Bijlage 1 - Nota Openbare Ruimte 2026-2030

69

■ijl R... VľJ 81 ■LM—i

’ ‘Ž’ '«1151 j I

ĩ:

ag|

1

ai" ľ

m

ŗ; '*»į ~~

"V T.T—*v.

»'r’~

* āliTSI^^Níļ

j

mm i

Foto: Hindeloopen

70

1

ŵï -ţ..

'J| wi

Įļŕţiŵ»^ jBWļPypH

Bijlagen

71

Bijlage 1 Begrippenlijst Begrip

Definitie

Assetmanagement

Het vergroten van de waarde van assets door optimaal beheer te realiseren op basis van afgewogen kosten, prestaties en risico’s over de gehele levenscyclus van assets. Maatregelen om de bestaande openbare ruimte in stand te houden op een vastgesteld niveau. Het gaat zowel om het in technisch goede staat houden (‘heel’ en ‘veilig’) als om de reiniging en verzorging (‘schoon’). Beheer en onderhoud bestaat uit klein onderhoud, groot onderhoud en vervanging. Bij klein onderhoud gaat het om frequent terugkerende onderhoudsmaatregelen die nodig zijn om het object in goede werkende en veilige staat te houden. Hierbij moet gedacht worden aan maatregelen die noodzakelijk zijn om het object blijvend naar behoren te laten functioneren of haar representativiteit te laten behouden.

Beheer en onderhoud

Klein onderhoud

Groot onderhoud

Correctief/curatief onderhoud

Preventief onderhoud

Herinrichting

Vervanging/Renovatie

Achterstallig onderhoud

Voorbeelden zijn het reinigen van het rioolstelsel, vervangen van een kapot ruit, doorsmeren van een brug, reinigen van schilderwerk, straatvegen, opvullen van een gat in een asfaltweg of herstel van een kuil in een klinkerweg, etc. Bij groot onderhoud gaat het vaak om grootschalige onderhoudswerkzaamheden met een planmatig karakter die gericht zijn op het verlengen van de levensduur en meerjarig (“om de zoveel jaar”) worden uitgevoerd. Voorbeelden zijn het vervangen van pompen van een rioolstelsels, baggeren, vervangen van slijtlagen van asfaltwegen, etc. Niet gepland onderhoud dat acuut moet worden uitgevoerd om gevaar voor de gebruiker of vervolgschade te voorkomen of tot een minimum te beperken. Wordt ook wel calamiteiten- of curatief onderhoud genoemd. Preventief onderhoud is het periodiek inspecteren, reinigen en vervangen van onderdelen voordat deze defect raken. Hierdoor kan vroegtijdige slijtage en onverwachte storingen worden voorkomen en blijft de asset in goede conditie. Maatregelen om de verharding en de inrichting van de weg aan te passen aan de huidige (hogere) eisen. Bijvoorbeeld de reconstructie van een kruispunt naar rotonde i.v.m. verkeersveiligheid. Vervanging gebeurt aan het einde van de technische levensduur. Het gaat dan om vernieuwen van (onderdelen van) de openbare ruimte waarbij de inrichting gelijk blijft (profiel, materiaal, etc.).

Vaak vindt er bij vervanging wel (op beperkte schaal) enige modernisering van materialen, e.d. plaats, maar de essentie is dat de openbare ruimte niet in functionele zin wordt vernieuwd. Renovatie of renoveren is herstellen en wanneer nodig gedeeltelijk vernieuwen van een investeringsgoed, waardoor het beter bruikbaar wordt naar de huidige maatstaven en normen. Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet (meer) wordt voldaan aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Achterstallig onderhoud kan leiden tot schade en/of onveilige situaties, hetgeen vaak leidt tot hogere herstelkosten. In dat geval is er een zodanig slechte onderhoudstoestand dat de waarde, het gebruik en/of de levensduur van het investeringsgoed wordt aangetast. De BBV schrijft voor dat in geval van achterstallig onderhoud, waarbij sprake is van kapitaalvernietiging en/of onveilige

11

situaties, er op basis van artikel 44 lid 1a BBV een voorziening wordt gevormd of het achterstallig onderhoud binnen een termijn van maximaal vier jaar ingelopen wordt (daadwerkelijk en financieel).

Gemiddeld Basis

BBV CROW

GWW LCC

TCO

Line of Sight

Er kan ook sprake zijn van achterstallig onderhoud zonder dat dit leidt tot kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties. Daar is sprake van wanneer de onderhoudstoestand van een kapitaalgoed lager is dan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau. Wanneer dit veroorzaakt wordt door onvoldoende beschikbaar gesteld budget door de raad, is het noodzakelijk dat de raad een besluit neemt om óf meer budget beschikbaar te stellen óf het kwaliteitsniveau naar beneden bij te stellen zonder dat dit leidt tot kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties. Bij het technische kwaliteitsniveau ‘gemiddeld Basis’ varieert het niveau tussen Zeer Hoog (A+) en Laag (C), conform de richtlijnen van het CROW. Het niveau Laag wordt geaccepteerd voorafgaand aan gepland groot onderhoud of renovatie/vervanging. Besluit Begroting en Verantwoording CROW is een Nederlandse stichting die zich opstelt als kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. De CROW heeft o.a. de beeldkwaliteitsniveaus van A+ t/m D ontwikkelt voor het beheer van assets. Grond-, weg- en waterbouw. De life cycle cost (LCC) is een maatstaf om de kosten van een investering in kaart te brengen. De LCC houdt rekening met de kosten van 'kop tot staart' van een investering.

Het gaat dus niet alleen om aanschafkosten, maar ook om voortbrengingskosten en bijvoorbeeld kosten voor sloop of demontage. TCO is de afkorting voor Total Cost of Ownership. Dit is het totaalbedrag aan kosten voor de aanschaf en het beheer van een asset gedurende de hele levenscyclus. Behalve de aanschafprijs reken je alle kosten mee: vanaf het moment van aankoop tot het moment van sloop/renovatie. De Line of Sight is de zichtlijn die de directe verbinding laat zien tussen de strategische, tactische en operationele doelen van een organisatie, en weer terug.

