Bijlage 3. - Jaarstukken 2022 Recreatieschap Marrekrite inclusief controleverklaring

JAARSTUKKEN 2022 Recreatieschap voor het Friesche Waterland "De Marrekrite"

Inhoud Inhoud ................................................................................................................................................. 2 Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen ........................................................................ 3 1.

Programmaverantwoording ............................................................................................................ 4 Beleidskader ........................................................................................................................................ 4 1.1 Programma Bedrijfsvoering........................................................................................................... 6 1.2 Programma Waterrecreatie .......................................................................................................... 8 1.3 Programma Landrecreatie ........................................................................................................... 10 1.4 Programma Baggeren .................................................................................................................. 11 1.5 Programma Ontwikkelingen ........................................................................................................ 12 1.6 Programma Wimpels, Donateurs & Vrijwilligers ......................................................................... 13

2.

Paragrafen ..................................................................................................................................... 14 2.1 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 15 2.2 Weerstandsvermogen ................................................................................................................. 15 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 18 2.4 Financiering ................................................................................................................................. 20 2.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 22 2.6 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 23 2.7 Grondbeleid ................................................................................................................................. 23

3.

Jaarrekening 2022 ......................................................................................................................... 24 3.1 Balans per 31 december 2022 ..................................................................................................... 25 3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling................................................................... 26 3.3 Toelichting op de balans per 31 december 2022 ........................................................................ 28 3.4 Overzicht baten en lasten 2022................................................................................................... 35 3.5 Toelichting en verschillenanalyse op het overzicht baten en lasten 2022 ................................. 36 3.6 Overzicht incidentele baten en lasten......................................................................................... 37 3.7 Wet Normering Topinkomens (WNT) ......................................................................................... 38

4.

Controleverklaring accountant ..................................................................................................... 40

Bijlagen bij de jaarstukken 2022 ........................................................................................................... 45

2

Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen

3

1.

Programmaverantwoording

Beleidskader Al vele decennia beheert Recreatieschap Marrekrite de toeristische basisinfrastructuur op water en land in de provincie Fryslân. Opgericht in 1957 was onze focus de eerste 55 jaar exclusief gericht op het realiseren van meer natuurligplaatsen voor de watersport. Inmiddels beheren we op ruim 300 locaties door de hele provincie ruim 700 aanlegvoorzieningen (damwanden, steigers en MarBoeien). Aaneengeschakeld gaat het om een unieke capaciteit, circa 33 km. In 2012 werd ons takenpakket verbreed door de toevoeging van het domein van “landrecreatie”. Hierdoor zijn we in de bijzondere omstandigheden gekomen dat - op Ooststellingwerf en de Waddeneilanden na - alle Friese gemeenten deelnemers zijn in het recreatieschap. Naast de verantwoordelijkheid voor het beheer van de fiets- en wandelknooppuntnetwerken (en overige routestructuren), kregen we ook de opdracht om te inventariseren welke recreatieve routes er in Fryslân allemaal zijn (beheer routedatabase). Na jaren van relatieve stilte wordt de ontsluiting van deze routes de laatste tijd voortvarend opgepakt. Met financiering vanuit het programma Gastvrij Fryslân is er nu een tijdelijke projectleider “dagrecreatieve netwerken” aan de slag in dit belangrijke veld. Merk Fryslân en de toeristische regio-organisaties zijn daarbij de cruciale spelers.

Ook Marrekrite is en blijft nauw betrokken, zij het iets meer op de achtergrond en faciliterend. Los van de bovenstaande taken, heeft Marrekrite ook de opdracht om haar deelnemers gevraagd en ongevraagd te adviseren over alle voorkomende zaken, die betrekking hebben op de toeristische infrastructuur op water en land en over de verbinding van die velden. Ook zien we dat het Recreatieschap steeds vaker wordt gevraagd om als uitvoeringsorganisatie projecten op te zetten en uit te voeren. Marrekrite verricht deze taken als GR (Gemeenschappelijke Regeling) namens haar deelnemers, de provincie Fryslân en de Friese gemeenten. Formeel is Ooststellingwerf geen lid, maar met deze gemeente worden wel nauwe banden onderhouden. Dat geldt overigens ook voor de Groninger gemeente Het Hogeland. Marrekrite beheert en onderhoudt voor deze gemeente de ligplaatsen aan de oostzijde van het Lauwersmeer. De westelijke zijde van het meer valt via de gemeente NoardeastFryslân, als deelnemer in de GR, reeds onder het reguliere beheer. Het werk van Marrekrite heeft tot doel een professionele, aantrekkelijke en uniforme recreatieve infrastructuur op water en land te realiseren. Dit alles in de eerste plaats in het belang van onze eigen inwoners (recreanten), maar daarnaast ook als uniek aanbod richting inkomende gasten (toeristen). Wat heeft het per saldo gekost? TOTAAL MARREKRITE

Begroting 2022

Baten Lasten

2.357.702 -2.285.500

Begroting 2022 na wijziging 2.357.702 -2.335.500

72.202 72.202

22.202 350.000 -50.000 322.202

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo na bestemming

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

2.244.630 -2.335.398

2.131.668 -2.076.686

-90.768 350.000 -50.000 209.232

54.982 76.000 130.982

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

4

Wat hebben we in 2022 per programma gedaan? Zo vreemd als het allemaal voor ons was om in een pandemie te belanden, zo bijzonder was het ook dat alles zich in de eerste maanden van 2022 weer richting “normaal” bewoog. Hadden we in januari 2022 nog met serieuze beperkende maatregelen te maken - waarbij voorzichtig geëxperimenteerd werd met de eerste versoepelingen - in februari kon de samenleving via het toegangsbewijs weer langzaam worden opengesteld. In maart kon nog verder worden versoepeld en rond de Pasen, op het moment dat het recreatieseizoen vanouds weer opent, lag Nederland er weer “normaal” bij. Ook binnen Marrekrite vroegen wij ons natuurlijk af wat dit alles voor ons gedrag zou betekenen. Wat zou er van de leerervaringen uit de pandemie overeind blijven? Die vraag speelde ten aanzien van het recreatiegedrag: zou men inderdaad in de eigen omgeving blijven recreëren? Maar ook intern was de vraag hoe de wereld eruit zou gaan zien, met name in de werkverhoudingen. Zou het “nieuwe normaal” standhouden? Helaas werd de overwinning op Corona vrijwel meteen overschaduwd door de aanval van Rusland op Oekraïne. Behalve een groot menselijk drama, bleken de negatieve gevolgen in financieel opzicht ook enorm. Na jaren van economische stabiliteit liepen de prijzen en de rentes in 2022 opeens sterk op. Ook Marrekrite had hier last van.

De prijzen van brandstof, arbeid en materialen stegen in een ongekend tempo. Voor hetzelfde geld konden we veel minder doen en geld lenen werd fors duurder. 2022 was in nog een opzicht een interessant jaar. Eindeloos lang was het heel mooi, droog en zonnig weer. Nooit eerder werd een zonniger jaar vastgelegd. Niet alleen de zomer was zonnig en warm, ook het voor- en najaar waren uitzonderlijk zacht. Desondanks merkten onze buitenmedewerkers al vroeg in het seizoen – aan de hand van bijvoorbeeld het uitblijven van pieken in de afvalstromen dat het niet zo heel druk was op het water. De hectiek van de Corona-jaren leek voorbij, ondanks het mooie weer. Op TV zagen we waar het wél druk was: weken lang was het chaos op Schiphol. De goede voornemens ten spijt vloog iedereen weer “gewoon” naar verre oorden. Men sprak zelfs van een inhaaleffect: mensen vonden dat zij na de magere jaren weer recht hadden op een buitenlandse reis. Binnen Marrekrite verwachtten we daarom dat de verkoop van wimpels in 2022 in het beste geval zou stabiliseren. Maar vreemd genoeg bleek de realiteit anders. De stijgende lijn die we tijdens de pandemie zagen en die toen logisch was - omdat mensen meer in de eigen omgeving gingen recreëren - zette zich qua wimpelverkoop verder door.

