Document · PDF

Bijlage 1. - Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân. Van risico's naar maatregelen.

Raadsvergadering 22 juni 2023, gemeente Sudwest FryslanBij agendapunt: Oanpak ferkearsfeiligens mei Rykssubsydzje23.130 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Risicoanalyse SPV SúdwestFryslân Van risico's naar maatregelen

projectnummer 0472297.100 definitief 24 juni 2022

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen

projectnummer 0472297.100 definitief 24 juni 2022

Auteurs Jouke Dotinga

Opdrachtgever Gemeente Súdwest-Fryslân Marktstraat 15 8601 CR SNEEK

Gecontroleerd: Jenno Kootstra

datum 24 juni 2022

beschrijving definitief

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

Risicoanalyse verkeersveiligheid Súdwest-Fryslân

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8

Risico-gestuurd beleid Achtergrond en relatie Startakkoord SPV 2030 Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 Traditionele verkeersveiligheidsanalyse Risico gestuurde verkeersveiligheidsanalyse gemeente Súdwest-Fryslân Doelstelling en prioritering 0 verkeersslachtoffers in 2050 Prioritering van verkeersveiligheidsrisico’s

1 1 2 2 3 3 3 5

Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 | De risicoanalyse

2.1

De Negen Risicothema’s

Traditionele verkeersveiligheid analyse

3.1 3.2

Uitkomsten traditionele ongevallen analyse Ziekenhuisregistraties

8 10

Focus binnen risicoanalyse Súdwest-Fryslân

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Verkeersveiligheidsmonitor Risico-indicatoren HASTIG CROSS-methodiek Speedprofiles Lokale kennis gemeentelijke experts

11 12 13 15 16

Stappenplan risicoanalyse

Prioriteren, welke risico’s pakken we als eerste aan?

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9

Risicothema 1: Personenauto’s op 30 km/u wegen Risicothema 2: (brom)Fietsers op 50 km/u wegen Risicothema 3: 60 km/u wegen Risicothema 4: Fietsers en e-bikers (Jongeren tot 17 jaar en 70 jaar en ouder) Risicothema 5: Automobilisten en bromfietsers in leeftijd 18-24 jaar Risicothema 6: Rijden onder invloed Risicothema 7: Snelheid in het verkeer Risicothema 8: Afleiding in het verkeer Risicothema 9: Verkeersovertreders

19 21 23 25 27 29 31 33 35

Risicolocaties

7.1 7.2 7.3

Risicothema 1: Personenauto’s op 30 km/u-wegen Risicothema 2: (Brom)fietsers op 50 km/u-wegen Risicothema 3: 60 km/u-wegen

36 38 40

7.4 7.5 7.6

Risicothema 4: Fietsers en e-bikers (Jongeren tot 17 jaar en 70 jaar en ouder) Risicothema 5: Automobilisten en bromfietsers in leeftijd 18-24 jaar Risicolocaties overzicht

42 44 46

Scenario’s

Uitvoering van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid

Bijlagen

Bijlage 1. Traditionele verkeersongevallenanalyse Bijlage 2. Stappenplan Risicoanalyse Bijlage 3. Prioritering Bijlage 4. Risicolocaties SPV 2030 Súdwest-Fryslân

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Risicoanalyse verkeersveiligheid SúdwestFryslân Voor u ligt de Risicoanalyse verkeersveiligheid van de gemeente Súdwest-Fryslân. In dit rapport vormt de risico gestuurde verkeersveiligheidsanalyse de basis, maar voorafgaand daaraan is ook een traditionele verkeersveiligheidsanalyse uitgevoerd. Beide uitkomsten zijn door vertaald naar een prioritering van verkeersveiligheidsrisico’s binnen de gemeente Súdwest-Fryslân. Vanuit deze prioritering volgen maatregelenscenario’s waarmee de verkeersveiligheidrisico’s binnen het verkeerssysteem van de gemeente Súdwest-Fryslân beheerst en/ of volledig weggenomen kunnen worden. Met de risicoanalyse verkeersveiligheid heeft de gemeente Súdwest-Fryslân een gedegen basis om bij te dragen aan de nationale ambitie om te komen tot 0 verkeersslachtoffers in 2050.

1.1

Risico-gestuurd beleid Risico-gestuurd beleid is gericht op een proactieve aanpak van risico’s in het verkeerssysteem. Er wordt niet alleen naar ongevallen en slachtoffers gekeken. Door een risicoanalyse van specifieke delen van het wegennet: van welke factoren weten we zeker dat ze leiden tot potentieel gevaarlijke situaties in het verkeerssysteem? Gekeken wordt naar veelvoorkomende oorzaken en daarvan afgeleide risicofactoren, de risico-indicatoren. Aan de hand van risico-indicatoren kunnen we dus meten hoe vaak en in welke mate bepaalde risicofactoren – wegkenmerken, omstandigheden of gedragingen – voorkomen die een aantoonbare relatie hebben met verkeersonveiligheid. Risico-indicatoren kunnen worden gedefinieerd op het gebied van gedrag, de veiligheid van infrastructuur, de veiligheid van voertuigen en de ‘afhandeling’ van ongevallen.

1.2

Achtergrond en relatie Startakkoord SPV 2030 Bij verkeersveiligheidsbeleid is momenteel een verschuiving zichtbaar van beleid op basis van ongevalscijfers naar een ‘risico-gestuurd’ verkeersveiligheidsbeleid. Op 14 februari 2019 is hiertoe het Startakkoord Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 1 ondertekend. Hierin is afgesproken dat alle regionale overheden vanaf 2019, met ondersteuning van een procesbegeleidings- en een expertiseteam, tot gedegen analyses van de belangrijkste verkeersveiligheidsrisico’s komen. Met behulp van de Rijksbijdrage Verkeersveiligheid wordt de komende jaren gezorgd voor een stevige impuls. Dit betekent o.a. dat beheersmaatregelen, die voortkomen uit een risicoanalyse verkeersveiligheid, voor 50% subsidiabel zijn. De Friese doorvertaling van het SPV 2030 is verwerkt in het “Werkplan 2021 van het Regionaal Orgaan verkeersveiligheid Fryslân2”. Voor Fryslân betekent dit dat elke gemeente een risicoanalyse maakt van het gemeentelijk verkeerssysteem. En dat de uitkomsten, die zich richten op de eerste 3 risico-thema’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig, van alle analyses hun weerslag vinden in het Regionaal Uitvoeringsprogramma SPV 2030 3.

https://www.kennisnetwerkspv.nl/getmedia/d8c118d4-4e4d-478a-b7c8-5fc44a557b65/Startakkoord-SPV-2030-def-versie-14-0219.pdf.aspx 2

https://www.fryslan.frl/werkplan-2020-en-2021-zakelijke-achtergrondinformatie

(1) Veilige infrastructuur, (2) Heterogeniteit in het verkeer en (3) Technologische ontwikkelingen.

Blad 1 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

1.3

Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 Het SPV 2030 geeft met de ambitie van nul verkeersslachtoffers richting aan verkeersveiligheidsbeleid en concretiseert de gedeelde toekomstvisie in negen beleidsthema’s. Ze zijn tot stand gekomen vanuit een gezamenlijke en brede verkenning van alle risico’s voor verkeersveiligheid. De risico’s voor verkeerveiligheid zijn in de volgende 9 thema’s uitgewerkt: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Veilige infrastructuur Heterogeniteit in het verkeer Technologische ontwikkelingen Kwetsbare verkeersdeelnemers Onervaren verkeersdeelnemers Rijden onder invloed Snelheid in het verkeer Afleiding in het verkeer Verkeersovertreders

De eerste drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig en zijn generiek van aard. Deze vormen de basis voor effectief beleid. Thema’s 4 en 5 hebben betrekking op specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten (tweewielers, voetgangers). De laatste vier hebben te maken met de risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag. In hoofdstuk 2 wordt uitgebreider ingegaan op de risicothema’s.

