Bijlage 1 - Jaarrekening 2023 inclusief controleverklaring WGV
Tekst van het document
Parallel hieraan is het project 'Live chat' gestart, met als doel om onze klanten dit nieuwe kanaal in het 2e kwartaal van 2024 aan te bieden.
Hoofdtaakveld: Burgerzaken Nr.
Speerpunt
9.
Adequate dienstverlening
Uitgevoerd?
Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Organiseren laagdrempelige dienstverlening tichtby
2023
2024
2025
2026
-100
PM
PM
PM
Toelichting: Dichtbij de inwoners zijn kan op verschillende manieren, fysiek, digitaal, telefonisch etc.; we zien, horen en erkennen onze inwoners en ondernemers. Persoonlijke dienstverlening en maatwerk staat voorop. We doen al veel daarin en gaan verder onderzoeken welke vormen het beste passen bij de behoeften van inwoners; dit kan lokaal verschillen. Op basis van de resultaten van het onderzoek zullen we de mogelijkheden om dicht bij inwoners te zijn door ontwikkelen. We sluiten daarbij ook aan op de inzet van de POK-middelen. Daarom gaat dit onderzoek dan ook niet alleen over Gebiedsteams dichtbij (inloopspreekuren, aanwezig in scholen, peuteropvang, huisartsen, azc, vergaderingen wijk- en dorpsbelang, Súdwest Tichtby etc.) maar over de dienstverlening gemeentebreed. Er is € 100.000 gereserveerd in de actualisatie van de begroting in 2023. Het is opportuun om dit onderzoek te laten aansluiten op het lopende klanttevredenheidsonderzoek en het programma ontmoeten en dichtbij (dienstverlenen). Daarom starten we in 2024 met dit onderzoek. Het incidentele krediet is overgeheveld naar 2024. 10.
Communicatie tussen inwoners en gemeente Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Verbeteren digitale dienstverlening
2023
2024
2025
2026
zie 8.
zie 8.
zie 8.
zie 8.
Toelichting: Zie actiepunt 8 voor de inzet die we in 2023 vooral op dit thema gepleegd hebben. De nulmeting, waar de vraag centraal staat hoe de communicatie tussen de gemeente en haar
Pagina 50 van 186
O23.002911
inwoners momenteel wordt ervaren, is (vanwege andere prioriteiten waar uitvoeringscapaciteit voor benodigd was) in 2023 niet uitgevoerd. Deze nulmeting vormt de basis voor het plan van aanpak om mogelijke verbeteringen door te voeren. Naar verwachting wordt de (vertraagde) nulmeting in het eerste kwartaal van 2024 uitgevoerd. 11.
‘Wolkom yn Súdwest’-pakket Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Geen specifieke bedragen
2023
2024
2025
2026
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Toelichting: Nieuwe inwoners worden nu welkom geheten middels een brief. In het 4e kwartaal van 2023 heeft een werkgroep nagedacht over een nuttige en praktische samenstelling van het Wolkom yn Súdwest’-pakket en vervolgens de mogelijkheden onderzocht. We komen in Q2 2024 met advies. Daarbij is er nog wel een financiële uitdaging. De inhoud, maar vooral ook de verzending van een dergelijk pakket zal de nodige kosten met zich meebrengen.
Hoofdtaakveld: Veiligheid Nr.
Speerpunt
12.
Veiligheid: investeren in preventie
Uitgevoerd?
Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Ondermijning
2023
2024
2025
2026
-60
0
0
0
Toelichting: Om te voorkomen dat jongeren en jongvolwassenen de (georganiseerde en ondermijnende) criminaliteit ingaan of hier verder in afglijden wordt er ingezet op preventie. Om die reden is ingezet op themabijeenkomsten met betrokken ketenpartners in het werkveld jeugdoverlast. Deze sessies bestonden uit het trainen en opleiden van ketenpartners op het gebied van polarisatie, gevaren van drugscriminaliteit en digitale veiligheid onder jongeren. Op basis van het Integraal Veiligheidsplan investeren we in preventie en willen we met andere partners integraal samenwerken en meer zichtbaar zijn in de wijken en dorpen. We willen zoveel mogelijk naar de voorkant, risico’s beheersen en het verkleinen van gelegenheid voor daders. Dit doen we middels veiligheidsanalyses, risicobeheersing, buurt- en wijkgerichte aanpak, handhaving en toezicht, en diverse interventieprogramma’s. Maar waar nodig handhaven – we zetten tijdig en gericht onze instrumenten in. We zetten ook in op een doorlopende preventieve agenda op ondermijning (inclusief borging en duurzaamheid van de te ontwikkelen activiteiten), waarbij breder gekeken wordt dan enkel openbare orde en veiligheid. Onze intentie is om de (digitale) weerbaarheid te vergroten van onze gemeente, inwoners en bedrijven binnen de gemeente Súdwest-Fryslân.
Dit onder andere via bewustwording, maar ook middels het structureel inbedden van de toepassing van de wet Bibob binnen het complete toepassingsbereik van de wet. Einddoel is dat preventie van ondermijning en cybercriminaliteit een vaste waarde is binnen de diverse beleidssectoren van de gemeente. Het resterende budget voor het investeren in preventie is ingezet op onderzoek door de NHL/Stenden. Dit onderzoek richt zich op online aangejaagde ordeverstoring. Online aangejaagde ordeverstoring kan verschillende ontwrichtende en ondermijnende effecten hebben op de maatschappij. Een voorbeeld is de verspreiding van desinformatie. Het verspreiden van desinformatie kan leiden tot verwarring en wantrouwen in de samenleving.
Pagina 51 van 186
O23.002911
Desinformatie kan ook sociale onrust veroorzaken en de geloofwaardigheid van (overheid)instituties ondermijnen. Een ander voorbeeld is het aanzetten tot opruiing, en geweld. Online platforms kunnen dienen als een kanaal voor het verspreiden van opruiende boodschappen en het aanzetten tot geweld. Dit kan resulteren in fysieke onrust en schade aan eigendommen, waardoor de openbare veiligheid in gevaar komt. De uitkomsten van het onderzoek worden in het voorjaar 2024 verwacht. Met de uitkomsten van het onderzoek willen we ons beleid verstevigen en een handelingskader ontwerpen om samen met politie en het Openbaar Ministerie op te treden tegen strafbare en onrechtmatige uitingen op het internet. 13.
Verbinding zorg en veiligheid Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Geen specifieke bedragen
2023
2024
2025
2026
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Toelichting: Dit speerpunt vindt aansluiting bij speerpunt 15 (programma Sociaal) – intensiveren aanpak Zorg en Veiligheid. Het doel van het verbinden van zorg- en veiligheid binnen het domein van Openbare orde en veiligheid is om een eenduidige aanpak te creëren waarbinnen politie, hulpverleners en andere professionals nauw samenwerken. Dit om zowel de fysieke veiligheid als de gezondheid van individuen te waarborgen in noodsituaties waarbij zorg- en veiligheid elkaar overlappen We intensiveren de aanpak en de samenwerking tussen partners als het gaat om casuïstiek op het snijvlak van het sociaal domein en zorg en veiligheid. Dit doen we door het organiseren van een structureel overleg voor complexe casuïstiek. De aanpak Zorg & Veiligheid is onder de aandacht gebracht bij externe partners en collega’s om de werkwijze te borgen in de organisatie. Er is een vaste kern collega’s gevormd die deel uitmaakt van het overleg. Net voor de zomervakantie zijn we gestart met het overleg en de casuïstiek wordt door alle partijen goed opgepakt. Omdat het overleg een vaste structuur heeft, is het van belang dat de privacy gewaarborgd is. Daarom sluiten we in de eerste helft van 2024 een convenant met alle deelnemende partijen waarin de samenwerkingsafspraken staan. 14.
