Bijlage 2 - Concept Jaarstukken Marrekrite 2023

recreatieschap marrekrite JAARSTUKKEN 2023 Recreatieschap voor het Friesche Waterland "De Marrekrite"

ínhoud Inhoud..................................................................................................................................................2 Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen........................................................................ 3 1.

Programmaverantwoording............................................................................................................ 4 Beleidskader.........................................................................................................................................4 1.1 Programma Bedrijfsvoering............................................................................................................7 1.2 Programma Waterrecreatie...........................................................................................................8 1.3 Programma Landrecreatie............................................................................................................10 1.4 Programma Baggeren...................................................................................................................11 1.5 Programma Ontwikkelingen.........................................................................................................12 1.6 Programma Wimpels, Donateurs ä Vrijwilligers..........................................................................13

2.

Paragrafen......................................................................................................................................14 2.1 Lokale heffingen...........................................................................................................................14 2.2 Weerstandsvermogen..................................................................................................................14 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen......................................................................................................18 2.4 Financiering..................................................................................................................................20 2.5 Bedrijfsvoering.............................................................................................................................23 2.6 Verbonden partijen......................................................................................................................26 2.7 Grondbeleid..................................................................................................................................26

3.

Jaarrekening 2023 ........................................................................................................................ 27 3.1 Balans per 31 december 2023.................................................................................................... 28 3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling....................................................................29 3.3 Toelichting op de balans per 31 december 2023....................................................................... 32 3.4 Overzicht baten en lasten 2023.................................................................................................. 39 3.5 Toelichting en verschillenanalyse op het overzicht baten en lasten 2023................................ 40 3.6 Overzicht incidentele baten en lasten......................................................................................... 41 3.7 Wet Normering Topinkomens (WNT)......................................................................................... 42

4.

Rechtmatigheidsverklaring Dagelijks Bestuur............................................................................... 45

5.

Controleverklaring accountant......................................................................................................46

Bijlagen bij de jaarstukken 2023............................................................................................................47

2

Jaarverslag: programmaverantwoording en paragrafen

3

1.

Programmaverantwoording

Beleidskader Al vele decennia beheert Recreatieschap Marrekrite de toeristische basisinfrastructuur op water en land in de provincie Fryslân. Opgericht in 1957 was onze focus de eerste 55 jaar exclusief gericht op het realiseren van meer natuurligplaatsen voor de watersport. Inmiddels beheren we op ruim 300 locaties door de hele provincie ruim 700 aanlegvoorzieningen (damwanden, steigers en MarBoeien). Aaneengeschakeld gaat het om een unieke capaciteit, circa 33 km. In 2012 werd ons takenpakket verbreed door de toevoeging van het domein van "landrecreatie". Hierdoor zijn we in de bijzondere omstandigheden gekomen dat - op Ooststellingwerf en de Waddeneilanden na - alle Friese gemeenten deelnemers zijn in het recreatieschap. Naast de verantwoordelijkheid voor het beheer van de fiets- en wandelknooppuntnetwerken (en overige routestructuren), kregen we ook de opdracht om te inventariseren welke recreatieve routes er in Fryslân allemaal zijn (beheer routedatabase). Los van de bovenstaande taken, heeft Marrekrite ook de opdracht om haar deelnemers gevraagd en ongevraagd te adviseren over alle voorkomende zaken, die betrekking hebben op de toeristische infrastructuur op water en land en over de verbinding van die velden. Ook zien we dat Marrekrite steeds vaker wordt gevraagd om als uitvoeringsorganisatie projecten op te zetten en uit te voeren.

Na jaren van relatieve stilte is de ontsluiting van de routes de laatste jaren voortvarend opgepakt. Met financiering vanuit het programma Gastvrij Fryslân was er tot eind 2023 een tijdelijke projectleider "dagrecreatieve netwerken" aan de slag. Marrekrite was hier nauw bij betrokken. Marrekrite verricht deze taken als GR (Gemeenschappelijke Regeling) namens haar deelnemers, de provincie Fryslân en de Friese gemeenten. Formeel is Ooststellingwerf geen lid, maar met deze gemeente wordt wel nauw samengewerkt. Dat geldt ook voor de Groninger gemeente Het Hogeland. Marrekrite beheert en onderhoudt voor deze gemeente de ligplaatsen aan de oostzijde van het Lauwersmeer. De westelijke zijde van het meer valt via de gemeente Noardeast-Fryslân, als deelnemer in de GR, reeds onder ons beheer. Het werk van Marrekrite heeft tot doel een professionele, aantrekkelijke en uniforme recreatieve infrastructuur op water en land te realiseren. Dit alles in de eerste plaats in het belang van onze eigen inwoners (recreanten), maar ook als uniek aanbod richting inkomende gasten (toeristen).

4

Wat heeft het per saldo gekost? TOTAAL MARREKRITE Baten Lasten

„ Begroting „ * 2023 2.134.235 -2.378.934

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 2.343.271 2.247.001 -2.649.994 -2.413.479

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo na bestemming

-244.699 250.000 5.301

TOTAAL MARREKRITE

Begroting 2023

Structurele baten Incidentele baten Saldo baten

2.134.235 250.000 2.384.235

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 2.273.271 2.208.001 380.000 296.000 2.653.271 2.504.001

Structurele lasten Incidentele lasten Saldo lasten

-2.087.934 -291.000 -2.378.934

-2.243.994 -406.000 -2.649.994

TOTAAL MARREKRITE

Begroting 2023

Saldo structurele baten en lasten Saldo incidentele baten en lasten

46.301 -41.000 5.301

-306.723 310.000 3.277

-166.478 257.000 90.522

-2.046.446 -367.034 -2.413.479

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 29.277 161.555 -26.000 -71.034 3.277 90.522

Jaarrekening 2022 2.244.630 -2.335.398 -90.768 350.000 -50.000 209.232

Jaarrekening 2022 2.179.440 415.190 2.594.630 -2.048.106 -337.292 -2.385.398 Jaarrekening 2022 131.334 77.898 209.232

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

Om inzichtelijk te maken welk deel van de baten en lasten structureel en incidenteel zijn, nemen we per verslagjaar 2023 een overzicht op van structurele baten en lasten, zodat transparanter voor het bestuur te bepalen is of er sprake is van structurele of incidentele effecten.

5

Wat hebben we in 2023 per programma gedaan? 2023 was het jaar van de grote veranderingen op personeel vlak. Onze coördinator water ging met pensioen, evenals de bij ons vanuit de provincie gedetacheerde senior projectleider. Daarnaast gaf de schipper op onze milieuboot aan dat hij aan het einde van het seizoen de organisatie zou verlaten vanwege emigratie. In de zomer kwam er een nieuwe officemanager bij omdat de vorige de organisatie had verlaten, ook wegens emigratie. Daar kwam bij dat de directeur het hele jaar afwezig was (sabbatical). Hij werd vervangen door een waarnemer. In de buitendienst was het intussen passen en meten omdat de benodigde assistenten niet meer in de SW vindbaar blijken, terwijl we het voorjaar ingingen met een nieuwe schipper op één van de maaiboten. Kortom, een samenloop van een groot aantal personele kwesties, wat een beroep deed op het uithoudingsvermogen van de organisatie en de rust en de motivatie van de zittenblijvers. Tegen de achtergrond van al deze bewegingen zette het bestuur met een tweetal onderzoekers vanuit de Fryske Flekspool een onderzoek in gang om te bekijken waar vanuit kracht kansen liggen voor Marrekrite en welke taken nu wel en niet bij het pakket zouden moeten horen. De resultaten van dit onderzoek worden begin 2024 gepresenteerd, waarna besloten kan worden welke acties hieruit volgen.