1.4

Traditionele verkeersveiligheidsanalyse De traditionele verkeersveiligheidsanalyse, zijnde het analyseren van de verkeersongevallen die in de periode 1 januari 2015 t/m 31 december 2020 binnen de gemeente Súdwest-Fryslân hebben plaatsgevonden, bestaat uit twee delen. Het eerste deel beschouwt alle verkeersongevallen op alle wegen binnen de gemeentegrens van Súdwest-Fryslân. Dus naast wegen die in het beheer zijn bij de gemeente ook de wegen die in beheer zijn bij de provincie Fryslân én Rijkswaterstaat. Het tweede deel van de traditionele verkeersveiligheidsanalyse richt zich alléén op de verkeersongevallen die plaats hebben gevonden op de gemeentelijke wegen. De volledige traditionele verkeersveiligheidsanalyse is terug te vinden in bijlage 1. Uit de traditionele verkeersveiligheidsanalyse komen de volgende aandachtspunten voor de gemeente Súdwest-Fryslân naar voren: -

De meeste verkeersongevallen vinden plaats op 30 km/uur wegen; De meeste verkeersongevallen vinden plaats waarbij personenauto’s betrokken zijn; De meeste verkeersongevallen op gemeentelijke wegen vinden plaats binnen de bebouwde kom; Verkeersongevallen vonden veelal plaats op wegvakken en op rechtstanden; Relatief veel verkeersslachtoffers onder de groep fietsers; Aantal blackspots (ongevallenclusters) A7, N7 Rijpenderlaan, 2e Oosterkade-Prins Hendrikkade, de Ingenawei en de Bûtlânswei. Fietsers in de leeftijdsgroepen 12 tot en met 15 jaar én 70+ oververtegenwoordigd in de cijfers.

Blad 2 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

1.5

Risico gestuurde verkeersveiligheidsanalyse gemeente Súdwest-Fryslân Voor de risico gestuurde verkeersveiligheidsaanpak Súdwest-Fryslân zijn 3 verschillende stappen doorlopen. 1.

Op basis van alle beschikbare openbare en gemeente specifieke verkeersveiligheidsinformatie en -datasets is focus aangebracht binnen de risicoanalyse verkeersveiligheid gemeente Súdwest-Fryslân. In hoofdstuk 4 zijn de uitkomsten van deze stap beschreven. Het Stappenplan Risicoanalyse, dat door het Kennisnetwerk SPV is aangereikt, is doorlopen. De uitkomsten van de verschillende stappen zijn uitgebreid beschreven in bijlage 2. Tijdens een interactieve sessie met het verkeerskundige team van de gemeente zijn de uitkomsten van de eerste twee stappen aangevuld met lokale kennis/ inzichten en zijn deze omgezet naar specifieke risico-locaties.

De verschillende stappen binnen de risico gestuurde verkeersveiligheidsanalyse heeft ertoe geleid dat voor de gemeente Súdwest-Fryslân de volgende risicothema’s (in willekeurige volgorde) opvallen. Risicothema 1: Risicothema 2: Risicothema 3: Risicothema 4: Risicothema 5: Risicothema 6: Risicothema 7: Risicothema 8: Risicothema 9:

Personenauto’s op 30 km/u wegen; (brom) Fietsers op 50 km/u wegen 60 km/u wegen Fietsers en e-bikers (jongeren tot 17 jaar en 70 jaar en ouder) Automobilisten en bromfietsers in leeftijd 18-24 jaar Rijden onder invloed Snelheid in het verkeer Afleiding in het verkeer Verkeersovertreders

In hoofdstuk 6 worden deze risicothema’s uitgebreid toegelicht.

1.6

Doelstelling en prioritering Voor de gemeente Súdwest-Fryslân is het van belang om uitgaande van de landelijke ambitie om in 2050 te komen tot nul verkeersslachtoffers de verschillende (onderdelen binnen de) risicothema’s te prioriteren deze door middel van besluitvorming vast te leggen. Vanuit die prioritering volgen verschillende scenario’s om de verkeersveiligheidsrisico’s binnen de gemeente Súdwest-Fryslân te beheersen en/ of weg te nemen.

1.7

0 verkeersslachtoffers in 2050 Het achterliggende doel van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid is het terugbrengen van het aantal verkeersdoden naar 0 in 2050. Voor de gemeente Súdwest-Fryslân geldt uiteraard ook het doel om het aantal verkeersdoden terug te brengen naar 0 in 2050. En daaraan gekoppeld de ambitie om dit ook voor het aantal verkeersslachtoffers te bewerkstellingen.

Blad 3 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Uit de traditionele verkeersveiligheid analyse kwam het volgende verkeersongevallenbeeld voor de periode 2015 tot en met 2020 in de gemeente Súdwest-Fryslân naar voren. Het aantal verkeersslachtoffers lag in de periode 2014-2017 gemiddeld rond de 60, en is in 2019-2020 reeds afgenomen tot 47. Jaar 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Aantal slachtoffers 104 97 73 67 71 83

Totaal Verkeersslachtoffers Súdwest-Fryslân

Aantal gewonden

495

Aantal dodelijk 100 92 71 67 65 79

4 5 2 0 6 4

474

De uiteindelijke ambitie voor 2050 is 0 verkeersslachtoffers. Hoewel dit in de praktijk geen keiharde doelstelling kan zijn, is het uiteindelijke doel voor 2050 om het aantal slachtoffers zo laag mogelijk te houden, met 0 verkeersslachtoffers als ultieme eindbeeld. Om dit te bewerkstelligen dient stapsgewijs (lineair), in stappen van vijf jaar, het aantal verkeersslachtoffers structureel af te nemen. Dit betekent dat het aantal verkeersslachtoffers in 2030 gereduceerd moet zijn tot 51 en in 2040 tot 25 om uiteindelijk op 0 uit te komen in 2050.

Doelstelling afname verkeersslachtoffers 90

Verkeersslachtoffers

77 64

70 60

30 20

0 -10

2015-2020

2025

2030

Doelstelling afname verkeersslachtoffers

Blad 4 van 81

2035

2040

2045

2050

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

1.8

Prioritering van verkeersveiligheidsrisico’s Vanuit de verschillende risicothema’s die binnen de gemeente Súdwest-Fryslân aandacht behoeven is een prioritering opgesteld. Deze prioritering laat zien welke verkeersveiligheidsrisico’s als eerste moeten worden opgepakt om zo snel mogelijk bij te dragen aan de doelstelling van 0 verkeersslachtoffers in 2050. In onderstaande lijst zijn de 9 verkeersveiligheidsrisico’s weergegeven die hoge prioriteit binnen de gemeente Súdwest-Fryslân genieten. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Blad 5 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 | De risicoanalyse Het SPV 2030 geeft met de ambitie van nul verkeersslachtoffers richting aan beleid en concretiseert de gedeelde toekomstvisie in negen beleidsthema’s. Ze zijn tot stand gekomen vanuit een gezamenlijke en brede verkenning van alle risico’s voor verkeersveiligheid.

2.1

De Negen Risicothema’s De 9 beleidsthema’s omvatten per thema de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid: 1. Veilige infrastructuur 2. Heterogeniteit in het verkeer 3. Technologische ontwikkelingen 4. Kwetsbare verkeersdeelnemers 5. Onervaren verkeersdeelnemers 6. Rijden onder invloed 7. Snelheid in het verkeer 8. Afleiding in het verkeer 9. Verkeersovertreders De eerste drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig zijn generiek van aard. Deze vormen de basis voor effectief beleid. Thema’s 4 en 5 hebben betrekking op specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten (tweewielers, voetgangers). De laatste vier hebben te maken met de risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag. In de bijlage is een uitgebreide beschrijving te vinden van de negen bovengenoemde risicothema’s. De thema’s bevatten in principe alle mogelijke risico’s voor verkeersongevallen en bieden dus handvatten voor het verhogen van de veiligheid. Specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen), modaliteiten ((gemotoriseerde) tweewielers), of categorieën (vrachtverkeer) komen in meerdere thema’s terug. Deze komen herkenbaar terug in de oplossingsrichtingen per thema. Er is oog voor de samenhangende aanpak die nodig is voor de maatregelen op het gebied van infrastructuur, educatie en handhaving. Dit wordt bij de thema’s benoemd.

Specifieke maatregelen komen vervolgens terug in landelijke en regionale uitvoeringsagenda’s. Op basis van dit beeld zijn per thema concrete (lange termijn) resultaten geformuleerd. Deze resultaten gebruiken Rijk en regio’s om concrete maatregelen op te stellen in de uitvoeringsagenda’s. De agenda’s krijgen een duidelijke planning en zijn expliciet over waar verantwoordelijkheden zijn belegd en welke (maatschappelijke) partijen betrokken worden.