Sterker nog, in 2022 passeerden we voor het eerst in onze geschiedenis de magische grens van €200.000 opbrengst uit de verkoop van wimpels. Dit is opmerkelijk en kan niet alleen worden verklaard uit extra maatregelen die we hebben ingezet, zoals het stimuleren van verhuurders om meer wimpels aan te schaffen. De belangrijkste factor in de aanschaf van wimpels moet dus het bezit van de boot zijn, of die nu veel of weinig wordt gebruikt. Fietsen en wandelen bleven in 2022 wel onverminderd populair. De aandacht voor deze vormen van recreatie was in 2022 groot, mede gedragen door de provinciale opgave Dagrecreatieve Netwerken. Binnen dit project zijn veel thematische knooppuntroutes in samenwerking met Merk Fryslân en de regiomarketingorganisaties ontwikkeld en vermarkt. Zo worden de knooppuntnetwerken steeds beter benut. In 2022 heeft Fryslân 4,5 sterren behaald in de Kwaliteitsmonitor Fietsregio’s van het Landelijk Fietsplatform. Wederom een van de hoogste scores. Door een iets gewijzigde opzet van de monitor werd dit keer aan geen enkele regio 5 sterren uitgedeeld, dit om hen te prikkelen continu aandacht te houden voor de kwaliteit van het fietsknooppuntnetwerk, fietspaden en fietsvoorzieningen.

5

1.1 Programma Bedrijfsvoering Wat hebben we gedaan? Het voorjaar van 2022 was een rommelige tijd. We ontwaakten langzaam uit de winterslaap die de lockdowns hadden veroorzaakt. De collega’s konden elkaar weer vaker persoonlijk treffen, maar tegelijk maakte Marrekrite zich op voor een verhuizing. Per maart konden we onze intrek nemen in het provinciale steunpunt in Uitwellingerga, waar ruimte beschikbaar kwam nu het Swettehûs operationeel is. Voor Marrekrite was het een lang gekoesterde wens over een dergelijke plek te kunnen beschikken. Niet alleen hebben we in Uitwellingerga meer dan voldoende kantoorruimte met en aantal extra flexplekken, tevens hebben we er een werkplaats, een magazijn en een buitenterrein. Daarnaast hebben we beschikking over een deel van de haven. Daarbij huren we ook het haventje bij de sluis Terhorne. Al deze zaken maken dat we als organisatie veel meer integraal kunnen werken. Onze buitendienst heeft met de intrek in Uitwellingerga eindelijk een vaste plek en we treffen elkaar nu vaker tijdens het werk, in plaats van alleen tijdens geplande overleggen. Dat is prettig en handig. Wat ook in 2022 werd gerealiseerd, is een nieuwe laad- en losplaats voor onze milieuboot MK2 bij de pontovergang naar het Starteiland (Snitser Mar). Deze investering heeft zoals verwacht een enorme impact op onze vaartijden.

We hoeven niet meer steeds met een volle perscontainer naar Grou om te lossen, maar kunnen centraal in het vaargebied blijven en aan de Snitser Mar lossen. In plaats van in Grou ligt het schip nu bovendien in Terhorne, van waaruit dagelijks veel efficiëntere rondes te maken zijn. Daarbij zijn we met ingang van 2022 gestopt met de zogenaamde maandagronde, een “erfenis” uit de Boarnsterhim-tijd, waarbij we gedurende het seizoen voor de gemeente Leeuwarden het huisafval bij ongeveer 220 woonarken ophaalden, voornamelijk rondom Grou en Earnewâld. Deze aanpassingen tezamen schelen enorm veel vaartijd. Al eerder hadden we de kwetsbaarheid van deze dienst aangepakt door een collega uit de groenploegen op te leiden om ook op het schip te kunnen varen. Zodoende kon de reguliere schipper van de milieuboot het afgelopen jaar op “normale momenten” op vakantie en ook nog voor een langere tijd. Per 2023 gaat hij zelfs een halve dag per week minder werken. Het is mooi om te zien dat de maatregelen die we hebben genomen om de zaak te verbeteren ook concreet de beoogde positieve effecten sorteren. Helaas hadden we in 2022 andermaal op personeel vlak geen stabiel jaar. De terugkeer van onze officemanager uit een intensief ziekteproces verliep minder voorspoedig dan gehoopt. Dat betekent dat we het contract van onze tijdelijke officemanager hebben omgezet in een vaste aanstelling.

Hiermee was het office management in 2022 goed geborgd en hebben we bovendien de kans de huidige vervanger in het komende jaar te laten doorgroeien naar een andere functie. Aanzien we op de TOP-projecten niet de snelheid konden maken die we beoogden en andere projecten zoals het Advies Boerenlandpaden vanwege capaciteitsproblemen (te weinig mensen, uitval van personeel door privé omstandigheden) niet vlot genoeg konden worden opgepakt, is met het bestuur besproken om er voor de duur van een jaar een extra kracht bij te zoeken. Ondanks de krappe markt is dit per oktober geconcretiseerd en hebben we er een kundige collega bij. Helaas zegde een andere collega echter tegelijkertijd, na 6 jaar aan Marrekrite te zijn verbonden, zijn baan op. De betreffende collega kon echter een mooie stap maken naar een van de deelnemers en blijft dus nauw met ons verbonden in het netwerk. Voor ons betekende het wel dat de beoogde extra versterking niet uit de verf kwam. Zodoende stond het einde van 2022 andermaal in het teken van nadenken over een nieuwe personele inrichting van de organisatie. Wat willen de deelnemers dat Marrekrite de komende jaren allemaal voor hen doet en wat betekent dit voor de capaciteit die wij aan boord moeten hebben, zowel in de zin van kwaliteit, als in de zin van kwantiteit?

6

Inmiddels heeft de directie in diverse vergaderingen met het bestuur aangegeven dat de rek er in personele zin uit is. Marrekrite kan niet nog efficiënter opereren. Voor een aantal projecten, zoals het uitwerken van het waterknooppuntnetwerk en het camperbeleid is daarom gebruik gemaakt van externe inhuur. Er moeten mensen in de vaste formatie bij als we aan de verwachtingen van de deelnemers tegemoet willen blijven komen en we projecten binnen de geplande termijn willen kunnen opleveren. Dat betekent naast het opvullen van de vacante posities, dat we in 2023 met elkaar moeten spreken over een groei van de bemanning. Wat heeft het gekost? Bedrijfsvoering

Begroting 2022

Baten Lasten

2.154.824 -954.480

Begroting 2022 na wijziging 2.154.824 -1.004.480

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

1.200.344 1.200.344

1.150.344 350.000 1.500.344

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

1.970.988 -1.112.813

500.526 -734.010

858.175 350.000 1.208.175

-233.485

-233.485

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

7

1.2 Programma Waterrecreatie Wat hebben we gedaan? Ondanks het feit dat allerlei vormen van landrecreatie voor Fryslân belangrijker worden, is de watersport nog altijd de dominante factor binnen ons recreatieve product. Daar ligt de basis van ons schap en wij zien dit nog altijd sterk terug in de bestemming van middelen. Het grootste deel van onze investeringen betreft de herbouw van bestaande, oude aanlegvoorzieningen: damwanden, steigers en MarBoeien. Marrekrite onderhoudt ongeveer 700 vrije aanlegvoorzieningen op circa 400 locaties in Fryslân. Duizenden recreanten kunnen elke dag te kust en te keur kiezen op welke prachtige plek zij nu weer gratis gaan aanleggen. Nog altijd ontwikkelen we ieder jaar ook nieuwe ligplaatsen. Bij zowel her- als nieuwbouw ligt onze focus op kwalitatief hoogstaande en duurzame aanlegvoorzieningen. Dat we hier goed in slagen blijkt uit de positieve feedback die wij krijgen. De focus op kwaliteit leidt op termijn bovendien tot een flinke verlaging van onze onderhouds- en beheerkosten. Duurzaam werken betekent vooral kijken naar de lange termijn en dus voor de kosten van de gehele levenscyclus. Het mes van “kiezen voor kwaliteit” snijdt daarmee aan vele kanten tegelijk. Steigers en damwanden Het jaar 2022 kenmerkte zich door een overzichtelijke hoeveelheid projecten waar het ging om de herbouw en vervanging van damwanden.