6

1.1 Programma Bedrijfsvoering Wat hebben we gedaan? Inmiddels zijn we goed ingeburgerd op onze nieuwe werkplek in Uitwellingerga. Het is soms even zoeken als je gaat samenwonen (in ons geval met de collega's met de provincie), maar terugkijkend op dit proces zijn we heel tevreden. De provincie heeft zich positief en welwillend opgesteld en we zijn er qua werkplek flink op vooruit gegaan. Zo hebben we meer mogelijkheden en ook fysieke ruimte, zeker met de haven van de sluis Terhorne erbij. De heren van de buitendienst kunnen nu in de winter bovendien over een verwarmde loods beschikken. Dat is een heel andere situatie dan in de jaren die achter ons liggen. Toen moesten we op scheepswerven in de buitenlucht onderhoud aan het materieel doen. Die omstandigheden zijn sterk dus verbeterd. Daarbij zien de collega's elkaar tegenwoordig ook vaker. Kortom, de centrale huisvesting met goede faciliteiten werkt uitstekend. Zoals hierboven al is geschetst, was 2023 qua personele inzet een flinke uitdaging. De waarnemer heeft de directeur prima vervangen, maar ook zij liep tegen het feit aan dat er teveel werk lag, nog los van alle extra werk en dynamiek als gevolg van de vele personele wisselingen.

De extra inhuur van een projectleider vanuit een adviesbureau gaf weliswaar wat lucht, maar ook hij had al snel zoveel werk aan de reguliere operatie, dat van bijvoorbeeld het verder uitwerken van het baggerplan weinig terecht kwam. Er kwam overigens ook een hoop extra werk op zijn bord, omdat iemand de projecten van de gedetacheerde projectleider moest overnemen, die in het voorjaar met pensioen ging. Al met al was 2023 een jaar waarbij er een stevig beroep werd gedaan op het zittende personeel. Het bestuur wilde graag dat het werk aan de TOP's werd versneld. Daarom is in 2022 afgesproken dat er voor de duur van een jaar een extra kracht bij zou komen. Zoals we in het vorige jaarverslag al schreven, werden we eind 2022 onverwacht geconfronteerd met het vertrek van de zittende projectleider, waardoor de gehoopte versnelling niet kon plaatsvinden. Sterker, de personele capaciteit nam zelfs verder af in plaats van toe. Ondertussen rijdt de trein weer, maar nog niet met de gang die we voor ogen hadden. Ook hier blijkt weer dat Marrekrite als kleine organisatie (ruim 8 fte) relatief kwetsbaar is voor personele wisselingen. Wat heeft het gekost?

Baten Lasten

1.943.394 -1.029.750

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 2.127.430 1.998.710 -1.194.230 -1.178.507

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

913.644 250.000 1.163.644

933.200 250.000 1.183.200

Bedrijfsvoering

„ Begroting 2023

Jaarrekening 2022 1.970.988 -1.112.813

820.203 250.000

858.175 350.000

1.070.203

1.208.175

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

7

1.2 Programma Waterrecreatie Wat hebben we gedaan? Ondanks het feit dat de landrecreatie voor Fryslân belangrijker wordt, ligt de basis van ons schap in de watersport. Dat zien wij terug in de bestemming van middelen. Vrijwel al onze investeringen betreffen de herbouw van oude aanlegvoorzieningen (damwanden en steigers). Marrekrite onderhoudt ongeveer 700 vrije aanlegvoorzieningen op zo'n 400 plekken in Fryslân. Sinds een jaar of 10 gaat het daarbij ook om MarBoeien, waarvan we er momenteel 100 beheren. Duizenden recreanten kunnen elke dag te kust en te keur kiezen uit talloze mooie plekken. Nog altijd ontwikkelen we - zij het tegenwoordig nog mondjesmaat - ook nieuwe ligplaatsen. Zowel bij her- als nieuwbouw ligt de focus op kwalitatief hoogstaande, duurzame voorzieningen. Dat we hier goed in slagen blijkt uit de positieve feedback die wij krijgen. De focus op kwaliteit leidt op termijn bovendien tot een flinke verlaging van onze onderhouds- en beheerkosten. Duurzaam werken is inmiddels een modebegrip geworden. Voor Marrekrite betekent het vooral kijken naar de lange termijn en dus voor de kosten van de gehele levenscyclus. Het mes van "kiezen voor kwaliteit" snijdt daarmee aan vele kanten tegelijk. Steigers en damwanden Het jaar 2023 was wat de vervanging van oude aanlegvoorzieningen betreft, geen opvallend jaar. Dat betekent voor ons dat het jaar succesvol was.

Er deden zich geen grote moeilijkheden voor, er waren nauwelijks tegenvallers en de aannemers leverden de werken tijdig en volgens onze hoge eisen op. Daarmee liggen we op koers met onze meerjarige vervangingsoperatie, zij het dat we wel zien dat we minder meters kunnen wegzeten voor hetzelfde geld. Wij gaan de komende periode bekijken wat wij nog aan opgave hebben waar het gaat om vervangingen, maar op voorhand lijkt het reëel dat we nog wel wat jaren nodig hebben om alles af te krijgen. Problematisch is dat niet. De tijden dat wij meer werken op de rol hadden staan dan wij budgettair aan konden, dan wel, bij de aannemers kwijt konden, liggen definitief achter ons. Door de hele provincie heen zijn de slechtste voorzieningen inmiddels vervangen. We blijven jaarlijks vervangen wat de hoogste prioriteit heeft, maar er zijn eigenlijk geen voorzieningen meer waar we bang zijn dat ze het volgende seizoen niet zullen halen. MarBoeien In 2022 heeft een aannemer alle MarBoeien gecontroleerd en waar nodig van een extra zekering voorzien. Dat betekent dat we naast de staaldraden waarmee de betreffende boeien in de bodem verankerd liggen, extra kunststof kabels Z banden hebben aangebracht. De slijtage, die we vooral zien op water met zandbodems, wordt hiermee ondervangen. Volgens verwachting was 2023 een rustig jaar. Alles lag er goed onderhouden bij.

Ondertussen koersen we nog steeds op een inspectiecyclus van 2 jaar, totdat we zeker weten dat we die kunnen oprekken naar 3 of 4 jaar. Dat moet blijken bij de inspectieronde die voor 2024 op de rol staat. Húskes In 2023 is het project met de drie Húskes tot stilstand gekomen. Voor Marrekrite was 2023 op dit vlak dus een rustig jaar. Dit had zowel te maken met de technische oplossing, als het gebrek aan middelen om een doorstart mogelijk te maken. Alles wat Marrekrite de laatste jaren op dit vlak heeft gedaan, is gebeurd in opdracht van de provincie, gefinancierd met incidentele middelen. Momenteel is er onder de betrokken partijen (Wetterskip, provincie, gemeenten) een discussie gaande over het vervolg van het dossier "vuilwater". In deze discussie gaat het over taken, rollen, ambities en financiering.