Blad 6 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Traditionele verkeersveiligheid analyse De gemeente Súdwest-Fryslân heeft gevraagd om alvorens het uitvoeren van de risicoanalyse, een traditionele verkeersveiligheidsanalyse uit te voeren voor de gemeente Súdwest-Fryslân. Dit zodat naderhand een vergelijking gemaakt kan worden tussen de analyse op de traditionele wijze en de risicoanalyse. De traditionele ongevallenanalyse is uitgevoerd voor de periode van 1 januari 2015 tot en met 31 december 2020. De ongevallencijfers van 2021 zijn vaak nog niet volledig verwerkt hierin, vandaar dat gekozen is om dit jaar niet mee te nemen in de ongevallenanalyse. Ook bij de risicoanalyse is dezelfde tijdsperiode gebruikt. In de traditionele ongevallen zijn verschillende ongevalskenmerken met elkaar vergeleken om een beeld te krijgen hoe het gesteld is met de verkeersveiligheid. Bijvoorbeeld dat de meeste ongevallen plaatsvinden op een bepaald type weg of dat een bepaalde leeftijdsgroep vaker betrokken is bij de ongevallen.

De volgende combinaties zijn toegepast voor de traditionele verkeersongevallen analyse: • Oorzaak x Binnen of buiten bebouwde kom • Oorzaak x Snelheidsregiem • Oorzaak x Leeftijdscategorie • Oorzaak x Locaties • Eenzijdige ongevallen x Binnen of buiten de bebouwde kom • Blackspots • Wegbeheerder x Binnen of buiten de bebouwde kom • Alcohol x Binnen of buiten bebouwde kom • Alcohol x Leeftijdscategorie x Binnen of buiten bebouwde kom • Vervoerswijze x Binnen of buiten bebouwde kom • Vervoerswijze x Leeftijdscategorie Per combinatie is gekeken naar zowel het aantal ongevallen als het aantal slachtoffers. Onder verkeersslachtoffers wordt het totaal van gewonden en verkeersdoden gerekend. Voor een aantal combinaties wordt gekeken naar het aantal partijen in plaats van het aantal ongevallen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de ‘Leeftijdscategorie’ waarbij één of meerdere partijen betrokken zijn bij een ongeval. Per categorie is dit ook weergegeven in de traditionele ongevallenanalyse. Ter afsluiting volgt nog een korte conclusie waarbij de opvallende punten uit de traditionele verkeersongevallen analyse benoemd worden. In de bijlagen zijn de uitgebreide resultaten in tabelvorm weergegeven.

Blad 7 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

3.1

Uitkomsten traditionele ongevallen analyse Op basis van de traditionele verkeersongevallenanalyse vallen een aantal dingen op voor de gemeente Súdwest-Fryslân. Per onderdeel volgt een korte toelichting met de belangrijkste conclusies die gelden voor de gemeente Súdwest-Fryslân. Oorzaak De meeste verkeersongevallen waren het gevolg van een flankongeval in de gemeente SúdwestFryslân, gevolgd door kop/staart botsingen. Ook onder de verkeersslachtoffers is ditzelfde beeld te zien, al geldt daar wel dat het aantal eenzijdige ongevallen ook relatief hoog is. Bebouwde kom De meeste ongevallen vonden plaats binnen de bebouwde kom en iets minder dan de helft was het gevolg van een flankongeval. Snelheidsregiem Op 30 km/uur wegen vonden de meeste ongevallen plaats en ook vielen op dit type wegen de meeste verkeersslachtoffers. Dit was vaak het gevolg van een flank ongeval. Na de 30 km/uur wegen volgen de 50 km/uur en 60 km/uur wegen, met relatief veel ongevallen en verkeersslachtoffers ten opzichte van de andere wegen. Leeftijd De leeftijdsgroep die het vaakst betrokken was bij een ongeval in de gemeente is de groep 25 tot en met 39 jaar (409 keer betrokken). Het aantal ongevallen met vaste voorwerpen is relatief hoog in de leeftijdsgroep 18-24 jaar.

Het aantal verkeersslachtoffers in de groep 70 jaar en ouder steekt er bovenuit in de gemeente Súdwest-Fryslân met 78 verkeersslachtoffers van de in totaal 340. De meeste slachtoffers bevinden zich ook in de leeftijdsgroepen vanaf 50 jaar. Locatie De meeste ongevallen hebben plaatsgevonden op wegvakken. Helaas is hiervan bij meer dan een derde van de ongevallen de oorzaak niet bekend. Ook de meeste verkeersslachtoffers vielen op wegvakken, namelijk 202 van de 340. De meeste verkeersslachtoffers op een wegvak vielen als gevolg van een eenzijdig ongeval. Op kruispunten vonden logischerwijs veel ongevallen plaats door een flankongeval. Eenzijdige ongevallen De meeste eenzijdige ongevallen vonden plaats buiten de bebouwde kom. Dit beeld komt overeen met de verhoudingen met verkeersslachtoffers . Blackspots Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân is er een blackspot, de locaties waar in de afgelopen jaren meer dan 10 ongevallen hebben plaatsgevonden is de A7 hectometerpaal 97.0 Kornwerderzand.

Blad 8 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Andere locaties waar veel ongevallen plaatsvonden waren: A7 N7 Rijpenderlaan 2e Oosterkade-Prins Hendrikkade de Ingenawei N31 Bûtlânswei Wegbeheerder Op wegen die in het beheer zijn van de gemeente vonden de meeste ongevallen plaats en ook de meeste verkeersslachtoffers vielen op gemeentelijke wegen. De meeste ongevallen op gemeentelijke wegen vonden plaats binnen de bebouwde kom terwijl de ongevallen op provinciale en rijkswegen plaatsvonden bijna altijd plaatsvonden buiten de bebouwde kom. Alcohol Bij 3629 van de 3709 partijen die betrokken waren bij een verkeersongeval in de gemeente Súdwest-Fryslân is geen alcoholcontrole uitgevoerd of is het resultaat hiervan niet geregistreerd. Bij 38 partijen is wel alcohol aangetroffen en eveneens een Artikel 8 feit. De meeste ongevallen waarbij dit geconstateerd is vonden plaats binnen de bebouwde kom. Het aantal ongevallen waarbij alcohol is geconstateerd is beperkt, hierdoor is het moeilijk te concluderen welke leeftijdsgroep eruit springt. Vervoerswijze De meeste ongevallen in de gemeente vonden plaats op de 30 km/u wegen en hierbij waren bij meer dan de helft van de ongevallen personenauto’s betrokken. Voor elk wegtype geldt dat deze vervoerswijze het vaakst betrokken was bij de ongevallen. Hoe lager de snelheid, hoe vaker een kwetsbare verkeersdeelnemer betrokken was bij het ongeval.

Op de 80 km/u wegen in de gemeente springt de leeftijdsgroep 18 tot en met 24 jaar er bovenuit. Kwetsbare groepen (jongen en ouderen) komen veel in de ongevalscijfers voor op de 30 km/u en 50 km/u wegen. Verkeersslachtoffers op 80 km/u wegen waren grotendeels in de leeftijdsgroep 18 tot en met 24 jaar. De verkeersslachtoffers uit de leeftijdsgroep 70 jaar en ouder steken er bovenuit op de 30 km/u en ook op de 50 km/u wegen. Resumé: Meeste ongevallen op 30 km/uur wegen Veel ongevallen met personenauto’s Meeste ongevallen op gemeentelijke wegen binnen de bebouwde kom Meeste ongevallen vonden plaats op wegvakken (en dus niet op kruispunten) Meeste verkeersslachtoffers zijn fietsers A7, N7 Rijpenderlaan, 2e Oosterkade-Prins Hendrikkade, de Ingenawei en de Bûtlânswei. Fietsers in de leeftijdsgroepen 12 tot en met 15 jaar en 70+ oververtegenwoordigd.

Blad 9 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

3.2

Ziekenhuisregistraties In 2019 is VeiligheidNL begonnen met het verzamelen van data over ziekenhuisopnames als gevolg van slachtoffer ongevallen binnen de provincie Friesland, op basis van informatie uit de Spoedeisende hulp (SEH) en ambulance (RAV). In onderstaande figuur is te zien dat in 2019 in de gemeente Súdwest-Fryslân meer dan de helft van de verkeersslachtoffers fietsers betrof. De data uit dit dashboard kan afwijken van de ViaStat data, omdat er verschillen zijn in registratie tussen beide onderzoek bronnen. Echter laat ook deze bron hetzelfde beeld zien als de ViaStat data.

