Bijlage 1 - Bestuursrapportage oktober, november, december 2024

Tijdelijk is nu in Bolsward-noord hiervoor een leegstaande locatie huurwoning beschikbaar gesteld. Er wordt nog onderzocht of dit toekomstige netwerkcentrum in de Kerkstraat ondergebracht kan worden. In Sneek is aan de Veemarkt een voorloper van de laagdrempelige steunpunten zelfregie en herstel gerealiseerd. Diverse organisaties gaan hier gezamenlijk een ontmoetingsruimte voor psychisch kwetsbare inwoners realiseren. Afgelopen maanden is een verkenning uitgevoerd naar uitbreiding van het woonzorgaanbod voor de groep jongvolwassen die in Súdwest-Fryslân dreigen uit te vallen. Zij dreigen door uiteenlopende omstandigheden dakloos te raken en hebben op meerdere leefgebieden ondersteuning nodig. Deze groep jongvolwassenen wordt ook wel beschreven als ‘bankhoppers’. Een bankhopper is een jongere, tussen de 16 en 25 jaar, zonder thuis, die tijdelijk verblijft binnen zijn of haar netwerk. Deze jongvolwassenen hebben ondersteuning nodig, omdat zij een achterstand laten zien in vaardigheden op meerdere leefgebieden waardoor zelfstandig wonen (nog) te hoog gegrepen is. Om op korte termijn te komen tot huisvesting voor primair de SWFbankhoppers wordt vanuit een projectgroep gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe woonvorm voor kwetsbare jongeren.

We verkennen diverse locaties en panden waar deze jongeren mogelijk kunnen worden begeleid en ondersteund bij het ontwikkelen van woonvaardigheden om de stap naar volledig zelfstandig wonen te maken.

Pagina 19 van 89

Stichting de Herberg is in de jaren ’80 vanuit de gezamenlijke kerken in Sneek en omstreken opgericht als noodopvang voor de samenleving van Sneek en een doorgangshuis geworden voor mensen die plotseling, om diverse redenen, op straat komen te staan. Door onder andere de steeds complexere problematiek van de doelgroep van de Herberg, terugloop van vrijwilligers, krapte op de woningmarkt en terugloop van het aantal bestuursleden heeft het bestuur aangegeven de activiteiten te moeten beëindigen. Omdat de vraag naar noodopvang nog steeds groot is, heeft De Herberg samenwerking gezocht met stichting De Schuilplaats en gemeente Súdwest-Fryslân. Het is wenselijk dat de activiteiten van de Herberg, aangepast aan de huidige tijd, onder een andere vlag kunnen worden voortgezet. Hiervoor wordt in samenwerking een visie ontwikkeld en een uitvoeringsplan opgesteld. Pand6 in Sneek is een laagdrempelige inloopvoorziening waar mensen komen die verslaafd en/of dak- en thuisloos zijn. In Pand6 kan men gebruikmaken van verschillende faciliteiten als douchen, wassen, computergebruik, omruilen spuiten en afhalen condooms. Daarnaast kan een tijdelijk briefadres worden aangevraagd voor inwoners die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben.

Door het vrijkomen van een verdieping in het gebouw is de mogelijkheid ontstaan te onderzoeken of er woonruimte gecreëerd kan worden voor urgente doelgroepen, zoals tijdelijke woonruimte voor ex-gedetineerden. De gemeente verkent de mogelijkheden in samenwerking met VVN, Limor, SDF. 31.

We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen, kunnen doneren (bijvoorbeeld d.m.v. website). Indicatoren/te behalen resultaat: • We faciliteren op maat initiatieven van inwoners om elkaar te helpen. Toelichting: Dit valt onder het hulpfonds bestaanszekerheid, zie nummer 42 voor de toelichting.

32.

We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis en opvoedingssituatie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We faciliteren verschillende programma’s om ouders laagdrempelig te ondersteunen bij (kleine) opvoedproblemen of dilemma’s. • Met partners uit het primair en voortgezet onderwijs en GGD Fryslân zetten we in op het versterken van ouderbetrokkenheid en -verbondenheid bij ouders van tieners. Toelichting: Wat je als kind meemaakt is van invloed op hoe je later als volwassene bent en hoe je met de uitdagingen die bij het leven horen, omgaat. In onze aanpak kiezen we voor de levensloopbenadering: we kijken naar het hele leven, van (pre-)conceptie tot de dood. Dit begint al tijdens de eerste 1000 dagen. Hierin worden aanstaande ouders voorbereid op wat komen gaat. Dit doen we van licht preventief tot de zwaardere vormen van preventie. Om gezond en gelukkig te zijn is het belangrijk dat een aantal basisvoorwaarden op orde zijn. Dit geldt voor alle mensen. Daarom is het belangrijk dat we investeren in deze basisvoorwaarden. Daarnaast kijken we naar gebeurtenissen in het leven, waarbij een risico bestaat dat er problemen ontstaan. De gedachte hierbij is dat hoe beter de basis op orde is, hoe beter je weet om te gaan met deze veranderingen. De belangrijkste partners hierbij zijn GGD Fryslân, Sociaal Collectief en Humanitas.

Samen met hen proberen we steeds de programma’s te verbeteren en verder te ontwikkelen. Zo draait bij ons nu de pilot Kind aan Huis van Humanitas. Hierbij worden kinderen, die het thuis even niet makkelijk hebben, opgevangen bij vrijwillige gastgezinnen. Uit de Jeugdmonitor blijkt dat 80% van de kinderen in een gezin met twee ouders opgroeit. Ook weten we dat steeds meer kinderen bij een ouder of in een samengesteld gezin opgroeien en dat dit percentage groeiende is. Dit verloopt niet altijd soepel en we zien een groeiende behoefte aan ondersteuning hierbij. Daarom bieden we verschillende vormen van ondersteuning aan. Van heel preventief, zoals de ouderschapsbelofte en het relatie- en ouderschapspunt, tot ondersteuning bij complexe relatieproblematiek.

Pagina 20 van 89

Ook in de tienertijd bieden we ondersteuning. Hierbij is het belangrijkste programma Cool Súdwest, dat zich richt op de belangrijkste factoren in de leefomgeving van jongeren waarvan bekend is dat zij het risico op middelengebruik verkleinen (beschermende factoren) of het risico vergroten (risicofactoren). De aanpak bestaat uit vier pijlers. Een van de pijlers is ouderbetrokkenheid. Deze pijler vullen we onder andere met de pilot Triple P. Deze is gestart in Bolsward en Koudum in samenwerking met het basis- en voortgezet onderwijs. Triple P staat voor Positive Parenting Program en is een methode waarin ouders een positieve opvoedstijl aanleren. Het programma bestaat uit verschillende onderdelen, van een publiekscampagne, lezingen en workshops tot korte gesprekken over alledaagse opvoedvragen en intensieve individuele begeleiding. Wij zetten in op de eerste drie niveaus. Er wordt al langer met Triple P gewerkt, maar dit is voornamelijk op de jonge jeugd (0-6 jaar) gericht. Deze pilot wordt landelijk begeleid en gemonitord door het Trimbos Instituut en de Family Foundation, en is onderdeel van de doorontwikkeling van Cool Súdwest. In april bestond Cool Súdwest 5 jaar. Dit hebben we gevierd met partners en ouders door bijvoorbeeld lezingen over het puberbrein te organiseren in Koudum en Sneek.