Bevoegdheden BOA’s Specifiek toegekende bedragen via de Actualisatie van de Programmabegroting 2023
Geen specifieke bedragen
2023
2024
2025
2026
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Toelichting: Binnen team Handhaving wordt er gewerkt met functiedifferentiaties. Hierdoor is er niet alleen inhoudelijke senioriteit op diverse taakvelden, maar ook diverse thema’s binnen de handhavingswereld. Zo hebben wij junior handhavers, senior (of integraal) handhavers en dag coördinatoren. Welke laatsten een leidinggevende rol hebben in de aansturing van het team. Daarnaast bestaan de volgende thema’s/specialiteiten: wijkhandhavers, jeugd & gezin zaken, watertoezicht en ondermijning. Met die expertise wordt er een proactieve bijdrage geleverd aan de organisatieontwikkeling. Het werven van personeel is lastig met de huidige arbeidsmarkt. Daarnaast zijn wij bezig met het thema wijkgericht werken. Wij willen dit thema verder ontwikkelen en netwerken met ketenpartners en de mienskip. Voor 2024 hebben wij beeldbellen op de agenda, dan kan de burger een tijdvak reserveren om te gaan beeldbellen met een wijkhandhaver. Op sociale media zijn wij in ontwikkeling, zo hebben wij de ‘Instagram’ volgdienst. Inwoners en anderen kunnen hierop meekijken wat de werkzaamheden zijn. Daarnaast krijgt de mienskip ook de mogelijkheid om punten aan te geven, waarop
Pagina 52 van 186
O23.002911
gecontroleerd moet worden. Zo willen we ervoor zorgen dat onze diensten ook interactief worden.
3. Wat heeft het gekost? Overzicht lasten en baten per hoofdtaakveld (bedragen x € 1.000) Lasten
Primitieve Begroting na begroting wijziging
Rekening 2022
Voordeel / Nadeel
31 Bestuur
5.433
4.616
4.652
-36
N
32 Burgerzaken
2.469
2.964
2.724
240
V
33 Veiligheid
9.758
9.710
9.755
-46
N
Totaal lasten
17.660
17.289
17.131
158
V
Primitieve Begroting na begroting wijziging
Rekening 2023
Voordeel / Nadeel
Baten
31 Bestuur
0
0
156
156
V
32 Burgerzaken
1.318
1.318
1.195
-123
N
33 Veiligheid
113
108
108
0
V
Totaal baten
1.431
1.426
1.460
34
V
-16.230
-15.863
-15.671
192
V
Toevoegingen (in reserve)
-2.653
-6.731
-6.731
0
V
Onttrekkingen (uit reserve)
0
5.578
5.578
0
V
-18.883
-17.016
-16.824
192
V
Saldo baten en lasten Mutaties reserves
Gerealiseerd resultaat
Pagina 53 van 186
O23.002911
Overzichten Wat heeft het gekost? In de programma’s in de begroting zijn doelstellingen geformuleerd, waarover we hiervoor gerapporteerd hebben. Bij de overzichten zijn geen doelstellingen geformuleerd. Vandaar dat we hier alleen een overzicht van de lasten en baten weergeven.
Overzicht lasten en baten per hoofdtaakveld (bedragen x € 1.000) Lasten
Primitieve Begroting na begroting wijziging
Rekening 2023
Voordeel / Nadeel
91 Algemene dekkingsmiddelen
2.044
3.423
4.139
-716
N
92 Overhead
43.932
45.538
45.244
293
V
93 Heffing VPB 98 Bedrag onvoorzien Totaal lasten Baten
91 Algemene dekkingsmiddelen
30
30
23
7
V
1.239
-2.061
220
-2.281
N
47.245
46.930
49.627
-2.697
N
Primitieve Begroting na begroting wijziging
Rekening 2023
Voordeel / Nadeel
224.878
229.541
237.208
7.667
V
1.169
2.010
3.234
1.224
V
0
0
6.662
6.662
V
Totaal baten
226.047
231.551
247.103
15.553
V
Saldo baten en lasten
178.802
184.621
197.477
12.856
V
Toevoegingen (in reserve)
-205
-1.058
-1.171
-113
N
Onttrekkingen (uit reserve)
12.591
12.856
283
-12.573
N
191.188
196.419
196.589
170
V
92 Overhead 98 Bedrag onvoorzien
Mutaties reserves
Gerealiseerd resultaat
De Algemene dekkingsmiddelen bestaan uit Treasury, verschillende belastingen en de algemene uitkering en overige uitkeringen. Overhead bestaat uit baten en lasten van personeel, huisvesting, ICT en tractie. De volgende inhoudelijke toelichtingen zijn beschikbaar: • over het onderdeel Treasury zie de paragraaf Financiering. • over de diverse belastingsoorten zie de paragraaf Lokale heffingen. • over de Overhead zie de paragraaf Bedrijfsvoering. Een verklaring van de financiële afwijkingen kunt u vinden in de Jaarrekening, paragraaf 3.5 en verder.
Pagina 54 van 186
O23.002911
2.3
Verantwoording paragrafen
In deze jaarstukken zijn de volgende paragrafen opgenomen: Paragraaf 1: Lokale heffingen Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Paragraaf 6: Verbonden partijen Paragraaf 7: Grondbeleid Paragraaf 8: Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid Op de volgende pagina’s gaan we nader op de verschillende paragrafen in.
Pagina 55 van 186
O23.002911
Paragraaf 1: Lokale heffingen
Inleiding We geven hier informatie over de lokale heffingen. We gaan in op de belastingen en heffingen, de uitvoering van de Wet WOZ en het kwijtscheldingsbeleid. Lokale heffingen: belastingen en rechten Heffingen met gecombineerde aanslag Het grootste deel van de lokale heffingen is eind februari 2023 opgelegd via de gecombineerde aanslag. Het combineren van belastingaanslagen heeft voor de burgers als voordeel dat daardoor het lokale belastinggebied transparanter is. Daarnaast is voor al deze aanslagen een betalingsregeling te treffen (betalen in acht termijnen via automatische incasso). De combinatie van aanslagen zorgt voor lagere perceptiekosten. Bijzonderheden Aanslag digitaal Bij de aanslagoplegging in 2023 waren zo’n 21.545 belastingplichtigen (40,2%) aangesloten op MijnOverheid. Dit is een stijging van 0,8% ten opzichte van vorig jaar. Degenen die aangesloten zijn bij MijnOverheid ontvangen de aanslag niet langer op papier maar alleen nog in hun digitale berichtenbox. Voor de belastingplichtigen overzichtelijk en veilig. Het versturen van de aanslagen via MijnOverheid zorgt voor lagere kosten. Onderstaand staan de prijs per aanslag op papier vergeleken met de prijs per aanslag op MijnOverheid. Op papier € 0,94
Op MijnOverheid € 0,55
Het versturen van een aanslag via MijnOverheid levert een besparing op van minimaal € 0,39 per aanslag. Implementatie nieuw belastingsysteem In het tweede kwartaal van 2023 is ten behoeve van de heffings- en invorderingsadministratie een nieuwe belastingapplicatie geïmplementeerd. Door de nodige conversieproblemen bij de leverancier ontstonden achterstanden in de object- en subjectregistraties. Het grootste deel van de lokale heffingen was eind februari in het oude systeem opgelegd. Maar de achterstanden hadden wel effect op het opleggen van aanslagen voor belastingplichten die in de loop van het jaar zijn ontstaan. Normaal worden, naast in februari, aanslagen in mei, oktober en december opgelegd. Dit jaar zijn alle ‘resterende’ aanslagen in december opgelegd. Hiermee kan de invordering en kwijtschelding voor deze aanslagen pas in 2024 aanvangen. Ondernemersfonds Gelijk aan eerdere jaren zijn de tarieven voor de OZB niet-woningen extra verhoogd ten behoeve van het ondernemersfonds. Het betreft een percentage van 0,06% op de WOZ-waarde. De meeropbrengst zal via een subsidie worden overgedragen aan het ondernemersfonds. Overzicht belastingen en rechten Belastingen a. b. c. d. e. f.