8

Wat heeft het gekost? Waterrecreatie

„ Begroting „„„„ 2023

Baten Lasten

15.841 -725.644

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 15.841 15.841 -842.644 -640.067

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-709.803 -709.803

-826.803 60.000 -766.803

Jaarrekening 2022 11.137 -839.013

-624.226 7.000

-827.876

-617.226

-827.876

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

9

1.3 Programma Landrecreatie Wat hebben we gedaan? De hoofdtaak binnen het programma Landrecreatie betreft het onderhoud aan de fiets- en wandelknooppuntnetwerken en de toeristische overstappunten (TOP's). Het onderhoud in het veld wordt uitbesteed aan een aannemer. Het bestaande contract is, conform de aanbestedingsafspraken, per 2023 met twee jaar verlengd tot eind 2024. Zoals elk jaar zijn voor de fiets- en wandelnetwerken, voorafgaand aan de start van het nieuwe seizoen, onderhoudsrondes gedaan. Daarnaast werden (schade)meldingen jaarrond verholpen. Ook zijn er ter verbetering van beide netwerken diverse trajectwijzigingen doorgevoerd, soms in verband met infrastructurele werken, maar ook om TOP's, ligplaatsen en de netwerken van omliggende provincies beter te laten aansluiten. De provincie Overijssel is in 2023 gestart met een revisie van hun fiets- en wandelnetwerken, wat invloed heeft op een aantal trajecten in Friesland. Samen werken we eraan dat de fietsers en wandelaars probleemloos van het ene naar het andere netwerk kunnen. Verder hebben we te maken gehad met een aantal (mogelijke) afsluitingen van particuliere trajecten in het wandelnetwerk. Dergelijke voornemens vergen veel overleg- en lobbytijd van de organisatie. Wij streven er namelijk naar streven dit soort, vaak onverharde trajecten, voor het wandelnetwerk te behouden.

Dergelijke zaken onderstrepen het belang van een goede landpadenregeling in Fryslân. Wat heeft het gekost?

Baten Lasten

-288.540

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 12.012 -328.120 -420.023

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-288.540 -288.540

-328.120 -328.120

Landrecreatie

„ Begroting „„„„ 2023 -

Jaarrekening 2022 40.744 -316.821

-408.010

-276.077

-408.010

-276.077

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

10

1.4 Programma Baggeren Wat hebben we gedaan? De ambitie om op het vlak van baggeren net zo projectmatig te opereren als op het domein van de vervanging van aanlegvoorzieningen, is ook in 2023 nog niet goed genoeg van de grond gekomen. De belangrijkste oorzaak hiervoor is - naast vertraging door de toename van de complexiteit van het veld - afhankelijkheid van andere partijen in het gezamenlijk aanpakken van een grote baggeropgave met de provincie Groningen op het Lauwersmeer. De eerder genoemde beperkte beschikbaarheid van personeel kwam hier nog bij. Er is dus weliswaar belangrijk voorbereidend werk verricht, maar qua echte uitvoering zitten we nog niet op het niveau dat we voor ogen hebben. Wat heeft het gekost? Baggeren

Begroting 2023

Baten Lasten

-300.000

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging -250.000 -113.011

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

-300.000 -300.000

-250.000 -250.000

-113.011 -113.011

Jaarrekening 2022 -77.412 -77.412 -50.000 -127.412

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

11

1.5 Programma Ontwikkelingen Wat hebben we gedaan? Ondanks de beperkte personele bezetting hebben we ook in 2023 veel aandacht besteed aan het verder uitrollen van het TOP-netwerk Fryslân. Het begrip "TOP" staat voor Toeristisch Overstappunt. Bij een TOP kunnen mensen beginnen aan (en eindigen met) hun zwerftocht op de fiets of te voet. Een TOP is daarmee een logisch startpunt voor routegebonden recreatie, met voldoende ruimte om te parkeren, bij voorkeur in de buurt van horeca en toiletvoorzieningen, en zo mogelijk ook in de nabijheid van ligplaatsen. Hoewel het relatief eenvoudig lijkt, kost het ontwikkelen van TOP's vaak veel tijd. Randvoorwaardelijke zaken de terreininrichting zijn lastig te sturen. In 2023 is er één nieuwe TOP daadwerkelijk gerealiseerd, terwijl we intussen zijn gestart met de ontwikkeling van een flink aantal nieuwe TOP's. Daadwerkelijke plaatsing van deze TOP's vindt in 2024 plaats. Dat hadden er meer kunnen zijn als het gelukt was de beoogde extra personele capaciteit binnen te halen (zie paragraaf Bedrijfsvoering). Al in 2022 hadden we extra mensen op het project willen inzetten, maar als geschetst is dat door diverse zaken pas in juni 2023 gelukt.

Van de provincie heeft Marrekrite extra incidentele middelen gekregen om stappen te maken op het vlak van Camperen, maar ook voor onderzoek naar het realiseren van een Vaarknooppunten systeem en een eventuele Vaarklasse G. Het werk aan dergelijke projecten wordt door interne projectleiders uitgevoerd, dan wel extern, onder regie vanuit Marrekrite. Eind 2022 is het advies over de landpaden aan de provincie aangeboden. We hoopten dit onderwerp in 2023 verder uit te kunnen werken, maar uiteindelijk is de motie die aan het advies ten grondslag lag pas eind 2023 in PS afgehandeld. Momenteel wordt gewerkt aan verdere uitwerking ten behoeve van besluitvorming. Hiervoor heeft Marrekrite van de provincie incidentele middelen gekregen. Op dezelfde wijze wordt er met de provincie - en andere partijen - nauw samengewerkt binnen het programma Gastvrij Fryslân, bijvoorbeeld op het vlak van de waterrecreatie in de Gebruiksvisie Waterrecreatie, welke in maart 2023 gereed kwam, maar ook ten aanzien van de ontwikkeling van routestructuren (opgave Dagrecreatieve Netwerken). Naast deelname aan de Stuurgroep Dagrecreatieve Netwerken, werd ook op uitvoerend niveau veel samengewerkt om nieuwe routes via de knooppuntnetwerken te laten lopen. Een voorbeeld hiervan is de Liberation Route Europe, welke in het voorjaar van 2023 gerealiseerd is. Ook zijn we betrokken bij de TAF.

Wat heeft het gekost? Ontwikkelingen

Begroting 2023

Baten Lasten

-20.000

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging -20.000 -38.640

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo na bestemming

-20.000 -20.000

-20.000 -20.000

Jaarrekening 2022 31.738

-38.640

31.738 -

-38.640

31.738

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

12

1.6 Programma Wimpels, Donateurs ä Vrijwilligers Wat hebben we gedaan? In 2023 zagen we dat de trends die zich in de jaren ervoor aftekenden, zich verder doorzetten. Net als in 2022 zagen we een prachtige wimpel-, vignetten- en donateursopbrengst die de grens van C 200.000 ruimschoots oversteeg. Aangezien het, net als het seizoen ervoor, ook in 2023 relatief rustig was op het water, concluderen wij ook dit jaar weer dat mensen blijkbaar een wimpel of vignet blijven kopen, ook als zij de boot minder vaak gebruiken. Spannend is wat het effect zal zijn met prijsverhoging van de wimpels en vignetten in 2024. Ander goed nieuws is dat het aantal donateurs nog altijd stevig blijft doorgroeien. We zien - net als in voorgaande jaren - dat sommige verkooppunten aan het einde van het seizoen stevige aantallen wimpels en vignetten retourneerden. Ons systeem is vanouds gebaseerd op consignatie. Dat betekent dat de verkoper de wimpels en vignetten pas afrekent bij werkelijke verkoop. Dit, omdat winkels nauwelijks iets aan de verkoop verdienen: het is vooral een service die zij ons leveren, met het voordeel voor hen dat er extra klanten de winkel binnenlopen. Het nadeel van dit systeem is dat er nauwelijks een prikkel is om de wimpels en vignetten te verkopen, met gevolg dat er aan het einde van het seizoen te veel niet-verkochte items bij de verkooppunten blijken te liggen.

Voor 2024 en verder willen wij bezien hoe we hier slimmer mee kunnen omgaan, zodat een groter deel van de geproduceerde voorraad wimpels en vignetten daadwerkelijk wordt verkocht. Wat heeft het gekost?

Baten Lasten

175.000 -15.000

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 200.000 220.437 -15.000 -23.231

Saldo (voor bestemming) Onttrekking uit reserves Toevoegingen aan reserves Saldo (na bestemming)

160.000 160.000

185.000 185.000

. , Wimpels e.d.