Figuur 1: Verkeersdeelname verkeersslachtoffers Súdwest-Fryslân

Blad 10 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Focus binnen risicoanalyse Súdwest-Fryslân Dit hoofdstuk beschrijft de uitkomsten van de risicoanalyse van de gemeente Súdwest-Fryslân. Hierbij is allereerst verkend welke risicothema’s opvallen binnen de gemeente. Hiervoor is gebruik gemaakt van de verkeersveiligheids-informatie binnen de Verkeersveiligheidsmonitor van RHDHV, de beschikbare Risico-indicatoren van HASTIG, de CROSS-methodiek én Speedprofiles binnen VIA.nl en de gemeentelijke kennis van o.a. de verkeerskundig experts, de wegbeheerder en de GIS/GEO-afdeling. Vervolgens is het Stappenplan doorlopen. Alle kaarten zullen, daar waar mogelijk, ingevoerd worden in de GIS-omgeving, welke beschikbaar wordt gesteld aan de gemeente.

4.1

Verkeersveiligheidsmonitor Aan de hand van de Verkeersveiligheidsmonitor van RHDHV kan voor de gemeente in beeld worden gebracht hoe zij scoren op de aspecten, mens, weg en voertuig ten opzichte van de rest van de provincie. In de verkeersveiligheidsmonitor wijkt de gemeente Súdwest-Fryslân op een aantal aspecten negatief af ten opzichte van de vergelijkingsgroep, namelijk: Mens Voor het onderdeel mens valt voor de gemeente Súdwest-Fryslân het volgende op, in vergelijking met de rest van de provincie: Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân wonen meer mensen dan in een gemiddelde gemeente in de provincie Fryslân (89.710 t.o.v. 36.000). Súdwest-Fryslân kenmerkt zich door het relatief hoge aandeel inwoners tot en met 17 jaar is 20,5% op landelijk niveau (t.o.v. 16,3%). Echter zitten er over het algemeen geen grote verschillen in de meeste leeftijdsgroepen tussen de gemeente Súdwest-Fryslân en het gemiddelde van de provincie Friesland. Het alcohol gebruik in combinatie met verkeer ligt lager dan in een gemiddelde Friese gemeente voor motorvoertuig per 1.000 inwoners is dit 0,11 (t.o.v. 0,23). Het aantal snelheidsfeiten buiten de bebouwde kom, per 1.000 inwoners is in de gemeente Súdwest-Fryslân 18,56 (t.o.v. 11,40).

Weg Uit de verkeersveiligheidsmonitor vallen wat betreft het onderdeel weg de volgende punten op voor gemeente Súdwest-Fryslân, ten opzichte van de provincie Fryslân: In Súdwest-Fryslân liggen meer wegen buiten de bebouwde. Het aandeel 30 km/u wegen is 29,9% (t.o.v. 28,3%), en het aandeel 50 km/u wegen is 4,6% (t.o.v. 7,6%). 41.3% van de wegen van Súdwest-Fryslân zijn 60 km/u wegen. Dit is meer dan het gemiddelde van Fryslân. De gemeente Súdwest-Fryslân heeft meer schoollocaties (BO, VO en ROC) als het gemiddelde in Fryslân (70 om 28,12). 10% van alle 30 km/u wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is volledig ingericht als 30 km/u zone (t.o.v. 35,83%). Van de 60 km/u wegen is 0% volledig ingericht (t.o.v. 26,67%). Dit betekent dat geen van de 60 km/u wegen volledig goed is ingericht (dit zijn schattingen). 30,00% van de 60 km/u wegen zijn niet ingericht als 60 km/u wegen

Blad 11 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân is 4,23% van de geregistreerde slachtoffers betrokken bij een ongeval op een 30 km/u weg (t.o.v. 17,75%). Op de 60 km/u wegen is dit 21,13 % van de geregistreerde slachtoffers in de gemeente (t.o.v. 19,64%).

Voertuig Voor het onderdeel voertuig uit de verkeersveiligheidsmonitor vallen de volgende punten op: Het percentage geregistreerde slachtoffers te voet ten opzichte van het totaal aantal geregistreerde slachtoffers is in de gemeente Súdwest-Fryslân 1,41 % (t.o.v. 3,98%). Het percentage slachtoffers per fiets ligt op 21,13% (t.o.v. 31,38%). De bromfiets heeft in Súdwest-Fryslân minder slachtoffers tot gevolg (4,23% t.o.v. 6,16%) Het aandeel geregistreerde slachtoffers op de motor is 7,04% (t.o.v.7,18%). Het percentage slachtoffers met personenauto’s ligt op 29,58% (t.o.v. 29,50%).

4.2

Risico-indicatoren HASTIG Door de risico-indicatoren van HASTIG kan per wijk inzichtelijk gemaakt worden hoe deze wijk scoort per snelheidsregiem ten opzichte van het gemiddelde in de provincie. De score per snelheidsregiem wordt bepaald op basis van de ongevallenscore gekoppeld aan de verkeersintensiteiten. Hierbij worden intensiteiten bepaald op basis van Floating Car Data en ongevallen worden bepaald op basis van BRON-gegevens (Bestand Registratie Ongevallen Nederland). Op basis van deze gegevens komt per snelheidsregiem per wijk in de gemeente een risico-indicator naar voren, welke vergeleken kan worden met het gemiddelde in de provincie. Bij een hoge risico-indicator is de kans op ongevallen op een bepaald type weg in een gemeente hoger. Ligt het gemiddelde voor een provincie voor 50 km/u wegen op 0,3 en ligt deze voor een specifieke gemeente op 0,8, dan is er sprake van een hogere risico-indicator en daarmee een grotere kans op ongevallen op dit type wegen. In de onderstaande afbeelding is een voorbeeld gegeven van de risico-indicator van de 30 km/u wegen per gemeente voor de provincie Fryslân.

Figuur 2: Risico-indicator 30 km/u wegen in Fryslân

Blad 12 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

In onderstaande tabel worden de risico-indicatoren van HASTIG weergegeven voor de verschillende snelheidsregiems. Hieruit blijkt het volgende: Voor het snelheidsregiem 30 km/u is het risico in de gemeente Súdwest-Fryslân lager dan gemiddeld in de provincie Fryslân (0,493 t.o.v. 0,624); Voor het snelheidsregiem 50 km/u is het risico in de gemeente Súdwest-Fryslân lager dan gemiddeld in de provincie Fryslân (0,287 t.o.v. 0,304); Voor het snelheidsregiem 60 km/u is het risico in de gemeente Súdwest-Fryslân hoger dan gemiddeld in de provincie Fryslân (0,314 t.o.v. 0,273); Voor het snelheidsregiem 80 km/u is het risico in de gemeente Súdwest-Fryslân hoger dan gemiddeld in de provincie Fryslân (0,115 t.o.v. 0,087). Snelheidsregiem 30 km/u 50 km/u 60 km/u 80 km/u

Gemeente Súdwest-Fryslân 0,493 0,287 0,314 0,115

Provincie Fryslân 0,624 0,304 0,273 0,087

Tabel 1: Risico-indicatoren Hastig voor gemeente Súdwest-Fryslân en het gemiddelde in de provincie Fryslân

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de indicatoren voor de gemeente Súdwest-Fryslân bij de 60 km/u en 80 km/u wegtypes hoger zijn dan het provinciale gemiddelde. Dit gemiddelde is per wegtype bepaald op het gemiddelde van alle Friese gemeenten.

4.3

CROSS-methodiek In paragraaf 5.7 wordt de CROSS-snelheidsscore op alle wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân weergegeven. Middels de CROSS-methodiek kan per traject aangegeven worden of er een hoge/lage score is in de ongevallen en de snelheid. Op de belangrijkste trajecten in de gemeente, met name de gebiedsontsluitingswegen, wordt een CROSS-score toebedeeld. Per traject wordt een ongevalsscore en een snelheidsscore toebedeeld op basis van BRONgegevens en Floating Car data. Op beide onderdelen kan een traject een hoge of lage score behalen, waar vervolgens een kleur aan wordt gekoppeld: Rood: Hoge ongevalsscore en hoge snelheidsscore Oranje: Hoge ongevalsscore en lage snelheidsscore Geel: Lage ongevalsscore en hoge snelheidsscore Groen: Lage ongevalsscore en lage snelheidsscore In de onderstaande afbeelding is een voorbeeld te zien van de Sneek binnen de rondwegen. Hieruit blijkt dat van de top 10 van meest onveilige trajecten en kruispunten 7 zich in Sneek bevinden.

Blad 13 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Figuur 3: Cross Methodiek als voorbeeld

In de top 3 van de wegen met de hoogste (en onveiligste) score staan 3 gemeentelijke wegen, namelijk: 1. 2. 3.

Berkenlaan, Goeman Borgesiuslaan, Worp Tjaardastraat, Sneek Leeuwarderweg, Sneek Hoogend, Lemmerweg, Singel, Sneek

In de top 3 van kruispunten die het minst goed score staan: 1. Kruispunt Hottingawei, Ingenawei, Tramstrjitte, Nijland 2. Rotonde Boeierstraat, Leeuwarderweg, Normandiaplein, Sneek 3. Kruispunt Houtstek, Lynbaen, Workum Binnen de het generieke risicothema’s snelheid in het verkeer, volgt een verdere toelichting van wegen waar sprake is van een hoge snelheid.

Blad 14 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

4.4

Speedprofiles In zijn de snelheden (V85) op de wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân weergegeven voor de maand december 2020. Om de V85 te kunnen bepalen is gebruikt van Floating Car Data uit voertuigen. Een gedeelte van de rijdende voertuigen op wegvakken levert data welke vervolgens gebruikt kan worden bij het bepalen van de snelheden. Ongeveer 5% van de voertuigen levert Floating Car Data en deze data is voornamelijk uit navigatieapps/systemen. Op basis van deze data kan onder meer de V85 bepaald worden. V85 is de snelheid waaraan 85% van het verkeer op de desbetreffende weg zich aan houdt. Op de wegen die met donkerblauw zijn weergegeven rijdt 15% van het verkeer harder dan toegestaan, met een marge van 10 km/u. Op de paars weergegeven wegen rijdt 15% van het verkeer meer dan 10 km/u harder dan toegestaan. Enkele wegen die in negatieve zin opvallen zijn door een hoge V85 score: Hizzaarderlaan Van Sminialeane Bûtlanswei Bayumerleane Wieldijk Legedyk Pim Mulierstraat t Noard

Blad 15 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Figuur 4: Speedprofiles gemeente Súdwest-Fryslân

4.5

Lokale kennis gemeentelijke experts Naast de verschillende gegevens met betrekking tot de snelheid en de infrastructuur is het ook belangrijk om lokale kennis vanuit de gemeentelijke experts mee te nemen. Deze lokale kennis is ter aanvulling op onder meer de Speedprofiles en HASTIG-gegevens en biedt een beter inzicht in de subjectieve verkeersonveiligheidthema’s binnen de gemeente. De lokale kennis is gegeven door de verkeerskundigen van de gemeente. Dit is enerzijds gedaan door een inventarisatie te doen van de risicolocaties binnen de gemeente Súdwest-Fryslân. Hier is per wegtype gekeken wat risicolocaties zijn binnen de gemeente Súdwest-Fryslân. Het resultaat van deze stap is dat niet alleen gemeente breed bekend is wat de risicowegen zijn, maar dat ook een kaart beschikbaar is met de verschillende risicolocaties die aandacht verdienen. Vanuit de risicoanalyse is niet alle locatie specifieke op te halen, vandaar dat er ook een sessie is gehouden met de verkeerskundige van de gemeente. Hierbij is niet alleen

Blad 16 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

besproken wat vanuit verkeerskundig perspectief risicovolle locaties zijn, bijvoorbeeld door een mindere inrichting of drukke verkeersstromen, maar is ook in kaart gebracht waar zich schoollocaties en dergelijke bevinden. Anderzijds is ook bij het aanbrengen van de prioritering voor de verschillende risicothema’s de input gebruikt van verkeerskundigen van de gemeente. Dit door in een eerste inventarisatie te kijken welke risicothema’s vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid de meeste prioriteit verdienen.

Figuur 5 Risico locaties lokale kennis gemeentelijke experts

Blad 17 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Stappenplan risicoanalyse Intro In het ‘Startakkoord Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030’ is afgesproken dat elke regio een risicoanalyse maakt van het eigen verkeerssysteem. Zo’n risicoanalyse laat zien op welke punten het lokale verkeerssysteem moet worden verbeterd om onveilige situaties te voorkomen. Het brengt de belangrijkste risico’s in het verkeerssysteem in kaart: welke wegkenmerken, situaties of gedragingen van verkeersdeelnemers een potentieel gevaar voor de verkeersveiligheid in de regio vormen. Als hulpmiddel voor gemeenten heeft het Kennisnetwerk SPV hiervoor een praktische tool ontwikkeld: het Stappenplan Risicoanalyse. Wegbeheerders kijken in beginsel, na het in kaart brengen van de bevolkingssamenstelling, naar onder meer drie belangrijke ‘Safetey Perfomance Indicators’ (SPI’s): de kwaliteit van infrastructuur, rijsnelheden en rijden onder invloed. Deze SPI’S maken onder deel uit van de het stappenplan (stap 2, 3 en 4) die gezet moeten worden in het de risicoanalyse. Na deze risicoindicatoren worden ook de geregistreerde ongevallen geanalyseerd. In de bijlagen is de uitwerking van dit stappenplan voor de gemeente Súdwest-Fryslân te vinden. De zes stappen van het Stappenplan Risicoanalyse:

Verkeersveiligheidsmaatregelen onderbouwen Een risicoanalyse brengt de belangrijkste risico’s in het verkeerssysteem in kaart. Verwacht wordt dat aan de ene kant de risico’s voor kwetsbare verkeersdeelnemers (ouderen, kinderen) of van rijden onder invloed meestal niet veel afwijken van het landelijke beeld. Aan de andere kant geeft de risicoanalyse belangrijke nieuwe inzichten in potentieel gevaarlijke knelpunten van de infrastructuur. Op die manier kan met een risicoanalyse onderbouwd worden welke wegen in de gemeente als eerste aangepakt moeten worden. En niet onbelangrijk: de risicoanalyse is bij uitstek geschikt om de belangrijkste interne stakeholders (wethouder, gemeenteraad) en de inwoners van de gemeente te overtuigen van de noodzaak van (infrastructurele) maatregelen ten behoeve van de verkeersveiligheid.

Blad 18 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Prioriteren, welke risico’s pakken we als eerste aan? Deze risicoanalyse brengt niet alleen de belangrijkste risico’s in kaart, het biedt onze gemeente de mogelijkheid om helder te krijgen welke risico’s prioriteit moeten krijgen. In onderstaande paragrafen is beschreven waar binnen de gemeente Súdwest-Fryslân de grootste problemen zitten en met welke risico’s we als eerste aan de slag gaan. Deze risicothema’s zijn gericht vanuit de drie principes mens, weg en voertuig en zijn tevens te koppelen aan de negen risicothema’s.

6.1

Risicothema 1: Personenauto’s op 30 km/u wegen Conclusies: ➢ 53% ongevallen met personenauto op 30 km/u wegen. ➢ 10% T.O.V 28,3% provincie Fryslân voldoet aan de inrichtingen eisen ➢ Risico indicator met 0,493 is hoogste van gemeente ➢ Lokale kennis

Wegenbestand Het wegenbestand van de gemeente Súdwest-Fryslân bestaat met ongeveer 29,9% uit 30 km/u wegen. Van alle wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is 88% in het beheer van de gemeente, namelijk 1.193 kilometer van de 1.356 kilometer in totaal. Beheerder Gemeente Provincie Rijk Totaal

Weglengte 1.193 84 79 1.356

Tabel 2: Weglengte per beheerder

Inrichting 10% van alle 30 km/u wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is volledig ingericht als 30 km/u zone. 60% van alle van alle 30 km/u wegen zijn sober ingericht en 30% is niet als 30 km/u zone ingericht. Een goede inrichting zorgt voor een lager risico op onveilige situaties en zelfs ongevallen.

Blad 19 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

HASTIG-risico Uit de risicocijfers voor de 30 km/u-wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is eveneens naar voren gekomen dat deze voor de gemeente het hoogste risico hebben met een indicatie van 0,493. Snelheidsregiem 30 km/u 50 km/u 60 km/u 80 km/u

Gemeente Súdwest-Fryslân 0,493 0,287 0,314 0,115

Provincie Fryslân 0,624 0,304 0,273 0,087

Tabel 3 HASTIG-cijfers

Ongevallen Gelet op het aantal ongevallen in de gemeente Súdwest-Fryslân vormen de 30 km/u wegen in de gemeente het hoogste risico. Gelet op de vervoerswijzen onder de verkeersslachtoffers zijn met name de personenauto’s opvallend. Oorzaak Bestelauto Bromfiets + Dier E-bike Fiets Motor Overige Personenauto Railvoertuig Vast/los object Voetganger Vrachtauto Eindtotaal

15 km/u

1 4

18 84 9 50 349

50 km/u 36 26 3 6 60 11 31 362

52 17 15 661

53 6 24 618

30 km/u 38 29

60 km/u 33 13 2 4 23 29 19 207 1 42 1 7 381

70 km/u 4

3 23 3 1 34

80 km/u 29 8 2 3 10 15 22 185

100 km/u 1

130 km/u 1

1 7

42 1 8 325

Onb.