Onroerende-zaakbelasting (OZB) Forensenbelasting Parkeerbelasting Precariobelasting Toeristenbelasting Roerende Ruimtebelasting Totaal
1
na begrotingswijziging
Pagina 56 van 186
O23.002911
Begroting 2023 € 23.835.788 789.497 1.297.3651 107.088 2.272.215 4.425 28.306.378
Rekening 2023 € 24.111.678 818.068 1.365.217 118.877 2.433.169 2.893 28.849.903
OZB Op de OZB hebben we een meeropbrengst van € 275.890,-. Dit heeft verschillende oorzaken: - een toename van het aantal objecten betrokken in de heffing; - de WOZ-waardes zijn aangepast in de periode tussen de berekening van de tarieven en de afronding van de herwaardering; - het aantal toegekende WOZ-bezwaren is lager dan waarmee bij de berekening van de tarieven rekening is gehouden. Toeristenbelasting De toeristenbelasting voor belastingjaar 2023 wordt voor het grootste deel geheven in 2024. We moeten immers het jaar afwachten voordat aangifte kan worden gedaan door de ondernemers. Om die reden is er een stelpost opgevoerd. Er is in 2023 een meeropbrengst van € 160.954, dit betreft het resultaat over belastingjaar 2022. De toeristenbelasting voor belastingjaar 2022 werd voor het grootste deel geheven in 2023. Er waren in 2022 meer overnachtingen dan begroot. De opbrengst toeristenbelasting is afhankelijk van het aantal overnachtingen door toeristen en is niet beïnvloedbaar door ons.
Rechten a. b. c. d. e. f. g. h. i.
Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffingen Bouwleges Diverse overige leges Grafrechten Liggeld Marktgeld Passagegelden (sluisgelden) Totaal
Begroting 2023 € 10.437.659 345.000 8.730.280 2.843.3071 1.718.7941 625.000 886.265 53.469 85.673 25.725.447
Rekening 2023 € 10.486.133 445.938 8.767.565 2.720.448 1.841.835 721.895 1.103.438 36.232 87.823 26.211.307
1 na begrotingswijziging
Reinigingsrechten De meeropbrengst van € 100.938,- komt doordat meer bedrijven bij ons zijn aangesloten. Bouwleges Er is een minderopbrengst van € 122.859,-. Doordat de verwachtte hausse aan aanvragen door de nieuwe Omgevingswet uitbleef, zijn de inkomsten uit leges lager dan begroot. Diverse overige leges Er is een meeropbrengst van € 123.041,-. Dit betreft het saldo van diverse overige leges, zoals kabels en leidingen. Er is meer aan inkomsten ontvangen vanwege de aanleg van glasvezel. Grafrechten Er is een meeropbrengst van € 96.895,-. Er zijn veel grafrechten verlengd en dat heeft geleid tot extra inkomsten. Liggeld Er is een meeropbrengst van € 217.173,-. Door een toename van het gebruik van havens zijn er meer inkomsten ontvangen dan begroot voor Havenbeheer.
Pagina 57 van 186
O23.002911
Lokale lastendruk Woonlasten ten opzichte van landelijk gemiddelde In de tabel zetten we de jaren 2022 en 2023 naast elkaar. Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde van het jaar ervoor a. b. c. d. e. f.
OZB lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffingen voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Afvalstoffenheffing voor een gezin Eventuele heffingskorting Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (a+b+c+d) Woonlasten voor landelijk gemiddelde Percentage woonlasten ten opzichte van landelijk gemiddelde: (e/f) x 100%
2022 € 353 187 270 810
2023 € 361 191 270 822
926 87%
960 86%
Conclusie: de woonlasten in Súdwest-Fryslân liggen circa 14% onder het landelijke gemiddelde. Uitvoering Wet WOZ Jaarlijks waarderen we alle onroerende zaken in de gemeente. De Waarderingskamer (onafhankelijk toezichthouder op de Wet WOZ) heeft toestemming verleend om de WOZ-beschikkingen te versturen. De Waarderingskamer is van mening dat wij WOZ-taxaties leveren van goede kwaliteit en daarnaast op alle onderdelen van het WOZ-werkproces voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen. Waardeontwikkeling De WOZ-waarden van woningen zijn ten opzichte van belastingjaar 2022 met een percentage van 15,7% gestegen. Deze stijging is te verklaren door een lage rentestand en een grote vraag naar woningen in combinatie met een steeds kleiner aanbod. In voorgaande jaren werden woningen onder de vraagprijs verkocht, in 2022 en in de loop van 2023 werden woningen veelal boven de vraagprijs verkocht. In onderstaande tabel staat het stijgingspercentage van de WOZ-waarden voor woningen en nietwoningen in vergelijking met een aantal andere gemeenten in Fryslân. Te zien is dat bij alle Friese gemeenten een behoorlijke waardestijging heeft plaatsgevonden bij de woningen. Bij sommige gemeenten hoger dan het landelijke gemiddelde. Marktstijgingspercentage Gemeente Landelijk Súdwest-Fryslân Heerenveen Smallingerland Leeuwarden
Woningen 2023 17,2% 15,7% 18,2% 18,7% 15,2%
niet-woningen 2023 3,3% 4% 2,9% 3,2% 4,1%
Bezwaarfase De afgelopen jaren zien wij een toename van het aantal ingediende formele bezwaren. Een groot deel van de ontvangen bezwaarschriften zijn ingediend door no-cure-no-pay (NCNP) bezwaarbureaus. Deze bureaus besteden ieder jaar meer aandacht aan adverteren wat leidt tot een toename in het aantal formele bezwaren. Het verdienmodel van deze bezwaarbureaus zit in de kostenvergoeding die de gemeente bij elk gegrond bezwaar uit moet keren. In onderstaande tabel staat het percentage van de ingediende bezwaarschriften ten opzichte van het totaal aantal objecten in vergelijking met het gemiddelde van Nederland. Een vergelijking met andere gemeenten in Fryslân is niet mogelijk, omdat deze data nog niet openbaar is. Te zien is dat het totaal aantal bezwaren in onze gemeente ten opzichte van een jaar eerder fors is toegenomen. Landelijk is het aantal ingediende bezwaren meer dan verdubbeld ten opzichte van een jaar eerder. In Nederland is tegen de WOZ-waarden van 724.856 objecten in 2023 bezwaar ingediend. Dit tegenover het aantal van 326.862 objecten in 2022 waartegen bezwaar is aangetekend. In
Pagina 58 van 186
O23.002911
Nederland zijn circa 70 duizend uitspraken op bezwaar verdaagd omdat niet binnen de termijn uitspraak kon worden gedaan. In Súdwest-Fryslân zijn alle bezwaren binnen de termijn afgehandeld. Gemeente Landelijk Súdwest-Fryslân
Bezwaren woningen 2022 2023 3,2% 6,9% 3,6% 6,1%
Bezwaren niet-woningen 2022 2023 5,5% 4,5% 4,1% 4,5%
Het percentage van bezwaren ingediend door een NCNP bezwaarbureau is 43%. Dit percentage is nagenoeg gelijk aan dat van vorig jaar. De explosieve stijging van het aantal ingediende bezwaren is dus niet volledig toe te wijzen aan de NCNP bezwaarbureaus. Wij vermoeden dat de stijging voornamelijk komt door de grote waardestijging van de WOZ-waarden. Het percentage van alle objecten in Súdwest-Fryslân waarbij de waarde na bezwaar is aangepast bedraagt 1,2%.
Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in landelijke regelgeving. De gemeente kan op meerdere onderdelen vrij besluiten: • wel/niet kwijtschelding voor een bepaalde belastingsoort verlenen • het te hanteren percentage van de bijstandsnorm • de verruimde norm voor pensioengerechtigden hanteren • wel/niet rekening houden met de netto kosten van de kinderopvang • wel/niet zelfstandigen kwijtschelding laten aanvragen • wel/niet totale bedrag aan financiële middelen verhogen met een maximum verhoging van € 2.000 voor echtparen, € 1.800 voor alleenstaande ouder en € 1.500 voor alleenstaande. Súdwest-Fryslân hanteert de zogenoemde 100% norm (de meest gunstige norm voor aanvragers) en de verruimde norm voor pensioengerechtigden. Ook houden we rekening met kinderopvang. Verder kunnen zelfstandige ondernemers kwijtschelding aanvragen voor het privégedeelte van de aanslag. In de kwijtschelding betrekken we de afvalstoffenheffing, rioolheffingen en (on)roerende-zaakbelastingen. Op dit moment zijn alle tot nu toe binnengekomen aanvragen afgehandeld. Voor de zelfstandigen moeten we nog een aantal behandelen (het wachten is op de jaarcijfers van deze zelfstandigen). In boekjaar 2023 is er in totaal voor een bedrag van € 544.612 kwijtgescholden. Dit is minder dan in 2022.