„ Begroting „„ 2023

Jaarrekening 2022 221.762 -21.076

197.207

200.685

197.207

200.685

* De verschillen tussen realisatie en begroting zijn opgenomen in de toelichting op de het overzicht baten en lasten

13

2. Paragrafen 2.1 Lokale heffingen Bij Recreatieschap Marrekrite kennen we geen lokale heffingen zoals bij een gemeente of provincie. 2.2 Weerstandsvermogen Bij het opstellen van de begroting en jaarrekening dienen de voorzienbare en kwantificeerbare risico's zo goed mogelijk in beeld te worden gebracht. We ontwikkelen hiervoor beleid in overleg met een financiële werkgroep, bestaande uit een afvaardiging van de deelnemers. Dat hangt samen met het inzicht in onze resterende vervangingsopgaven en onze baggeropgave. Op het moment dat we deze duidelijk hebben en deze financieel meerjarig is vertaald, weten we de impact op ons huidige weerstandsvermogen en kunnen we kijken wat een adequaat niveau is voor de resterende opgaven binnen onze begroting. We hanteren in deze jaarstukken de uitgangspunten zoals die tot nu toe golden. We beschouwen de Bestemmingsreserve Baggeren (BB) als ware het een voorziening totdat we de peilacties hebben uitgevoerd, zoals gemeld in het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030, dat in november 2020 door het algemeen bestuur is vastgesteld. weerstandsvermogen en risicobeheersing dient ten minste te worden opgenomen: " inventarisatie van de weerstandscapaciteit, " In de paragraaf inventarisatie van de risico's, " beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's, " een kengetal voor: a. netto schuldquote b.

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen c. solvabiliteitsratio d. grondexploitatie e. structurele exploitatieruimte en f. belastingcapaciteit (n.v.t.), " een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover Marrekrite beschikt om niet-begrote kosten te dekken. Deze weerstandscapaciteit bestaat uit een tweetal elementen: 1. Weerstandscapaciteit in de exploitatiesfeer: a. onvoorzien incidenteel en structureel (n.v.t.), b. onbenutte belastingcapaciteit (n.v.t.). 2. Weerstandscapaciteit in de vermogenssfeer: a. algemene reserve. b. bestemmingsreserve Innovatie en Ontwikkeling Recreatie (BIOR)

14

Jaarrekening 2023

A

Algemene Reserve (AR)

B

Bestemmingsreserve Baggeren (BB) Bestemmingsreserve Innovatie en Ontwikkeling Recreatie (BIOR)

C

Subtotaal reserves

Jaarrekening 2022

l-î-2023

Mutaties

31-12-2023

4.030.720

-257.000

3.773.720

3.203.078

Mutaties 827.642

4.030.720

300.000

-

300.000

1.296.659

-996.659

300.000

164.138

-

164.138

164.138

-

164.138

4.494.858

-257.000

4.237.858

4.663.875

-169.017

4.494.858

Gerealiseerd resultaat

90.522

209.232

TOTAAL EIGEN VERMOGEN

4.328.380

4.704.090

De weerstandscapaciteit van Marrekrite bedraagt, gelet op de stand van de algemene reserve, zonder het onverdeelde resultaat ultimo 2023 C 3,94 miljoen. Beoordeling omvang van de risico's Hoe komen we tot de benodigde weerstandscapaciteit? Bij iedere begroting en jaarrekening actualiseren wij de risico's. We gaan na of er nieuwe risico's zijn bijgekomen en/of risico's vervallen. Van de risico's die we lopen, vindt een inschatting plaats van de omvang en van de kans dat het zich voordoet. Bij het bepalen van de omvang is ook van belang of het om een structureel of een incidenteel risico gaat. Afhankelijk van de mogelijkheden om de risico's te beheersen, vindt vervolgens een correctie naar beneden plaats. Alle risico's, na correctie, tellen we bij elkaar op. Dat totaal is de benodigde weerstandscapaciteit. De risicobeoordeling baseren we op de inzichten die tot en met het opstellen van de jaarrekening beschikbaar zijn. Ontwikkelingen en wijzigingen in wet- of regelgeving geven op dit moment geen aanleiding de risico's te herijken. Zoals ook in eerdere jaarstukken is aangegeven, ligt een belangrijk risico voor een kleine organisatie als Marrekrite in de continuïteit van het personeel. De slagvaardigheid van onze kleine organisatie staat of valt met de aanwezigheid en inzet van onze medewerkers.

Dat betekent dat (langdurige) ziekte, vertrek of uitval meestal een flinke financiële wissel trekt op onze organisatie. We hanteren daarom in de risicobeoordeling de stelregel, dat de helft van onze gerealiseerde personeelskosten als risico geldt. In 2023 betreft dit afgerond C 0,35 miljoen. Risico's Baggeren en de relatie met de Bestemmingsreserve Baggeren De acties volgens uit het Plan van Aanpak Baggeren 2020-2030 richten zich, behalve op een paar specifieke projecten, vooral op het projectmatig aanpakken van ondieptes bij de meest populaire locaties. Zoals hierboven reeds is aangestipt, heeft dit project de afgelopen tijd vertraging opgelopen, aanvankelijk vanwege technisch inhoudelijk kwesties, zoals de problemen rondom PFAS. Maar we moeten ook de hand in eigen boezem steken. Onze eigen ambitie om allerlei zaken te combineren en hiermee win-wins te behalen, heeft per saldo ook vertragend gewerkt. Hier bovenop worstelden wij met de personele capaciteit en de hiervoor beschikbare middelen. Met het terugbrengen van de jaarlijkse begrotingslast naar C 250.000 om de oplopende rentelasten van de langlopende lening te kunnen opvangen, en het daarmee verlengen van de onderhoudscyclus van 20 naar 24 jaar, schatten we in dat we hier geen aanvullende risico's lopen.

15

Omvang weerstandsvermogen De omvang van het weerstandsvermogen drukken we uit in een ratio. Ratio's beschouwen we als een indicatie. De ratio voor het weerstandsvermogen berekenen we aldus (x 1000): Weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscpaciteit

3.938

Ratio van het weerstandsvermogen

112507o Benodigde weerstandscapaciteit

350

De ratio van het weerstandsvermogen moet minimaal 100% zijn om als "voldoende" te kwalificeren. Bestemmingsreserves In de Notitie Reserves en Voorzieningen die door het algemeen bestuur in december 2019 is vastgesteld, is het aantal bestemmingsreserves aanzienlijk verminderd. Ook de (structurele) storting en onttrekking van de programmasaldi behoren tot het verleden. Wat op dit moment resteert, is een bestemmingsreserve Baggeren, die we behandelen als ware het een voorziening vanwege de reeds gememoreerde vervolgacties. De verwachting is dat het baggerplan de komende jaren op gang zal komen en dat het speelveld, met het beschikbaar komen van nu nog ontbrekende data, steeds betrouwbaardere prognoses oplevert. De eerder bestaande Onderhoudsreserve is enige tijd terug al opgeheven. Het onderhoud aan damwanden en steigers is met de grootschalige investeringen in de vervangingsopgave relatief beperkt. Waar we vroeger spaarden voor "planmatig vervangingsonderhoud" activeren we onze investeringen tegenwoordig. De daarmee samenhangende kapitaallasten bekostigen we inmiddels via de exploitatie. Daarmee is de noodzaak voor een specifieke onderhoudsreserve vervallen. Het dagelijks (klein) onderhoud aan onze voorzieningen bekostigen we vanuit de exploitatie.