Totaal

13 14

155 90 8 37 205 73 141 1248 1 199 28 59 2244

1 6 27 9 14 105 4 3 4 199

Tabel 4 ongevallen vervoerswijze naar maximumsnelheid

Lokale kennis van verkeerskundigen De lokale kennis van de verkeerskundigen van de gemeente Súdwest-Fryslân geeft grotendeels de 30 km/u-wegen aan. Deze lokale kennis is ter aanvulling op onder meer de Speedprofiles en HASTIG-gegevens en biedt een beter inzicht in de subjectieve verkeersonveiligheidthema’s binnen de gemeente.

Blad 20 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.2

Risicothema 2: (brom)Fietsers op 50 km/u wegen Conclusies: ➢ Relatief veel ongevallen en slachtoffers in vergelijking met aantal kilometerlengte. ➢ CROSS methodiek ➢ Lokale kennis

Wegenbestand Het wegenbestand van de gemeente Súdwest-Fryslân bestaat met ongeveer 4,6% uit 50 km/u wegen. Van alle wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is 88% in het beheer van de gemeente, namelijk 1.193 kilometer van de 1.356 kilometer in totaal. Beheerder Gemeente Provincie Rijk Totaal

Weglengte 1.193 84 79 1.356

Tabel 5: Weglengte per wegbeheerder

Ongevallen en slachtoffers per aandeel wegen Het aantal ongevallen en slachtoffers ligt relatief hoog in vergelijking met het aandeel van 50 km/u-wegen. In de onderstaande tabellen zijn de ongevallen en slachtoffers weergegeven per snelheidsregiem. Hierbij vallen de 50 km/u-wegen hoog uit. Oorzaak Dier Eenzijdig Flank Frontaal Gepark. auto Kop/staart Los voorwerp Onbekend Vast voorwerp Voetganger Eindtotaal

15 km/u

1 1 1 3

30 km/u 19 126 31 3 21 10 68 54 16 348

50 km/u 3 12 119 21 54 5 48 51 6 319

60 km/u 2 33 40 22 1 20 6 79 35 1 239

Tabel 6: Ongevallen per maximumsnelheid

Blad 21 van 81

70 km/u

100 km/u 1

130 km/u

1 1

3 3

80 km/u 2 33 37 6 1 27 6 44 29

2 1

185

8 1 1

Onb.

Totaal

7 10 5 1 4 2 243 3 2 277

8 104 342 87 6 130 29 488 179 25 1398

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Oorzaak Dier Eenzijdig Flank Frontaal Gepark. auto Kop/staart Los voorwerp Onbekend Vast voorwerp Voetganger Eindtotaal

30 km/u 12 35 10 3 4 3 21 2 16 106

50 km/u 1 6 24 6 9 1 17 5 4 73

60 km/u 1 14 11 10 1 10 5 11 9 1 73

70 km/u

0 0

80 km/u 0 10 10 3 1 4 1 6 8

3 0 0

Onb. 6 6 5 1 2 0 19 1 2 42

Totaal 2 48 89 34 6 29 10 74 25 23 340

Tabel 7: Slachtoffers per maximumsnelheid

Onderstaande tabel geeft echter een aandeel weer van 4,6%. Er zijn dus relatief veel ongevallen per kilometer weglengte in de gemeente Súdwest-Fryslân. Vraagtekst Aandeel maximumsnelheid van 30 km/u Aandeel maximumsnelheid van 50 km/u Aandeel maximumsnelheid van 60 km/u Aandeel maximumsnelheid van 80 km/u Aandeel maximumsnelheid van 100 km/u Aandeel maximumsnelheid van >120 km/u

Súdwest-Fryslân 29,9% 4,6% 41,3% 6,0% 1,57% 4,1%

Tabel 8: Aandeel wegen per snelheid

Lokale kennis van verkeerskundigen De lokale kennis van de verkeerskundigen van de gemeente Súdwest-Fryslân geeft relatief veel 50 km/u-wegen aan, ondanks het eerder genoemde kleine aandeel van deze wegen. Deze lokale kennis is ter aanvulling op onder meer de Speedprofiles en HASTIG-gegevens en biedt een beter inzicht in de subjectieve verkeersonveiligheidthema’s binnen de gemeente.

Blad 22 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.3

Risicothema 3: 60 km/u wegen Conclusies: ➢ 0% van de 60 km/u wegen voldoen volledig aan de inrichting eisen ➢ Risico indicator op 60 km/u wegen met 0,314 t.o.v. 0,273 hoger dan het provinciale gemiddelde ➢ Maximumsnelheid op meer dan de helft van de wegen overschreden ➢ Grootste aandeel weglengte is 60 km/u ➢ Ongevallencluster

Wegenbestand Het wegenbestand van de gemeente Súdwest-Fryslân bestaat met ongeveer 41,3% uit 60 km/u wegen. Van alle wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân is 88% in het beheer van de gemeente, namelijk 1.193 kilometer van de 1.356 kilometer in totaal. Beheerder Gemeente Provincie Rijk Totaal

Weglengte 1.193 84 79 1.356

Tabel 9: Weglengte per wegbeheerder

Inrichting Van de 60 km/u wegen is 0% volledig ingericht als 60 km/u-weg. 70% heeft een sober inrichting en 30% van de 60 km/u wegen zijn niet ingericht als 60 km/u wegen. Een goede inrichting zorgt voor een lager risico op onveilige situaties en zelfs ongevallen. HASTIG-risico Uit de risico-cijfers voor de 60 km/u wegen in de gemeente is naar voren gekomen dat deze voor de gemeente hoger ligt dan het provinciegemiddelde, namelijk 0,314 ten opzichte van 0,273. Snelheidsregiem 30 km/u 50 km/u 60 km/u 80 km/u

Gemeente Súdwest-Fryslân 0,493 0,287 0,314 0,115

Tabel 10: HASTIG-cijfers

Blad 23 van 81

Provincie Fryslân 0,624 0,304 0,273 0,087

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Snelheid Aan de hand van de onderstaande grafiek is te zien dat op meer dan de helft van alle 60 km/uwegen de snelheidslimiet wordt overschreden per kilometer weglengte. Veel snelheidsoverschrijdingen leidt tot een hoger risico op ongevallen.

Figuur 6: Snelheidsoverschrijding naar kilometer weglengte per limiet

Weglengte Onderstaande tabel geeft het aandeel weglengte weer in de gemeente Súdwest-Fryslân. Te zien is dat het aandeel 60 km/u-wegen 41,3% bedraagt. Dit is het grootste aandeel in de gemeente. Vraagtekst Aandeel maximumsnelheid van 30 km/u Aandeel maximumsnelheid van 50 km/u Aandeel maximumsnelheid van 60 km/u Aandeel maximumsnelheid van 80 km/u Aandeel maximumsnelheid van 100 km/u Aandeel maximumsnelheid van >120 km/u

Súdwest-Fryslân 29,9% 4,6% 41,3% 6,0% 1,57% 4,1%

Tabel 11: Aandeel wegen per snelheid

Ongevallencluster De meeste ongevallencluster zijn op de A/N7 geconstateerd. Van de gemeentelijke wegen, liggen de meeste ongevallenclusters op de onderstaande 60 km/u-wegen. Locatie Rijpenderlaan [nr. 2528447] Ingenawei [nr. 1404364] Bûtlânswei [nr. 2135080]

Ongevallen 9 7 6

Tabel 12: ongevallencluster op 60 km/u-wegen

Blad 24 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.4

Risicothema 4: Fietsers en e-bikers (Jongeren tot 17 jaar en 70 jaar en ouder) Conclusies: ➢ Aandeel tot 17 jaar is hoger dan (20,5%) landelijk niveau (t.o.v. 16,3%) ➢ Aandeel scholen is hoger (70) dan provinciaal gemiddelde 28,12 ➢ Grootste aandeel verkeerslachtoffers zijn fietsers in deze leeftijdscategorieën ➢ Onervaren en kwetsbare verkeersdeelnemers

Onder verkeersslachtoffers onder fietsers en E-bikers in de gemeente Súdwest-Fryslân is het aandeel van de leeftijdsgroepen tot 17 jaar en 70 jaar en ouder relatief hoog. Van de in totaal 149 verkeersslachtoffers onder beiden vervoerswijzen waren er 71 afkomstig uit de leeftijdsgroepen tot 17 jaar en 70 jaar en ouder. Vervoerswijze

0-11

12-15

16-17

18-24

25-39

40-49

50-59

60-69

70+

Onb.

Tot.

122

Bestelauto Bromfiets +

E-bike Fiets

Motor

Overige

Personenauto

Voetganger

Eindtotaal

340

Tabel 13: Slachtoffers per leeftijdsgroep

Voor de beide leeftijdsgroepen is in kaart gebracht wat de karakteristieken zijn van de slachtoffers bij de verkeersongevallen, door te kijken naar snelheidsregiem en het type vervoerswijze. Vervoerswijze Bromfiets + E-bike Fiets Overige Personenauto Voetganger

30 km/h 2

60 km/h 0 0 1 1 1

80 km/h

Niet ingevuld 1

3 1 2

4 2

50 km/h 1 0 9 2 0 1

Eindtotaal

13 7

Tabel 14: Slachtoffers per vervoerswijze tot 17 jaar

Blad 25 van 81

Eindtotaal 4 0 30 13 3 2 52

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Vervoerswijze

15 km/h (stapvoets)

Bestelauto Bromfiets + E-bike Fiets Motor Overige Personenauto Voetganger Vrachtauto Eindtotaal

30 km/h 0 0 6 11 0

50 km/h

4 4 4

3 2 1

1 3 9

60 km/h 0 2 2 3 1

70 km/h

80 km/h 0 1 1 3 1 2

100 km/h

Niet ingevuld 1 3 0

0 5 15 26 1

3 0 2

11 13 7 0

0 0

Eindtotaal

Tabel 15: Slachtoffers per vervoerswijze 70+

Onervaren en kwetsbare verkeersdeelnemers Jonge automobilisten zijn naar verhouding vaker betrokken bij een dodelijk ongeval dan oudere, meer ervaren, automobilisten. Per afgelegde kilometer is het ongevalsrisico van de groep tot dertig jaar vijf keer hoger dan van automobilisten tussen de dertig en zestig jaar. De onervarenheid is vooral in de beginfase van het zelfstandig rijden relevant en daalt daarna snel als mensen meer auto gaan rijden. De definitie ‘’kwetsbare verkeersdeelnemers’’ in het SPV is gebaseerd op de recent door de Europese Commissie voorgestelde EU-definitie: voetgangers (in het verkeer), fietsers en bestuurders van een gemotoriseerd voertuig op twee wielen zoals motorrijders, bestuurders van brom- en snorfietsen en scootmobielen. De bestuurders van nieuwe modaliteiten zoals de ebikes en speed-pedelecs vallen hier uiteraard ook onder. Het SPV geeft aan dat naast de formele definitie kwetsbaarheid in bredere maatschappij wordt geïnterpreteerd. Denk hierbij aan taakonbekwaamheid en broosheid van de oudere of het kind. Specifieke aandacht is wenselijk voor ouderen. Ouderen (75+) gebruiken relatief vaak de fiets als vervoermiddel. De verwachte toename door het meer en verder fietsen (vooral met e-bikes) door ouderen vraagt om aanvullende maatregelen.

Blad 26 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.5

Risicothema 5: Automobilisten en bromfietsers in leeftijd 18-24 jaar Conclusies: ➢ Meeste ongevallen bevinden zich in de categorie personenauto ➢ Meeste ongevallen met bromfietsen bevind zich in deze leeftijdscategorie ➢ Onervaren verkeersdeelnemers

Aantal ongevallen Onder verkeersslachtoffers onder bestuurders van personenauto’s is het aandeel van de leeftijdsgroep 18 t/m 24 jaar relatief hoog. Van de in totaal 63 slachtoffers onder personenautomobilisten zijn er 13 afkomstig uit deze kleine leeftijdsgroep en van de bromfietsers waren dit er 11 van de in totaal 39 onder deze vervoerswijze. Van alle rijbewijsuitgiftes van de RDW zijn er gemeente-breed slechts 6,8% in het bezit van mensen uit de leeftijdsgroep 18 tot en met 24 jaar. Desondanks is deze groep wel vaak betrokken bij ongevallen met personenauto’s. Vervoerswijze

0-11

12-15

16-17

18-24

25-39

40-49

50-59

60-69

70+

Onb.

Tot.

122

Bestelauto Bromfiets +

E-bike Fiets

Overige

Personenauto

Voetganger

Eindtotaal

340

Motor

Tabel 16: Slachtoffers per leeftijdsgroep

Bevolkingsgegevens laten zien dat het aantal inwoners in de gemeente in deze specifieke leeftijdsgroep vrij beperkt is. Het feit dat deze leeftijdsgroep wel vaak voor komt onder de slachtoffers van ongevallen met personenauto’s is te wijten aan het feit dat deze leeftijdsgroep vaak nog weinig ervaring heeft in het verkeer en daardoor moeilijker bepaalde risico’s kan inschatten.

Blad 27 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Door vervolgens specifiek te filteren op de leeftijdsgroep 18 tot en met 24 jaar kan in beeld worden gebracht op welke type weg de meeste ongevallen zich voordoen en met welke vervoerswijze. Vervoerswijze

30 km/h

50 km/h

60 km/h

80 km/h

Niet ingevuld

Totaal

Bestelauto

Bromfiets +

E-bike

Fiets

Motor

Overige

Personenauto

Voetganger

Vrachtauto

Eindtotaal

0 10

Tabel 17: Slachtoffers per vervoerswijze 18-24 jaar

Onervaren verkeersdeelnemers Jonge automobilisten zijn naar verhouding vaker betrokken bij een dodelijk ongeval dan oudere, meer ervaren, automobilisten. Per afgelegde kilometer is het ongevalsrisico van de groep tot dertig jaar vijf keer hoger dan van automobilisten tussen de dertig en zestig jaar. De onervarenheid is vooral in de beginfase van het zelfstandig rijden relevant en daalt daarna snel als mensen meer auto gaan rijden.

Blad 28 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.6

Risicothema 6: Rijden onder invloed Conclusie: Rijden onder invloed is een generiek risico wat overal in Nederland speelt. Dit risico richt zich vooral op mannen, in de categorie 35-49 jaar. Zowel beginnende als ervaren bestuurders rijden het vaakst met alcohol op na een bezoek aan een café, bar, restaurant of disco. Het aandeel ongevallen met letsel met alcohol is naar schatting relatief hoog in Noord-Nederland, met een aandeel van circa 56%. Rijden onder invloed is een thema wat moeilijk te duiden is. Dit heeft te maken met het feit dat er zeer beperkt informatie beschikbaar is over alcohol- of drugsgebruik in het verkeer. De informatie die beschikbaar is, is enkel regionaal en niet lokaal tot op gemeenteniveau beschikbaar en bij ongevallen wordt het gebruik van alcohol nauwelijks geregistreerd. De beschikbare informatie duidt echter wel de aanwezigheid van het risico van rijden onder invloed. Rijden onder invloed in Nederland in 2002-2017 (I&W) richt zich o.a. op de politieregio NoordNederland, waar Súdwest-Fryslân onder valt. De hieronder gepresenteerde cijfers zijn van toepassing op de hele regio. In deze regio was enkele jaren een daling zichtbaar van het percentage gecontroleerde automobilisten wat de wettelijke alcohollimiet heeft overtreden. In 2017 is weer een stijging zichtbaar: 2002

2006

2010

2011

2013

2015

2017

2,1

1,8

1,1

1,3

1,5

2,0

Tabel 18: Percentage gecontroleerde automobilisten wat de wettelijke alcohollimiet heeft overtreden in de regio Noord-Nederland

Het aandeel mannen dat rijdt onder invloed is hoger dan het aandeel vrouwen. Tevens zien we dat het aandeel 35 tot 49 jaar het vaakst rijdt onder invloed.

Figuur 7. Bestuurders onder invloed naar leeftijd en geslacht

Wanneer onderscheid wordt gemaakt tussen locatie waar is gedronken en een beginnend of ervaren automobilist dan springt in beide gevallen het café, bar, restaurant of disco eruit, gevolgd door bij vrienden, kennissen of familie.

Blad 29 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Figuur 8: Locatie van alcohol inname bij beginnende of ervaren bestuurders

In steden van < 50.000 inwoners is het aandeel automobilisten dat rijdt onder invloed gemiddeld hoger dan in kleinere gemeenten. In steden is dit gemiddeld ca. 2.6% van de bestuurders terwijl dit in kleinere gemeente slechts ca. 1.9% is. Het aantal boetes dat is uitgedeeld aan rijden onder invloed op een bromvoertuig/fiets of motorvoertuig lijkt een stabiele trend te laten zien over de laatste jaren. Echter, omdat we geen inzicht hebben in de inspanning van de politie, en omdat de absolute aantallen vrij laag zijn, kunnen deze cijfers niet gerelateerd worden aan de werkelijke mate waarin onder invloed gereden wordt. Wordt gekeken naar de ongevallen dan zien in Súdwest-Fryslân dat er in totaal 3.709 betrokken partijen bij een ongeval zijn geregistreerd. Daarvan is 6 38 partijen een Artikel 8 feit geconstateerd, bij 18 partijen was sprake van alcohol maar niet strafbaar en bij 1 partijen is geen alcohol geconstateerd. Echter is bij het grote deel (3.629 partijen) geen alcoholcontrole uitgevoerd of ingevuld. In totaal is er bij 14 slachtoffers alcohol geconstateerd, maar ook hier geldt dat bij een groot deel deze controle niet is uitgevoerd of ingevuld. Alcohol constatering Ja, geconstateerd Artikel 8 niet geconstateerd, wel alcohol Geen alcohol Niet ingevuld

Som van Partijen 61 18 1 3.629

Som van Slachtoffers 14 1 0 480

Eindtotaal 3.709 Tabel 19: Gebruik alcohol onder betrokkenen bij ongevallen

495

Blad 30 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.7

Risicothema 7: Snelheid in het verkeer De snelheid van het verkeer kan worden bepaald op basis van Floating Car Data, zoals te zien is in paragraaf 4.3. Deze Floating Car Data kan vervolgens middels de CROSS-methodiek gekoppeld worden aan de ongevallen per wegvak. Daardoor kunnen de belangrijkste wegen binnen de gemeente een beoordeling en kleur 4 krijgen. In de onderstaande figuur wordt de CROSS-score op alle doorgaande wegen in de gemeente Súdwest-Fryslân weergegeven. De tien onveiligste wegen en kruispunten zijn allen gelegen binnen de stad Drachten, op een aantal uitzonderingen na. De top 10-lijsten geven de veiligheidspositie, gebaseerd op de ongevallenscore, de snelheidsscore is hier in minder bepalend. De volgorde wordt dus bepaald aan de hand van de ongevallenscore op het wegvak en vervolgens krijgt deze een rode (hoge snelheid) of oranje kleur (lage snelheid).

Figuur 9: Onveiligste kruispunten (wit) en trajecten (zwart) in Súdwest-Fryslân

4 Elk wegvak krijgt een bepaalde kleur op basis van ongevallen en snelheden:

Rode kleur = Hoge Ongevallenscore en hoge snelheidsscore Oranje kleur = Hoge ongevallenscore en lage snelheidsscore Gele kleur = Lage ongevallenscore en hoge snelheidsscore Groene kleur = Lage ongevallenscore en lage snelheidsscore

Blad 31 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

Onveiligste kruispunten (witte blokken) 1) Hottingawei, Ingenawei, Tramstrjitte 2) Boeierstraat, Leeuwarderweg 3) Houtstek, Lynbaen 4) Lutzen Wagenaarstraat, Worptjaardastraat 5) Berkwerterleane, N359, Walperterwei 6) Groenedijk, Middelzeelaan 7) Edisonstraat, Einsteinstraat 8) Berkenlaan, Eikenlaan 9) Hayumerlaan, Noorderlaan 10) Kapelstrjitte, Schoolstraat

Onveiligste trajecten (zwarte blokken) 1) Berkenlaan, Goeman Borgesiuslaan, 2) Leeuwarderweg 3) Hoogend, lemmerweg, Singel 4) ATH Bonninghaleane, Groenedijk, 5) Lytshuzen, Rigedyk 6) Prins Hendrikkade 7) Lemmerweg 8) Edisonsstraat, Einsteinstraat, Lorentzstraat 9) Hemert, Rijpenderlaan 10) A7, Breezanddijk

Tabel 20: Onveiligste kruispunten en trajecten in Súdwest-Fryslân op basis van CROSS-score

Snelheidsbeeld gemeente Over het algemeen geldt dat op het merendeel van de wegen de maximumsnelheid niet wordt overschreden. Echter geldt voor elk wegtype dat er meerdere wegen zijn binnen de gemeente waar de maximumsnelheid wordt overschreden. Snelheidsovertredingen in Súdwest-Fryslân zijn onder meer te zien op de Bûtlanswei, N354 T.H.V Jutrijp en N928 T.H.V Woudsend . Ook op de N7 en op de rondweg van Bolsward is sprake van een relatief forse overschrijding van de maximumsnelheid. Voor 60 km/u geldt dat meer dan de helft van het aantal km weglengte een overtreding begaan. Dit beeld komt overeen met de tellingen die de gemeente heeft uitgevoerd. De wegen waar de V85 het significants wordt overtreden is ook op 60 wegen. Daarnaast zijn er als nog een aantal 30 wegen waar de V85 aan de hoge kant is. Locatie Snelheid binnen bebouwde kom Snelheid buiten bebouwde kom

Aantal zaken 479 2.877

Tabel 21 Instroom van feit gecodeerde zaken in 2020

Blad 32 van 81

Risicoanalyse SPV Súdwest-Fryslân Van risico's naar maatregelen projectnummer 0472297.100 24 juni 2022 Gemeente Súdwest-Fryslân

6.8

Risicothema 8: Afleiding in het verkeer Conclusie: Afleiding in het verkeer is een thema wat zeer moeilijk te duiden is. Dit heeft te maken met het feit dat er zeer beperkt informatie beschikbaar is over de mate van afleiding en de relatie tot ongevallen. Om deze reden investeert de provincie ook in de ontsluiting en analyse van data over afleiding. De informatie die momenteel beschikbaar is, is enkel regionaal en niet lokaal tot op gemeentelijk niveau beschikbaar, daarnaast wordt afleiding bij ongevallen nauwelijks geregistreerd. De beschikbare informatie duidt echter wel de aanwezigheid van het risico van afleiding in het verkeer, ook in de gemeente Súdwest-Fryslân. Hierdoor is het ook opgenomen als algemeen risicothema voor de gemeente. Afleiding in het verkeer komt steeds meer voor, onder meer omdat het smartphonegebruik in de laatste jaren sterk is toegenomen. Maar ook vermoeidheid valt onder afleiding en mensen kunnen afgeleid worden door wat ze in de naaste omgeving zien, zoals reclames langs de weg, evenementen of kunstvoorwerpen. Het CROW (Factsheet afleiding in het verkeer als gevolg van smartphonegebruik, 2015) stelt dat de groepen die het meest gebruik maken van de telefoon tijdens de fiets, een grotere waargenomen gedragscontrole hebben en een positievere attitude erover hebben. Dit zijn: meiden, oudere jongeren, vmbo’ers en jongeren die veel fietsen.

Deze groepen schatten hun vaardigheden hoog in en hebben een lage risicoperceptie voor het gebruiken van de telefoon op de fiets. Dit wordt in de hand gewerkt doordat maar een beperkt deel aangeeft wel eens een ongeval te hebben gehad als gevolg van het telefoongebruik op de fiets: aangezien men nooit een ongeval heeft meegemaakt, denkt men ook dat het relatief veilig is. Daarnaast speelt bij deze groepen ook een sociaal aspect, waarbij het gedrag van vrienden ook die van de jongeren zelf beïnvloedt. De Interpolis Barometer (2017) geeft aan dat 82% van de voetgangers aangeeft de telefoon wel eens te gebruiken, 62% van de automobilisten, 54% van de fietsers en 53% van de snorfietsers. Er is een relatie tussen leeftijd en mate van telefoongebruik; hoe jonger de verkeersdeelnemer, hoe hoger de mate van gebruik.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12790320/1