73

Bijlage 2 Enquêteresultaten Eind 2024 is een enquête gehouden onder inwoners en plaatselijke belangen over het onderhoud van de openbare ruimte. De resultaten staan in onderstaand overzicht met rapportcijfers van de afgelopen jaren. Asset/Dienstverlening Wegen - Asfaltwegen - Klinkerwegen - Weg van en naar je woonplaats - Trottoirs - Wandelpaden - Fietspaden - Bankjes, borden, etc. - Onkruidbestrijding op wegen en stoepen Verlichting - Verlichting binnen bebouwde kom - Verlichting buiten bebouwde kom Groen - Gazon (grasvelden) - Plantvakken - Sportvelden - Speelvoorzieningen - Begraafplaatsen - Bermen - Sloten en vijvers Kunstwerken - Vaste bruggen - Beweegbare bruggen - Fiets/voetgangersbruggen - Steigers Oevers en kaden - Oevers en walbeschoeiingen - Kademuren - Baggeren waterbodems (diepgang, bevaarbaarheid)

2011 6,0 6,5 5,8 5,9 6,0 6,5 6,5 5,0 6,6 7,0 6,1 6,7 6,1 6,5 7,4 6,8 7,5 6,3 6,2 6,6 6,3 6,8 6,6 6,1 6,0 6,5 5,7

2016 5,9 6,5 6,1 5,4 5,2 6,4 6,5 5,2 7,0 7,2 6,7 6,5 5,9 6,2 7,0 6,7 7,1 5,8 6,6 6,6 6,6 6,9 6,3 5,4 5,3 5,3 5,7

2019 5,3 6,7 5,5 4,3 5 6,1 5,7 3,9 6,7 7,0 6,4 6,1 5,5 5,8 7,0 6,0 6,9 5,5 5,7 6,5 6,6 6,4 6,4 5,7 5,9 5,8 5,5

2024 5,6 6,8 5,4 6,6 4,4 5,2 6,1 5,9 4,6 6,7 6,9 6,5 6,3 6,1 5,9 7,1 6,0 7,2 5,8 6,0 6,4 6,5 6,4 6,4 6,4 5,9 6,1 6,5 5,2

Riolering - Afvoer regenwater op straat - Afvoer afvalwater huishoudens (riool) Gebouwen - Douche- en toiletgebouwen - Sportaccommodaties en zwembaden - Ontmoetingsplaatsen (dorpshuizen/wijkgebouwen) - Gemeentelijke huisvesting - Gemeentelijke monumenten Dienstverlening: hoe schoon vind je het op straat - Onkruid op stoep of straat - Zwerfafval - Graffiti - Wildplakken - Kauwgom - Hondenpoep - Gladheidsbestrijding - Overlast/schade van aanbrengen kabels/leidingen Dienstverlening: afvalinzameling - Restafval - GFT - Oud papier - Brengpunt glas en textiel - Klein chemisch afval - Inleveren afval bij milieustraten - Digitale afvalkalender

7,1 6,9 7,3 6,7 6,5 6,8 6,9

6,6 6,4 6,8 6,4 6,0 6,3 7,1 5,9 6,7

6,6 6,3 6,8 6,7 6,7 6,4 6,7 6,9 6,8 Hoe erg 6,1 5,1 3,7 4,1 4,2 7,1 7,5 7,5 7,4 7,0 6,2 7,0 7,0

6,5 6,1 6,9 6,7 6,5 6,7 6,8 6,9 Waardering 5,3 6,2 6,9 6,6 5,5 6,2 5,5 -

74

Bijlage 3 Sustainable Development Goals De Sustainable Development Goals die een relatie hebben met het beheer van de openbare ruimte. Global Goal

3

GOEDE GEZONDHEID EN WELZIJN

Subdoel 3.4

-V* BETAALBARE EN DUURZAME ENERGIE \'/

7.1

Beschrijving en hoe de openbare ruimte hieraan kan bijdragen (Mentale) gezondheid en welzijn van inwoners bevorderen: ^ veilige inrichting van openbare ruimte, gebouwen en installaties; ^ aantrekkelijke openbare ruimte met water en groen in alle wijken; ^ uitnodigende voorzieningen voor sport, spel, recreatie, wandelen en fietsen; ^ ontmoetingsfuncties in wijken, voldoende afwisseling van functies. Betaalbare, betrouwbare en duurzame energie voor iedereen: » duurzame en energieneutrale gebouwen en nieuwbouw; » energiearme openbare verlichting (led).

©: 11' 9.1

DUURZAME STEDEN

11.4

GEMEENSCHAPPEN

Duurzame infrastructuur ter ondersteuning van economie en welzijn: » bij grond-, weg- en waterbouw en nieuwe gebouwen gebruik maken van circulaire, niet-giftige grondstoffen; » goede verbindingen over weg, water en spoor, ook grensoverschrijdend; » tegengaan ondergrondse verrommeling door bundelen van leidingen. Beschermen van cultureel en natuurlijk erfgoed: » bescherming stads- en dorpsgezichten, (immobiel) erfgoed met cultuurhistorische waarde en archeologische waarden; » bouwkundige kwaliteit van gebouwen en openbare ruimte borgen; » behoud en herstel van landschappelijke kernkwaliteiten en structuren.

11.6

11.7

De nadelige milieu-impact van steden reduceren (met aandacht voor luchtkwaliteit, het gemeentelijk en ander afvalbeheer): » optimale inzameling, scheiding en hergebruik van gemeentelijk afval, op een wijze die voor iedereen betaalbaar en toegankelijk is; » gebruik van duurzame en circulaire materialen. Veilige, toegankelijke, groene openbare ruimtes voor iedereen. Vooral voor vrouwen, kinderen, ouderen en inwoners met een beperking: » toegankelijke openbare ruimte en gebouwen, conform VNverdrag Handicap; » toegankelijke trottoirs zonder versperring, met goede verlichting; » veilige inrichting van straten; » bereikbare dagelijkse voorzieningen voor alle doelgroepen; » voldoende openbare toiletten, watertappunten en rustmogelijkheden; » (speel)groen, schaduw en buurtpleinen in alle wijken, water in de kern.