De Nije Krúspôlle, één van de bekende eilanden op De Fluessen, werd volledig opnieuw ingericht. De hele haven is herbouwd en van nieuwe damwanden voorzien, met een prachtig beeld als resultaat. Datzelfde geldt voor een tweetal damwanden rondom de Rengerspôlle. Ook die plekken zijn weer helemaal in het nieuw gestoken en zijn zo weer voor decennia klaar om duizenden recreanten te ontvangen. Wat de steigers betreft, hebben we in 2022 voor een gebiedsgerichte aanpak gekozen. In eerdere jaren werden we vaak – gedreven door de slechte staat van onderhoud – gedwongen verspreid over een groot gebied her en der losse steigers te vervangen. Inmiddels zijn we zover dat we meer projectmatig kunnen werken, wat inhoudt dat we in een bepaald gebied alle steigers in één keer aanpakken. Het afgelopen jaar gold dat voor de steigers op De Veenhoop en in De Lende. Op De Veenhoop is het werk klaar, met een prachtig beeld als resultaat. Ook aan kanoërs is gedacht, iets dat al langer aan de orde was bij de herbouw van damwanden, maar nu dus ook bij herbouw van steigers geldt. Ook bij De Lende is aan kanoërs gedacht met extra aanpassingen aan de steigers voor deze doelgroep. Het werk was hier eind 2022 grotendeels gereed, maar nog niet volledig. Daarmee is het een overlopende post naar 2023, iets wat ook geldt voor een nieuwe steiger net voor Dokkum.

Dit is de voorlopig laatste extra steiger die we op de Dokkumer Ie wilden realiseren, ten einde de capaciteit op dit belangrijke vaarwater te vergroten. Vanuit diezelfde gedachte hebben we van de gemeente Leeuwarden een steiger nabij Bartlehiem overgenomen (Wurgedyk). Ook zijn er nieuwe voorzieningen gerealiseerd in het kader van de opwaardering het Bûtenfjild en zijn de steigers bij Ritsumasyl, in samenwerking met de provincie en de gemeente Waadhoeke, vanwege de veiligheid naar dieper water verplaatst. Helaas kon op het belangrijke werk aan de Tsjûkepôlle (Tsjûkemar) nauwelijks voortgang worden geboekt. Het blijken de laatste jaren steeds moeizamere trajecten om de vergunningen voor werken rond te krijgen, zeker als daarbij baggeren of verplaatsen van zand een rol speelt. Het lijkt erop dat we hier nu snel de definitieve slagen kunnen slaan, waarmee ook dit werk naar 2023 “overloopt”.

8

MarBoeien Het afgelopen jaar heeft één een aannemer alle MarBoeien gecontroleerd en waar nodig van een extra zekering voorzien. Dat betekent dat we naast de staaldraden waarmee de betreffende boeien in de bodem verankerd liggen, extra kunststof kabels / banden hebben aangebracht. De slijtage, die we vooral zien op water met zandbodems, wordt hiermee ondervangen. Zo hopen we dat we de inspectiecyclus van 2 jaar, die we nu hanteren, kunnen opvoeren naar een vervanging van de verankering om de 4 jaar, wat een aanzienlijk effect zal hebben op de jaarlijkse onderhoudskosten. Húskes De pilot rondom de drie Húskes die wij in beheer hebben, is inmiddels afgerond. In 2021 hebben we, lerende van de pilot, veel energie gestoken in een plan voor een vervolg, dat in 2022 moest leiden tot definitieve besluitvorming (Vuilwaterplan Fryslân). De kern van dit plan is de ambities rond schoon water en gastvrijheid aan elkaar te koppelen en een goed functionerend inzamelnetwerk te bouwen in het buitengebied. Marrekrite zou als uitvoerende organisatie kunnen zorgen voor de realisatie van dit plan, alsmede het hierop volgende beheer en onderhoud uit kunnen voeren. Dit is iets waar de deelnemers overigens nog wel over moeten discussiëren. Eind 2022 is de stand van zaken dat we hebben besloten dat het geen optie is om te stoppen met “terplekke zuiveren”.

Dit is namelijk, als we dat goed in de vingers krijgen, de goedkoopste optie. Het alternatief is dat we het vuilwater wel blijven opvangen, maar het – in plaats van te zuiveren met een tanker naar een waterzuivering zouden brengen. We moeten ons bedenken dat we dan voor 95% water aan het verplaatsen zijn. Dat is geen duurzame oplossing. Daarom hebben wij in het bestuur afgesproken dat de eerdere pilot, die gebaseerd was op biologische zuivering, een vervolg zou moeten krijgen met een nieuwe pilot op basis van elektrische zuivering. Begin 2023 worden hier de concrete stappen voor gezet. Ondertussen vond het bestuur ook dat het niet zo kon zijn dat de watersport, in afwachting van nieuwe stappen, het in 2022 zonder Hûskes zou moeten stellen. Daarom zijn de zuiveringen alle 3 het water weer op geweest en daarmee stonden wij ook weer aan de lat voor de kosten, ondanks het feit dat dit werkveld nog altijd formeel geen taak is en er in onze begroting ook geen rekening was gehouden met de exploitatiekosten. Wat heeft het gekost? Waterrecreatie

Begroting 2022

Baten Lasten

42.878 -731.020

Begroting 2022 na wijziging 42.878 -781.020

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-688.142 -688.142

-738.142 -738.142

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

11.137 -839.013

1.093.995 -774.078

-827.876 -827.876

319.917

319.917

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

9

1.3 Programma Landrecreatie Wat hebben we gedaan? Binnen de afdeling Land was 2022 een moeizaam jaar. De toch al beperkte capaciteit die we op dit terrein hebben, kwam verder onder druk te staan doordat een collega door privéomstandigheden minder kon werken. Bovendien vertrok een andere collega als gezegd naar één van de deelnemende gemeenten, waardoor de extra formatie die we juist hadden georganiseerd om in projecten als de TOP’s en de (Boeren)landpaden extra snelheid te maken, weer teniet werd gedaan. Desondanks boeken we wel het nodige resultaat. Begin 2022 is de tweede druk van twee van de drie wandelkaarten uitgegeven. Van het derde deel was nog genoeg voorraad. Daarnaast is het advies over de landpaden afgerond en aan de provincie aangeboden. We hopen voor 2023 op groen licht om hier ook een concreet vervolg aan te kunnen geven. Verder kwam er ook weer een mooie serie nieuwe TOP’s gereed (zie ook Programma Ontwikkelingen). Marrekrite heeft zitting in de Stuurgroep Dagrecreatieve Netwerken, een van de opgaven uit het provinciale uitvoeringsprogramma Gastvrij Fryslân 2028. Ook op uitvoerend niveau wordt veel samengewerkt om nieuwe routes via de knooppuntnetwerken te laten lopen.