Door de implementatie van het nieuwe belastingsysteem zijn de aanslagen, voor belastingplichten die in de loop van het jaar zijn ontstaan, eind december opgelegd. Dit is later dan in voorgaande jaren. Hierdoor zijn er in 2023 minder verzoeken om kwijtschelding ontvangen. De verwachting is dat deze verzoeken begin 2024 ontvangen worden. Kwijtscheldingen
Automatische kwijtschelding Volledige kwijtschelding Gedeeltelijke kwijtschelding Geen kwijtschelding Totaal
aantal 2022
2023
percentage 2022 2023 % %
1.234 608 43 443 2.328
1186 596 50 311 2.143
53 26 2 19 100
55 28 2 15 100
bedrag 2022 € 377.137 200.534 7.513 585.184
2023 € 368.652 168.334 7.626 544.612
NB Burgers met een eigen woning krijgen nooit automatische kwijtschelding. De gemeente kent een proactief kwijtscheldingsbeleid en benadert zo veel mogelijk belastingplichtigen die eventueel recht hebben op kwijtschelding. Het Inlichtingenbureau toetst burgers die in jaar x kwijtschelding hebben gekregen op: inkomen, saldi van bankrekeningen en kentekens van voertuigen. Uit de terugkoppeling kunnen we de burgers bij geen belemmering voor de drie criteria voor jaar x+1 automatische kwijtschelding verlenen. De uitvallers op één of meer criteria krijgen hiervan bericht met een setje aanvraagformulieren. Door het verlenen van automatische kwijtschelding wordt de administratieve lastendruk van de inwoners verlaagd.
Pagina 59 van 186
O23.002911
Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing
Algemeen We gaan hier in op de beheersing van risico’s. Als onderdeel hiervan berekenen we het weerstandsvermogen. Ook nemen we enkele kengetallen op. Voor het afdekken van risico’s kijken we vooral naar de mogelijkheden die de reserves en voorzieningen bieden: • Reserves In beginsel dienen de algemene reserve en bestemmingsreserves ter dekking van niet of lastig in te schatten risico’s. Bestemmingsreserves zijn door de raad gecreëerd ter dekking van specifiek benoemde doeleinden. Soms zijn hier al verplichtingen aangegaan. In sommige gevallen kan een bestemmingsreserve, na een raadsbesluit, toch een ander karakter krijgen, zodat het afdekken van risico’s mogelijk wordt. De algemene reserve is vrij besteedbaar. • Voorzieningen Voor risico’s van te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is in te schatten treffen we voorzieningen. Deze voorzieningen vormen een onderdeel van het vreemd vermogen en zijn daarom niet vrij inzetbaar. Het is onmogelijk om elk risico waaraan de gemeente wordt blootgesteld af te dekken, maar ook niet ieder risico zal zich tegelijkertijd voordoen. Hier gaan we bij de berekening van het weerstandsvermogen verder op in. De gemeente heeft zich tegen aansprakelijkheidsrisico’s verzekerd en daarnaast nog diverse andere verzekeringen afgesloten ter dekking van kwantificeerbare risico’s en/of schades.
Weerstandsvermogen Uitgangspunten Voor het analyseren van risico’s is de berekening van het weerstandsvermogen van belang. In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement zijn beleidsuitgangspunten opgenomen (gemeenteraad, 20 september 2012). Berekening weerstandsvermogen Op basis van een risico-inventarisatie brengen we de risico’s in beeld. Via een risico-simulatie berekenen we de benodigde weerstandscapaciteit en vergelijken dit met de beschikbare weerstandscapaciteit. Op basis van een te berekenen ratio weerstandsvermogen beoordelen we of een aanpassing van het huidige niveau weerstandsvermogen nodig is. Het niveau weerstandsvermogen bepaalt de hoogte van de algemene reserve die vrij beschikbaar moet zijn voor het opvangen van risico’s. Risico-inventarisatie Om de risico's van Súdwest-Fryslân in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (Nederlands Adviesbureau Risicomanagement Informatie Systeem). Hiermee brengen we risico's systematisch in kaart en komen tot een beoordeling. De inventarisatie bevat 43 risico's. In tabel 1 presenteren we (volgens afspraak) de 10 risico's met de hoogste bijdrage aan de berekening van de weerstandscapaciteit.
Pagina 60 van 186
O23.002911
Tabel 1: Belangrijkste financiële risico's Nr. Risico
Gevolgen
1. Sociaal domein Hogere zorgvraag Hogere zorgvraag door betekent hogere kosten. vergrijzing en toenemende Nieuwe regelgeving kan complexiteit in de jeugd leiden tot hogere lasten. casuïstiek.
Maatregelen
Kans
Door in te zetten op de eigen kracht van burgers wordt geprobeerd de tendens te keren. Gebiedsteams werken nauw samen met huisartsen, jeugdartsen en zorginstellingen. Monitoring en analyse vindt plaats op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Het Rijk heeft extra middelen beschikbaar gesteld. Inzet van beheersmaatregelen. Goed monitoren van beschikbare budgetten, onderhoud faseren in tijd.
50%
2. Openbare ruimte Grotere kans op 50% Prijsindexatie onderhoud achterstallig onderhoud. kapitaalgoederen. 3. Grondexploitaties Lagere 1. Monitoren van de markt. 50% Daling van grondprijzen verkoopopbrengsten en 2. Streven naar een stabiel door marktontwikkelingen. (aanvullend) verlies in grondprijsbeleid. gemeentelijke grondexploitaties. 4. Algemene uitkering Gemeenten doen een Aan de hand van de meest recente 50% Plafond BTWgroter beroep op het BCF. gegevens maken we een inschatting compensatiefonds (BCF). Hierdoor valt de voorschot voor de nieuwe begroting. Indien nodig regeling BCF lager uit. passen we de oude inschatting aan. 5. Culturele instellingen Dorpshuizen doen een Er zijn voorwaarden gesteld over 10% Dorpshuizen krijgen te beroep op wanneer een beroep op dit fonds kan maken met een calamiteitenfonds van de worden gedaan. calamiteit. gemeente. 6. Grondexploitaties Nadelig saldo in Monitoren van de markt voor grond30% Grotere Kostenstijgingen grondexploitaties. weg en waterbouw, zodat vroegtijdig voor het bouw- en geacteerd kan worden op woonrijp maken dan prijsstijgingen. verwacht. 7. Energietransitie Er wordt een beroep Externe beoordeling business case. 5% Garantstelling Warm Heeg gedaan op garantstelling. 8. Energiekosten Fluctuatie van Slim inkopen en doorvoeren 40% Stijgende energiekosten energieprijzen kan leiden energiebesparende maatregelen.
gemeentelijke tot hogere lasten. eigendommen. 9. Openbare ruimte Vervangingsopgave icm Uitvoeren inspecties om de 25% Falen brug of kade. beschikbaar budget. constructieve veiligheid onder de waterlijn in beeld te krijgen. Uitwerken programmatische aanpak. Eventueel beperkende maatregelen. 10. Openbare ruimte Kosten voor verwijderen uitvoeren plan bestrijding 70% Aantasting openbaar groen en herplant bomen en het reuzenberenklauw en plan voor door ziektes of bestrijden van ziektes en essentaksterfte en bestrijding andere plaagdieren. plaagdieren. ziektes en plagen. Blijvend monitoren.