Ook hebben we met een kleine subsidieregeling dorpsbelangen, verenigingen en stichtingen gestimuleerd om activiteiten voor en met jongeren te organiseren. Daarnaast hebben we met de betrokken partners op basis van de Jeugdmonitor de inzet voor de komende twee jaar bepaald. Als laatste krijgt de Triple P-pilot ook steeds verder vorm. In zowel Bolsward als Koudum zijn ouderavonden en workshops georganiseerd voor ouders van tieners (de eerste twee niveaus). Beide vormen werden door ouders goed ontvangen. 33.

We stimuleren dat er meer activiteiten voor de jeugd zijn en laten jongeren daarbij meedenken, we werken samen met Cool Sudwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches. Indicatoren/te behalen resultaat: - Rondom iedere school is een Coolteam actief. Toelichting: Een andere pijler van Cool Súdwest is Zinvolle Vrije Tijd. Het idee is dat als tieners hun vrije tijd zinvol besteden, ze hier gelukkiger van worden en minder alcohol en middelen gebruiken. Dit gaat hand in hand met het ontwikkelen van je talenten. De jongerenwerkers, buurtsport- en cultuurcoaches werken samen met scholen en lokale verenigingen. Cool Súdwest is een ‘mienskipsoanpak. Dit houdt in dat we inzetten op de directe leefomgeving van tieners. In het kader van het lustrumjaar van Cool Súdwest konden dorpsbelangen, verenigingen en stichtingen een subsidie van € 200 aanvragen om activiteiten voor tieners te organiseren. In veel dorpen zijn groepjes volwassenen vertegenwoordigd in een vereniging of dorpsbelang die activiteiten voor tieners organiseert. Dit is ook wat we tijdens de ouderavonden van Triple P merken: betrokkenheid bij de tieners. Deze actie is afgelopen. In totaal waren er 37 aanvragen, waarvan 30 toegekend.

34.

De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten. Indicatoren/te behalen resultaat: - De inzet van de sociale raadsvrouw is verlengd tot en met 2025. Toelichting: Dit doel is behaald. De inzet van de sociaal raadsvrouw is verlengd tot en met 2025.

35.

Positieve campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen. Indicatoren/te behalen resultaat: - We onderzoeken of we een training positieve gezondheid gegeven voor de gebiedsteammedewerkers en samenwerkingspartners in een pilot gebied wijkaanpak kunnen organiseren. - We hebben 1 campagne positieve gezondheid voor inwoners opgezet.

Pagina 21 van 89

Toelichting: - De eerste twee groepen van gebiedsteammedewerkers zijn medio juli gestart met de training positieve gezondheid. - Begin dit jaar is er aandacht besteed in de media aan valpreventie, onder de naam Stevig Staan. Zie ook actiepunt 28. 36.

We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. Indicatoren/te behalen resultaat: - We zetten diverse programma’s in om de basisvoorwaarden te versterken. - Er zijn integrale ketenaanpakken voor: valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijl interventie voor volwassenen, gezonde leefstijl interventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. Toelichting: - De ketenaanpak Welzijn op Recept is provinciaal ontwikkeld, mede vanuit de ervaringen in onze gemeente. - De uitvoering van Welzijn op Recept wordt versterkt met uitbreiding in formatie van 28 uur/week in het buitengebied. Dit is per 1 mei gerealiseerd. - De integrale wijkaanpak, gericht op het verminderen van de gezondheidsachterstanden, is in april gestart in Bolsward Noord. Er worden voorbereidingen getroffen om in Workum te starten. - Vanuit de coalitie Fitaal Wiis, onderdeel van de Friese Preventieaanpak (FPA), is de ketenaanpak Valpreventie gestart. Onder de naam Stevig Staan is de campagne eind 2023 gestart en inmiddels nemen ruim 100 ouderen deel aan de cursus In Balans. - Vanuit het programma Iedereen doet mee wordt breed ingezet op kennisvermeerdering bij medewerkers van de gemeente en maatschappelijke partners over de vijf basisvoorwaarden en welke inzet (gezamenlijk) nodig is om deze te versterken.

De vijf basisvoorwaarden zijn een gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. - Voor de ketenaanpak Kansrijke Start is een goede samenwerking tussen het medisch en sociaal domein essentieel. De verloskundigen zien zwangeren al vroeg in de zwangerschap en kunnen eventuele uitdagingen signaleren en doorverwijzen naar de GGD. De GGD betrekt eventueel het gebiedsteam. Om deze samenwerking verder vorm te geven, zijn er twee lokale aanjagers (GGD en gebiedsteam) aangewezen. - Op 6 februari komt de geboortezorgketen bijeen. Doel van deze middag is verder versterken van de samenwerking en aandacht te vragen voor de basisvoorwaarden.

37.

We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Aanpak voor jeugd en jongeren op het thema voeding is ontwikkeld. • De wijkaanpak ‘Een rookvrij leven voor iedereen’ wordt uitgevoerd. • We stimuleren scholen tot het behalen van het vignet Gezonde School. Toelichting: • In Bolsward draait de pilot In Gesprek Over Roken. Dit sluit aan bij de aanpak Rookvrije Generatie. Dit wordt uitgevoerd door de GGD en Sociaal Collectief met als doel meer rokers begeleiden naar (gratis toegankelijke) stoppen met roken begeleiding. Dit is een aanvulling op wat we al eerder ontwikkeld hebben binnen het programma De Rookvrije Generatie. • Door het Gezond en Actief Leven Akkoord hebben we ons gecommitteerd aan een ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Dit doen we samen met De Fryske Marren. Hierin worden we ondersteund door GGD Fryslân, die het afgelopen jaar in kaart heeft gebracht welke stappen we hierin het beste kunnen nemen. • Voor dit thema in het kader van GALA/FPA is een lokale aanjager gestart, met financiering via de FPA (Friese Preventieaanpak). • Het aantal jongeren dat vapet en rookt, neemt schrikbarend toe. Dit is een verontrustende ontwikkeling. We willen onderzoeken of we samen met alle VO-scholen een gezamenlijke aanpak kunnen ontwikkelen in Súdwest-Fryslân. Hiervoor hebben we Wanda de Kanter uitgenodigd.

Zei is longarts en activist tegen de tabaksindustrie. Scholen erkennen het

Pagina 22 van 89

probleem. Vervolgens is aan scholen gevraagd of zij samen met VNN, GGD en ons hierin willen optrekken. Dit hebben ze in beraad. • • •

38.

We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • In de sportkantines is roken en drugsgebruik reeds niet toegestaan. • We verbeteren de handhaving op verstrekken alcohol aan jeugdigen in sportkantines. • We stellen een alcohol- en handhavingsplan op in het kader van de alcoholwet. Toelichting: We onderzoeken de mogelijkheden voor het alcohol- en handhavingsplan. De GGD bezoekt verschillende sportkantines. Mocht hier sprake zijn van alcoholverstrekking aan jongeren, dan gaan zij in gesprek over welke mogelijkheden er zijn.

Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen:

2023

2024

2025

2026

2027

Nieuwbouw Klameare

60

60

198

198

198

Subsidieregeling verduurzaming ontmoetingsplaatsen

0

75

150

225

300

Ondersteunen ontmoetingsplaatsen aandachtswijken en -dorpen

40

40

40

40

40

Subsidiëren laagdrempelige activiteiten

50

50

50

50

50

Voorfinanciering SPUK (Preventie)

140

0

0

0

0

Verhogen waardering mantelzorgers naar 100 euro

45

45

45

45

45

Investeren in preventie en vroegtijdige signalering (Helpen ouders in thuis en opvoedsituatie)

15

15

15

15

15

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken

39.

Ouderen, hulpbehoevenden en mensen met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, psycho¬sociale aandoeningen) worden thuis bezocht door ambtenaren die invoelend en meedenkend zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op kantoor. Toelichting: De gebiedsteammedewerkers gaan na een melding in principe altijd voor een eerste gesprek op huisbezoek bij de inwoner en indien nodig ook daarna nog. Dit is de basis van waaruit zij handelen.

40.

Het Gebiedsteam en overige medewerkers organiseren laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en heeft wekelijks zitting in een ontmoetingsruimte in wijk, dorp of kern. Indicatoren/te behalen resultaat: Inloopspreekuren Er zijn door de gebiedsteams inloopspreekuren ingericht in Workum, Makkum en Koudum. De inloopspreekuren vinden plaats in huisartsenpraktijken. In Koudum is de locatie De Klink, waar ook het Stipepunt zit. De pr voor de inloopspreekuren wordt geregeld, met daarin vermeld de data van de inloopspreekuren en locaties. Berichtgeving hierover wordt met regelmaat herhaald in de verschillende media. Daarnaast zijn de schoolmaatschappelijk werkers uit de gebiedsteams aangesloten bij en aanwezig in de scholen.

Pagina 23 van 89

Toelichting: Inloopspreekuren Er zijn door de gebiedsteams weer inloopspreekuren ingericht in Workum, Makkum en Koudum. In Koudum is de locatie De Klink. Hier zitten onder andere ook het Stipepunt. De pr voor de inloopspreekuren wordt geregeld, met daarin vermeld de data van de inloopspreekuren en locaties. Berichtgeving hierover zal met regelmaat herhaald worden in de verschillende media. We doen eerst ervaring op in de drie genoemde plaatsen, zodat er een goed fundament ligt om het initiatief verder uit te rollen. Daarnaast zijn de schoolmaatschappelijk werkers uit de gebiedsteams aangesloten bij en aanwezig in de scholen. Gebiedsgerichte aanpak – gemeente dichtbij Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de gebiedsteammedewerkers onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. In de Gezondheidsnota 2022-2026 is de ambitie beschreven om in vier wijken/buurten te starten met een integrale wijkaanpak. Met deze integrale aanpak willen we een beweging in gang zetten om meer positieve gezondheid in de dorpen/wijken te brengen. We sluiten aan bij de leefwereld van de inwoners, nodigen hen uit om aan de slag te gaan met dat wat voor hen het meest urgent is. Hierbij blijft het eigenaarschap bij de inwoners en vervullen zij zelf een actieve rol, zowel individueel als collectief (inwoners met elkaar).

We werken daarnaast aan ‘de context’/omgeving van de inwoners. De afgelopen jaren hebben we geleerd dat het belangrijk is met een brede(re) blik naar de aandachtswijken en -dorpen te kijken en dus oog voor deze context te hebben. Hier liggen vaak veel kansen die positief bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van inwoners. Voorbeelden zijn bestaanszekerheid, gezonde leefomgeving, mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, et cetera. Hierbij horen ook de professionals in de wijk en publieke- en private partijen. Doel is om de samenwerking en het (integrale) aanbod te optimaliseren. Sociaal Collectief levert de projectleider die de vier wijkaanpakken aanjaagt. De projectleider is halverwege 2023 gestart. Er is een koersdocument geschreven en er volgt per wijk/buurt een concreet plan van aanpak. Sinds mei 2024 is er binnen het gebiedsteam meer tijd vrijgemaakt om in deze ‘nieuwe’ aanpak te participeren. Voor gebiedsteammedewerkers betekent dit af en toe een andere manier van werken, waarbij we actiever op zoek gaan naar de vragen van de inwoner en inzetten op aanwezig en dichtbij zijn. Begin 2024 is ervoor gekozen om met de eerste wijkaanpak in Bolsward Noord te starten. Er is een kerngroep geformeerd, bestaande uit de projectleider, gemeente (beleid en uitvoering), Sociaal Collectief en GGD.

Daarnaast is er een klankbordgroep van inwoners, uit de wijk Bolsward Noord, samengesteld die met de projectleider nadenkt over de leefbaarheid in de wijk. In Bolsward zijn met inwoners op verschillende momenten ‘buurtbabbels’ georganiseerd. (67 inwoners gesproken). Er is met de inwoners gesproken over de leefbaarheid in de wijk Bolsward Noord en eventuele verbeterwensen. Inwoners gaven (o.a.) aan behoefte aan (meer) contacten met andere inwoners te hebben. Daarnaast speelden vragen rondom bestaans(on)zekerheid een rol. Op basis van de buurtbabbels wordt een buurtagenda ontwikkeld. Samen met de ketenpartners zijn inmiddels diverse acties in gang gezet, zoals afstemming over het realiseren van een eventuele ontmoetingsplek, contacten met woningbouwcorporatie over sloop- en nieuwbouw in deze wijk, verbinding met het project ‘in gesprek over roken’, verkennen gezamenlijke activiteit met SWF Tichtby, et cetera. Ook zijn in Workum rondom ‘de Ikkers’ de eerste stappen gezet voor het ontwikkelen van een wijkaanpak. Hierin is nauwe samenwerking met de hoofdaanbieder WMO en woningcorporatie Dyn Hûs. Daarnaast is er ook afstemming met de huisartsenpraktijk in Workum. Eind november is een kick-off georganiseerd om een gezamenlijke start te maken met deze aanpak. Hier waren diverse netwerkpartners en buurtbewoners bij betrokken.

Op dit moment fungeert de voormalige school ‘It Finster’ als ontmoetingsplaats voor de buurt. Hier vinden wekelijks diverse activiteiten voor en door inwoners plaats. Omdat dit pand te zijner tijd gesloopt wordt, vindt er onderzoek plaats om deze activiteiten te laten plaatsvinden in de Klameare. SWF Tichtby SWF Tichtby heeft wekelijks inloopmomenten op ruim 10 locaties, nl Bolsward, Dearsum, Heeg, Hindeloopen, Makkum, Sneek (4 locaties), Stavoren, Witmarsum, Wommels, Workum en Woudsend. Daarnaast organiseert SWF Tichtby eenmalige inloopmomenten in de wijken en dorpen. Ook leggen de medewerkers huisbezoeken af en doen zij verschillende belacties. SWF Tichtby werkt met vijf ervaringsdeskundige medewerkers. Zij helpen inwoners dichtbij, vanuit vertrouwen en met maatwerk onder andere met het aanvragen van minimaregelingen, Pagina 24 van 89

energiebespaartips en advies over isolatiesubsidies, en met een nieuwe start voor gedupeerden van de toeslagenaffaire in het kader van de brede ondersteuning. Met de inzet van deze medewerkers, een gebiedsgerichte en datagedreven aanpak en een uitgebreide communicatieaanpak werkt SWF Tichtby aan het vergroten van het bereik van de verschillende regelingen. Dit heeft er mede toe geleid dat het bereik van de energietoeslag dit jaar is uitgekomen op 90 procent. Het bereik van andere minimaregelingen steeg vorig jaar al van 40 % naar 60 %. Nieuw in de communicatieaanpak van SWF Tichtby is een contentplanning. Dit houdt in dat wordt gewerkt met thematische campagnes, waarbij de verschillende regelingen onder de aandacht worden gebracht op het moment dat deze voor inwoners spelen. Bijvoorbeeld de AV Frieso in november/december. Hiervoor zijn samen met De Friesland/BS&F extra inloopmomenten georganiseerd in Sneek, Bolsward en Workum. Deze inloopmomenten zijn met veel communicatie ondersteund. SWF Tichtby werkt op de locaties en daarbuiten ook met andere partijen samen, waaronder de Papierwinkel, de sociaal raadsvrouw en de gebiedsteams. Op de locaties in Sneek (Sudwesthûs) en Bolsward is het gebiedsteam inmiddels bij SWF Tichtby aangesloten met eigen spreekuren, waarbij inwoners ook gezamenlijk worden geholpen. Er wordt gekeken naar verdere samenwerking op andere locaties.

Een voorbeeld is Empatec, waar SWF Tichtby al een maandelijks inloopmoment heeft. Verder werkt SWF Tichtby domeinoverschrijdend (duurzaamheid) aan het terugdringen van energiearmoede, onder meer met de inzet van de energiecoach in de wijken en dorpen. Inwoners geven aan dat deze aanpak werkt. De ervaringsdeskundige medewerkers van SWF Tichtby maken de verbinding met de inwoner, signaleren problemen op tal van terreinen, helpen vaak direct of verwijzen actief door naar de juiste loketten binnen en buiten de gemeente. Het gaat hierbij niet alleen om inkomensregelingen, maar om uitdagingen op tal van gebieden, zoals schulden, zorg, veiligheid en huisvesting. Bezoekers van de inloopmomenten waarderen deze dienstverlening in hoge mate, zo blijkt uit een SWF Tichtby-enquête. Opvallend is verder dat bijna driekwart van de bezoekers terugkomt voor hulp. Met deze werkwijze draagt SWF Tichtby bij aan het herstel van het vertrouwen in de overheid.

Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Laagdrempelige dienstverlening tichtby

Nr.

2023

2024

2025

2026

2027

100

0

0

0

0

Actiepunt Hoofdtaakveld Lichte en Specialistische ondersteuning

41.

We investeren in een aanpak armoede, ook voor kinderen. De bestaande regelingen worden beter gecommuniceerd. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaat: • We vereenvoudigen het aanvragen van minimaregelingen. • We passen onze website aan zodat regelingen gemakkelijker te vinden zijn en laaggeletterden de mogelijkheid hebben om informatie te beluisteren. Toelichting: Voor diverse minimaregelingen zijn de aanvraagprocedures reeds vereenvoudigd. Dit proces wordt doorontwikkeld om zoveel mogelijk regelingen hierin mee te nemen. Vanuit SWF Tichtby wordt actief en continu ingezet op de communicatie van de diverse regelingen en wordt er ondersteuning geboden bij het aanvragen (indien gewenst door de inwoner). Op de website is nu een aparte pagina ‘Check je recht’ gerealiseerd waar door het beantwoorden van een aantal vragen in één oogopslag het (mogelijke) recht op bepaalde regelingen in te zien is. Daarnaast is er vanaf deze zomer een contentplannig voor een heel jaar ontwikkeld zie punt 40.

Pagina 25 van 89

De gemeenteraad heeft op 26 september 2024 besloten om de Individuele inkomenstoeslag en de Bijdrageregeling ambtshalve toe te kennen aan inwoners met een uitkering van de gemeente. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om één formulier aan te bieden voor het aanvragen van meerdere regelingen. Dit draagt bij aan het vergroten van het bereik en het vereenvoudigen van aanvragen. Hiermee zetten we in op pro-actieve dienstverlening. We zetten deze lijn door en zijn doorlopend opzoek naar nieuwe mogelijkheden. 42.

We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben in 2023 het fonds Stipe Tichtby beschikbaar gesteld. Toelichting: Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, die gericht zijn op het verminderen van koopkrachtverlies van onze inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) lopen door tot eind 2025. Er is door team communicatie een flyer ontwikkeld en eind augustus 2024 is een artikel in Groot Sneek en op de gemeentelijke website geplaatst. In 2024 hebben 72 inwoners gebruik gemaakt van het noodfonds met een gemiddelde van 6 per maand. De meeste aanvragen gaan om tandartskosten en de aanschaf van een bril. Vanuit de subsidieregeling zijn kleine maatschappelijk initiatieven bekostigd zoals voedselkasten, maar ook een subsidie voor de aanschaf van een kledingbus.

43.

We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaat: - We brengen met SWF Tichtby onder andere minimaregelingen en kindpakket onder de aandacht. Toelichting: Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027). Hiermee blijven we inzetten op nauw(er) contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Vanaf september 2023 zijn we gestart met een grote communicatiecampagne om de diverse minimaregelingen onder de aandacht te brengen. We zien op basis van data duidelijk dat vanaf begin september (start communicatiecampagne) het aantal aanvragen toeneemt ten opzichte van dezelfde periode in 2021 en 2022. Aan het einde van 2023 hadden we meer aanvragen (circa 3100) dan de jaren ervoor (2022; 2700 en 2021; 2400). Over 2024 zijn er circa 3.750 aanvragen voor minimaregelingen gedaan. Dat is inclusief 850 ambtshalve toegekende aanvragen.

Het totaal aantal huishoudens dat we daarmee hebben bereikt ligt op 3.008. Volgens de laatst bekende cijfers van het CBS over 2022 zijn er in onze gemeente 4.883 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Ons bereik voor 2024 ligt daarmee op bijna 62%. Bereik energietoeslag Het bereik van de energietoeslag ligt in 2024 op circa 90%. Dit is vergelijkbaar met 2023. De energietoeslag was een tijdelijke regeling en liep tot 1 juli 2024.

Pagina 26 van 89

44.

We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaat: - We verstrekken vouchers voor witgoedwissel. - We ondersteunen mensen met een laag inkomen bij het energiezuiniger maken van de woning. Toelichting: We pakken de armoedebestrijding en energietransitie gezamenlijk op met een langjarig integraal traject. We ontwikkelen hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede. Zie ook speerpunt 18 van programma ruimte. De raad heeft op 28 september 2023 ingestemd met de subsidieregeling Witgoedvervanging en de subsidieregeling Bodem- of vloerisolatie. Inwoners die tot de doelgroep behoren zijn uitgenodigd om gebruik te maken van deze regelingen. Een aanvraag indienen voor bodem- en vloerisolatie kan tot 1 november 2024. De subsidieregeling Witgoedvervanging is verlengd tot 1 april 2025. Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we vanaf de start tot nu 4.441 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed. Woningeigenaren kunnen zonder ecologisch onderzoek en een omgevingsvergunning hun woning laten isoleren door een isolatiebedrijf dat natuurvriendelijk isoleert. Dit heeft voornamelijk betrekking op spouwmuurisolatie en dakisolatie vanaf de buitenzijde. Dat heeft het Kabinet op 28 mei 2024 laten weten aan de Tweede Kamer.

Met de methodiek Natuurvriendelijk isoleren (NVI) maken isolatiebedrijven gebouwen van tevoren natuurvrij en registreren ze hun werkzaamheden in een meldingsapplicatie. Het bijhouden van werkzaamheden is van belang, omdat landelijk is afgesproken dat maximaal 6% van de gebouwen per CBS-buurt geïsoleerd mag worden: 3% voor 2024, 2% voor 2025 en 1% voor 2026. Hierdoor kunnen we meer doen om mensen te helpen hun woning te verduurzamen. Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Daarnaast heeft het college van B&W op 11 juni 2024 de Subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie vastgesteld. Deze regeling is bedoeld voor woningeigenaren met een woning met een WOZwaarde van maximaal € 295.000,- en een energielabel D tot en met F of vergelijkbare energetische staat. Sinds de start van de Isolatieregeling hebben we 107 inwoners geholpen hun woning te isoleren.

45.

Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaat: - We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). - We werken samen met andere organisaties om betalingsachterstanden en schulden bij inwoners vroeg te signaleren. - We gaan met inwoners in gesprek en ondersteunen bij het zoeken naar een oplossing. Toelichting: De landelijke Schuldenknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten met het aansluiten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We gaan dit onderwerp breder aanpakken door ook naar onze positie als schuldeiser te kijken. Daarbij nemen we ook sociale incasso binnen onze organisatie en het Convenant Lokale Overheid mee. Deze onderdelen en ook de overige genoemde punten (zie de indicatoren) zijn verder uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025-

Pagina 27 van 89

2026. Het uitvoeringsplan is op 10 december 2024 door het college van B&W vastgesteld. De raad heeft hierover een actieve informatie gekregen. 46.

We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaat: - We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting: Er zijn reeds gesprekken gevoerd met Arriva over het afnemen van een Meedoenpas, een pas waarmee minima in de daluren onbeperkt met bus en trein kunnen reizen. Momenteel wordt onderzocht hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Daarnaast zijn we in afwachting van de gevolgen van de nieuwe busconsessie aan Qbuzz voor een dergelijke regeling.

47.

Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de participatiewet. Toelichting: Wij werken zoals beschreven bij te behalen resultaten.

48.

We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We hebben minimaal 2x per jaar contact met een delegatie van de huisartsen. Toelichting: We blijven investeren in de inzet van de POH-GGZ Jeugd, omdat zij lichte ondersteuning bieden en er daardoor minder doorverwijzingen plaatsvinden. Het streven is een dekking van 100% (bij elke huisartsenpraktijk een POH-GGZ Jeugd). Er zijn verschillende redenen waarom huisartsen geen POH-GGZ Jeugd willen of kunnen faciliteren, zoals gebrek aan ruimte, een eigen POH-GGZ in dienst die ook jeugdigen ziet of weinig vraag naar jeugdhulp. De gemeente heeft tweemaandelijks overleg met de POH’s-GGZ jeugd. Daarnaast organiseren we twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst met de schoolmaatschappelijk werkers van het gebiedsteam, de POH GGZ Jeugd en de pedagogen van de GGD. Deze netwerkbijeenkomsten helpen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren, doordat verschillende hulpverleners elkaar weten te vinden. De overleggen zijn bedoeld om signalen op te halen en ontwikkelingen te delen.

Daarnaast is er twee keer per jaar overleg met een delegatie van de regiocommissie huisartsen, waarin naast de POH-GGZ Jeugd ook overige zaken in de samenwerking met huisartsen worden besproken.

49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaat: - Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. - Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. - Het aantal netwerken wijkgericht werken is met 25% toegenomen. Toelichting: We zijn, als een van de koppelgemeenten van mandaatgemeente Smallingerland, nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Friese Integraal

Pagina 28 van 89

Zorgakkoord (FrIZA). We hebben provinciaal een regioplan opgesteld om de zorg toekomstbestendig te houden en domeinoverstijgende afspraken maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg, zodat de inwoners die acuut een beroep moeten doen op respijtzorg geholpen worden en achteraf gekeken wordt waar de rekening neergelegd wordt. We zijn ook ondermandaatgemeente voor de opgave mentale gezondheid en veerkracht, waarin we met partijen uit het medisch en sociaal domein een transformatieplan mentale gezondheid opstellen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren. Zo werken we onder andere aan een integrale aanpak voor mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA), zetten we laagdrempelige steunpunten op waar mensen samen met ervaringsdeskundigen kunnen werken aan hun herstel en richten we verkennende gesprekken in samen met de zorg, zodat de inwoners naar de juiste zorg of ondersteuning worden doorverwezen. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is hierin leidend. In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en het Zorgkantoor een bestuurlijke regiotafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan regionaal uit te voeren. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domein overstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren. We organiseren deze ketenaanpakken in overleg.

De gebiedsteams maken onderdeel uit van het wijkgericht werken waarin huisarts, wijkverpleging, gebiedsteams en de welzijnsmedewerkers samenwerken aan de juiste zorg op de juiste plek voor onze inwoners. Wijkgericht werken vind nu plaats in Heeg, Witmarsum, Nijland, Koudum en Sneek. Workum treft voorbereidingen om ook te gaan starten. Alle huisartsen in Sneek zijn collectief aangesloten bij Wijkgericht Werken. 50.

We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We voeren het implementatieplan uit. • We ronden de besluitvorming van de 2de fase van de aanpassing van de GR Fryslân-West af. • We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. Toelichting: In 2023 is het implementatieplan door het dagelijks bestuur (DB) van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West vastgesteld. Vanaf 1 januari 2024 vormen dit plan en de Businesscase de basis voor de uitvoering. Nadat alle raden hun colleges toestemming hadden verleend om de Gemeenschappelijke Regeling te wijzigen heeft Súdwest-Fryslân de gewijzigde GR gepubliceerd. De raden hebben enkele omissies geconstateerd in de conceptverordening over de gezamenlijke raadsadviescommissie en deze kenbaar gemaakt aan de wethouders c.q. DB-leden. Het DB heeft hiermee ingestemd en het algemeen bestuur (AB) heeft deze verwerkt in de verordening. Het AB heeft vervolgens de raadsadviescommissie ingesteld. Inmiddels zijn ook stappen gezet om de Businesscase te evalueren. Ook is gestart met het opstellen van een strategisch plan voor Empatec. Beide moeten nog voor de zomer van 2025 worden opgeleverd.

Via Actualisatie PB2023 beschikbaar gestelde middelen: Communiceren minimaregelingen Opstartkosten Súdwest Tichtby

2023

2024

2025

2026

2027

50

0

0

0

0

350

0

0

0

0

Verhogen energietoeslag tot 140% sociaal minimum

1.200

0

0

0

0

Stipe Tichtby

1.000

0

0

0

0

425

500

500

500

500

Verhogen gebruik regelingen van 40 naar 80% Investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd

25

50

25

0

0

Indexeren jeugdzorg

500

500

500

500

500

0

88

175

250

250

Voorkomen tekort Jeugdzorg (via amendement)

Pagina 29 van 89

Overige zaken (going concern) Jeugdzorg Jeugdzorg heeft al ruime tijd de aandacht, niet alleen inhoudelijk, maar ook gezien de toename van het gebruik en de kosten. Het gebruik van jeugdzorg is zowel in onze gemeente als in vergelijkbare gemeenten toegenomen. In Súdwest-Fryslân is het gebruik tussen 2019 en 2023 met 17% toegenomen. Er is in het tweede en derde kwartaal in samenwerking met de VNG een verdiepende analyse gemaakt om beter te begrijpen waardoor de hoge uitgaven ontstaan. Via ons onderzoek hebben we de volgende oorzaken van de (lokale) kostenstijging jeugdzorg geconstateerd op basis van cijfers over de periode 2019-2023: • Indexatie van tarieven van zorgaanbieders; dit vormt een groter aandeel van de kostenstijging dan tot nu toe gedacht; • Toename gebruik jeugdzorg; • Toename in de intensiteit van de ingezette zorg; • De zorg per jeugdige blijkt omhoog te gaan: de behandelingsduur is langer of een indicatie wordt vaker verlengd; • Meer maatwerkcontracten. Op basis van onze analyse van de gegevens over de periode 2019-2023 zijn extra beheersmaatregelen geformuleerd en in uitvoering genomen. Deze beheersmaatregelen zorgen er voor dat we als gemeente scherp blijven op doelmatige inzet van jeugdhulp en hoe we dit (kwalitatief) organiseren. In het derde kwartaal is de startnotitie voor nieuw jeugdbeleid opgesteld.

Het vernieuwen van het jeugdbeleid ondersteunt tevens in doelmatige inzet van jeugdhulp; door met elkaar een visie vast te stellen met bijbehorende keuzes. De op te stellen ambities binnen het jeugdbeleid gaan over inhoudelijke keuzes. De beheersmaatregelen zijn hier aanvullend op. In september heeft de raad via een actieve informatie de startnotitie ontvangen. De raad heeft begin november een actieve informatie ontvangen over de beheersmaatregelen. In deze actieve informatie zijn ook de actuele ontwikkelingen in gebruik en kosten van de jeugdzorg opgenomen. Over de actuele ontwikkelingen wordt gerapporteerd in de bestuursrapportages. In het voorjaar van 2025 ontvangt de raad een uitgebreide jaarrapportage over de jeugdzorg. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal In figuur 1 staat hoeveel unieke jeugdigen in zorg zijn (oftewel een vorm van jeugdzorg ontvangen) op dat moment (kwartaal). De groene balken geven het aantal actieve indicaties op dat moment weer. Alle indicaties die in het betreffende kwartaal lopen, worden dus geteld. Een indicatie kan dus in meerdere kwartalen meegeteld worden. Een jeugdige kan bovendien één of meer indicaties krijgen. Bijvoorbeeld: een kind krijgt zowel een herstelbehandeling als een verblijf toegewezen. Sommige indicaties worden met terugwerkende kracht opgevoerd en komen pas later in het registratiesysteem.

Dat betekent dat de huidige cijfers vaak nog niet het gehele beeld van jeugdigen en actieve indicaties omvatten. Figuur 1. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Pagina 30 van 89

In Q2 van 2024 zien we een hoger aantal indicaties. Dit kan een effect zijn van de nieuwe inkoop, waarbij nieuwe indicaties iets later zijn gestart vanwege ‘opstartperikelen’. Over de getoonde data zien we bij het aantal indicaties ook steeds wisselingen. Op jaarbasis en in vergelijking met meerdere jaren kunnen we beter bekijken of er sprake is van een significante afwijking . Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal In figuur 2 staat het aantal gestarte indicaties per kwartaal per zorgvorm. Op deze manier wordt er gemonitord van welke jeugdzorgvorm het meest gebruik wordt gemaakt. Ook hier geldt dat verwijzingen en verlengingen (ook in feite nieuwe indicaties) regelmatig met vertraging worden doorgegeven. Het beeld kan de komende tijd dus nog veranderen. Daarnaast is het van belang om op te merken dat er sinds 1 januari 2024 een nieuwe inkoop is gestart. Bepaalde trajecten en nieuwe producten zijn opnieuw ingedeeld in de zorgvormen. In figuur 2 is de nieuwe indeling gehanteerd, ook voor 2023. Hoewel we getracht hebben dit zo accuraat mogelijk in te delen, is de situatie vóór 1 januari 2024 niet altijd één op één te vergelijken met de situatie na 1 januari 2024. Het aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal laat een grillig beeld zien. Wat opvalt is de toename in 2024 bij specialistische ondersteuning.

En ook de daling in de lichte ondersteuning is opvallend. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat dat de nieuwe indeling per 2024 een vertekend beeld oplevert voor 2023. Als voorbeeld, bepaalde hulp hebben we ingedeeld bij hoogspecialistische ondersteuning per 2024. Tot 2024 viel dit nog onder specialistische ondersteuning. Tot slot valt de piek in de jeugdbescherming in Q1 op. Hier hebben we nog geen mogelijke verklaring voor. Figuur 2. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal In figuur 3 staat wat er al daadwerkelijk is betaald per kwartaal per jeugdzorgvorm. De betalingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering lopen via een ander systeem. Hierdoor zijn de daadwerkelijke kosten van deze twee jeugdzorgvormen niet in deze figuur opgenomen. De kosten van hersteltrajecten zijn fors gestegen in het eerste half jaar. De kosten van de duurzaamheidstrajecten zijn daarentegen afgenomen. Dit sluit aan bij het uitgangspunt dat herstel (kortdurende hulp in plaats van langdurige hulp) het uitgangspunt is. In figuur 3 zijn de zorgvormen volgens de nieuwe indeling (vanwege wijzigingen in de inkoop per 1 januari 2024) ingedeeld. Een goede vergelijking met de periode van voor 1 januari 2024 is echter niet mogelijk omdat de zorgvormen van de oude inkoop met de nieuwe inkoop niet één op één overeen komen.

Pagina 31 van 89

Figuur 3. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal In figuur 4 is het aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal weergegeven. De zwarte balk geeft het aantal unieke cliënten weer. In deze figuur staan alle verwijzingen. Dat betekent alle indicaties met een begindatum in het betreffende kwartaal. Elke indicatie wordt dus maar één keer meegeteld (in tegenstelling tot figuur 1). In Q1 is er een behoorlijke stijging te constateren. Dit kan mede verklaard worden door administratieve redenen. Vanwege de overgang van de oude naar de nieuwe inkoop zijn veel doorlopende indicaties omgezet en als nieuwe indicatie geregistreerd. Hierdoor ontstaat het beeld dat er een stijging is van het aantal gestarte indicaties. Figuur 4. Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein

Ook in deze figuur hebben we te maken met een grillig beeld. Wat opvalt is dat vooral het gebiedsteam en in iets mindere mate Gecertificeerde Instellingen te maken hebben met meerdere indicaties per cliënt. Dit kan wijzen op ingewikkelder casuïstiek waarvoor meerdere indicaties nodig zijn. Daarnaast kan het ook door de nieuwe inkoopregels komen dat er meerdere indicaties per cliënt afgegeven worden. Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIGbudget). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. De jaarlijkse aanpassing van het verdeelmodel van de BUIG roept jaarlijks landelijk Pagina 32 van 89

veel vragen op en een eenduidige verklaring die aansluit bij de praktijk wordt niet gegeven door de makers van het BUIG-model In oktober 2024 is het definitieve budget voor 2024 door het Rijk vastgesteld op € 35,2 miljoen. Het uiteindelijke tekort in 2024 is positiever dan eerder begroot en bedraagt € 1,4 miljoen. Het tekort wordt veroorzaakt door de lagere inkomsten. Ter vergelijking: in 2023 was het definitieve budget € 35,5 miljoen. De uitkeringspopulatie is daarbij redelijk stabiel gebleven. Het voorlopig budget voor 2025 is vastgesteld op € 34,6 miljoen. Dit is € 600.000 lager dan het definitieve budget voor 2024. Ons uitgangspunt is dat de inwoners van onze gemeente zich bij onze gemeente niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om duurzaam mee te kunnen doen. Het uitgangspunt is zelf een inkomen genereren waar dit kan, om toe te kunnen werken naar onafhankelijkheid. We weten dat we dit alles willen blijven doen, terwijl we minder middelen vanuit het Rijk ontvangen. We zetten in op preventie om instroom daar waar kan te voorkomen, zoals het begeleiden van jongeren naar een opleiding en kandidaten sneller koppelen aan passende vacatures. Er zijn acties gepleegd op het vereenvoudigen en verkorten van processen en er wordt actief gestuurd op meedoen en uitstroom. We nemen zoveel mogelijk drempels weg om vanuit een uitkering aan het werk te gaan.

Een voorbeeld daarvan is automatische inkomstenverrekening, waarmee me een stabiel inkomen kunnen garanderen. Ookhebben wij onderzocht welke mogelijkheden er zijn om meer inwoners met een arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. Een van de middelen daarvoor is de inzet praktijkroute en daar hebben we in de afgelopen zes maanden extra inzet op gepleegd om een grote groep die hiervoor in aanmerking komt voor zo’n traject te laten starten. We doen dit samen met de andere gemeenten binnen de gemeentelijke regeling en het werkleerbedrijf Empatec. De opgave is behoorlijk, we zien deze ontwikkeling als stimulans om de dienstverlening op orde te houden, instroom te voorkomen en extra in te zetten op meedoen en uitstroom. We werken aan een breed projectplan, waarover de gemeenteraad in 2025 wordt geïnformeerd. Beschermd wonen Beschermd wonen voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging WLZ-GGZ) is er minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg). Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd voor deze zorg.

Door de verschuiving in de financiering zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet. Deze was al wel ingekocht tot 2026, waardoor er de afgelopen jaren door centrumgemeente Leeuwarden een overschot is terugbetaald. De behoefte is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. Suïcidepreventie Op 15 mei 2024 is in de informerende raadsbijeenkomst over het Programma Landelijk Gebied kort gesproken over de mentale gezondheid van en suïcidepreventie bij de doelgroep agrariërs. In het ‘Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023 – 2026’ zijn agrarisch ondernemers als specifieke risicogroep benoemd. Op 10 september jl., Wereld Suïcidepreventie Dag, stond de doelgroep agrarisch ondernemers in de gemeente Súdwest-Fryslân centraal. Door Taboer en GGZ Friesland is die dag in Sneek de bijeenkomst ‘Mentale gezondheid in de agrarische sector’ georganiseerd voor betrokkenen rondom agrariërs. Daarnaast wordt (samen met regionale ketenpartners) onderzocht welke verdere preventieve inzet wenselijk en mogelijk is. In juni 2024 is de initiatiefwet integrale suïcidepreventie aangenomen waarmee integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak wordt en bestaand beleid geborgd wordt. Hiervoor wordt de Wet publieke gezondheid aangepast.

De wet treedt naar verwachting in werking op 1 juli 2025. Omdat gemeenten een belangrijke rol krijgen, is door de VNG is een uitvoeringstoets uitgevoerd. Met de Voorjaarsnota van het Rijk wordt nadere informatie verwacht over het beschikbare budget voor uitvoering van deze wet. In de gemeente Súdwest-Fryslân wordt al uitvoering gegeven aan het thema suïcidepreventie door het Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023-2026. In 2024 is er uitvoering gegeven aan dit plan op basis van de vier pijlers van de Supranet Community- aanpak: publiekscampagne, gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen en het versterken van de ketenaanpak. Pagina 33 van 89

3. Programma 2: Ruimte Actiepunten uit de Programmabegroting Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Wonen

1.

We gaan in deze coalitieperiode minimaal 1000 woningen bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Minimaal 1000 woningen in 2026 gerealiseerd. • Woondeal Rijk: 1980 woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huur en 30% betaalbare koop. • Lagere vraagdruk sociale huur (monitor sociale huur). Kortere wachtlijst in tijd en meer mutaties (meer woningen die naar een nieuwe huurder gaan) en inschrijfduur naar beneden. Toelichting: Zie actuele factsheet woningbouw 2023 https://sudwestfryslan.nl/onderwerp/factsheetwoningbouw-2023/. Het woononderzoek, de woningbouwprogrammering 2022-2031 is met de raad gedeeld. Zie ook: https://sudwestfryslan.nl/publicatie/ruimte-voor-3-200-woningen-voor2031/ Locatieontwikkeling Er zijn diverse woningbouwplannen, in diverse stadia, in voorbereiding en uitvoering, zoals Sneek-Harinxmaland, Boazum, Folsgare, Scharnegoutum, Woudsend, Heeg, Bolsward-Oost, Hindeloopen,die ter besluitvorming worden voorgelegd. Er zijn voldoende plannen in voorbereiding om de bouw van minimaal 1000 woningen mogelijk te maken. De planningen zijn altijd onzeker. Er kan vertraging of uitval optreden door bijvoorbeeld bezwaarprocedures, hoge bouwkosten, vertraging bij de aansluiting van nutsvoorzieningen. Voor de daadwerkelijke realisatie is de gemeente uiteindelijk ook afhankelijk van marktpartijen.

In het actieplan SWF bouwt zijn, naast locatieontwikkeling, een aantal andere sporen opgezet, zoals de kleine kernenaanpak wonen. Binnen dit proces wordt samen met een kern naar geschikte woningbouwlocaties gezocht. Dit levert ook nieuwe woningbouwprojecten op. In 2024 zijn we in de kernen Gaastmeer, Warns en Kimswerd op zoek gegaan naar nieuwe woningbouwlocaties. De verwachting is dat de aanpak voor deze kernen deels in 2025 door zal lopen om de aanpak in deze kernen af te kunnen maken. De raad heeft in 2023 besloten over het vestigen van voorkeursrecht op een aantal locaties. Ook de ontwikkeling van deze locaties wordt (gefaseerd) opgepakt. Op een aantal van deze locaties is de verwerving van de gronden een aandachtspunt. Vanwege capaciteitsproblemen is er onzekerheid over de termijn waarbinnen de gebiedsontwikkeling van deze (en andere nieuwe) locaties opgestart kan worden. Dit heeft geen effect op de realisatie van 1000 woningen, maar is wel een aandachtspunt voor de realisatie van de woondeal en de ontwikkeling van de plannen die binnen de WBI-afspraken vallen. Binnen alle projecten wordt de woondeal aangehouden als één van de kaders voor de programmering. Het bouwen van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen levert vaak een onrendabele businesscase op. Daarom wordt vaak gestreefd naar een mix van goedkopere en duurdere woningen.

Voor een aantal woonplannen is de WBI-subsidie toegekend om de onrendabele top te compenseren. Sociale huur Toevoeging van sociale huur is zorgelijk. De investeringsmogelijkheden van de corporaties zijn laag. Ondertussen verkopen de corporaties beperkt sociale huurwoningen (op basis van huurwoningen die vrijkomen). Ook om het aantal huurwoningen zoveel mogelijk in stand te houden.Corporaties kijken in hun portefeuillestrategie naar het toevoegen van sociale huurwoningen daar waar de vraag groot is. De tendens hierbij is dat woningcorporaties liever bouwen in grotere plaatsen in plaats van kleine kernen. Er worden bruto voldoende sociale

Pagina 34 van 89

huurwoningen toegevoegd om (op papier) te kunnen voldoen aan de woondeal. Er worden echter de komende jaren te weinig sociale huurwoningen toegevoegd om aan de behoefte te kunnen voldoen. In de periode 2022-2031 is er behoefte aan ongeveer 650 extra sociale huurwoningen (gebaseerd op het woningmarktonderzoek 2024 en de meest recente demografische prognoses). In 2023 en 2024 zijn 108 sociale huurwoningen gerealiseerd. De corporaties hebben momenteel1 in totaal een netto toevoeging van 314 in de planning staan. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 hebben woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente afgesproken dat gezamenlijk gezocht wordt naar mogelijkheden voor de bouw van circa 230 extra sociale huurwoningen. Ondertussen zijn de corporaties terughoudend met de verkoop van sociale huurwoningen. De sociale huur die we als gemeente zelf in woonplannen hebben opgenomen, waar corporaties niet in gaan participeren, gaan we via tenders op de markt brengen. Hierdoor worden er, buiten corporatiewoningen om, wel goedkope (huur)woningen op de markt gebracht. Uit de rapportage ‘vraagdruk woningbouwcorporaties Fryslân’ (september 2024) www.planbureaufryslan.nl/wp-content/uploads/2024/09/Rapportage-vraagdrukwoningbouwcorporaties-Fryslan-2024.pdf, blijkt dat de vraagdruk in alle regio’s is toegenomen.

Voor SWF geldt dat zowel de inschrijfduur als de reactiegraad is gestegen. De slaagkans is gedaald, net als de mutatiegraad. Dat geeft aan dat er minder mutaties zijn geweest en de vraagdruk het afgelopen jaar is gestegen. Omdat er te weinig sociale huurwoningen worden toegevoegd, is de verwachting dat de cijfers de komende jaren geen verbeterd beeld zullen gaan opleveren.

2.

Er komt een gemeentelijke taskforce die met een integrale aanpak regie neemt op de woningmarkt. Indicatoren/te behalen resultaat: - Taskforce is actief (2023). - Het college wordt geadviseerd over de manier waarop woningbouwprocedures kunnen worden versneld, zodat er eerder gebouwd kan worden op een gemeentelijke locatie of locaties van derden. - Voorstellen om regelgeving te verruimen of er gemotiveerd van af te kunnen wijken om (meer) woningen te kunnen realiseren op particuliere erven, boerenerven en op het water. De taskforce krijgt daarbij de opdracht om voorstellen voor aanpassingen van regelgeving, procesvoorstellen met aanpakken en concrete pilots voor te leggen aan het college. Toelichting: De opdracht van de taskforce voorziet in creatieve woonvormen: boerenerven, wonen op het water en wonen op particulier erf. De taskforce heeft de opdracht om concrete voorstellen te doen om meer mogelijkheden te creëren hiervoor. Onderdelen worden gefaseerd opgepakt. Opdracht loopt over de jaren 2023 en 2024. Begin maart 2024 is een eerste rapportage met het college gedeeld over de bevindingen, kansen en vervolgacties op de genoemde thema’s. De raad wordt hierover actief geïnformeerd. Een actieve sturing van de gemeente op het thema wonen op water wordt binnen dit proces weinig kansrijk gezien. Voor de andere thema’s starten pilots of worden concrete beleidsvoorstellen gedaan.

Deze volgen begin 2025.

1 Er vinden nog gesprekken plaats over mogelijkheden van corporaties om in te stappen in lopende projecten

Pagina 35 van 89

3.

We versnellen procedures. Indicatoren/te behalen resultaat: - Een snellere, gemiddelde doorlooptijd van procedures. Toelichting: Zie proces woningbouw (infographic). Dit blijft onder de aandacht binnen gebiedsontwikkelingen. Er wordt altijd gezocht naar de mogelijkheid om processen parallel te laten verlopen. Waar mogelijk wordt versneld. Momenteel lopen er veel projecten en loopt de organisatie tegen capaciteitsproblemen aan. Dit kan ervoor zorgen dat sommige projecten in bepaalde fases vertragen. Ook het opstarten van nieuwe plannen, om de productie op peil te kunnen houden, vertraagt (zie ook in toelichting onder 1).

4.

We zetten in op erfpacht en lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Per project advies over de wijze van exploitatie. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Ook met de doelgroepenverordening wordt indirect gestuurd op lagere (grond)prijzen. Toelichting: Er is een woningbouwimpuls subsidie (WBI) binnengehaald die verwerkt wordt in de grexen van de plannen waar extra betaalbare woningen worden toegevoegd. De raad is hierover geïnformeerd en heeft een besluit genomen over de uitgangspunten. Volgens de nieuwe Omgevingswet, die op 1 januari 2024 is ingegaan, worden de verschillende soorten woningen en de termijnen voor in stand houden voor een bepaalde doelgroep vastgelegd in een Bopa (een besluit omgevingsplanactiviteiten) of een aanpassing van het omgevingsplan.

Pagina 36 van 89

5.

Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang. Indicatoren/te behalen resultaat: - We komen tot pilots waarbinnen we afspraken maken met corporaties en ontwikkelaars. Daarnaast bereidt de minister een wijziging van de huisvestingswet voor. Zodra hier meer over bekend is, wordt een voorstel over dit onderwerp door ons voorbereid. Toelichting: Er loopt een tweejarige pilot van Elkien. De raad is daar in december 2023 over geïnformeerd. In anterieure overeenkomsten worden (waar mogelijk) afspraken gemaakt over het eerst lokaal bekend maken van aanmeldingsmogelijkheid voor woningen.

6.

We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kunnen verhuizen naar levensloopbestendige woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: - Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen. - Uitvoering actieplan SWF bouwt waarin dit een belangrijke doelgroep is. In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. Toelichting: Ter uitvoering van het omgevingsprogramma Wonen & Zorg worden dit jaar 2 trajecten doorlopen: A. Het maken van samenwerkingsafspraken met woningcorporaties en Zorginstellingen bij ontmoetingsplaatsen; B. Voor drie grote kernen gebiedsgerichte uitvoeringsprogramma’s Wonen & Zorg voorbereiden. Deze kernen zijn Sneek Sperkhem/Tuindorp, Heeg en Wommels. Uitgangspunt is dat de levensloopbestendige woningen beschikbaar komen voor 70 plussers met een relatief zware zorgvraag, omdat deze groep inwoners, anders dan voor heen, langer zelfstandig moeten blijven wonen. Door deze inwoners meer te concentreren kan er betere zorg en ondersteuning worden geleverd op een meer efficiënte wijze. Uit onderzoek blijkt dat men pas dan naar een generatiebestendige of geschikte woning gaat verhuizen, indien de huidige woningen niet of minder geschikt is. Zolang men fit is, wordt er in de categorie 55-70 jaar weinig verhuisd naar een generatiebestendige woning.