Voorbeelden hiervan zijn de drie LF Weekendtochten die dit jaar samen met de regiomarketingorganisaties, het Landelijk Fietsplatform en het programmabureau van de Dagrecreatieve Netwerken zijn ontwikkeld. Deze zijn gekoppeld aan de lange afstandsfietsroutes LF Kustroute en LF Zuiderzeeroute en bieden fietsers de mogelijkheid om een kortere tocht van 100 à 150km te maken en zo meer van het achterland van beide hoofdroutes te ontdekken. Zoals elk jaar zijn op de fiets- en wandelnetwerken, voorafgaand aan de opening van het nieuwe seizoen, onderhoudsrondes gedaan. Daarnaast werden (schade)meldingen jaarrond verholpen. Ook zijn er ter verbetering van beide netwerken diverse trajectwijzigingen doorgevoerd, soms in verband met infrastructurele werken, maar ook om TOP’s of ligplaatsen beter te laten aansluiten. De kosten voor het reguliere onderhoud aan de netwerken vallen in 2022 hoger uit dan begroot. Dit heeft volgens de aannemer een aantal redenen. Er zijn veel meer meldingen gedaan. Voor het wandelnetwerk ging het in 2022 om 393 meldingen tegenover “slechts” 195 in 2021. Er zijn twee keer zoveel palen verdwenen dan het jaar daarvoor. Voor fietsen is het aantal meldingen weliswaar iets gedaald, maar hier zagen we een verdubbeling van het aantal schades aan infopanelen. Hoofdreden van de toename aan schades is dat er meer vandalisme plaatsvindt.

Helaas is dit een ‘trend’ die we in de hele samenleving zien, iets waar ook de bebording van de knooppuntnetwerken dus aan ten prooi valt. Het gaat daarbij vaak om schade aan infopanelen, de duurste onderdelen van de netwerken. De aannemer signaleert dit door heel Nederland, maar opmerkelijk genoeg vooral in de regio’s waar veel protesten plaatsvonden. Ook had de aannemer het idee dat er afgelopen jaar weer meer gehekkeld werd, waardoor de machines soms een paaltje meenemen. De aannemer verwacht overigens dat de schades aan de infopanelen in de toekomst wel weer wat zullen afnemen, doordat infopanelen bij schades vervangen worden door ons nieuwe standaardframe, dat sterker is dan de frames die in het verleden gebruikt werden. Tot slot moet worden opgemerkt dat we zelf ook actief zijn geweest met het verwerken van meldingen, teneinde de kwaliteit van het netwerk hoog te houden. Het gaat daarbij vaak om het verplaatsen van borden of het toevoegen van extra bordjes om de te volgen route te verduidelijken.

10

Wat heeft het gekost? Landrecreatie

Begroting 2022

Baten Lasten

-281.000

Begroting 2022 na wijziging -281.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-281.000 -281.000

-281.000 -281.000

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

40.744 -316.821

198.132 -275.556

-276.077 -276.077

-77.424

-77.424

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

1.4 Programma Baggeren Wat hebben we gedaan? Het budget voor baggeren is per 2022 flink verhoogd. Dat is nodig om de ontstane achterstand in het onderhoud “onder water” op te vangen. Dat impliceert dat Marrekrite ook op dit terrein, als laatste van onze taakvelden, projectmatiger wil gaan werken. Dat betekent dat we het oude “piepsysteem” achter ons laten en onderhoud gaan plegen volgens vastgestelde cycli. In 2021 hebben we de meerkosten Baggeren via een soort “kasschuif” gedekt met een extra bijdrage uit de Bestemmingsreserve Baggeren. Om deze kasschuif compleet te maken, hebben we in 2022 ten laste van het baggerbudget een storting in de Bestemmingsreserve Baggeren gedaan en deze daarmee weer op het oorspronkelijke peil gebracht. Wat het werk zelf betreft, er is een start gemaakt met de werkzaamheden bij het Skareilân, waarvoor we tevens een provinciale subsidie hebben ontvangen. Er is rondom Marchjepôlle gebaggerd (deze werkzaamheden zijn gekoppeld aan het project Tsjûkepôlle) en we hebben werkzaamheden verricht aan de Lytse Pôlle, welke nog doorlopen in 2023. Hierbij hebben we zoveel mogelijk werk met werk gemaakt. Waar mogelijk zijn de benodigde werkzaamheden toegerekend aan de investeringen.

Voor 2022 geplande werkzaamheden liepen door complexe regelgeving als gevolg van PFAS, de nodige vertraging op, waardoor we een flink deel van het budget overhouden: de stortkosten zouden dermate hoger worden, doordat de baggerspecie over grote afstanden vervoerd zouden moeten worden, dat besloten is om (eerst) deze stukken niet te baggeren. Wat heeft het gekost? Baggeren

Begroting 2022

Baten Lasten

-300.000

Begroting 2022 na wijziging -250.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-300.000 -300.000

-250.000 -50.000 -300.000

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

-77.412

144.417 -204.314

-77.412 -50.000 -127.412

-59.897 50.000 -9.897

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

11

1.5 Programma Ontwikkelingen Wat hebben we gedaan? Ondanks de beperkte personele bezetting hebben we in 2022 vooral veel aandacht besteed aan het verder uitrollen van het TOP-netwerk Fryslân. Het begrip “TOP” staat voor Toeristisch Overstappunt. Op dergelijke plekken kunnen mensen beginnen aan (en eindigen met) hun zwerftocht op de fiets of te voet. Een TOP is daarmee een logisch startpunt voor routegebonden recreatie, waar voldoende parkeerruimte is, maar waar bij voorkeur ook bij horeca en toiletvoorzieningen zijn, zo mogelijk ook in de nabijheid van ligplaatsen. In 2022 zijn er zes nieuwe TOP’s gerealiseerd, terwijl er voor 2023 alweer een flink aantal nieuwe op de rol staan. Van de provincie heeft Marrekrite extra incidentele middelen gekregen om stappen te maken op het vlak van Camperen, maar ook voor onderzoek naar het realiseren van een Vaarknooppunten systeem en een eventuele Vaarklasse G. Het werk aan dergelijke projecten wordt grotendeels door externe projectleiders uitgevoerd, maar wel met regie vanuit Marrekrite. Op dezelfde wijze wordt er nauw samengewerkt met de provincie in het programma Gastvrij Fryslân, bijvoorbeeld op het vlak van de ontwikkeling van een nieuwe visie op het vlak van Waterrecreatie, maar ook ten aanzien van de ontwikkeling van routestructuren (opgave Dagrecreatieve Netwerken).

De betreffende projectleiders werken, sinds we in Uitwellingerga gevestigd zijn, vaak vanuit de flexplekken die hier aanwezig zijn, waarmee de persoonlijke lijnen naar Marrekrite worden versterkt en versimpeld. Zoals bij het Programma Landrecreatie (paragraaf 1.3) is aangegeven, is dit jaar ook het advies over het opzetten van een nieuwe (boeren)landpadenregeling afgerond en aangeboden aan de provincie. We zijn in afwachting van de behandeling hiervan in provinciale staten. Het is goed denkbaar dat de deelnemers Marrekrite zullen vragen de uitvoering van het advies – als extra taak – eveneens ter hand te nemen. Voor de recreatie in onze provincie zou dit heel goed zijn. Wat heeft het gekost?