Stille en geheime reserves Marrekrite heeft (meestal ten behoeve van de steigers en damwanden) meerdere kavels water, drassige oevers en landbouwgrond in bezit. Deze gronden zijn indertijd om niet verkregen en hebben daardoor geen waardering op de balans. Dergelijk bezit noemt men stille reserves. Op grond van BBV is het niet toegestaan deze bezittingen te herwaarderen: de (historische) verkrijgingsprijs is in dit geval de waarderingsgrondslag. Op de balansdatum is de omvang van de stille reserves derhalve niet bepaald. Marrekrite kan besluiten een deel van dit bezit in de toekomst te verkopen. In 2023 zijn hiertoe wel acties ondernomen, maar hebben er feitelijk geen transacties plaatsgevonden. De akten van de gronden die verkocht zouden worden, konden vanwege procedures als gevolg van het Didam arrest niet passeren. Grondslag voor verkoop is overigens altijd een taxatie van het betreffende bezit. Een verkoopbate lichten wij conform de Financiële Verordening toe als een incidentele bate (vanaf C 25.000) in de tussentijdse rapportage of de jaarrekening.

16

Financiële kengetallen Zoals we bij de introductie in deze paragraaf hebben aangegeven, zijn niet alle kengetallen voor Marrekrite van toepassing. In onderstaande tabel zijn alleen de relevante kengetallen opgenomen. Jaarstukken 2023 Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2022 800Zo 80X0 54X0 21X nvt nvt

Begroti ng 2023 82X 82X 60X 2X0 nvt nvt

Jaarrekening 2023 237X 237X 47X0 18X nvt nvt

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft aan in welke mate sprake is van een overschot of tekort aan liquide middelen. Eind 2023 is sprake van een tekort aan liquide middelen, wat betekent dat op relatief korte termijn vreemd vermogen zal moeten worden aangetrokken. Zichtbaar is dat de netto schuldquote zich ten opzichte van vorig boekjaar sterk negatief heeft ontwikkeld. Dit is een trend die al zichtbaar is in de meerjarenbegroting. Solvabiliteit De solvabiliteitspositie van een onderneming of instelling geeft een beeld van de mate waarin zij in staat is haar toekomstige verplichtingen te voldoen. Het geeft de verhouding tussen eigen vermogen en totaal vermogen aan. De solvabiliteitpositie van Marrekrite is en blijft uitstekend, maar is wel dalend als gevolg van de aangetrokken (lange) geldlening in 2022 en een daling van het eigen vermogen als gevolg van de afbouw van het vermogen alsmede het uitkeren van rekeningsaldi. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte van een onderneming of organisatie is binnen de jaarrekening. Hoe hoger het kengetal, hoe beter. Deze structurele vrije ruimte is met het nieuwe financiële beleid toegenomen, omdat het rekeningresultaat bestaat uit de resultaten van alle programma's tezamen en er geen automatische storting of onttrekking meer plaatsvindt in relatie tot de bestemmingsreserves.

De structurele exploitatieruimte is in verhouding tot voorgaand boekjaar redelijk stabiel gebleven (licht gedaald). Het structurele resultaat ten opzicht van het voorgaande boekjaar is verbeterd, met name vanwege lagere uitgaven op het programma Baggeren.

TOTAAL MARREKRITE Saldo structurele baten en lasten Saldo incidentele baten en lasten

„ Begroting „ * 2023 46.301 -41.000 5.301

Begroting Jaarrekening 2023 na 2023 wijziging 29.277 161.555 -26.000 -71.034 3.277 90.522

Jaarrekening 2022 131.334 77.898 209.232

17

2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Aanlegvoorzieningen Als al onze ruim 600 aanlegplaatsen op ruim 300 locaties achter elkaar zouden worden gelegd, hebben we circa 33 km aanlegvoorziening in de vorm van steigers en damwanden in beheer op de mooiste plekken in het buitengebied van de provincie. Daarnaast hebben we sinds eind 2020 in totaal 100 MarBoeien op het water liggen. Containers Onze circa 120 containers (recreatie-afval) blijven 's winters in het veld staan, maar worden dan wel grotendeels afgesloten. Ze worden jaarlijks gecontroleerd en - indien nodig - gerepareerd door de schipper van de milieuboot. Daarmee wordt de kwaliteit bewaakt en de levensduur verlengd. Werkschip (MK1) Onze eerste echte werkboot is halverwege 2013 aangeschaft. Deze schrijven we in 15 jaar af (tot 2028). Het schip ligt, sinds we in 2022 naar Uitwellingerga zijn verhuisd, eindelijk "voor de deur". Aanvankelijk besteedden we het technisch onderhoud nog uit, maar sinds wij beschikken over een buitenploeg met meerdere technisch goed onderlegde collega's, doen wij het meeste onderhoud aan onze schepen zelf. Ook verbouwingen en aanpassingen doen we doorgaans in eigen beheer. De echt grotere klussen, zoals het inbouwen Z reviseren van motoren of groot schilderwerk, besteden we uit, hoewel we ook daar de nodige hand- en spandiensten bij verlenen.

Dat alles maakt dat wij onze 4 werkschepen tegen zeer scherpe lasten op het water kunnen houden. Milieuboot (MK2) De milieuboot ("afvalcontainerboot") is eind 2013 van Boarnsterhim overgenomen om het recreatieafval in eigen beheer te kunnen inzamelen. De verwerking van het afval is een taak van Omrin. Zoals hierboven aangegeven, doen we zoveel mogelijk onderhoud aan het schip zelf. De laatste jaren heeft dit nogal wat om handen gehad. De boot is decennia lang intensief gebruikt en vlot achter elkaar moesten we het ene na het andere cruciale onderdeel vervangen, waaronder recent nog de hoofdmotor. Net toen we dachten dat we in rustiger vaarwater zouden komen, deden zich problemen met de kraan voor. Die konden gelukkig worden verholpen zonder dat de watersport hier iets van heeft gemerkt. Voor ons intern een spannende tijd, want zonder aanpassingen mocht de kraan niet meer worden gebruikt. Helaas zijn we er nog niet. Vanwege de strenge regelgeving in de binnenvaart is er opnieuw gekeken naar de stabiliteit van het vaartuig. Ook daar blijkt dat er stevige aanvullende maatregelen nodig zijn om aan de eisen te voldoen. Eind 2023 zijn er in overleg met de inspectie al afspraken gemaakt, zodat het seizoen 2024 veilig is gesteld. Er zullen tijdelijk zogenaamde "zwembandjes" worden gemonteerd.

Het is ondenkbaar dat de milieuboot niet zou varen: door middel van tijdelijke maatregelen kunnen we in 2024 werken aan een structurele oplossing. In 2014 is een bijboot met motor en trailer aangeschaft om op moeilijk bereikbare locaties afval op te kunnen halen. De milieuboot schrijven we tot 2028 in 15 jaar af. Duwponton Het duwponton is 6 x 4 meter groot en is in 2010 aangekocht om (destijds) schapen te vervoeren en kleine onderhoudswerkzaamheden te doen. Dit ponton schrijven we in 15 jaar af (tot 2025). Installatie YOSS Onze mobiele Yoss-vuilwaterpomp is in 2014 tweedehands aangeschaft ten behoeve van het project "Vuilwaterboot". De installatie staat niet op de balans en is opgeslagen in Uitwellingerga. 18

Húskes Zoals hierboven reeds is gememoreerd, hebben onze drie Húskes het afgelopen seizoen niet op het water gelegen. Er is een doorstart van de dit initiatief nodig, waarbij rollen, taken en financiering eerst goed moeten afgestemd. Het is heel belangrijk voor de waterkwaliteit en ons imago als watersportgebied dat onze deelnemers en Wetterskip hierover goede afspraken maken. Dit is overigens een goed voorbeeld van een project waar Marrekrite verantwoordelijkheid en initiatief toont, terwijl er feitelijk geen taak voor het schap ligt en er geen structurele financiering is geregeld. Dus loopt het uiteindelijk vast. De stelling "als niemand het doet, doen wij het wel" is aardig en levert de geus sympathie op, maar is zonder goede borging onhoudbaar. In de lopende discussie over de toekomst van Marrekrite die in 2023 is ingezet, is dit een van de onderwerpen waarover goed moet worden gesproken. Borden netwerken De knooppuntborden, dragers en informatiepanelen van de knooppuntnetwerken en de TOP-zuilen blijven formeel in eigendom van de gemeenten. Ook de vervangingskosten worden doorberekend aan de gemeenten. Hetzelfde geldt voor de toeristische overstappunten. In totaal is bijna 2.800 km fietspad in Fryslân voorzien van knooppuntbebording (816 knooppunten). Met Ooststellingwerf erbij gaat het om zo'n 3.000km en 860 knooppunten.