Maximaal Invloed Financieel gevolg € 4.500.000 21,85%
€ 2.800.000 13,55%
€ 2.650.000 12,97%
€ 1.600.000 7,80%
€ 6.100.000 6,01%
€ 2.800.000 5,43%
€ 14.000.000 5,32% € 1.000.000 3,91%
€ 1.000.000 3,24%
€ 300.000 2,73%
Totaal (10 grootste risico's) € 36.750.000
Totaal 10 grootste risico's Totaal overige 33 risico’s Totaal
€ €
36.750.000 10.570.000
€
47.320.000
Overzicht totaalbedrag risico’s 2019-2023 Overzicht bedragen Jaarverslag Totaalbedrag risico’s
Pagina 61 van 186
2019 € 40.045.800
2020 € 36.232.000
O23.002911
2021 € 30.302.000
2022 € € 26.960.000
2023 € 47.320.000
Risico-simulatie en benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico’s voeren we een risicosimulatie uit. De risicosimulatie passen we toe omdat het reserveren van het maximale bedrag van ruim € 47 miljoen ongewenst is. De risico’s zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Uit de grafiek (tabel 2) volgt dat 90% zeker is dat we alle risico's kunnen afdekken met een bedrag van € 8,7 miljoen. Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50%
Bedrag x miljoen € 1,5 2,0 2,4 2,8 3,1 3,5 3,8 4,1 4,4 4,7
Percentage 55% 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95%
Bedrag x miljoen € 5,1 5,4 5,8 6,2 6,6 7,2 7,8 8,7 10,2
Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente bestaat uit het geheel aan middelen dat vrij beschikbaar is om de financiële risico’s af te dekken. Het gaat hier per 31 december 2023 om € 25,3 miljoen (zie 3.4 Toelichting op de balans, B1 Vaste passiva, Verloopoverzicht reserves, nummer 108 Algemene reserve SWF). Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit
=
€ 25,3 miljoen € 8,7 miljoen
= 2,9
De ratio van onze gemeente valt in klasse A. Dat is de hoogste klasse. Tabel 3: Weerstandsnorm Waarderingscijfer Ratio Betekenis A >2,0 uitstekend B 1,4-2,0 ruim voldoende C 1,0-1,4 voldoende D 0,8-1,0 matig E 0,6-0,8 onvoldoende F <0,6 ruim onvoldoende De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio.
In bovenstaande berekening is nog geen rekening gehouden met het nadelige saldo over 2023. Ook is nog geen rekening gehouden met resultaatbestemmingen. Vastgesteld en minimaal gewenst weerstandsvermogen • Het niveau weerstandsvermogen is het meest recent vastgesteld op € 8,3 miljoen in de raadsvergadering van 12 november 2020. Het vastgestelde niveau ligt daarmee lager dan de benodigde weerstandscapaciteit (€ 8,7 miljoen). • We voldoen aan de beleidsregel dat de ratio weerstandsvermogen tenminste 1,0 moet zijn.
Pagina 62 van 186
O23.002911
Kengetallen risicobeheersing Het is sinds 2016 verplicht om enkele kengetallen/overzichten op te nemen in deze paragraaf. Het is een wettelijke verplichting op basis van het (vernieuwde) BBV. Voor de uitwerking van de kengetallen geldt een vast format. Hierdoor berekent iedere gemeente de kengetallen op dezelfde wijze en zijn de uitkomsten te vergelijken. We lichten de kengetallen puntsgewijs toe: Verplichte kengetallen a1. a2. b. c. d. e.
Netto Schuldquote Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Rekening 2022 46,56%
Begroting 2023 69,28%
Rekening 2023 46,55%
38,96% 24,75% 1,93% 2,59% 87,41%
61,47% 13,29% 0,39% 0,05% 87,30%
39,98% 22,84% 3,15% -0,78% 85,63%
a. Netto schuldquote (a1) en; Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen (a2) Het kengetal netto schuldquote(a1), ook wel bekend als de netto schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van een gemeente. De netto schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. De correctie (a2) geeft een nog zuiverder beeld van de schuldquote als je die wilt vergelijken met andere gemeenten. In een grafiek ziet het verloop van de netto schuldquote er als volgt uit: 150% 130% 110%
netto schuldquote
90%
netto schuldpositie na aftrek verstrekte leningen
70%
ongezonde balanspositie aandacht geboden
50% 30% 2018
2019
2020
De definitie van de netto schuldquote is:
2021
2022
netto schuldenlast baten exploitatie
2023
=
€ 169 miljoen € 362 miljoen
= 46%
Onze totale schuldenlast is in absolute zin in 2023 gestegen van € 155 miljoen naar € 169 miljoen. De totale baten zijn gestegen van € 333 miljoen naar € 362 miljoen. De stijging van de baten is mede veroorzaakt door de ontvangsten voor de bekostiging van de opvang voor de vluchtelingen uit Oekraïne die we van het rijk hebben ontvangen en in combinatie met de verlaging van de schuldenlast is de verhouding tussen schulden en baten in positieve zin veranderd. Boven de 130% is er sprake van een ongezonde schuldpositie. Onze schuldquote bedraagt 46% en is daarmee ruim voldoende.
Pagina 63 van 186
O23.002911
b. Solvabiliteitsratio Deze ratio zegt iets over de mate waarin we aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen (algemene reserve + bestemmingsreserve) als percentage van het balanstotaal. Het aandeel van het eigen vermogen op het balanstotaal is gestegen. c. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie is de totale boekwaarde van alle grondcomplexen gedeeld door de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Dit geeft een percentage. Hoe hoger het percentage, hoe groter het risico van de grondexploitatie. Ten opzichte van het jaar 2022 is het kengetal gestegen. Dit houdt in dat er een groter risico is dan in 2022. Er is (nog) geen norm vastgesteld voor gemeenten. Dit kengetal dient vooralsnog vooral als vergelijkingscijfer met andere gemeenten. d. Structurele exploitatieruimte Een begroting met hogere structurele baten dan structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. We bepalen de structurele exploitatieruimte door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten. Dit geeft een percentage. Het kengetal structurele exploitatieruimte is negatief. Een structureel negatief kengetal is niet gewenst.
Het zou betekenen dat we de structurele lasten jaarlijks moeten dichten met incidentele meevallers of onttrekkingen uit reserves. e. Belastingcapaciteit Het kengetal geeft inzicht in de mate waarin we financiële tegenvallers kunnen opvangen. We berekenen de belastingcapaciteit door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar ervoor. Dit geeft een percentage. Een percentage onder de 100% geeft aan dat je onder het landelijk gemiddelde zit. Dit is bij ons het geval. Conclusie De kengetallen moeten in samenhang bekeken worden. Volgens de huidige, algemeen aanvaarde normen, is er in meerjarenperspectief sprake van een gezonde positie.
Pagina 64 van 186
O23.002911
Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen
Inleiding In deze paragraaf doen we verslag van het beleidsproces, financiële beleidskader en de verrichtingen op de diverse onderdelen rond het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in 2023. Beleidsproces en beleidskader De door de gemeenteraad vastgestelde ‘Nota Openbare Ruimte 2020-2025’ is leidend en geldt als overkoepelend strategisch beleid. In deze nota is gekozen voor scenario 2: verbeteren kwaliteit leefomgeving. Dit scenario gaat uit van het inhalen van achterstallig onderhoud in 10-15 jaar en het toekomstbestendig inregelen van de kapitaalgoederen. Na de nota zijn er de afgelopen jaren ook de nodige beheerplannen vastgesteld door het college en/of de gemeenteraad. Het gaat om de beheerplannen openbaar groen, waterbodems, waterbouwkundige kunstwerken, wegen en gebouwen. De beheerplannen zijn een doorvertaling van wat in de strategische nota is opgenomen. Financieel beleidskader en ontwikkelingen Jaarlijks is er een budget voor beheer en onderhoud beschikbaar. In 2023 was dat € 32,5 miljoen. Daarnaast was er vanaf 2022 structureel € 3 miljoen beschikbaar voor investeringswerken. Dit geld is bedoeld voor grote vervangingen en renovaties binnen de onderdelen wegen- en waterbouw. Hiermee kan een deel van de achterstanden worden ingelopen. Op basis van de meerjarenplanning, de integrale kaart en het beschikbare budget zijn vele werkzaamheden uitgevoerd.
Het meeste is conform het programma van 2023 uitgevoerd. Verderop geven we per onderdeel aan wat er zoal in 2023 is uitgevoerd. Allereerst geven we reflectie op de belangrijkste ontwikkelingen. Indexering De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met flinke prijsstijgingen op bouwmaterialen, grondstoffen en lonen. In de grond-, weg- en waterbouw ging het in 2023 om een gemiddelde stijging van 9% (volgens CBS). Ten opzichte van 2020 gaat het om een stijging van ruim 30%. Dit heeft breed invloed op de beschikbare budgetten voor de kapitaalgoederen. In 2023 is een bedrag van € 600.000,- voor indexatie toegekend (2,7%). Hiermee is de reële bestedingsmogelijkheid afgenomen. Areaaluitbreiding Jaarlijks neemt de hoeveelheid kapitaalgoederen in de openbare ruimte toe. Dit komt voort uit woningbouwplannen, nieuwe bedrijventerreinen en lokale initiatieven, zoals extra steigers, paden, bankjes en groen. Dit zorgt voor extra onderhoudskosten in de nabije toekomst. Voor 2023 was hiervoor structureel € 270.000,- extra beschikbaar gesteld, wat verdeeld is over de verschillende onderdelen. Vertraagde leveranties Nog steeds merken we de gevolgen van corona, Oekraïne en de algemene grondstoffen schaarste. De levering van materialen leverde de afgelopen jaren vertraging op en dat was ook van invloed op de uitvoering van werken. Naast uitstel ging het soms ook gepaard met hogere kosten.
Integraal werken Tijdens het opstellen van de (meerjaren)planningen wordt altijd gekeken naar andere ontwikkelingen in een bepaald gebied. Op de integrale kaart in ons beheersysteem zijn de combinaties van onderhoud en andere wensen gemakkelijk te vinden. Op die manier proberen we werk met werk te maken en zetten we de middelen zo efficiënt mogelijk in. De middelen die de gemeenteraad eerder beschikbaar heeft gesteld voor bijvoorbeeld verkeerskundige aanpassingen en het vergroenen, zetten we ook op deze wijze in. Vanuit verschillende kernen leven er wensen voor meer groen, parkeren en een (verkeers)veiliger en mooier straatbeeld. Waar mogelijk nemen we deze wensen mee.
Pagina 65 van 186
O23.002911
Investeringskredieten In 2023 zijn de volgende investeringskredieten beschikbaar gesteld: • € 3.000.000,- voor het renoveren/vervangen van diverse kapitaalgoederen binnen de wegen- en waterbouw. Van dit geld zijn in 2023 al diverse kades en wegen vervangen, zie de foto’s hieronder. Van een aantal werken volgt de uitvoering in 2024; • € 900.000,- voor het vervangen van armaturen (lampen en toebehoren van onze openbare verlichting) in onze openbare ruimte. Dit investeringsgeld wordt de komende jaren gebruikt voor vervanging.
Nieuwe (stalen) damwand langs Trekweg Parrega. Nieuwe weg (elementen) in Sytzamaweg Arum. Bestemmingsreserve kapitaalgoederen Van de bestemmingsreserve kapitaalgoederen is in 2023 gebruik gemaakt om een overschrijding binnen de waterbouw op te vangen. De bestemmingsreserve is eind 2023 dan ook leeg behoudens een bedrag voor de doorgaande route Bolsward. De bestemmingsreserve kapitaalgoederen kent een structurele voeding van € 35.000,- per jaar en hiermee kunnen we pieken in onderhoud opvangen. Onderhoudsvoorziening Wegen en Water Vanaf 2022 is er een onderhoudsvoorziening ingesteld voor de onderdelen wegen en water. Onderhoudsbudget van de wegen- en waterbouw dat aan het einde van het jaar overblijft, komt in deze voorziening. Dit geld kan op een later moment weer worden vrijgemaakt door het college. Op deze manier ontstaat er meer flexibiliteit, zoals beheer en onderhoud dat ook is. In 2023 was er geen overgebleven onderhoudsbudget dat in de voorziening terecht komt. Bestemmingsreserve gebouwen Bij het onderdeel gebouwen geldt dat als er onderhoudsbudget overblijft, dat dit bedrag wordt overgeheveld naar de bestemmingsreserve gebouwen. De reserve is bedoeld voor groot onderhoud aan gebouwen, als het reguliere onderhoudsbudget niet toereikend is. In 2023 is een bedrag van € 75.000,- onttrokken voor overdracht van het Hidde Nijland Museum Hylpen.
Het betreft hier de derde termijn van in totaal vijf termijnen van € 75.000,-. Aan het einde van 2023 is het resterende onderhoudsgeld à € 581.936,- toegevoegd aan de bestemmingsreserve gebouwen. De omvang is daarmee gestegen tot € 1.976.454,-. Risico’s als onderdeel weerstandsvermogen Het risicoregister Assetmanagement is de input voor de NARIS©-inventarisatie (zie Paragraaf 2 “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”). Het risico gerelateerd aan kapitaalgoederen is verdisconteerd in de beschikbare weerstandscapaciteit. Net zoals in de rest van Nederland hebben veel bruggen en kades in stedelijk gebied het einde van hun technische of functionele levensduur bereikt. De risico’s bij deze objecten nemen toe, al hebben we ze goed in beeld door regelmatig te inspecteren. Zo werd de kade langs de Dijksterbuursterlaan in Kimswerd na een grondige inspectie direct vervangen, vanwege de zeer slechte staat.
Pagina 66 van 186
O23.002911
Weersomstandigheden In 2023 hebben we te maken gehad met droogte in het voorjaar en juist veel regen in het najaar. De droogte is van invloed op het beheer van het openbaar groen. Extra verzorging is nodig om bomen, bloemperken en sportvelden te beschermen en beschikbaar te houden. Op lange termijn kan droogte ook zorgen voor scheurvorming in asfaltwegen. De vele regen in combinatie met de wind zorgde aan het einde van het jaar voor hoge waterstanden in de boezem en het IJsselmeer. Vooral langs het IJsselmeer moesten daardoor enkele voorzorgsmaatregelen worden genomen. Het hoge IJsselmeerpeil zal ook van invloed zijn op het onderhoud dat in 2024 nodig is voor de stranden. Om de gevolgen van klimaatveranderingen tegen te gaan, worden bij de verschillende werkzaamheden klimaatadaptieve maatregelen toegepast. Het vergroenen en ontkoppelen van regenwater is hierin een belangrijk onderdeel. Een praktisch voorbeeld hiervan is de aanpak van wateroverlast in Woudsend. Geactualiseerde LTAP Naar aanleiding van de flinke prijsstijgingen, areaaltoename en toenemende constructie-eisen (vooral bij kades en bruggen) is in 2023 de ‘Lange Termijn Asset Planner’ (LTAP) geactualiseerd. De LTAP is een voorspellend model, waarmee 60 jaar vooruitgekeken kan worden. Het model gaat in op drie belangrijke pijlers binnen assetmanagement: kosten, prestaties en risico’s.
Uit het model komt dat er de komende jaren extra financiële middelen nodig zijn om het vastgestelde basisniveau vast te kunnen houden. Onderdelen De kapitaalgoederen zijn opgedeeld in zeven groepen. We geven hier per onderdeel een terugblik over 2023. Wegen (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) Onderdeel wegenonderhoud De werkwijze bij het beheer van de openbare ruimte is gebaseerd op assetmanagement: het vergroten van de maatschappelijke waarde van assets (kapitaalgoederen) door optimaal beheer te realiseren op basis van afgewogen kosten, prestaties en risico’s. Integrale kaart Het beleidsuitgangspunt is om werk met werk te maken, zodat we onze middelen zo slim mogelijk inzetten. Met name de integrale kaart is een belangrijk hulpmiddel om zoveel mogelijk werkzaamheden te combineren en ook om zo de overlast en hinder van werkzaamheden voor inwoners te voorkomen. Weginspecties In de periode van januari tot mei zijn de tweejaarlijkse globale, visuele weginspecties uitgevoerd. Het algehele ‘rapportcijfer’ is stabiel gebleven op een 5,2 wat overeenkomt met een lage kwaliteit (vanaf een 5,5 is er pas sprake van een basis kwaliteit). Er is dus geen sprake (meer) van inlopen van achterstanden. De resultaten van de weginspecties zijn via CROW-methodes omgeslagen naar onderhoudsmaatregelen en een concept-meerjarenplan met daarbij een weergave van benodigde budgetten.
In 2024 wordt hier een vervolg aan gegeven. Onkruid op elementenverhardingen De aanpak van onkruid op elementenverhardingen valt onder wegen, maar de uitvoering wordt gedaan door de vakgroep Schone Ruimte (team Schoon). De groei van onkruid heeft effect op de kwaliteit van de leefomgeving. Sinds 2018 is er naast de reguliere inzet van eigen borstelwagens ook ingezet op thermische bestrijding van onkruid. Dit gebeurt door externe partijen, waarbij heet water wordt gebruikt. Door extra inzet is de beeldkwaliteit verbeterd. De hoeveelheid onkruid is erg afhankelijk van de weersomstandigheden. Overschrijding wegenonderhoud Binnen het onderdeel wegenonderhoud is een overschrijding ontstaan. Hierover is eerder gerapporteerd via de bestuursrapportages. Een deel van de overschrijding is gedekt door inkomsten uit leges en degeneratiekosten van eerdere glasvezelprojecten. De overschrijdingen kwamen mede
Pagina 67 van 186
O23.002911
doordat er (kleine) verkeerskundige maatregelen zijn uitgevoerd, terwijl hier geen (extra) middelen aan waren gekoppeld. Daarnaast waren er enkele ongeplande werkzaamheden (noodreparaties) noodzakelijk, maar ook de prijsstijgingen waren debet aan de overschrijding. Werken wegenonderhoud 2023 De meeste werken zijn volgens planning verlopen en uitgevoerd. Hieronder volgt een greep uit de werkzaamheden van 2023: • Investeringswerken (onderdeel € 3 miljoen): o Weg Arum fase 1: deels uitgevoerd o Weg centrumgebied Wons: voorbereid en uitvoering 2024 o Weg Julianastraat IJlst: in voorbereiding o Weg Dijksterbuursterlaan Kimswerd: in uitvoering • Asfaltverhardingen op onder andere de volgende locaties: o Schwartzenbergwei te Hichtum (binnen en buiten de bebouwde kom) o De Geast tussen Kubaard en Littenserbuorren o Slachte te Wommels o Trekwei te Workum o Aenkommenwei tussen Easterein en Itens • Cementbeton verhardingen op onder andere de volgende locaties: o Exmorraweg / Bolwarderweg te Bolsward o Slachte te Wommels o Menno Simonstraat te Witmarsum • Elementenverhardingen (bestrating) op onder andere de volgende locaties: o Sanhorst / Jagersherne te IJlst o Roordastrjitte te Nijlân o Boppelans en Janketrompstrjitte te Warns • Halfverhardingen (omvormen naar KoTrec1 toplaag) op onder andere de volgende locaties: o Engwierderlaan te Makkum o De Cingel / Easthimmer Mar te Oosthem o Dr.
Boumaweg te Sneek (Julianapark) o totaal circa 5.000 m2 • Overige werkzaamheden door de hele gemeente heen: o klein onderhoud elementen (waaronder bestrijden boomwortelopdruk) o klein onderhoud asfaltverhardingen o opfrissen markeringen en belijningen o conserveren asfaltverhardingen o aanbrengen bermverhardingen Onderdeel straatmeubilair, bebording en bewegwijzering Reguliere kerntaken De reguliere kerntaken bestaan vooral uit verzorgend onderhoud, technisch onderhoud en vervangen van kapot straatmeubilair (prullenbakken, bankjes, afzetpaaltjes) en verkeersborden. Dit wordt grotendeels door onze eigen dienst uitgevoerd. Deze collega’s worden ook beurtelings ingezet bij storingsdienst buiten de reguliere werktijden (piket). Ondersteuning evenementen De collega’s van straatmeubilair worden tevens ingezet voor ondersteunende activiteiten bij evenementen. Te denken valt aan het transport en beschikbaar stellen van gemeentelijke dranghekken en diverse bijkomende werkzaamheden. Dit betekent in de praktijk dat er relatief veel inspanning wordt gedaan, dat ten koste gaat van de reguliere kerntaken. Tevens sluit de praktijk niet meer goed aan bij het beleid uit 2014 en valt niet altijd goed uit te leggen waarom er verschil is tussen ondersteuning bij soortgelijke evenementen.
De voorziene actualisatie van het beleid ondersteuning evenementen is niet gerealiseerd in 2023, wel zijn de werkafspraken aangescherpt. Het voornemen is om in de toekomst alsnog dit beleid te actualiseren.
1 KoTrecis een gesloten verharding met hoge sterkte ontwikkeld voor intensief gebruikte fietspaden, toegangswegen en parkeerplaatsen.
Pagina 68 van 186
O23.002911
NBd bewegwijzering Naar aanleiding van eerdere inventarisatie van bestaande NBd bewegwijzeringen (voormalige ANWBbewegwijzeringen), is in 2023 begonnen met een eerst grote opdracht voor het onderhouden en realiseren van vervangingen. Deze eerst opdracht wordt in 2024 verder uitgevoerd, opgeleverd en afgerekend. Vervolgens worden de komende jaren voor verdere noodzakelijke werkzaamheden opdrachten geformuleerd en gegeven. Circulariteit In 2021 zijn bio composiet verkeersborden aangeschaft (Nabasco). Dit zijn verkeersborden, die gemaakt zijn van een combinatie van riet, kalk en biohars. In 2022 is het merendeel van deze borden aangebracht. In vervolg hierop zijn ook in 2023 bio composiet borden aangeschaft en aangebracht. Alvorens om de komende jaren bio composiet toe te blijven passen, wordt eerst een evaluatie uitgevoerd naar deze toepassing. Onderdeel kabels en leidingen Formatie vakgroep en dekking kosten De vakgroep kabels en leidingen verleent vergunningen en instemmingsbesluiten voor werkzaamheden van telecom- en nutsbedrijven. Tevens houdt deze vakgroep toezicht op de uitvoering van werkzaamheden van telecom- en nutsbedrijven. Voor de vergunningen en instemmingsbesluiten worden leges geheven. Voor het toezicht krijgt de gemeente deels een vergoeding vanuit de leges en deels vanuit degeneratiekosten (toekomstige straatwerkkosten).
De gemeente verzorgt ook het toezicht op glasvezelprojecten en netwerkverzwaringen (NuLelie). De vergoedingen uit leges en degeneratiekosten blijken echter onvoldoende om deze kosten te dekken. In 2024 wordt bekeken hoe de kosten voor formatie en dekking beter in balans gebracht kunnen worden. Gebruik van projectenmodule MOOR In het verleden werden gemeentelijke projecten op een vrij statische manier gedeeld met netbeheerders via tweejaarlijkse coördinatie overleg. In de praktijk bleek dat er zich bijna dagelijks of wekelijks nieuwe gemeentelijke projecten en werkzaamheden aandienen. Vanuit de behoefte om de informatieverstrekking meer dynamisch en digitaal te maken, is na goede ervaringen met een pilot de projectenmodule binnen de applicatie ‘MOOR’ aangeschaft. Deze applicatie was al in gebruik bij de gemeente voor het verwerken en afhandelen van vergunningen/instemmingsbesluiten en meldingen van werkzaamheden van nutsbedrijven. De verwachting en de hoop is dat netbeheerders in de toekomst dit platform ook meer gaan gebruiken om hun projecten in een vroeg stadium kenbaar te maken. De module is voor het operationele deel van de projecten nu in werking. Het zal nog enige tijd vergen om het gebruik van de module te optimaliseren. Vooral de meerjarenplanning - het strategische deel - zou hier ook een plek moeten krijgen.
Het uiteindelijke doel van het delen van elkaars informatie is het zo beperkt mogelijk houden van enerzijds overlast en anderzijds ook de totale maatschappelijke kosten. Glasvezelprojecten Er zijn in 2022 en 2023 op grote schaal glasvezelkabels aangelegd ten behoeve van onder andere snel internet. Dit krijgt de komende jaren ook een vervolg: Delta Fiber in Sneek (2024 en 2025) en de aankondiging van Glaspoort (12 bedrijventerreinen in de loop van 2024). Door de vele inzet op het gebied van vergunningen en toezicht zorgt dat voor extra kosten. In 2023 heeft een afrekening plaats gevonden op gebied van leges en degeneratiekosten van reeds afgeronde projecten uit 2022 en 2023 (een inhaalslag). Deze inkomsten zijn echter grotendeels gebruikt om tegenvallers op gebied van wegenonderhoud te financieren (n.a.v. overschrijding). Hierover is gerapporteerd in de bestuursrapportages. Daarom zijn deze middelen niet meer beschikbaar om toekomstige gebreken ten gevolge van de aanleg van glasvezelskabels te herstellen, waar deze inkomsten aanvankelijk wel voor bedoeld zijn. Dit betekent een verhoogde kans op restschades, achteruitgang van de algemene kwaliteit van straten/trottoirs en toename van ongelukken/valpartijen en bijkomend letsel en schadeclaims.
Pagina 69 van 186
O23.002911
Uitbreiding elektriciteitsnet Netbeheerder Liander gaat de komende jaren het elektriciteitsnet uitbreiden, dit staat bekend onder de projectnaam NuLelie. In 2022 en 2023 is veel inzet gepleegd in voorbereidende werkzaamheden als bepaling locaties van nieuwe transformatorhuisjes en vergunningverlening. Eind 2023 is Liander gestart met de aanleg van het eerste middenspanningsnet Sneek – Tirns; deze werkzaamheden lopen door tot Q3-2024. Het definitief maken van de leidingtracés bij de vergunningverlening levert de nodige discussies op en conflicteert met enige regelmaat met de belangen van gemeentelijks assets van wegen, water en groen. Dit leidt vervolgens ook tot vertraging in het vergunningsverleningsproces en daarmee kan zelfs netcongestie (“filevorming” op elektriciteitsnetwerk) zich gaan voordoen. E-coördinator In 2023 is een zogenaamde E-coördinator aangesteld. Die begeleidt en coördineert het proces van plaatsen van elektronische objecten in de openbare ruimte, zoals transformatorhuisjes en laadpalen. Het is hierbij van belang om integraal te beoordelen waar dergelijke objecten worden geplaatst. Warmtenetten De eerste voorbereidingen op de aanleg van warmtenet Heeg zijn in 2023 begonnen. De vakgroep Kabels & Leidingen heeft hierbij een adviserende rol.
Hierbij zijn ervaringen opgedaan wat deze initiatieven betekenen in de processen van voorbereiding, vergunningverlening en toezicht. Er moeten nog afspraken en processen worden ontwikkeld over deze werkzaamheden en diensten, maar naar verwachting gaat hier formatief de nodige inspanning geleverd moeten worden. Warmtenet Heeg kan daarmee ook als soort van pilot worden beschouwd. Openbare verlichting en VRI’s (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de kerntaken van beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Wij dragen zorg voor storingscommunicatie met de aannemer, stellen deelopdrachten aan de aannemer op en zijn zelf inhoudelijk verantwoordelijk voor voorbereiding, toezicht, financiële afrekening en controle op juistheid en volledigheid van data mutaties van deelopdrachten. De Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. (OVEF) ondersteunt de gemeente door het verzorgen van het contractbeheer met de aannemer, het verwerken van data mutaties, het berekenen van het energie verbruik en is procesmatig aanspreekpunt voor de netbeheerder. De gecontracteerde aannemer lost storingen en schades op, draagt zorg voor schadeverhaal en voert een groot deel van de vervangingen een (deel)projecten, bijvoorbeeld nieuwe aanleg, uit. De vervangingsopgave is een doorlopend proces en wordt conform een vervangingsprogramma uitgevoerd.
Daarbij wordt tegenwoordig overgeschakeld op energiezuiniger ledverlichting, is er aandacht voor het voorkomen van lichthinder, het creëren van een zo gelijkmatige lichtverdeling, maar wordt ook gekeken of lichtmasten achterwege kunnen blijven. Investeringskredieten In 2022 was al een bedrag van € 1.100.000,- vrijgemaakt voor het vervangen van openbare verlichting om zo in te lopen op vervangingsachterstanden. In samenwerking met onze onderhoudsaannemer is in 2023 een proces doorlopen om deze middelen in te zetten voor het vervangen van 3000 functionele armaturen (lampen en toebehoren). De opdrachtformulering hiervan is in 2023 afgerond en de 1e deelopdrachten zijn verstrekt. De uitvoering hiervan gaat in 2024 van start en het streven is om in 2024 alle 3000 armaturen te vervangen. Naar verwachting is het aandeel led technologie dan opgelopen naar circa 60%. In 2023 is nogmaals een vervangingsbudget van totaal € 900.000,- beschikbaar gesteld om de vervangingsachterstanden nog verder in te lopen. In 2024 worden opdrachten geformuleerd om deze vervangingen te realiseren. Parallel aan bovengenoemde investeringen wordt de meerjarige vervangingsopgave verder uitgewerkt in een beleid- en beheerplan en wordt het meerjarige investeringsprogramma hierop aangepast.
Pagina 70 van 186
O23.002911
In 2023 zijn onder andere de volgende werkzaamheden conform planning uitgevoerd: • planmatig circa 500 armaturen vervangen en aanbrengen op diverse locaties; • planmatig circa 175 masten vervangen en aanbrengen op diverse locaties (inclusief schademasten); • (ver)plaatsen van masten en armaturen voor projecten (nieuwbouw, riolering); • voorbereiding en opdrachtverstrekking uitvoering lichtplan centrum Bolsward fase 1 en 2 (uitvoering zelf 2024); • vervangen oud binnenwerk van circa 1.000 Libra armaturen naar led technologie; • planvorming en opdracht vervangen 3.000 functionele armaturen (uitvoering vanaf 2024); • bovengenoemde heeft geleid tot een groei van een percentage led technologie van 40% naar 51%; • ten opzichte van 2013 is het energie verbruik ten gevolge van verledden al met 35% gereduceerd. Verkeersregelinstallaties (programma 2, hoofdtaakveld Mobiliteit) De gemeente is nog in het bezit van 5 verkeersregelinstallaties (VRI’s), allen in Sneek gesitueerd. Deze VRI’s zijn technisch aan het einde van hun levensduur en vooral de hard- en software van de bediening is dermate verouderd, dat vervangende materialen steeds moeilijker verkrijgbaar zijn. Voor het vervangen van de VRI’s waren geen middelen.
Wegens storingen bij een van de VRI’s zijn in 2023 extra kosten gemaakt en dit heeft geleid tot een overschrijding van circa € 15.000,- wat overeenkomt met meer dan 50% van dit onderhoudsbudget. Openbaar groen (programma 2, hoofdtaakveld Leefomgeving) De geplande onderhoudswerkzaamheden zijn voor een groot deel uitgevoerd. Op 5 juli jl. trok storm Poly over ons land. Eén van de zwaarste zomerstormen van de afgelopen 50 jaar. Zo’n 100 bomen zijn omgewaaid en veel bomen zijn beschadigd en daarna veiliggesteld. De schade bedroeg zo’n € 200.000. Het bomenbestand is afgelopen jaar, ondanks dit verlies aan bomen, toegenomen met 386 stuks. Totaal staan er nu 52.688 geregistreerde bomen in onze gemeente. Daarnaast zijn er in 2023 21.853 heesters geplant.
In het kader van haar 100-jarig jubileum bood Poiesz de stad Sneek een plantsoen voor het station aan. Naast vaste planten en heesters boden zij vijf grote bomen van 15 jaar oud aan. Eerder dit jaar schonk het familiebedrijf een replica van een historische siergondel aan voor het Wilhelminapark. Dit jaar kon de Nationale boomfeestdag ook weer eens doorgaan. In Warns werden samen met 45 leerlingen van basisschool de Meiboom bomen en hagen geplant langs de nieuwe rondweg. Vergroenen openbare ruimte Op meerdere plekken zijn overbodige verhardingen vervangen door groen. Een mooi voorbeeld hiervan is het vergroenen bij de Iewal in Woudsend. Hier zijn 14 smalle tuinen aangelegd in de straat die door bewoners zelf worden onderhouden. Een ander voorbeeld is het vergroenen van het plein bij het museum Houtstad IJlst.
Pagina 71 van 186
O23.002911
Actie Steenbreek De missie van Steenbreek is het vergroenen van onze leefomgeving door organisaties, ondernemers en inwoners te informeren, te enthousiasmeren en actief te betrekken bij de vergroening van hun omgeving. Eén van onze acties is het aanbieden van geveltuinen. Dit jaar zijn er weer 44 geveltuinen bijgekomen. Tot nu toe zijn er 465 aangelegd in 24 dorpen en steden. Naast de geveltuinactie organiseerden we samen met Groei en Bloei de prijsvraag ‘Meest vergroende tuin van Súdwest-Fryslân’ met inspirerende inzendingen. Ook werden er door Groei en Bloei prijzen uitgereikt voor de mooiste geveltuinen. Dit voorjaar is een tegel inruilactie georganiseerd In Sneek en Bolsward. Bewoners konden tegels inruilen voor planten en fruitboompjes. Met het project Vergoenen voortuinen in Lemmerweg-West is de gemeente tweede geworden (uit 22 inzendingen) in de strijd om de landelijke Steenbreektrofee. Deze pilot was een samenwerking van gemeente, Accolade, de praktijkschool de Diken en Donker Groen.