Baten Lasten

-7.000

Begroting 2022 na wijziging -7.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo na bestemming

-7.000 -7.000

-7.000 -7.000

Ontwikkelingen

Begroting 2022

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

31.738

128 -76.250

31.738 31.738

-76.122 26.000 -50.122

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

12

1.6 Programma Wimpels, Donateurs & Vrijwilligers Wat hebben we gedaan? Zoals in de inleiding al werd gememoreerd, zagen we in 2022 een onverwachte verdere groei van de wimpelopbrengst, die voor het eerst in onze geschiedenis € 200.000 oversteeg. Veel mensen kopen blijkbaar een wimpel, ook als zij de boot minder vaak gebruiken. Daarnaast zien we ook dat het bedrag aan vrijwillige extra bijdragen blijft toenemen. We hebben zelfs van een anonieme schenker een extra gift van € 10.000 ontvangen. Ondanks vele pogingen om deze gulle schenker te bedanken, is dat helaas niet gelukt. De betreffende persoon wilde op geen enkele wijze bekend worden. Van een ander stel trouwe donateurs ontvingen we een riante gift ter ere van hun 65-jarig huwelijk. Wat ook tot een hogere opbrengst heeft geleid, is dat steeds meer huurbedrijven gehoor geven aan onze oproep om per huurgezelschap een wimpel aan te bieden. Veel verhuurders hangen bij aanvang van het seizoen de wimpel alvast voor alle huurders aan de boten. Dan verkopen wij dus maar één wimpel per boot, terwijl gemiddeld zo’n 20 gezelschappen die boot per seizoen huren. Door elke nieuwe huurder voortaan een wimpel aan te bieden, verkopen wij via de verhuurvloot veel meer wimpels. Voor de huurders is een eigen wimpel meteen een leuk aandenken aan Fryslân.

Na de magere Corona-jaren konden wij onze vrijwilligers in 2022 eindelijk weer tweemaal als groep bij elkaar brengen. Niet alleen konden wij hen informeren, tevens ontvingen wij van de vrijwilligers hele bruikbare tips en feedback, bijvoorbeeld rondom het experiment dat we in 2023 willen gaan doen met de introductie van een vignet/sticker als alternatief voor de wimpel. Ook konden we een nieuwe inspectiewijze afspreken. Daarmee markeren we een bijzonder moment in ons bestaan. Inmiddels is de staat van het onderhoud zodanig dat de vrijwilligers niet meer hele lijsten voorzieningen hoeven te controleren en af te vinken. Zij kunnen voortaan simpelweg “hun wijk” langsvaren en hoeven alleen nog maar door te geven wat zij incidenteel aan afwijkingen zien. Tot slot moet worden vermeld dat we wederom door overlijden afscheid hebben moeten nemen van één van onze vrijwilligers. Daarnaast zagen enkele van hen zich genoodzaakt te stoppen met hun werk voor Marrekrite, iets dat hen vaak niet licht valt. De vrijwilligers zijn vaak al lang en intensief bij onze organisatie en bij de watersport in Fryslân betrokken. Met het afscheid van Marrekrite sluiten zij een fase in hun leven af en dat stemt hen natuurlijk niet vrolijk. Wat heeft het gekost? Wimpels e.d.

Begroting 2022

Baten Lasten

160.000 -12.000

Begroting 2022 na wijziging 160.000 -12.000

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

148.000 148.000

148.000 148.000

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

221.762 -21.076

194.470 -12.477

200.685 200.685

181.993

181.993

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

13

2. Paragrafen

14

2.1 Lokale heffingen Bij Recreatieschap Marrekrite kennen we geen lokale heffingen zoals bij een gemeente of provincie. 2.2 Weerstandsvermogen Bij het opstellen van de begroting en jaarrekening dienen de voorzienbare en kwantificeerbare risico’s zo goed mogelijk in beeld te worden gebracht. We ontwikkelen hiervoor beleid in overleg met een financiële werkgroep, bestaande uit een afvaardiging van de deelnemers. Dat hangt samen met het inzicht in onze resterende vervangingsopgaven en onze baggeropgave. Op het moment dat we deze duidelijk hebben en deze financieel meerjarig is vertaald, weten we de impact op ons huidige weerstandsvermogen en kunnen we kijken wat een adequaat niveau is voor de resterende opgaven binnen onze begroting. We hanteren in deze jaarstukken de uitgangspunten zoals die tot nu toe golden. We beschouwen de Bestemmingsreserve Baggeren (BB) als ware het een voorziening totdat we de peilacties hebben uitgevoerd, zoals gemeld in het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030, dat in november 2020 door het algemeen bestuur is vastgesteld. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing dient ten minste te worden opgenomen:  Inventarisatie van de weerstandscapaciteit;  Inventarisatie van de risico’s;  Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;  Een kengetal voor: a. netto schuldquote b.

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen c. solvabiliteitsratio d. grondexploitatie e. structurele exploitatieruimte en f. belastingcapaciteit (n.v.t.);  Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover Marrekrite beschikt om niet-begrote kosten te dekken. Deze weerstandscapaciteit bestaat uit een tweetal elementen: 1. Weerstandscapaciteit in de exploitatiesfeer: a. onvoorzien incidenteel en structureel (n.v.t.); b. onbenutte belastingcapaciteit (n.v.t.). 2. Weerstandscapaciteit in de vermogenssfeer: a. algemene reserve.

15

Jaarrekening 2022 1-1-2022

Mutaties

31-12-2022

A

Algemene Reserve (AR)

3.203.078

827.642

4.030.720

B

Bestemmingsreserve Baggeren (BB) Bestemmingsreserve Innovatie en Ontwikkeling Recreatie (BIOR)

1.296.659

-996.659

300.000

164.138

-

164.138

Subtotaal reserves

4.663.875

-169.017

4.494.858

C

Gerealiseerd resultaat

209.232

TOTAAL EIGEN VERMOGEN

4.704.090

De weerstandscapaciteit van Marrekrite bedraagt, gelet op de stand van de algemene reserve, zonder het onverdeelde resultaat ultimo 2022 € 4,195 miljoen. Beoordeling omvang van de risico’s Hoe komen we tot de benodigde weerstandscapaciteit? Bij iedere begroting en jaarrekening actualiseren wij de risico’s. We gaan na of er nieuwe risico’s zijn bijgekomen en/of risico’s vervallen. Van de risico’s die we lopen vindt een inschatting plaats van de omvang en van de kans dat het zich voordoet. Bij het bepalen van de omvang is ook van belang of het om een structureel of een incidenteel risico gaat. Afhankelijk van de mogelijkheden om de risico’s te beheersen vindt vervolgens een correctie naar beneden plaats. Alle risico’s, na correctie, tellen we bij elkaar op. Dat totaal is de benodigde weerstandscapaciteit. De risicobeoordeling baseren we op de inzichten die tot en met het opstellen van de jaarrekening beschikbaar zijn. Ontwikkelingen en wijzigingen in wet- of regelgeving geven op dit moment geen aanleiding de risico’s te herijken. Zoals ook in eerdere jaarstukken is aangegeven, ligt een belangrijk risico voor een kleine organisatie als Marrekrite in de continuïteit van het personeel. De slagvaardigheid van onze kleine organisatie staat of valt met de aanwezigheid en inzet van onze medewerkers.

Dat betekent dat (langdurige) ziekte, vertrek of uitval meestal een flinke financiële wissel trekt op onze organisatie. We hanteren daarom in de risicobeoordeling dat de helft van onze gerealiseerde personeelskosten als risico geldt. In 2022 betreft dit afgerond € 0,3 miljoen. De vervolgacties uit het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030 richten zich deze jaren op het enerzijds bepalen van normeringen (0-metingen en peilingen) en het anderzijds projectmatig aanpakken van ondiepotes bij de meest populaire locaties. Werkenderwijs krijgen we een steeds beter beeld van de verwachte opgave op middellange en lange termijn. We hadden de jaarlijkse exploitatiekosten voor de baggeropgave vanaf 2022 geschat op € 300.000. Echter, om de oplopende rentelasten van de langlopende lening te kunnen opvangen hebben we dit budget structureel bijgesteld naar € 250.000, wat in de praktijk neerkomt op een verlenging van de onderhoudscyclus van 20 jaar naar 24 jaar. Gezien de stand van de Bestemmingsreserve Baggeren schatten we in dat we hier geen aanvullende risico’s lopen.

16

Omvang weerstandsvermogen De omvang van het weerstandsvermogen drukken we uit in een ratio. Ratio’s beschouwen we als een indicatie. De ratio voor het weerstandsvermogen berekenen we aldus (x 1000): Weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscpaciteit Ratio van het weerstandsvermogen

=

4.195 =

Benodigde weerstandscapaciteit

=

1398%

300

De ratio van het weerstandsvermogen moet minimaal 100% zijn om als “voldoende” te kwalificeren. Bestemmingsreserves In de Notitie reserves en voorzieningen die het algemeen bestuur in december 2019 heeft vastgesteld, is het aantal bestemmingsreserves aanzienlijk verminderd. Ook de (structurele) storting en onttrekking van de programmasaldi behoren tot het verleden. Wat op dit moment resteert, is een bestemmingsreserve Baggeren, die we behandelen als ware het een voorziening vanwege de reeds gememoreerde vervolgacties. De verwachting is dat het baggerplan de komende jaren, met het beschikbaar komen van nu nog ontbrekende data, steeds betrouwbaardere prognoses oplevert. De eerder bestaande onderhoudsreserve is enige tijd terug al opgeheven. Het onderhoud aan damwanden en steigers is met de grootschalige investeringen in de vervangingsopgave relatief beperkt. Waar we vroeger spaarden voor “planmatig vervangingsonderhoud” activeren we onze investeringen nu. De daarmee samenhangende kapitaallasten bekostigen we inmiddels via de exploitatie. Daarmee is de noodzaak voor een specifieke onderhoudsreserve vervallen. Het dagelijks onderhoud aan onze voorzieningen bekostigen we vanuit de exploitatie. Stille en geheime reserves Marrekrite heeft (meestal ten behoeve van de steigers en damwanden) meerdere kavels water, drassige oevers en landbouwgrond in bezit.

Deze gronden zijn indertijd om niet verkregen en hebben daardoor geen waardering op de balans. Dergelijk bezit noemt men stille reserves. Op grond van BBV is het niet toegestaan deze bezittingen te herwaarderen: de (historische) verkrijgingsprijs is in dit geval de waarderingsgrondslag. Marrekrite kan een deel van dit bezit in de toekomst wel verkopen. In 2022 is hiervan geen sprake geweest. Grondslag voor verkoop is altijd een taxatie van het betreffende bezit. Een verkoopbate lichten wij conform de Financiële Verordening toe als een incidentele bate (vanaf € 25.000) in de tussentijdse rapportage of de jaarrekening. Op de balansdatum is de omvang van de stille reserves niet bepaald. Financiële kengetallen Zoals we bij de introductie in deze paragraaf hebben aangegeven, zijn niet alle kengetallen voor Marrekrite van toepassing. In onderstaande tabel zijn alleen de relevante kengetallen opgenomen.

17

Jaarstukken 2022 Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2021 6% 6% 69% 13% nvt nvt

Begroting 2022 82% 82% 60% 2% nvt nvt

Jaarrekening 2022 80% 80% 54% 21% nvt nvt

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft aan in welke mate sprake is van een overschot of tekort aan liquide middelen. In 2022 is sprake van een overschot aan liquide middelen, maar wel nadat een langlopende geldlening (€ 4,0 miljoen) is aangetrokken. Zichtbaar is dat de netto schuldquote dalend is ten opzichte van vorig boekjaar. Dit beeld zien we zich in de meerjarenbegroting voortzetten. Solvabiliteit De solvabiliteitspositie van een onderneming of instelling geeft een beeld in welke mate zij in staat is aan haar toekomstige verplichtingen te voldoen. Het geeft de verhouding eigen vermogen en vreemd vermogen aan. De solvabiliteitpositie van Marrekrite is en blijft uitstekend, maar is wel dalend als gevolg van de aangetrokken (lange) geldlening in 2022. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte van een onderneming of organisatie is binnen de jaarrekening. Hoe hoger het kengetal, hoe beter. Deze structurele vrije ruimte is met het nieuwe financiële beleid toegenomen, omdat het rekeningresultaat bestaat uit de resultaten van alle programma’s tezamen en er geen automatische storting of onttrekking meer plaatsvindt in relatie tot de bestemmingsreserves.

2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Aanlegvoorzieningen Als al onze ruim 600 aanlegplaatsen op ruim 300 locaties achter elkaar zouden worden gelegd, hebben we circa 33 km aanlegvoorziening in de vorm van steigers en damwanden in beheer op de mooiste plekken in het buitengebied van de provincie. Daarnaast hebben we sinds eind 2020 in totaal 100 MarBoeien op het water liggen. Containers Onze circa 120 containers (recreatie-afval) blijven ‘s winters in het veld staan, maar worden dan wel grotendeels afgesloten. Ze worden jaarlijks gecontroleerd en - indien nodig – gerepareerd door de schipper van de milieuboot. Daarmee wordt de kwaliteit bewaakt en de levensduur verlengd. Werkschip (MK1) Onze eerste echte werkboot is halverwege 2013 aangeschaft. Deze schrijven we tot 2028 in 15 jaar af. Het schip ligt, nu we in het voorjaar naar Uitwellingerga zijn verhuisd, eindelijk “voor de deur”. Aanvankelijk besteedden we het technisch onderhoud nog uit, maar sinds wij beschikken over een buitenploeg met meerdere technisch goed onderlegde collega’s, doen wij het meeste onderhoud aan onze schepen zelf. Ook verbouwingen en aanpassingen doen we doorgaans in eigen beheer. De echt grotere klussen, zoals het inbouwen en reviseren van motoren en, besteden we wel uit, hoewel we ook daar de nodige hand- en spandiensten bij verlenen.

Dat alles maakt dat wij onze 4 werkschepen tegen zeer scherpe lasten op het water kunnen houden. Marrekrite opereert hierin echt als bedrijf.

18

Milieuboot (MK2) De milieuboot (“afvalcontainerboot”) is eind 2013 aanschaft om met ingang van 2014 het recreatieafval in eigen beheer te kunnen inzamelen. De verwerking van het afval is een taak van Omrin. Zoals reeds aangegeven, doen we zoveel mogelijk onderhoud aan het schip zelf. De laatste jaren heeft dit nogal wat om handen gehad. De boot is decennia lang intensief gebruikt en vlot achter elkaar moesten we het ene na het andere cruciale onderdeel vervangen. Ook hebben we de boot ingekort, zodat deze ook met Klein Vaarbewijs 2 gevaren kan worden, waarmee de afhankelijkheid van een schipper met Groot Vaarbewijs niet meer bestaat. Vroeger moesten we regelmatig externe schippers inhuren om bij te springen, wat tot flinke extra kosten leidde. Die tijd lijkt nu, een hoge uitzondering daargelaten, achter ons te liggen. Ook met de nieuwe laad- en losplaats en de nieuwe ligplaats in Terhorne zijn grote stappen gezet. Per 2023 kan de schipper zelfs minder gaan werken, iets wat we tot voor kort niet voor mogelijk hadden gehouden. In 2014 is een bijboot met motor en trailer aangeschaft om op moeilijk bereikbare locaties afval op te kunnen halen. Ook de milieuboot schrijven we tot 2028 in 15 jaar af. Duwponton Het duwponton is 6 x 4 meter groot en is in 2010 aangekocht om (destijds) schapen te vervoeren en kleine onderhoudswerkzaamheden te doen.

Dit ponton schrijven we in 15 jaar af (tot 2025). Installatie YOSS Onze mobiele Yoss-vuilwaterpomp is in 2014 tweedehands aangeschaft ten behoeve van het project “Vuilwaterboot”. De installatie staat niet op de balans en is opgeslagen in Uitwellingerga. Húskes We hebben een drietal Húskes in eigendom en beheer, waarmee we ook het afgelopen vaarseizoen een innovatieve en volledig zelfvoorzienende rioolwaterzuivering hebben aangeboden aan de watersporters. Op dit moment beheren we er een op de Marchjepôlle, op de Noarder Alde Wei en nabij Gaastmeer op de Grutte Gaastmar. Hiermee zorgen we ervoor dat mensen hun vuilwater niet langer overboord hoeven te pompen en dat zij niet massaal hun behoefte hoeven doen op plekken waar dat niet wenselijk is, zoals op onze ligplaatsen. We zien duidelijke resultaten op deze drie locaties. De Húskes zijn met bijdragen van de provincie ontwikkeld en staan niet op onze balans. De lasten voor het onderhoud zijn fors en zijn niet structureel begroot, omdat het een pilot betreft. De structurele dekking van deze onderhoudskosten is onderwerp van gesprek met onze deelnemers. In de jaarstukken 2022 zijn ze verantwoordelijk voor een (incidentele), niet-begrote last van € 63.000. Borden netwerken De knooppuntenborden en informatiepanelen van de knooppuntennetwerken blijven formeel in eigendom van de gemeenten.

Ook de vervangingskosten worden doorberekend aan de gemeenten. Hetzelfde geldt voor de toeristische overstappunten. In totaal is bijna 2.800 km fietspad in Fryslân (incl. Ooststellingwerf ca. 3.000km) voorzien van knooppuntbebording (816 respectievelijk en 860 knooppunten). Op het gebied van wandelen geldt dat ruim 3700 km (incl. Ooststellingwerf 4.212km) wandelpad is voorzien van knooppunten (1.966 respectievelijk en 2.196 knooppunten). Eind 2022 waren er in totaal 16 TOP’s gerealiseerd. Kantoorinventaris De kantoorinventaris is inmiddels volledig afgeschreven. Vanwege de activeringsgrens van € 25.000 zullen de meeste lasten voor inventaris in de toekomst via de exploitatie lopen.

19

2.4 Financiering We handelen conform onze Financiële Verordening 2020. Langlopende schulden kenden we in 2022 voor het eerst in de geschiedenis van Marrekrite. De kortlopende lening (voor een half jaar) van € 1,0 miljoen aangetrokken via de Nederlandse Waterschapsbank is in 2022 afgelost. De liquide middelen zijn bij banken ondergebracht als rekening courant tegoeden. We hebben inmiddels rentelasten uit vreemd vermogen als gevolg van een aangetrokken langlopende geldlening via de gemeente Súdwest-Fryslân van € 4,0 miljoen. Voor de volledigheid geven we de maxima voor zowel de renterisiconorm als de kasgeldlimiet:  de renterisiconorm bedraagt 20% van de grondslag, zijnde het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar (€ 2,29 miljoen); de renterisiconorm bedraagt € 0,46 miljoen en heeft betrekking op de vaste schuld.  de kasgeldlimiet bedraagt voor gemeenschappelijke regelingen 8,20% van het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar. De kasgeldlimiet bedraagt € 0,19 miljoen. In 2022 zijn we als Marrekrite binnen de kasgeldlimiet gebleven. Rente-omslag Voor het eerst hebben we bij de jaarstukken te maken met rente-omslag. De rente-omslag wordt bepaald door het totale rentesaldo te relateren aan de totale boekwaarde en geeft daarmee de gemiddelde rente over de investeringen weer.

Omdat Marrekrite grotendeels heeft gefinancierd met eigen vermogen is de rente-omslag (veel) lager dan de rente op de aangetrokken langlopende geldlening. Bij begroting gingen we nog uit van een rentepercentage op een eventueel aan te trekken lening van nihil of bijna nihil en daarmee was er (nog) geen sprake van rente-omslag (renteomslag = 0).

20

Renteschema a.

b.

c.

externe rentelasten over de korte en de lange financiering rente opgenomen langlopende leningen rente kortlopende schulden externe rentebaten: geldleningen woningbouw hypothecaire geldleningen overige geldleningen Totaal door te rekenen externe rente (1) aan grondexploitatie door te belasten rente rente van projectfinanciering door te belasten aan taakvelden Saldo door te rekenen rente (2)

Jaarrekening 2022

44.384 44.384 -

d1. d2.

Rente over eigen vermogen (3) Rente over voorzieningen (4) Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente (1+2+3+4)

44.384

e. f.

werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (=rente-omslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

44.384 -

boekwaarden per 01-01 totale boekwaarde staat C

6.361.426

Correctie boekwaarde (verstrekte leningen) Boekwaarde excl. leningen derden

6.361.426

OMSLAGRENTE MARREKRITE

0,70%

21

Schatkistbankieren In 2013 is een rekening courant geopend in het kader van (het verplicht) Schatkistbankieren. De overheid stelt ook gemeenschappelijke regelingen verplicht hieraan deel te nemen. Een nadelig gevolg is het verlies van rente-inkomsten, hoewel het op dit moment in sommige gevallen aantrekkelijker lijkt om gelden te lenen, dan uit te zetten. Ten aanzien van het Schatkistbankieren geldt per 1 juli 2021 een minimaal drempelbedrag van € 1,0 miljoen. De norm voor het bepalen van het drempelbedrag bij een lagere overheid bedraagt per 1 juli 2021 2,0% van het begrotingstotaal (€ 2,29 miljoen), ergo afgerond € 46.000. Marrekrite dient derhalve per 1 juli 2021 een (minimale) drempel aan te houden van € 1,0 miljoen. Berekening benutting drempelbedrag Schatkistbankieren Begroti ngs bedrag vers l agjaar Drempel bedrag 2,0% van het begroti ngs bedrag (per 01/07/2021) Minimaal drempelbedrag per 01/07/2021 1e kwartaal 2e kwartaal Bui ten s chatki s t Rui mte onder drempel

474.863 525.137

923.836 76.164

3e kwartaal

2.285.500 45.710 1.000.000 4e kwartaal

102.412 897.588

117.048 882.952

2.5 Bedrijfsvoering Het grootste deel van de kosten binnen het programma Bedrijfsvoering bestond tot nu toe uit de salariskosten van de – inmiddels - 9 vaste medewerkers. Met ingang van de Jaarstukken 2019 rekenen we, voor zover mogelijk, de loonkosten als directe kosten toe aan de verschillende programma’s, inclusief een opslag voor overhead. De niet toe te rekenen loonkosten en overige indirecte kosten blijven achter op het programma Bedrijfsvoering. Voor speciale projecten en in het geval dat specifieke kennis noodzakelijk is, huren we tijdelijk externe medewerkers of advies in. Eind 2022 zijn, los van de 9 vaste medewerkers, 2 ingehuurde medewerkers (parttime) werkzaam voor Marrekrite. Ook hebben we via Caparis twee medewerkers bij ons gedetacheerd ten behoeve van maaiwerkzaamheden. Daarnaast heeft een medewerker met een tijdelijk dienstverband een vast dienstverband gekregen. Bij nieuwbouwprojecten -vervangingsinvesteringen- nemen we zowel de interne als de externe personeelskosten zo veel mogelijk mee in de projectkosten (inhuur ingenieursbureau en directe personeelskosten vermeerderd met een opslag voor overhead).

Personeel (bezetting) directeur officemanager officemanager senior beleidsmedewerker coordinator landrecreatie projectadviseur landrecreatie (tijdelijk) projectmedewerker landrecreatie technisch mdewerker watersport medewerker milieuboot medewerker groenonderhoud medewerker groenonderhoud vacature TOTAAL

0,89 0,67 0,67 0,89 0,67 0,92 0,22 0,78 1,00 1,00 1,00 0,00 8,70

22

2.6 Verbonden partijen Niet van toepassing. 2.7 Grondbeleid Recreatieschap Marrekrite heeft circa 170 percelen land in eigendom waarop (in de meeste gevallen) aanlegvoorzieningen zijn gerealiseerd. We bezitten locaties die zich bevinden in provinciaal of gemeentelijk vaarwater of te midden van terreinen van natuurorganisaties of boeren. Grondbezit is geen doel op zich, maar een middel om ligplaatsen te realiseren. Wanneer we kansen zien om percelen te verkopen (met behoud van het recht er een aanleglocatie te beheren) dan trachten we deze te verzilveren. Het dagelijks bestuur dient altijd in te stemmen met verkoop. Het algemeen bestuur dient in te stemmen als de baten voor deze verkoop niet begroot cq. gepland zijn. Veel percelen land zijn nauwelijks van (financiële) waarde, aangezien de geldende bestemming ander gebruik niet toestaat. Verkoop voor commercieel gebruik is daarom meestal niet mogelijk, tenzij een bestemmingswijziging plaatsvindt. Daar dit – als het al mogelijk is – de nodige voeten in aarde heeft, is van verkoop van eigendom in relatie tot een gewijzigde bestemming slechts zeer zelden sprake.

23

3. Jaarrekening 2022

24

3.1 Balans per 31 december 2022

Balans per 31 december 2022

Activa

2.020

2.021

2.022

Saldo 31/12 Saldo 31/12 Saldo 31/12

Materiele vaste activa Investeringen maatschappelijk nut

5.041.526

6.194.591

7.458.774

188.484

166.835

218.254

5.230.010

6.361.426

7.677.028

3.867

5.095

20.390

Uitzettingen <1jr

663.126

325.488

1.574.652

Overlopende activa

12.412

14.145

-

Liquide middelen

138.763

85.173

245.121

Vlottende activa

818.168

429.901

1.840.163

6.048.177

6.791.327

9.517.190

2.020

2.021

2.022

Investeringen economisch nut Vaste activa

Voorraden

Totaal Activa

Balans per 31 december 2022

Passiva

Saldo 31/12 Saldo 31/12 Saldo 31/12

Eigen Vermogen

-4.739.876

-4.794.858

-4.704.090

Algemene reserve

-3.203.079

-3.203.079

-4.030.720

Bestemmingsreserves

-1.536.797

-1.460.797

-464.138

Gerealiseerd resultaat

-

-130.982

-209.232

Vreemd Vermogen

-

-

-4.000.000

Langlopende leningen >1jr

-

-

-4.000.000

-5.162.521

-4.794.859

-8.704.090

Vlottende schulden <1jr

-658.585

-1.451.791

-156.108

Overlopende passiva

-227.072

-544.677

-656.994

Vlottende passiva

-885.657

-1.996.468

-813.102

-6.048.178

-6.791.327

-9.517.190

Vaste passiva

Totaal Passiva

25

3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit Begroting & Verantwoording Provincies en Gemeenten daarvoor geeft en de nadere regels die Marrekrite daarover heeft opgenomen in haar financieel beleid. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De vergelijkende cijfers en toelichtingen zijn aangepast voor vergelijkingsdoeleinden. De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva tegen nominale waarden opgenomen. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij vóór het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop deze betrekking hebben. Balans Vaste activa Investeringen met een economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs.

Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht (netto-methode). In die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden met ingang van het jaar van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij geen rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. Op grond wordt niet afgeschreven. Bij de waardering hiervan wordt in voorkomende gevallen rekening gehouden met een bijzondere vermindering van de waarde, indien dit naar verwachting blijvend is. In eerste instantie zullen we hiervoor een verliesvoorziening treffen, zodat dit bij gewijzigde marktomstandigheden kan vrijvallen. Alleen in uiterste gevallen boeken we waarde af op bezittingen, namelijk als er geen enkel zicht is op waardeherstel is. De gehanteerde afschrijvingstermijnen (in jaren) voor investeringen > € 25.000: Gronden en terreinen n.v.t Vervoersmiddelen 5 tot 20 jaar Machines, apparaten en installaties 5 tot 10 jaar Overige materiële vaste activa 15 jaar Investeringen met een maatschappelijk nut Investeringen met een maatschappelijk nut activeren we, evenals investeringen met een economisch nut, met ingang van het jaar volgend op de gereed melding cq. levering van de investering.

We schrijven via de lineaire afschrijvingsmethodiek af over de verwachte gebruiksduur, waarbij we in voorkomende gevallen rekening kunnen houden met een eventuele restwaarde. Normaliter schrijven we af tot nihil. De gehanteerde afschrijvingstermijnen (in jaren) voor investeringen > € 25.000: Steigers 40 jaar Damwanden 50 jaar MarBoeien 10 jaar

26

Activa in ontwikkeling De als “onderhanden werken” opgenomen investeringen/bezittingen zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs, dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de directe kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend (zoals grondaankopen, kosten van bouw- en woonrijp maken, maar ook de directe loonkosten vermeerderd met een opslag voor overhead), evenals een redelijk te achten aandeel in de rentekosten, indien van toepassing. Vlottende activa Winsten worden slechts genomen indien en voor zover die met voldoende mate van betrouwbaarheid als gerealiseerd aangemerkt kunnen worden. Zolang daarvan geen sprake is, worden de verkregen verkoopopbrengsten ten volle op de verkrijgings- of vervaardigingskosten in mindering gebracht. Verliezen worden genomen zodra deze bekend zijn. Indien noodzakelijk worden ter zake voorzieningen gevormd tegen nominale waarde en op de balans gezet. Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid betreffende debiteuren is een voorziening in mindering gebracht. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Geringe vorderingen worden afgewaardeerd bij het opmaken van de jaarstukken. Vaste Passiva Reserves Reserves worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Overlopende passiva De waardering van overlopende passiva geschiedt tegen nominale waarde. De niet-bestede middelen van uitkeringen van Europese en Nederlandse overheidslichamen met een specifiek bestedingsdoel worden als vooruit ontvangen middelen op de balans verantwoord onder de overlopende passiva. De besteding van deze middelen vindt op een later tijdstip plaats. Continuïteitsveronderstelling De jaarrekening is opgesteld met inachtneming van de continuïteitsveronderstelling. De gemeenschappelijke regeling Marrekrite kan in geval van nood terugvallen op artikel 22 van de op 22 maart 2017 in de Staatscourant gepubliceerde wijziging van de gemeenschappelijke regeling. Daarin is geregeld dat eventuele financiële tekorten worden gedragen door de deelnemers, ieder voor zijn eigen deel. Schattingen Ten aanzien van schattingen wordt in deze jaarrekening per post een oordeel gevormd over de omvang van de schatting. Waar nodig zijn de grondslagen voor deze schattingen afzonderlijk opgenomen in de toelichting op de balans. Vennootschapsbelasting Voor alle activiteiten van de gemeenschappelijke regeling geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting.