Deze managementletter hebben wij besproken met het college en daarna d.d. 18 november 2025 in definitieve vorm uitgebracht. In deze managementletter hebben wij geconcludeerd dat het beheersinstrumentarium van gemeente Súdwest-Fryslân adequaat is ingericht. In het kader van onze jaarrekeningcontrole hebben wij uw IT-beheersmaatregelen rondom het netwerk en de applicaties Key2Financiën, Suites en ADP beoordeeld. Dit leidt tot enkele verbeter- c.q. adviespunten waarvan de organisatie heeft aangegeven hier opvolging aan te willen geven.
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 31
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
6. Overige onderwerpen
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 32
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
6. Overige onderwerpen Bijdrage accountant inwerkprogramma nieuwe gemeenteraad
Kwaliteitsborging
In maart 2026 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Met het oog op de samenstelling van een nieuwe raad dragen wij als accountant graag bij aan een goede en zorgvuldige start van de nieuwe raadsperiode.
Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer:
Wij hebben ons beschikbaar gesteld om onderdeel te zijn van het inwerkprogramma voor nieuwe raadsleden. Zo kunnen wij onder meer een workshop verzorgen over het lezen en duiden van de jaarrekening vanuit financieel perspectief en toelichten hoe de accountant de raad ondersteunt in haar kaderstellende en controlerende rol. Hiermee willen wij bijdragen aan het vergroten van de financiële inzichtelijkheid en het versterken van de positie van de raad als toezichthouder.
•
Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten
•
Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder de beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten
•
In- en extern kwaliteitsonderzoek
•
Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten
Indien gewenst stemmen wij graag met de griffie af hoe wij dit het beste kunnen vormgeven binnen het totale inwerkprogramma.
•
Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel
Bevestiging onafhankelijkheid
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Op deze controleopdracht zijn geen aanvullende maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen.
Wij zijn van mening dat wij onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming niet is aangetast, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta). Hierbij bevestigen wij dat wij geen geschenk en/of een persoonlijke uiting van gastvrijheid van uw gemeente hebben ontvangen met een waarde van meer dan honderd euro.
pagina | 33
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
6. Overige onderwerpen Controleaanpak en uitvoering
Schriftelijke bevestigingen
Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.
Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.
Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2025 onderkend, deze zijn weergegeven in hoofdstuk 2 van dit verslag.
Inschakeling van interne / externe deskundigen Bevindingen interne beheersing
Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.
Inzet controleteam In onderstaande tabel geven wij inzicht in de geplande en gerealiseerde urenbesteding van het controleteam. De uren zijn uitgesplitst naar functieniveau. Functie
Budget uren(1
Realisatie uren
Partner
70
72
(Sr) Manager(s)
170
110
Overige teamleden
900
960
1.140
1.126
Totaal
1) Op basis van de reguliere fee conform aanbesteding + aanvullende afspraken
voor wat betreft meerkosten (extra) sisa controles. Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina | 34
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Bijlagen
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
pagina| 35 | 35 pagina
Bestuurlijke samenvatting
Opdracht, scope en uitkomsten
Bijlage A: SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2026 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.
Nummer
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Specifieke uitkering
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
C92
Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid 2025
D8
Specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid
D12
Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten 2020-2025
D12A
Regionale maatregelen voortijdig schoolverlaten 2020-2025
D14
Specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
D23
Eenmalige specifieke uitkeringen lokale bibliotheekvoorzieningen 2023-2024
E21
Regeling specifieke uitkering Circulaire Ambachtscentra
E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:
Goedkeurend
Toelichting fout/onzekerheid
pagina | 36
Bestuurlijke samenvatting
Bijlage A: SiSa-bijlage Nummer
Opdracht, scope en uitkomsten
Belangrijke bevindingen
Financiële positie
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Specifieke uitkering
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
E113
Tijdelijke regeling uitkering bodem 2024-2030
E120
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2025-2030
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2025
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2025
G4
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)_gemeentedeel 2025
G10
Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2025
G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2025
G13
Onderwijsroute _ deel gemeente 2025
H4
Specifieke uitkering stimulering sport 2024-2026