75

12.2

Duurzaam beheer en gebruik van natuurlijke hulpbronnen: ^ grondstoffenwinning uit de aarde verduurzamen en vervangen door hergebruik materialen en/of hernieuwbare producten door voldoende opslagmogelijkheden; ^ terugwinning grondstoffen uit gemeentelijke afvalstromen en water; ^ preventie van storten vervuilde grond, slib of bouwmateriaal.

12.5

Afvalproductie verminderen via preventie, recycling en hergebruik: ^ terugdringen zwerfvuil en dumping van afval in buitengebied; ^ aanpak zwerfvuil, plastic en vervuiling water via bronmaatregelen, rioolbeheer, opruimacties, inzamelfaciliteiten in havens.____________________________________________________ Het aanpassingsvermogen versterken aan met klimaat in verband te brengen gevaren en natuurrampen: ^ water robuuste inrichting (water en bodem sturend); ^ hittestress tegengaan door aantrekkelijk groen, ook in sociaal kwetsbare wijken: parkjes, geveltuinen, stadstuinen, groene daken; ^ waterberging en -afvoer verbeteren, opvangcapaciteit vergroten; ^ planten van bomen en (mogelijke) minibosjes._________________ De vervuiling van de zee voorkomen en in aanzienlijke mate verminderen, in het bijzonder als gevolg van activiteiten op het land, met inbegrip van vervuiling door ronddrijvend afval en voedingsstoffen: ^ toepassen van natuurvriendelijke oevers; ^ voorkomen en verwijderen van drijfvuil.

13.1

14.1

16 VREDE. JUSTIĪIEEN STERKE PUBLIEKE DIENSTEN

15.5

Aftakeling natuurlijke leefgebieden en verlies van biodiversiteit stoppen en met uitsterven bedreigde soorten beschermen.

15.8

Invasieve uitheemse soorten in land- en waterecosystemen beperken: ^ bij boven- en ondergrondse (bouw)werkzaamheden en inrichting straten rekening houden met wortelstelsels bomen; ^ invasieve uitheemse soorten in land- en waterecosystemen beperken; ^ aanplant diverse soorten bomen en planten; ^ benutten potentie ondergrond voor behoud en herstel ecosysteem; ^ herstel van kruiden- en bloemrijke bermen door ecologisch groenbeheer en maaibeleid; natuurlijke oevers langs waterlopen; ^ ruimte voor vissen en waterdieren om dammen en stuwen te passeren._____________________________________________________ Alle vormen van geweld verminderen: ^ veiligheid op straat door goede verlichting; ^ risicovolle plekken afsluiten of omvormen, verloedering tegengaan; ^ faciliteren van veilige ontmoetingsplaatsen in de openbare ruimte.

16.1

76

Bijlage 4 Speerpunten Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân Thema

Speerpunten

Beheer & Onderhoud

^ Streven naar een schone openbare ruimte met een gezond en veilig leefklimaat voor inwoners van alle leeftijden. ^ Een zo groot mogelijke betrokkenheid van inwoners bij het groenbeheer. ^ Verlagen van de beheerkosten door effectieve en efficiënte beheermethoden.

Groen

^ Bij het groenonderhoud zo veel mogelijk gaan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt inzetten. ^ Zorgen voor een goede balans tussen verharding en groen. ^ Voorkomen van uitbereiding van invasieve exoten. ^ Zorgen voor een veilig, verschillend en gezond bomenbestand om onder meer ziekten en plagen te voorkomen.

Inrichting & Toegankelijkheid

^ Ruimte voor ontmoeten. ^ Wateroverlast voorkómen: Er zijn kansen voor berging op straat (‘binnen de banden’). Dat kan door herprofilering en is in verhouding goedkoop. Dit zorgt dan voor een flinke afname van het risico op wateroverlast. ^ De bergingscapaciteit uitbreiden met extra waterverbindingen en nieuw open water. Dit kan eventueel in combinatie met de ontwikkeling van nieuwe, natte graslanden. Bijvoorbeeld als onderdeel van de transitieopgave voor landbouw en natuur, rekening houdend met landschappelijke waarden. ^ Streven naar een gemeente die verkeersveilig, leefbaar en optimaal bereikbaar is. Daartoe werkt de gemeente aan een herkenbare en logische inrichting van de wegen. Met meer ruimte voor de voetganger er meer stimulans om de fiets te gebruiken. ^ Streven naar een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van de basisvoorzieningen in verband met afname van de individuele mobiliteit als gevolg van vergrijzing. Denk aan huisartsen, ziekenhuis, supermarkten en bushaltes. Maar ook de openbare ruimte moet goed toegankelijk zijn, denk aan blindegeleidestroken, brede stoepen zonder drempels en obstakels en harde ondergrond van wandelpaden.

Sport, Gezondheid & Veiligheid

^ De gezondheid van de inwoners beschermen en bevorderen door middel van het inrichten van de openbare ruimte. Denk aan het groen in de wijken en autoluwe gebieden. Maar het gaat ook over een veilige en goed onderhouden openbare ruimte. ^ Het bieden van voldoende sport-, beweeg- en ontmoetingsmogelijkheden. ^ Zorgen voor sociale veiligheid.

Klimaat, Biodiversiteit & Duurzaamheid

^ Duurzaam onderhouden en beheren van openbaar groen. ^ Streven naar een gezonde balans in biodiversiteit. ^ Zorgen voor meer bewustwording bij inwoners en bedrijven over klimaat en biodiversiteit. ^ Een onderzoek wat vergrijzing vraagt van onder meer wonen, voorzieningen, inrichting openbare ruimte en vervoer. ^ Inrichten van een gezonde, veilige, duurzame en klimaatadaptieve omgeving.