Op het gebied van wandelen geldt dat ruim 3700 km wandelpad is voorzien van 1966 knooppunten. Met Ooststellingwerf erbij gaat het om 4.212km wandelpad, voorzien van 2.196 knooppunten. Eind 2023 waren er in totaal 17 TOP's gerealiseerd. Kantoorinventaris De kantoorinventaris is inmiddels volledig afgeschreven. Vanwege de activeringsgrens van C 25.000 zullen de meeste lasten voor inventaris in de toekomst via de exploitatie lopen.

19

2.4 Financiering We handelen conform onze Financiële Verordening 2020. Langlopende schulden kenden we in 2022 voor het eerst in de geschiedenis van Marrekrite. De liquide middelen zijn bij banken ondergebracht als rekening courant tegoeden. We hebben inmiddels rentelasten uit vreemd vermogen als gevolg van een aangetrokken langlopende geldlening via de gemeente Súdwest-Fryslân van C 4,0 miljoen, waarvan in 2023 het eerste deel is afgelost. Voor de volledigheid geven we de maxima voor zowel de renterisiconorm als de kasgeldlimiet: " de renterisiconorm bedraagt 20% van de grondslag, zijnde het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar (C 2,38 miljoen); de renterisiconorm bedraagt C 0,48 miljoen en heeft betrekking op de vaste schuld. " de kasgeldlimiet bedraagt voor gemeenschappelijke regelingen 8,20% van het begrotingstotaal (lasten) van het betreffende boekjaar. De kasgeldlimiet bedraagt C 0,20 miljoen. In 2023 zijn we als Marrekrite binnen de renterisiconorm gebleven en hebben we de kasgeldlimiet met ca. C 0,2 miljoen overschreden. Rente-omslag De rente-omslag wordt bepaald door het totale rentesaldo te relateren aan de totale boekwaarde en geeft daarmee de gemiddelde rente over de investeringen weer.

Omdat Marrekrite in het verleden grotendeels heeft gefinancierd met eigen vermogen is de rente-omslag (veel) lager dan de rente op de aangetrokken langlopende geldlening. Bij begroting gingen we nog uit van een - historisch - laag rentepercentage op een eventueel aan te trekken lening en op spaartegoeden. Inmiddels is de rente verder gestegen, als gevolg van hoge inflatie, om eind 2023 te stabiliseren en iets te zakken. Inmiddels verwacht de markt een verdere lichte daling van de lange rente. De rente-omslag bedraagt op rekeningbasis 0,42% (begroting 0,93%). De rentetoerekening is daarop aangepast bij de jaarstukken.

20

Renteschema a.

b.

c.

d1. d2.

e. f.

externe rentelasten over de korte en de lange financiering rente opgenomen langlopende leningen rente kortlopende schulden externe rentebaten: geldleningen woningbouw hypothecaire geldleningen overige geldleningen Totaal door te rekenen externe rente (1)

Jaarrekening 2023

71.480 -39.117 32.363

aan grondexploitatie door te belasten rente rente van projectfi nanciering door te belasten aan taakvelden Saldo door te rekenen rente (2)

-

Rente over eigen vermogen (3) Rente over voorzieningen (4) Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente (1+2+3+4)

________ 32.363

werkelijk aan taakvelden toegerekende rente ^rente-omslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

________ 32.363 ___________

boekwaarden per 01-01 totale boekwaarde staat C Correctie boekwaarde (verstrekte leningen) Boekwaarde excl. leningen derden OMSLAGRENTE MARREKRITE

-

-

7.677.028 __________________7.677.028 0,4207o

21

Schatkistbankieren In 2013 is een rekening courant geopend in het kader van (het verplicht) Schatkistbankieren. De overheid stelt ook gemeenschappelijke regelingen verplicht hieraan deel te nemen. Een nadelig gevolg is het verlies van rente-inkomsten, hoewel het op dit moment in sommige gevallen aantrekkelijker lijkt om gelden te lenen, dan uit te zetten. Ten aanzien van het Schatkistbankieren geldt per 1 juli 2021 een minimaal drempelbedrag van C 1,0 miljoen. De norm voor het bepalen van het drempelbedrag bij een lagere overheid bedraagt per 1 juli 2021 2,0% van het begrotingstotaal lasten (C 2,38 miljoen in 2023), ergo afgerond C 48.000. Marrekrite dient derhalve per 1 juli 2021 een (minimale) drempel aan te houden van C 1,0 miljoen. Berekening benutting drempelbedrag Schatkistbankieren Begrotingsbedrag verslagjaar Drempelbedrag 2,0% van het begrotingsbedrag (per 01/07/2021) Minimaal drempelbedrag per 01/07/2021 1e kwa rta a l 2e kwartaal Buiten schatkist 1.322.149 1.454.312 Ruimte onder drempel Overschrijding van het drempelbedrag 322.149 454.312

3e kwa rta a l 370.398 629.602 -

2.378.934 47.579 1.000.000 4e kwa rta a l 229.064 770.936 -

In 2023 heeft Marrekrite gedurende twee kwartalen de drempel overschreden.

22

2.5 Bedrijfsvoering Het grootste deel van de kosten binnen het programma Bedrijfsvoering bestond tot nu toe uit de salariskosten van de 10 vaste medewerkers. Met ingang van de Jaarstukken 2019 rekenen we, voor zover mogelijk, de loonkosten als directe kosten toe aan de verschillende programma's, inclusief een opslag voor overhead. De niet toe te rekenen loonkosten en overige indirecte kosten blijven achter op het programma Bedrijfsvoering. Voor speciale projecten en in het geval dat specifieke kennis noodzakelijk is, huren we tijdelijk externe medewerkers of adviseurs in. Zoals bovenstaand geschetst was 2023 in personeel opzicht een bijzonder jaar. Mensen gingen met pensioen, terwijl anderen emigreerden of aangaven op termijn te zullen emigreren. Er kwamen ook nieuwe mensen bij. Op de positie van de directeur was een waarnemer actief. Op het water hadden we de grootste moeite geschikte maaiers uit de SW te vinden. Kortom, een hectisch jaar. Uiteindelijk is het goed gekomen en horen we niets dan positieve geluiden over Marrekrite. Maar binnen onze eigen gelederen lopen we in 2023 nadrukkelijk tegen de grenzen van onze capaciteit aan. Digitalisering/ICT Voor het digitale beheer van onze voorzieningen maken we gebruik van het beheerprogramma C-TIP. Hierin staat alle data over onze voorzieningen opgenomen. Relevante data hieruit wordt gedeeld met derden.