77

Bijlage 5 Overzicht assets Wegen - Rijbanen (asfalt en klinkers) - Fietspaden

Verlichting

- Trottoirs en wandelpaden - Parkeerplaatsen

" Lichtmasten

- Bermen (grondwerk)

- Armaturen

- VRľs - Verkeersborden - Bewegwijzering - Straatmeubilair

- Bomen

Waterbouwkundige kunstwerken

- Gazon (grasvelden)

- Bruggen en tunnels

Groen - Plantvakken

' Sluizen

- Sportvelden

- Steigers

- Speelvoorzieningen

' Pontjes

- Begraafplaatsen

- Oevers en beschoeiing

- Bermen

' Kademuren

- Sloten en vijvers

- Damwanden

Gebouwen Douche- en toiletgebouwen

Waterbodems

' Sportaccomodaties - Zwembaden

- Watergangen

' Dorpshuizen

- Waterpartijen

- Wijkgebouwen

- Waterbodems

1 Gemeentelijke huisvesting - Parkeergarages - Monumenten

78

Bijlage 6 Factsheets per assetgroep

79

Factsheet Wegen Wetgeving en beleid

Prestaties

Omgevingswet - Wegen wet

Omgevingsvisie SWF

het is de wettel ijke taak van de gemeente om haar wegen te onderhouden

Beoordeling inwoners

5WF werkt aan een verkeersveilig en leefbare gemeente. Daartoe wordt gewerkt aan een herkenbare en logs-khe inrichting van wegen, met meer ruimte voor voetgangers en het stimuLeren van fietsen. Inzetten op een toegankelijke openbare ruimte, conform het VNverdrag handicap.

Uit de enquête blijkt dat inwoners het onderhoud gemiddeld als volgt waarderen: 2'D 1 ťi 2019 2014 2011 * Asfaltwegen 4.5 4.5 ŕ.,7 4.8 * Klinkerwegen 5,4 5.İ 4.1 5.5 * Wandelpaden 4.Ū 5.2 5.0 5,2 * Trottoirs 5.4 4.4 5.9 4.3 6,5 4Wegmeubilair 4.5 5.7 5,9 4Bermen 4,1 5.3 5.5 5.8

Omgevingswet - Wegenverkeerswet De gemeente is verplicht de verkeersveiligheid te verzekeren, de wegen berijdbaar te houden eri de bereikbaarheid te waarborgen.

Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GWP)

Burgerlijk wetboek De aansprakelijkheid bij schade ciŕ letsel wordt geregeld in het Burgerlijk wetboek.

4 *

Parkeervisie *

4

Uitgangspunten - Klantvriendelijke regulerng - Voldoende capaciteit - Volledig digitaal - Sluitende begroting

GI adhei dsbestrij ding ‘ 1

Jaarlijks een uitvoeringsplan en evaluatie. h ieuw beleid is noodzakelijk.

4

LIÀSWF Bij groot onder lioud.*1 renovatie worden de richtlijnen uit de Lokale inclusie Agenda SWF (LIÅ| zoeel mageľijk opyevolyd in het kader van toegankelijkheid.

lil 2Ū25 volgt eeri nieuw Wobiliteitsprogramma voor de periode 2Ū25-2Ū4Ū. Toetsngskader voor wensen en maatregelen Hrārt plaatselijke belangen. GWP geldt ook als base voor onderhoud wegen - wegencategoriseriig is leidend voor inrichting wegen - de Fiets wordt het alternatief - meer ruimte voor de voetganger - landbouw ver keer reguleren - aantrekkelijk en bereikbaar voor de recreant - duurzaamheid als uitgangspunt Jaarlijks uitvoeririgsprogramnia

Ve r ha r di n [jssoort

Score

Waarde

“otaal

5.D

Laaş

Asfalt

5,2

Laaş

Eleiv^t^

4,7

Laaş

6,2

Ba: ti

Beton

4

■ Rijbaan * Fietspad «Voetpad "Parkeervak ■Overig 4

1S

31 ŨC'

Inzet middelen 2026-2030 Speerpunten

■ Asfalt ■Elementen ■Beton ■Halŕverh. lūveriļ

32 DG

Ontwikkeling achterstallig onderhoud (in miljũenen C)

Technische kwaliteit (2025)

Legt wijze van onderhoud en kwaliteitsniveau vast Actualisatie volgt in 2025/2026.

Verhardingsfunctie

33 ŨC-

2Ű'l9 2D2D 2Ũ21 2012 HÍ23 2D24

Areaal Verhardi ngssoo rt

34 ŨC'

3C'0C'

BeheerpLan Wegen 4 4

Meldingen wegen

4 4 4 4

4

4 4

Groot onderhoud van asfaltwegen om bereikbaarheid eri weligheid te waarborgen en toekomstige meerkosten (kapitaalsvernietiging| te voorkomen; Verbetering van trottoirs voor veiligheid en toegankelijkheid, op basis van de inwonersenquēte; Aan pak boomwortelopdruk bij trottoirs om struikeLgevaar te minimaliseren; Aandacht voor werkzaamheden van riutspartijen ťi trottoirs en waar mogelijk sturen en plannen; Voldoende inzet op onkruidbestnjdirig, rodat de beeldkwaliteitsniveaus worden behaald; Afstemming met liet tóofcHiteitsproyramma om goede keuzes te maken bij prioritering en uitvoering van onderhouds- en vervangingswerkzaani heden; Verkeerskundige maatregelen t wensen meenemen tijdens groot onderhoud of vervanging, aFhankelijk van het gekozen scenario en het besch ikbare budget; Vervangen van twee verouderde Wil'sen a an passen van drie anderen, met investeringsbudget voor de nieuwe VRľs ťi de meerjarenbegroting; Inzet op schoon straatmeubiLaŤ in samenwerkng met plaatselijke belangen en inwoners.

De basis op orde 4 4 4 4 4

Pnoriteririg obv heiligheid bereikbaarheid en kwaliteit leefomgeving We werken aan een duidelijke programmering deductie overtoil iy straatmeubilair Vervangen verharding door groen op basis van afwegingskader Verdere uitrol pilot integraal wijkbeheer

Duurzaam en tūekomstbeEtendig 4 4

boor pilots doen we ervar ing op met nieuwe materialen We hergebruiken vrijkomende materialen.

Financieel gedegen Inietten op voldoende investeririgsyeld en onderhoudsbudget om de assets maximaal te benutten voor de laagste maatschappel ijke kosten llaagste LCC|.

Factsheet Verlichting Wetgeving en beleid

Prestaties

Wegenverkeerswet

Omjevingswie SWF

Beoordeling inwoners

De gmieerite ia verplicht de verkeen veiligheid te verzekeren, de wegen berijdbaar te houden en de bereikbaarheid te waarboregen.

Sociale veiligheid met behulp van verlichting bij steegjes of fietspaden. Verduurzamen van openbare verlichting om meer energieneutraal te rijn.

Burgerlijk wetboek

Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GWP)

Uit de enquête blijkt dot inwoners het onderlioud gemiddeld als volgt waarderen: 2011 2016 2019 2024 7,2 6,9 * Verlichting bibeko 7,ū 7rD 6,1 6,5 ů,7 6,4

De aansprakelijkheid bij schade of letsel wordt geregeld ín het Burgerlijk wetboek.

1

HEN 3140 Gemeenten zijn verplicht om een installatieveratnwoardehjke aari te wijzen voor onder meer openbare verlichting.

Energieakkūord * * * *

m

2ŰÏ, energiebesparing in 2020 t.a.v. 2Ū13 3ŰS- energiebesparing in 2030 t.a.v. 20l 1 4Cfİ. van de ÜVL ia voorzien van slim eriergiemariagement 4Cfİ. van de ÜVL ia energiezuŤiing in 2020

7ŪŰ írD-3

Binnen het GWP wordt anderacheid gemaakt tussen verschillende soorten wegen. Deze indeling, is leidend voor liet verľichtingskader. In 2025 wordt een Gemeentelijk Mobiliteits­ programma als opvolger van het GWP vastgesteld..

20l9

Notitie Openbare Verlichting 20132Ū18 *

SO

Uitgangspunten - Niet verlichten tenzij ... - bij vervanging alternatieven onderzoeken - Voorrang aari feítelijke veiligheid boven onveiligheidsgevoeL - Bij grootschalige ervarnng hebben bewoners zeggenschap over het uiterlijk - bij particuliere aanvragen voor ^beeldbepalende gebauweri maak t SVvF illuminatie mogelijk - Sluitende begroting

40 CC

—'

40

I Armaturen I La m pe n m ūver işe

9i LED straatverlichting

20 DO

1ŪŪŪ Ū

o ^ ļ) jļl ^ * í ļ ļ- ļ. A 4E -p -p -p 'F ^ v 9 v v # -V

Speerpunten

De basis ūp orde *

*

,ll

I I . .

tfVc0 ^ Ŵ p 5' V' P fp#v ■ť p -p 9 fřř

*

*

1

*

*

í J A fl ^ ■p -P 4' 4' 4~

vv

#

M24

'van 1.Ū00 armaturen is het binnenwerk wel vervangen Irephurbishen).

1

30 DO m La ntaar ripalen

2023

Inzet middelen 2026-2030 Leeftijd lantaarnpalen

Aantal OVL-objecten

2Ū22

Op basis van de leeftijdsopbouw kan de technische kwaliteit als basis worden beschouwd: ^4Ï van de lantaarnpalen is ouder dan 40 jaar * 1 Oí van de armaturen is ouder don 20 jaar1.

60

20 0

2Ű2Ū 2Ū2İ

Technische kwaliteit

Energiereductie 1.20 1ŪŰ

Areaal 426

Meldingen openbare verlichting

Voldoende verLichting binnen de bebouwde hom. en buiten alleen wanneer nodig, met aandacht voor veiligheid en flora/fauna; Structureel investeringsbudget voor vervangingen en het behoud van het areaal; Vervangen van armaturen door led, met doelen van BS3 in 2025, 953. in 2030 en 1 (m. in 2035; Verwachte 60Ï. energie™ reductie in 2Ū35 ten opzichte van 2013 door LEDvervaiiçing; Dimmen van verlichting na 23:00 uur tot 4‘D.L om kosten en energieverbruik te verlagen, en rekenng liauderi met flora en fauna; In gebieden met een hoger straatbeeld warden decoratieve armaturen gebruitt; ia andere gebieden Functionele armaturen; We zoeken altijd de balans tussen prestatie, risico en kosten, en hanteren het principe: verlichten waar het moet, donker waar het kan.

*

Opstellen plan vervangen masten en armaturen icm verduixzamng. We stemmen af met bewoners bij grootschalige vervanging.

Duurzaam en tūekomstbestendig * m

Uitgangspunt: niet verlichten tenzij ... We combineren vervanging eri verduurzaming.

Financieel gedegen '

We maken middelen vrij uit het Investeringsprogramma.

Factsheet Groen Wetgeving en beleid Omgevingswet -Wet Natu u rbeschermi ng Deze wet regelt de bescherming van natu urge bieden, soorten en bas.

Ware nwet attracti e-/speeltoestel Len Hierin warden eisen gesteld aan de veiighrid van speeltoestellen.

Prestaties

Beleidsplan Openbaar Groen

Beoordeling inwoners

11

Uit de enquête blijkt dat inwoners het onderhoud

B B B B -

Onderhoud groen op gemiddeld basisniveau, maar wel met differentiatie naar groenproduct. Onderhoud en beheer op duurzame wijze. Streven naar een gezonde baLans in biodiversiteit. Streven naar een zo groot mogeľijkr betrokkenheid van inwoners bij het groenbeheer. Verlagen kosten doar het ontwikkelen van effectieve en efficiënte beheersmethoden. Inpassen social return bij graerioriderhoud.

Gazon Plantvakken Sportvelden SpēelVBdR. Begraafplaatsen Sloten eri vijvers Bermen

Wet op de lijkbezorging De wet op de lijkbezorging is de belangrijkste wetgeving op gebied van begraaf plaatsen.

Kerntaken team Groen

1

a

Het team Groen is -gericht ap het beheren en onderhouden van het apenbaar groen, waaronder bomen, plantperken, parken, bosaen, begraafplaatsen, bermen, sLoten eri beheersing van invasieve exoten. Hel duurzaam inrichten en onderhouden van de openbaar ruimte, waarbij we streven riaar een zo hoog maglijke biodiversiteit. We ondersteunen initiatieven vanuit de mieriskip We adviseren bíj nieuwe ontwikkelingen op het gebied van groen en bewegen in de openbare ruimte.

2024 6,1 5r9 7.İ 6.C' 7.2 6.D 5,8

2019 5,5 5,B 7,D 6,0 6.9 5,7 5.5

B 11

2200 2200 2100 2000 1900 2019

2020

Ml 21

Ml 22

2D23

2C-24

het aanbieden van een gevarieerd en gezond bomenbestaiid dat isafgestemd is op het la nd sc ha pa type of de woonkernen in de gemeente. Het scheppen van voorwaarden voor een optimale ontwikkeling en verzorging van bomen. Het beschermen van beeldbepalende, bijzondere en monumentale bomen.

Beheerplan Openbaar groen 11

Het beheerplan is in 202 İl vastgesteld door de gemeenteraad. In 2025/2026 volgt een actualisatie

Beheerplan Begraafplaatsen B

Het beheerplan is in 2024 door college vastgesteld.

Inzet middelen 2026-2030

Areaal Verdeling beheercategorieën binnen bebouwde kom naar oppervlakte

Speerpunten

ūe basis op orde

1

1

* ■*'

■ Bomen "Gazon "Ruw gras ■Strijken

2016 5,9 6.2 7.0 6.7 7.1 6.6 5.8

Bomenbel ei dspl an 11

a

2011 6,1 6.5 7,4 6, Ei 7.5 6,2 6.3

Meldingen openbaar groen

" Plarfcprrkrn 1

*

1 * *

1

Doorgaan met groenbeheer in eigen dienst, i.c.m. social return. Ontwikkelen van nieuwe technieken voor exotenbestrijding. Aanpak boomworteLopdruk bij trottoirs, om struikelgevaar te voorkomen hamen met wegen). Uitvoering geven aan de motie voor een jaarlijkse toename van ľíbomenareaal in stedeLijk gebied. Vcrgrcenen van de openbare ruimte met kliniaatadaptieve maatregelen, wat bijdraagt aan de positieve gezondheid eri de beleving. Verder in zetten op kliniaatrobuuste inrichting. Bij nieuw bouw plannen inzetten op een minimale hoeveelheid groen. Aandacht houden voor invasieve ejoten zoals reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop. Via Actie Steenbreek wordt de leefomgeving vergroend, o.a. door geveltuinen aan te bieden.

Verder ontwikkelen integraal werken Id.m.v. datai. Register beschermingswaardige bomen inzìelitelijk maken op de bomenkaart Intern bijscholen medewerkers buitendienst Uitbreiding van leerwerkproject Regelmatig terugkerrnde communicatie over groen.

1

1 1 1

Duurzaam en toekomstbeitendig B B B

B B

VervoLg acties rond Steenbreek zoals nog meer geveltuinen. Inzetten op meer vergroenen wijken en centra Adviesrapport opsteLleri uitbreiding bomenbestand íï per jaar (Motie 2024). Beheerplarineri opsteLleri van bosplantsoen en bermen Verder ontwikkelen nieuwe technieken eKotenbestnjding

Financieel gedegen We streven naar kostenreductie door efficiënte beheer methoden te ontwikkelen en optimaal gebruik te maken vanuit SociaL Return.

Factsheet Waterbouwkundige kunstwerken Wetgeving en beleid Omgeyingswet: wegenwet Het is de wettelijke taak van de gemeente mi haar wegen en de bruggen te and er houden.

Omgevingswet: wegenverkeerswet De gemeente is verplicht de verkeersveiligheid te verzekeren, de wegen berijdbaar te houden en de bereikbaarheid te waarborgen (de bruggen en kades spelen hierbij een belangrijke rol;.

Burgerlijk wetboek De aansprakelijkheid bij schade of letsel wordt geregeld in het Burgerlijk wetboek.

Omgevingswet: monumentenwet Een aantal kunstwerken is monumentaal en valt bínnen onder de Monumentenwet.

Ge m ee nte lij k verkeers- en vervoersplan (GWP) In 2Ū25 volgt een nieuw Mobiliteitsprogramma. Dit pLan geeft aan lioe de ver keersstromeri op dít moment zijn en wat de verwachting is voor de toekomst. Bij uitvorrng van groot onderhoud eri renovaties ís het van belang om rekening te houden met de kaden d ie in dit programma worden aangegeveri, waaronder toegankelijkheid.

Prestaties Beoordeling inwoners Uit de enquete bijkt dal inwoners het oude rhoud gemiddeld aLs volgt waarderen: 2011! 2016 2019 Vaste bruggen Beweegbare bruggen Fiťts-voetgangersbrug

6,3 M

Meldingen waterbouw

6.6

2Ű24 6.5

410

6,6 6,9

6,4

6,4

360

M 6.1

J10

6,5 6,4

260

M 6,0

6,3

6,4

Oevers en beschoeiing

5,3

5.9

Kademuren

6,5

5,3

5,fi

-

-

y

3Dl9

ľūľū

Beheerplan Waterbouwkundige ku nstwerke n

Steigers

a

Ontwikkeling achterstallig onderhoud (in miljoenen É)

B

Legt wijze van onderhoud en kwaliteitsniveau vast Lr.t. Financiën. Actualisatie volgt in 2D25- íClti.

”

X

3021

ÖMI

MÍ3

MM

Omg.wet: woningwet Q bouwbesluit Civiele kunstwerken zijn 'bouwwerken, geen gebouw rijndė". Hierop zijn de regels van de 'Woningwet en het Bouwbesluit van toepassing.

Omgeving5Vİ5İe SWF De beleving van het water eri het bewegen langs oevers en kaden zijn van hoge waarde. Daarom blijven de oevers openbaar.

Brugbediening De gemeente heeft 6â beweegbare bruggen in eigendom. Een groot deel hiervan wordt rechtstreeks bediend door brugwachters IdeeLs Soc ial Return L Een aantal bruggen werken op afstand. De bedieningstijden worden jaarlijks aŕgestemd binnen de provincie.

Inzet middelen 2026-2030 Speerpunten

De basis op orde

Financieel gedegen

B

’

Inzetten op voldoende investeringsgeld met bijbehorend onderhoudsbudget om de assets maximaal te benutten om zo de laagste maatschappelijke kosten te bewerkstel lig en (laagste LCLj.

4

4 a

4

4

4

Handhaven van een techn ische kwaliteit van 'gemiddeld basis' over het gehele areaal om de veiligheid van de infrastructuur te waarborgen. Vervanging van kademuren, met een vervang ingsplan eri extra investeringsbudget, op basis van onderwaterinspecties. Dit wordt risicogestuurd en gefaseerd aangepakt met focus op samenwerking en betere dataverzameling. Inzetten op natucrvrieiidelijke oevers. Vervangen van oude systemen in beweegbare bruggen en het creëren van mogelijkheden voor glasvezeLaarisluitingen om bruggen op afstand te bedienen, Vernieuwen van elektrotechnische installaties en reinigen van brugkelders voor beter inzicht. Updaten van camera-installatìes op bruggen en vervangen van slagboom kasten. Extra aandacht voor het beheer van steigers en kaden in recreatiegebieden en bij zwem locaties.

4

4 4

Prioritering o.b.v. veiligheid, bereikbaarheid en kwaliteit leefomgeving. We werken aan een duidelijke programmering. Regelmatig inspecties uitvoeren (lx per 5 jaarl Focus op oude kademuren en daarbij innovatieve methodes toepassen.

Duurzaam en toekomstbestendig 4

4 4

We combineren vervanging waar mogelijk met verduLrzamíng en vergroening. Maximaal hergebruik van materialen. Innovatieve oplossingen.

Factsheet Waterbodems Wetgeving en beleid

Prestaties

Omgevingswet - Waterwet

Vaarwegbeheer

Beoordeling inwoners

De WJùlÄľWtf regelt liet behe :r van oppervlakte- eri grondwater.

Vanaf 2014 È het overgrote deel van de officiële vaarwegen in beheer bij de provincie Fryslân Jklassr Azni tJm Ūm| en Wetterskip Fryslân ļklasse E en F). Ce vaarwegen kunnen verschillende eigenaren hebben, waaronder de gemeente, terwijl het beheer en onderhoud door de provincie en het waterschap 'worden uitgevoerd en bekostigd.

Uit de enquête blijkt dat inwoners het onderhoud gemiddeld als volgt waarderen:

Omg.wet - Wet bodembescherming De Wet Bodembescherming stelt regels- oni de (water jlxidem te beschermen en vixir het verwerken en hergebruik van materiaaL dat vrijkomt bij baggeren en inrichting van tijdelijke opslag ven baggerspecie.

Omgevingswet - Milieubeheer Ce Wet milieubeheer stelt regels voor transport en hergebruit. van baggerspecie, langdurige opslag in een depot leen inriditingļ en het storten van baggerspecie.

Keur Wetterskip Fryslân In de Keur lijn ge- en verboćfesbepalingen opgenomen voor waterstaatswerken, en de legger geeft aan welke waterstaatswerken onder de bescherming van de keur vallen en wie de onderhoudsplichtigeri zijn.

Archeologie Het Verdrag van Malta, beoogt het cultureel, erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen.

Omgevingsvisie SWF SWF xet in op schoon, aantrekkelijk en voldoende water, ook t.b.v. de recreatievaart.

Voor vaarwegen zonder status zijn geen specifieke afspraken gemaakt.

Overdracht Stedelijk Water (OSW)

Meldingen waterbodems 53Ű

2011

201b 2019

2024

5,7

5.7

5,2

5.5

51 ū

49Ū 47Ū

Ontwikkeling achterstallig onderhoud (in miljoenen Ê)

Eind 2D1Ů zijn i.h.k.v. Overdracht Stedelijk Water lOSVi’l een groot aantal hoofd- eri secundaire watergangen overgegaan naar het waterschap. Het jaarlijkse onderhoud van de watergangen wordt tegen een vergoeding door de gemeente uitgevoerd. Nadat het achterstallig onderhoud is weggewerkt, is baggeren een verantwoordelijkheid van het waterschap, frit zal eind 2025 gaan plaatsvinden., fre komende járen worden nieuwe beleidsregels verwacht die van invloed rijn.

45Ű 2019

2020

2021

2022

2Ū2Ï

M24

Technische kwaliteit Het baggeren had de afgelopen járen meer prioriteit, ieker in conibnatir met D5W. We voeren regelmatig peilingen uit in watergaiigerij'havens waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Ce achterstand die we iŕi 2DÌ9 hadden, is behoorlijk ngeliaald door extra middelen,. De meeste klachten van gebruikers gaan over waterplanten, waardoor de bevaarbaarheid afneemt.

Beheerplan waterbodems Het beheerplan is ti 21221 vastgesteld door de gemeenteraad. In 2025/2(126 volgt een actualisatie. De focus Ligt hierbij op het baggeren van eigen havens, bereikbare ligplaatsen. ŰSW en schouwwateren.

Areaal

Inzet middelen 2026-2030

Areaal in lengte km {totaal 1Ū49 km)

■ Noofdwatergang stedelijk gebied ■ Ũ5W sterfelijk gebied ■ üchouwwatergangeii buitengebied ■ Scliüuwwatergangeii stedelijk gebied d Vaarwater recreatief ■ Vijver (D5Wļ

Speerpunten het bevaarbaar houden van eigen wateren ten behoeve van de recreatievaart om io de waterrijke gemeente te kunnen beleven. Voor een breder vaarnetwerk de samenwerking te zoeken met de provincie en liet waterschap. Vanuit verschillende dorpen ís de wens om opvaarten weer bevaarbaar te maken. Vrijkomend baggerslib zoveel mogelijk toepassen in de eigen omgeving, bijvoorbeeld bij woningbouwprojecten. Hierbij maken we gebruik van oris baggerdepot in Heeg. De gemeente rorgt voor bereikbare havens, voldoende diepte bij aanlegplaatsen en vaargeulen, en goed wateronderhoud. Het inmeten van watergangen, waarvan nog geert data beschikbaar is. Focus leggen op een meerjarenplanning om zo 'adhac' bagçerwerk te minimaliseren. Er zijn afspraken gemaakt met VVetterskp Fryslân over het beheer en onderhoud van vijvers in stedelijk gebied. De gemeente baggert, maait en hekkelt diverse vijvers, zodat de kans op botulisme en stankoverlast geminimaliseerd 'wordt.

De basis op orde

Duurzaam

4

fc

4

4

We onderhouden schouw* watergangen om te voldoen aan de eisen van het waterschap (verplichtingen vanuit de Legger |. Overige watergangen in beheer en onderhoud van de gemeente worden zo duurzaam mogelijk onderhouden. Dit betekent voldoende diepgang, zodat baggeren lx per 2Djaar nodig is. Data op orde door peilrigen uit te voeren.

Financieel gedegen s

B

We ietten in op voldoende onderhoudsbudget om niet opnieuw achterstanden op te lopen. ūp basis hiervan wordt een meerjarig onderhouds* programma opgesteld.

“

Door (hoge! begroeiing langs de watergang te beperken en een slim maaibeleid toe te passen, kan de hoeveelheid groen in het water mogelijk beperkt worden. Hier door ral er minder aanwas van slib optreden. Waar mogelijk werk met werk maken ä.S.m. inwoners.

Factsheet Gebouwen Wetgeving en beleid Omgevingswet - Bouwbesluit

Ūmgevingsvisie SWF

Beoordeling inwoners

Het bouwbesluit is op de verschalende onderdelen van de gebouwen van toepassing.

(Ruimte vcor ontmoeten van inwoners door dorpshuizen en wijkgebouwen. Meedenken met herbestenmien van belangrijke |monumentale | gebouwen., Verduurzamen van gebouwen, zoals opzoek gaan naar alternatieven voor aardgas van al onze gebouwen.

Uit de enquête blijkt dat inwoners het onderhoud gemiddeld als volgt waarderen: 2011 2D 16 Ml» 2424 ćp7 6.5 Dagrecreatie 6,5 6,0 Sport ì1 zwembaden t.a 6.3 6.4 6.7 ŪntmoetīngspL 7.t 6r7 6.6 6,9 Gem. huisvesting 5,9 6,9 6,7 Monumenten 6,3 6,9

Brandveiligheid De eisen op gebied van brandveiligheid zíjn «eregeld in het Bouwbesluit, Bouwverordening. Arbowrt. Wet M-ilieubeheer en in gemeentelijke wetgeving zoals Älgemeen Plantselijke Verordening, Brandveiligheids-verDrderiirig, Drank* en horecawet.

Dri n kwaterbesl ui t Het drinkwaterbesluit, o.a. de legionelLapreveritie-

Meldingen gebouwen UŪ 110

12Ũ 110

Energie Burgerlijk wetboek

1ŪŬ

Voor energiebesparing zijn diverse Europese en landelijke regels van toepassing. In de Klimaatwet is vastgelegd dat we in 2Ū3Ū 49!ï minder broeikasgassen moeten uitsloten en ŕi 2D5B 95Í. minder t.o.v. 1990.

De aansprakelijkheid bij schade -uŕ letsel wordt «eregeld in liet Burgerlijk wetboek.

Wet milieubeheer De wet Milieubeheer is van toepassing ap de meeste van het gemeentelijk vastgoed.

Installaties Op iris t al la ties b diverse regelgeving van toepassing zoals de NEN-nchtlijnen, de regeling Energieprestaite, STEK, etc.

LIA SWF Ēii groot onderhoud van gebouwen worden de richtlijnen uït de Lokale IncLusie Agenda 5WF gevolgd-

Beleidsplan BÖO Gebouwen Legt een aantal stLrende beleidskaders vast: differentiatie in onderhoudsniveau duurzame wijze onderhoud toepassen energiebesparende en -opwekkende maatregelen inventarisatie asbest effectieve en efficiënte beheermethode en aanbestedingen inzet soc ial return iristellen bestemm inçsreserve gebouwen

Co-nditi«t etm per ritegcrie Scūío vori 1ťm6 Çtfìūūfl/

90 1

2

ĩ

4-

b

6

G O'' Cv- ' IC' i ļi û tViS V C-3 f U

Sū

Ēďccï o xrxsc r ü rte

70 2019

'AřCär oredtuuŕ

2Ū20

2021

2022

Duurzaamheid

SporţacūrTF'öūiŕiūG

* *

Strabadsch Moanortori

11

ū rrtmofltl nep pi jce .Wl F C

25 gebouwen zijn voorzien van zonnepanelen. havenkantoor Stavoren en gemeentehuis Markstraat 1 5 zijn gasloos. Havenkantoor Sneek b bijna en erg ie neutraal.

Vůrtvoj-

Inzet middelen 2026-2030 Speerpunten B

* I GemeentrLijkr huisvestng ■ Beheer openbare rumte ■ Welzijn en CLituu

*

*

■ Douche en toirtvoorz-wnirg. * Sportacc ommodates

B

* Strategisch ■ Monumenten l ūntruoetngsplaata/ MFC

I Verhuur

2D 24

Dūucho- ei- tolGnoodoringori

Areaal Ge-bouwen: 241

2021

*

Het verduurzamen van onze gebouwen, bij voorkeur in combinatie met groot onderhoud. OuLTzaamheidsmaatregelen worden ook geïntegreerd bij verbouwingen en nieuwbouw. Op basis van een meerjaren­ onderhoudspLan risko gestuurd onderhoud. De toegankelijkheid van gebouwen waar nod ig verbeteren. Met verkopen en herbestemmen van nietstrategische gebouwen aLs bijdrage aan de kansrijke sporeri. Maatschappelijke opvang: d.Smme huur- en koopcoristruoties ten behoeve van huisvesting nieuwe inwoners, urgente doelgroepen.

De basis ūp orde *

“Gedifferentieerd onderhouden iveau.

11

Uttvoereri

*

inspectieprogramma gebouwen. Data op orde.

Financieel gedegen a

a

We zetten in op van daarvoor in aanmerking komende gebouwen. Ű.b.v. de resultaten van de inspectie ontwikkelen we verdere plannen.

Duurzaam en toekomstbeste n dig *

*

We stellen een plan opvoer liet verduurzamen van onze gebouwen. Bij nieuw- en verbouw is duurzaamheid het uitgangspunt.