Twinfield, ons financiële pakket, is adequaat voor een relatief kleine organisatie als de onze. Het is niet specifiek ontwikkeld voor overheidsorganisaties, maar met behulp van een intermediair hebben we de afgelopen jaren een passende inrichting van onze administratie kunnen maken die voldoet aan de wet- en regelgeving die zo specifiek is voor de overheid (BBV). ICT ondersteuning, zowel hardware als infrastructuur, wordt extern ingehuurd. We zijn in 2023 gestart met het digitaliseren van onze donateursadministratie, zodat we in de toekomst hier minder tijd voor beheer kwijt zijn. Tevens hebben we verder onderzoek gedaan naar de toekomstbestendigheid van onze ICT-infrastructuur en hardware. Rechtmatigheid Vanaf verslagjaar 2023 stelt niet de accountant, maar het dagelijks bestuur de verantwoording over de rechtmatigheid op. De commissie BBV heeft hiervoor een standaardtekst opgesteld. Deze rechtmatigheidsverantwoording is een verplicht onderdeel van de Jaarrekening 2023 van Marrekrite. In deze opgestelde standaardtekst wordt gesproken over afwijkingen. Onder afwijkingen worden verstaan: posten die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen (fouten) en posten, waarbij voor het dagelijks bestuur over de rechtmatigheid onduidelijkheid bestaat (onduidelijkheden).

Het is belangrijk hierbij op merken dat deze onduidelijkheden niet gelijk zijn aan de formele onzekerheden in de controle van de externe accountant. Vanuit de interne controle kan er informatie worden verkregen over de onduidelijkheden, die twijfels oproepen over de rechtmatigheid. Een voorbeeld hiervan is dat juristen van mening zouden kunnen verschillen over een aanbesteding. Onduidelijkheid over interpretatie, uiteenlopende oordelen over de rechtmatigheid en de daarmee verband houdende lasten, kunnen aangemerkt worden als onduidelijkheden. Het kader van de (financiële) rechtmatigheidsverantwoording bestaat uit de volgende criteria: a. begrotingscriterium, b. voorwaardencriterium, c. misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). 23

Bovenstaande criteria komen expliciet tot uitdrukking in de rechtmatigheidsverantwoording. Rechtmatigheidscriteria die ook de getrouwheid raken, zijn geen onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Bijvoorbeeld: de constatering van een verslaggevingsfout is geen onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Ook de constatering dat een post in de jaarrekening niet voldoet aan de uitgangspunten van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) hoeft niet opgenomen te worden in de rechtmatigheidsverantwoording. Actualisatie controleverordening, financiële verordening en normenkader De controleverordening is in 2023 in niet-geactualiseerde vorm vastgesteld. In de vigerende controleverordening is de accountant nog verantwoordelijk voor de controle op getrouwheid en rechtmatigheid. Door vaststelling van de wetgeving rond de rechtmatigheidsverantwoording, verandert de rol van de accountant en velt hij "slechts" een oordeel over het getrouwe beeld van de baten en lasten van het verslagjaar, alsmede de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording van het dagelijks bestuur. Voor de goede orde delen wij u mee dat de formele wijzigingen van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado) en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) met betrekking tot de rechtmatigheidsverantwoording naar verwachting uiterlijk 1 april 2024 zullen worden bekrachtigd.

De beroepsvereniging van accountants -NBA- heeft aangegeven voor die datum geen accountantsverklaringen te kunnen afgeven. De Financiële Verordening is eveneens niet-geactualiseerd vastgesteld in 2023. De wetgever heeft geadviseerd om in de financiële verordening de rechtmatigheidsverantwoording te borgen voor wat betreft verantwoordingsgrens, rapportagetoleranties, e.d. Vanwege het ontbreken daarvan lichten wij in de betreffende paragraaf de grondslag van de gehanteerde grenzen toe. Tenslotte, ook het Normenkader 2023 is niet-geactualiseerd vastgesteld. Derhalve zijn wij, voor de bij de controle te hanteren normen, uitgegaan van het Normenkader 2022, vastgesteld door het algemeen bestuur op 8 december 2022. Verantwoordingsgrens: we hanteren een bedrag van f 75.000 De goedkeuringstoleranties zijn vastgelegd in het Normenkader 2022. In het eerder genoemde Bado staan minimumeisen voor de in de controle te hanteren goedkeuringstoleranties voorgeschreven. De goedkeuringstolerantie wordt berekend als een percentage van de totale lasten. Als wordt afgeweken van de goedkeuringstoleranties zoals opgenomen in dit besluit, licht de accountant dit toe in zijn controleverklaring. De in 2022 vastgestelde goedkeuringstoleranties zijn: Goedkeurend Fouten in de jaarrekening (“/o van lasten)

Onzekerheden in de controle (“/o van de lasten)

Met beperking

»1

S3'K

Oordeel-onthouding

« 3 'K

>3% « 10

Afkeurend

2 30A

ï 1(Wi

-

Deze goedkeuringsgrenzen worden ook voor het bepalen van de rechtmatigheidsverantwoording aangehouden. Dat betekent dat vanaf boekjaar 2023, op het moment dat het aantal fouten en onduidelijkheden gezamenlijk boven de 3% komt, het dagelijks bestuur deze dan in de verplichte rechtmatigheidsverantwoording opneemt en toelicht.

24

Fouten en/of onduidelijkheden als omschreven in de notitie rechtmatigheidsverantwoording (de afwijkingen) worden alleen in de rechtmatigheidsverantwoording vermeld indien de door het algemeen bestuur gestelde verantwoordingsgrens voor rechtmatigheid is overschreden. De totale lasten van de jaarrekening 2023 van Marrekrite zijn ca. C 2,50 miljoen. Voor het boekjaar 2023 is de verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheid dus een bedrag van ca. C 75.000,- (naar beneden afgerond). Het is handig een rond bedrag aan te houden. In de paragraaf Bedrijfsvoering in de jaarrekening dient, op basis van de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV, aanvullende informatie opgenomen te zijn over de financiële rechtmatigheid. Het dagelijks bestuur beschrijft in deze paragraaf welke acties ondernomen worden om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Rapportagegrens: we hanteren een bedrag van f 25.000 Naast de goedkeuringstolerantie is er tevens een zogenaamde rapporteringstolerantie. Hierbij wordt gedoeld op het bedrag waarboven de accountant voor wat betreft geconstateerde fouten of onzekerheden in de jaarrekening heeft te rapporteren in het accountantsverslag. Analoog hieraan stelt het algemeen bestuur voor de rechtmatigheidsverantwoording een rapportagegrens vast, waarboven geconstateerde onrechtmatigheden in de paragraaf Bedrijfsvoering worden opgenomen.

De voor het verslagjaar 2023 gehanteerde rapportagegrens bedraagt C 25.000,- (ca. van de begrote lasten). We menen u wel het volledige overzicht te moeten verstrekken met de gevonden fouten, juist vanwege de beperkte omvang. Verbijzonderde interne controle (VIC) Omdat Marrekrite als kleine organisatie niet in staat is om onafhankelijk een Verbijzonderde Interne Controle uit te voeren, hebben we de gemeente Súdwest-Fryslân gecontracteerd om voor ons deze controle op de rechtmatigheid uit te voeren. De bevindingen van de VIC zijn afgestemd met de accountant en vindt u terug in deze paragraaf, met in achtneming van de rapportagegrens. Tevens vindt u de verbetervoorstellen en/of beheersmaatregelen die het dagelijks bestuur voorstelt voor de toekomst. Criterium Omschrijving a. Begrotingscriterium Overschrijding investeringskrediet b. Voorwaardencriterium c. Misbruik en Oneigenlijk Gebruik cľ. meerontvangsten wimpels c2. factuur derden Totaal

C C C C e

foutbedrag 59.137,00 ľ.800,00 23,50 60.960,50

onduidelijkheid C C C e

-

Toelichting + verbetervoorstellen en/of beheersmaatregelen Begrotingscriterium Ten aanzien van het begrotingscriterium zijn de investeringskredieten (wederom) overschreden. Ten opzichte van voorgaand begrotingsjaar zijn diverse beheersmaatregelen getroffen om overschrijdingen te voorkomen, in de vorm van instructies aan betrokken medewerkers. Die zijn grotendeels effectief gebleken. De urenbesteding die achteraf wordt toegerekend aan de investeringen was hoger dan verwacht, waardoor uiteindelijk een beperkte overschrijding is ontstaan. Deze overschrijding valt binnen de verantwoordingsgrens.

25

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium De wimpeladministratie is foutgevoelig. Omdat het niet is uit te sluiten dat er meer wimpels worden ontvangen dan worden besteld (er werd tot en met 2023 geen telling gedaan van ontvangen wimpels) kan het voorkomen dat er meeropbrengsten wimpels ontstaan. Inmiddels hebben we hierop maatregelen genomen, zowel qua automatisering/registratie als ontvangst van wimpels. De aan een derde gerichte factuur betreft een parkeervergunning voor een (Marrekrite) bedrijfsauto. De administratie zal vanaf 2024 geen facturen meer bevatten die aan derden zijn gericht. Aanbevelingen " Opstellen normenkader en financiële verordeningen 2024, met borging verantwoordings- en rapportagegrens: dit proces loopt. U kunt dit jaar een voorstel tegemoet zien. " Begrotingswijziging 2023.02: in verband met benodigde zienswijzen is deze begrotingswijziging uiteindelijk niet officieel vastgesteld in het algemeen bestuur. De financiële effecten zijn in de opvolgende 3e begrotingswijziging wel vastgesteld. De extra gevraagde bijdrage van de deelnemers is daarom niet in rekening gebracht. We hebben een procesafspraak gemaakt om dit soort onvolkomenheden in de toekomst te voorkomen. " Frauderisico-analyse: we zullen hiervoor in 2024 beleid opstellen. " Controle rittenadministratie: deze taak zullen we in 2024 weer structureel borgen binnen de organisatie.

2.6 Verbonden partijen Niet van toepassing. 2.7 Grondbeleid Recreatieschap Marrekrite heeft circa 170 percelen land in eigendom waarop (in de meeste gevallen) aanlegvoorzieningen zijn gerealiseerd. We bezitten locaties die zich bevinden in provinciaal of gemeentelijk vaarwater of te midden van terreinen van natuurorganisaties of boeren. Grondbezit is geen doel op zich, maar een middel om ligplaatsen te realiseren. Wanneer we kansen zien om percelen te verkopen (met behoud van het recht er een aanleglocatie te beheren) trachten we deze te verzilveren. Het dagelijks bestuur dient altijd in te stemmen met verkoop. Het algemeen bestuur dient in te stemmen als de baten voor deze verkoop niet begroot cq. gepland zijn. Veel percelen land zijn nauwelijks van (financiële) waarde, aangezien de geldende bestemming ander gebruik niet toestaat. Verkoop voor commercieel gebruik is daarom meestal niet mogelijk, tenzij een bestemmingswijziging plaatsvindt. Daar dit - als het al mogelijk is - de nodige voeten in aarde heeft, is van verkoop van eigendom in relatie tot een gewijzigde bestemming slechts zeer zelden sprake.

26

3. Jaarrekening 2023

2l

3.1 Balans per 31 december 2023

Balans per 31 december 2023

Activa

2.022

2.023

Saldo 31/12 Saldo 31/12

Materiele vaste activa Investeringen maatschappelijk nut

7.458.774

8.882.632

218.254

255.718

Vaste activa

7.677.028

9.138.350

Voorraden

20.390

6.636

1.574.652

19.893

Investeringen economisch nut

Uitzettingen ^jr Overlopende activa

-

-

Liquide middelen

245.121

57.471

Vlottende activa

1.840.163

84.000

Totaal Activa

9.517.190

9.222.350

2.022

2.023

Balans per 31 december 2023

Passiva

Saldo 31/12 Saldo 31/12

Ei gen Vermogen

-4.704.090

-4.328.380

Algemene reserve

-4.030.720

-3.773.720

Bestemmingsreserves

-464.138

-464.138

Gerealiseerd resultaat

-209.232

-90.522

Vreemd Vermogen

-4.000.000

-3.866.667

Langlopende leningen ^jr

-4.000.000

-3.866.667

Vaste passiva

-8.704.090

-8.195.047

Vlottende schulden ^jr

-156.108

-477.427

Overlopende passiva

-656.994

-549.877

Vlottende passiva

-813.102

-1.027.304

-9.517.190

-9.222.350

Totaal Passiva

28

3.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit Begroting ä Verantwoording Provincies en Gemeenten daarvoor geeft en de nadere regels die Marrekrite daarover heeft opgenomen in haar financieel beleid. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De vergelijkende cijfers en toelichtingen zijn aangepast voor vergelijkingsdoeleinden. De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva tegen nominale waarden opgenomen. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij vóór het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop deze betrekking hebben.

Verantwoordings- en rapportagegrens De in het kader van rechtmatigheid gehanteerde verantwoordingsgrens van C 75.000 en de rapportagegrens van C 25.000 zijn tevens (voor zover) van toepassing op de toe te lichten afwijkingen van de in de jaarrekening opgenomen overzichten van baten en lasten en (de toelichting op) de balans. Balans Vaste activa Investeringen met een economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht (netto-methode). In die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden met ingang van het jaar van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij geen rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. Op grond wordt niet afgeschreven. Bij de waardering hiervan wordt in voorkomende gevallen rekening gehouden met een bijzondere vermindering van de waarde, indien dit naar verwachting blijvend is. In eerste instantie zullen we hiervoor een verliesvoorziening treffen, zodat dit bij gewijzigde marktomstandigheden kan vrijvallen. Alleen in uiterste gevallen boeken we waarde af op bezittingen, namelijk als er geen enkel zicht is op waardeherstel.

De gehanteerde afschrijvingstermijnen (in jaren) voor investeringen > C 25.000: Gronden en terreinen n.v.t Vervoersmiddelen 5 tot 20 jaar Machines, apparaten en installaties 5 tot 10 jaar Overige materiële vaste activa 15 jaar Investeringen met een maatschappelijk nut Investeringen met een maatschappelijk nut, evenals investeringen met een economisch nut, activeren we met ingang van het jaar volgend op de gereed melding cq. levering van de investering. We schrijven via de lineaire afschrijvingsmethodiek af over de verwachte gebruiksduur, waarbij we in voorkomende gevallen rekening kunnen houden met een eventuele restwaarde. Normaliter schrijven we af tot nihil.

29

De gehanteerde afschrijvingstermijnen (in jaren) voor investeringen > C 25.000: Steigers 40 jaar Damwanden 50 jaar MarBoeien 10 jaar Activa in ontwikkeling De als "onderhanden werken" opgenomen investeringen/bezittingen zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs, dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de directe kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend (zoals grondaankopen, kosten van bouw- en woonrijp maken, maar ook de directe loonkosten vermeerderd met een opslag voor overhead), evenals een redelijk te achten aandeel in de rentekosten, indien van toepassing. Vlottende activa Winsten worden slechts genomen indien en voor zover die met voldoende mate van betrouwbaarheid als gerealiseerd aangemerkt kunnen worden. Zolang daarvan geen sprake is, worden de verkregen verkoopopbrengsten ten volle op de verkrijgings- of vervaardigingskosten in mindering gebracht. Verliezen worden genomen zodra deze bekend zijn. Indien noodzakelijk worden ter zake tegen nominale waarde voorzieningen gevormd en op de balans gezet. Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid betreffende debiteuren is een voorziening in mindering gebracht. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen.