Bijlage 1 - Beheerplan begraafplaatsen

Pagina 25 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Waarden begraafplaatsen - Cultuurhistorisch en archeologisch - poort oude ingang met doodshoofden. Laan met leilindes en bijzondere graven. - Natuurwaarden - Bomen met hagen en bosplantsoen op delen begraafplaatsen. - Belevingswaarden - oude gedeelte heeft een open karakter met weinig intimiteit. Nieuwe deel meer een parkuitstraling met jonge beplanting. - Bijzondere stéles (historie) - Authentieke paaltjes op het oude deel

Knelpunten Er is nog geen verzamelgraf aanwezig Grondwaterstand in perken 5-8 en C-D is te hoog Afmetingen breedte graven perk 54 t/m 68 zijn te smal. Paden zijn vaak nat en glad Weinig beslotenheid bij kindergedeelte

Oplossingen Hoek vak 4 ruimte voor verzamelgraf Sluiting vakken voor begraving. Afmetingen in de breedte aanpassen. Hier is nog beperkt begraven en ruimte voor aanpassing. Paden vervangen door ander type voor betere toegankelijkheid Apart inrichten als een hofje

Visie toekomst - Nieuw uit te breiden deel richting Marne college vak 41 t/m 49 inrichten als natuurlijk begraven - Voor de perken 1,2,4, A-D en 5-8 plan voor toekomst maken. Op plekken waar recent weinig is begraven inzaaien met bloemenmengsel en/of aanplant bomen. Behalve perk 1, 2 en A-D vanwege de historische identiteit. - Pluktuin op de begraafplaats met informatiebord. - De hoogste concentratie funerair erfgoed is op perk 1, 2 en perk AB. Momenteel worden geen nieuwe graven uitgegeven in deze perken. Op termijn kunnen wel weer nieuwe graven worden uitgegeven op perk 1,2, 4 en AB als er voldoende ruimte voor paden ontstaat. Dan funerair erfgoed concentreren. - Huidige verharde paden goed toegankelijk. - Informatiebord en aanduiding deel Joodse begraafplaats.

Pagina 26 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.3 Hindeloopen Algemeen Adres: Meenscharweg 28A, 8713 JC Hindeloopen Beheergebied: rayon 6 Typering: De nieuwe gemeentelijke begraafplaats is gelegen buiten het stadscentrum. Aan twee zijden is de begraafplaats omringt met water en aan de zuidzijde is bebouwing aanwezig. De omringende bebouwing heeft een afwijkende structuur ten opzichte van het oude centrum. Oppervlakte: 2.700m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnenkelders en verstrooien van as. Voorzieningen - Paden halfverharding van Koers - Watertappunt 1 kraan en gieters - Afvalbak één - Twee bankjes - Ruime parkeergelegenheid bij de entree - Baarhuisje voor opslag van materiaal Waarden begraafplaatsen - Cultuurhistorisch en archeologisch - jonge begraafplaats en daarom geen waarden. - Natuurwaarden - Aan drie kanten is de begraafplaats omsloten met bosplantsoen. Dit is een interessante plek voor flora en fauna. - Belevingswaarden - moderne begraafplaats als rustgevende plek in het groen. Knelpunten Geen verzamelgraf aanwezig

Oplossingen Locatie voor verzamelgraf inrichten

Visie toekomst - Deel nieuwe begraafplaats aanwijzen voor urnentuintjes voor toekomstige uitbreiding. - De biodiversiteit kan versterkt worden door aanleggen van takkenrillen, ophangen vleermuiskasten en nestkasten.

Pagina 27 van 55

8.4 IJlst Algemeen Adres: Kerkhofsteeg 10, 8651 IJlst Beheergebied: Rayon 7 Typering: Op het oude deel aan de westzijde van de begraafplaats wordt al 8 eeuwen begraven, aanvankelijk rond de oude kerk (vakken 1 t/m 3). Deze oude kerk is in 1828 ontmanteld en het volledige terrein kreeg de functie begraafplaats. Dit deel wordt omringd door een pad. Het nieuwe deel dateert van 1980 (vak 1 Vm5) en 2010 (vak 6 t/m 9). Het wordt gekenmerkt door een centraal pad vanaf de nieuwe ingang richting het oude deel, met aan beide kanten een taxushaag en bomen. Oppervlakte: 9.924m2 Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnentuintjes en verstrooien van as. Daarnaast zijn ook drie oorlogsgraven aanwezig, twee uit de 2e wereldoorlog en één van een militair uit Afghanistan. Voorzieningen - Oorlogsmonument ter nagedachtenis omgekomen verzetsstrijders en soldaten welke in Indonesië vielen. - Paden halfverharding van Koers - Twee kranen en gieters - Twee prullenbakken en één groencontainer en restafval container. - Drie bankjes - Ruim voldoende parkeergelegenheid nieuwe ingang zuidzijde. - Gebouw voor opbergen materiaal en kleine verblijfsruimte. - Verzamelgraf met dubbele kelder op het oude gedeelte voorzien van stalen afsluitplaat.

- Nieuwe deel verdiepte buisjes met blauwe dop voor graafaanduiding. Waarden begraafplaatsen - Cultuurhistorisch en archeologisch - Op het oude deel historisch waardevolle graven. Entree karakteristieke poort. - Natuurwaarden - begraafplaats is grotendeels omzoomd met bosplantsoen en bomen. Op het nieuwe deel veel variatie aan beplanting. - Belevingswaarden - Oude deel open met historische uitstraling, moderne graven verstoren dit beeld. Nieuwe deel ruim van opzet met kamers en rijk aan beplanting. Knelpunten Oude deel(1 t/m 3) grondwaterstand te hoog en afmetingen graven te smal Kelders op het oude gedeelte slechte staat.

Oplossingen Sluiten oude deel voor begravingen. Verwijderen keldergraven

Visie toekomst - Vak 7 en 9 bloemenmengesel met natuurgraven/natuururnen. - Kamer 6 algemene graven en urnentuin. - Begraven via het water beschikbaar maken en promoten. - Het oude deel begraafplaats historisch waardevol met het funerair erfgoed.

Pagina 28 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.5 Koudum Algemeen Adres: Kerkhoflaan 10A, 7823BW Koudum Beheergebied: rayon 6 Typering: De begraafplaats ligt buiten het dorp dezelfde natuurlijke verhoging van het dorp. Deze is aangelegd net voor de Tweede Wereldoorlog in 1936. Het nieuwe deel is aangelegd in 1975. Het oude deel is traditioneel aangelegd met rechte rijen, het nieuwe deel organisch. Oppervlakte: 11.500m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnennis, urnentuintjes en verstrooien van as. Daarnaast is een gedenksteen voor levenloos geboren kinderen aanwezig, waar een vlinder op kan worden geplaatst. Voorzieningen - Oorlogsmonument voor vijf omgekomen verzetsstrijders en drie soldaten welken in Indonesië vielen. - Paden. Entree is geasfalteerd. Deel paden van Kotrec en deel paden Durekomix van Koers. - Eén watertappunt en gieters - Twee afvalbakken - Zes bankjes waarvan twee van steen - Enkele parkeerplekken bij de entree. Bij begrafenissen is dit onvoldoende. - Langs de hoofdpaden staan betonnen paaltjes. Waarden begraafplaatsen - Cultuurhistorisch en archeologisch - er zijn weinig historische graven aanwezig. Wel enkele opmerkelijke hedendaagse grafbedekkingen. - Natuurwaarden - de begraafplaats is een groene besloten ruimte met veel wintergroen. Het bosplantsoen langs de randen is van grote waarde voor vogels en kleine zoogdieren. - Belevingswaarden - parkachtige uitstraling en daardoor ook een plek voor extensief recreatief medegebruik. Knelpunten Geen strooiveld aanwezig Er is geen verzamelgraf aanwezig

Oplossingen Locatie aanwijzen als strooiveld Verzamelgraf aanleggen

Visie toekomst - Grasveld tegenover urnenmuur zou ingericht kunnen worden als verstrooiveld en veld voor urnengraven. Gazon deels herinrichten als pukwijde. - Baarhokje mogelijk uitbreiden fasciliteiten met stroom en toilet. - Verzamelgraf aanleggen.

Pagina 29 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.6 Molkwerum Algemeen Adres: Tjerkestrjitte 14, 8722 HJ Molkwerum Beheergebied: rayon 6 Typering: Het kerkhof is centraal gelegen in het dorp rond het kerkgebouw en tussen de bebouwing. De kerk stamt uit 1850 en hiervoor stond ook een kerk. De begraafplaats is bereikbaar via een smalle weg vanaf de doorgaande weg. Oppervlakte: 905m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn de mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf en het verstrooien van as. Voorzieningen - Paden halfverharding Durekomix van Koers - Zwengelpomp voor water uit de sloot, afvalbak, één stenen bank - Er is nauwelijks parkeergelegenheid in de omgeving - Er is een opslagruimte rechts van de poort met stroom, geïntegreerd in de omliggende bebouwing. - Stenen paaltjes met weinig functie Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Er zijn beperkt historisch waardevolle graven aanwezig. Deze worden afgewisseld met moderne grafbedekkingen. Natuurwaarden - gering Belevingswaarden - kenmerkend Fries besloten dorpskerkhof. Omringende bebouwing belemmerd het uitzicht. Knelpunten Op het oude deel(deel A) is slechte lijkvertering door de hoge grondwaterstand. De afmetingen van de graven zijn beperkt.

Er is geen verzamelgraf aanwezig Stenen paaltjes zijn weinig functioneel en lastig bij onderhoud.

Oplossingen Nader onderzoek naar de oorzaak van de hoge grondwaterstand en kijken of drainage en/of ophogen een oplossing kan bieden. Daarnaast ook onderzoek naar mogelijkheden voor uitbreiding bestaande begraafplaats. Op basis van het onderzoek een afweging maken wat het besluit wordt. Verzamelgraf aanleggen. Optioneel paaltjes verwijderen.

Visie toekomst - Voor deel nader onderzoek naar de oorzaak voor de hoge grondwaterstand en mogelijke alternatieven. Uitkomst en besluitvorming van het onderzoek helder communiceren. - Op deel A kan in ieder geval nog wel een urn bijgezet worden. Aanbieden urnengraven in een kelder is ook mogelijk.

Pagina 30 van 55

8.7 Poppenwier Algemeen Adres: Binnenbuoren 12, 9013 CB Poppenwier Beheergebied: rayon 2/ rayon 1 Typering: Kerkhof met graven rond de kerk. De huidige kerk dateert uit 1860 en verving zijn middeleeuwse voorganger. De grafrichting is nog van de oude positie van de middeleeuwse kerk. Het kerkhof is aan de west- en oostzijde omgeven door bebouwing. De grafmonumenten hebben een twintigeeuws karakter. Oppervlakte: 1.242m2 Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn de mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf en het verstrooien van as. Voorzieningen - Gedenkmonument voor 20 Amerikaanse oorlogsslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog - Paden halfverharding Durekomix van Koers. - Een pomp naast de kerk, een mand als afvalbak, geen bankjes. - Beperkte parkeermogelijkheid in de straat. - Klein materialenschuurtje. - Elke rij heeft een paaltje met rijnummer. Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Enkele waardevolle grafmonumenten Natuurwaarden - geringe natuurwaarden Belevingswaarden - kenmerkend klein Fries dorpskerkhof

Knelpunten Er is geen verzamelgraf aanwezig. Graven liggen dicht tegen elkaar aan waardoor machinaal delven van graven lastig is. Ook zijn de afmetingen van de graven beperkt.

Voor een aantal graven is onbekend welke een grafrecht voor onbepaalde tijd hebben.

Oplossingen Verzamelgraf aanleggen. De indeling van de begraafplaats wijzigen en alvast een nieuwe kaart over de oude indeling uitwerken. Indeling wijzigen door van drie rijen twee rijen met een looppad te maken. Zo zijn de graven beter toegankelijk en hebben ruimere afmetingen. Een gedeelte van de begraafplaats een rij aanwijzen voor urnengraven. De wijziging van de indeling zal een proces zijn van tientallen jaren. Bordjes zijn 6 jaar teug geplaatst. Gaven waarbij geen rechthebbende bekend is weer terug geven aan de gemeente. Dit vast laten stellen door de raad/college. In veel gevallen is ook geen steen aanwezig.

Visie toekomst - Gelijdelijke herindeling met meer ruimte voor de graven. Nieuwe kaart maken met ruimere afmetingen van graven en administreren nieuwe indeling voor de toekomst. Dit zal een proces zijn van tientallen jaren, waar nu gestart mee kan worden. - Op locaties waar meerdere graven vrijkomen een plek maken voor urnenkelders.

Pagina 31 van 55

8.8 Raerd Algemeen Adres: Buorren 9, 9012DK Raerd Beheergebied: rayon 2/ rayon 1 Typering: In de 8e eeuw stond hier al mogelijk een kerk waar ook waarschijnlijk bij is begraven. De huidige kerk dateert uit 1814 en verving zijn middeleeuwse voorganger. Het kerkhof ligt centraal in het dorp rondom de kerk en met bebouwing rondom. Kerk en begraafplaats zijn gelegen op een terp die 4,5 meter boven NAP ligt en waarschijnlijk al dateert van de vroege middeleeuwen. Via twee trappen is de begraafplaats bereikbaar. Oppervlakte: 3.012m2 Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen is de mogelijkheid voor bijzetting in een bestaand graf en verstrooien van as. Voorzieningen - Pad van halfveharding Durekomix van Koers rondom het kerkhof. Twee paden van gele klinkers naar de kerk. - Waterpunt aan het einde van de kerk - Een mand als afvalbak - Geen bankjes aanwezig - Beperkte parkeergelegenheid in aangrenzende straten - Elke rij heeft een paaltje met een rijnummer. Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch -Cultuurhistorisch waardevolle graven behouden. Met name liggende graven zijn kenmerkend. Natuurwaarden - geringe natuurwaarden. In het vooral bloeien stinzenplanten. Belevingswaarden - Kerkhof is centraal gelegen in het dorp op een terp. De leilinden zijn beeldbepalend.

Knelpunten De graven hebben beperkte afmetingen en liggen dicht op elkaar. Hierdoor is het grafdelven lastig en zijn de afmetingen voor grafkisten beperkt momenteel. Er is geen verzamelgraf aanwezig

Oplossingen De indeling van de begraafplaats wijzigen en alvast een nieuwe kaart over de oude indeling uitwerken. Indeling wijzigen door van drie rijen twee rijen met een looppad te maken. Zo zijn de graven beter toegankelijk en hebben ruimere afmetingen. Een gedeelte van de begraafplaats een rij aanwijzen voor urnengraven. De wijziging van de indeling zal een proces zijn van tientallen jaren. Verzamelgraf aanleggen

Visie toekomst - Herindeling op kleine schaal zodat grotere afmetingen voor graven ontstaan. En een betere bereikbaarheid voor de grafdelver. - Een vrije plek op de begraafplaats aanwijzen als locatie voor bovengrondse urnengraven en urnbijzettingen. Pagina 32 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.9 Skarl Algemeen Adres: Skarl 9, 8721 EX Skarl Beheergebied: rayon 6 Typering: Skarl is een kleine buurtschap van verschillende boerderijen gelegen in een open landschap. Tot 1723 was er een kerk gevestigd in het midden van de begraafplaats. Op die plek staat nu een klokkenstoel. De begraafplaats in zijn geheel als door bomen omzoomde begraafplaats met klokkestoel is een rijksmonument. Oppervlakte: 1.600m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen is de mogelijkheid voor bijzetting in een bestaand graf en verstrooien van as. Voorzieningen - Een pad rondom de begraafplaats van klinkers - Eén afvalbak - Eén bankje - Beperkte parkeermogelijkheden in de straat - Een schuurtje naast de klokkenstoel Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - De klokkenstoel met metalen helmdak is sinds 1970 rijksmonument. Daarnaast is de begraafplaats in zijn geheel ook rijksmonument. Natuurwaarden - Bosplantsoen rondom. Belevingswaarden - Een bijzondere plek in het open Friese landschap, omringd door bomen en met een unieke klokkenstoel.

Knelpunten Geen verzamelgraf aanwezig

Oplossingen Verzamelgraf aanleggen.

Visie toekomst - Uitgifte van onderhoudsvrije grasgraven tussen de reguliere graven met langdurige uitgiftetermijn in een open landschap.

Pagina 33 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.10 Sneek Algemeen Adres: Kerkhoflaan 31, 8602TX Sneek Beheergebied: rayon 1 Typering: De begraafplaats ligt ten noorden van het oude stadscentrum tussen de wijken. Het is een belangrijke groencluster in de stad. Langs de begraafplaats ligt een sloot welke vroeger gebruikt werd voor de aanvoer van de overledenen van de stad. Het oudste deel van de begraafplaats dateert van 1827 en is gelegen op een oude terp waar tot 1527 een Johannieterklooster lag. Het is verdeeld in 4 delen (perk 1 t/m 4). Bij een eerste uitbreiding aan het eind van de negentiende eeuw werd het oorspronkelijke deel gekopieerd (perk 5 t/m 8). Het tussenliggende deel (perk 9) was aanvankelijk een sloot die later gedempt is. In 1958 werd een nieuwe uitbreiding in noordelijke richting gerealiseerd (perk A t/m D en E). Hier liggen alle graven aan ruime paden. In perk F zijn verschillende functies aanwezig, ook urnenkelders en een verstrooiveld. Het columbarium heeft een duidelijke afwijkende vorm en groeninrichting. Het oude deel is meer open van karakter met solitaire bomen en het nieuwe deel meer besloten door de aanwezigheid van hagen. Oppervlakte: 426.000m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnennis, urnentuintjes en verstrooien van as. Daarnaast is een gedenkzuil voor levenloos geboren kinderen aanwezig. Voorzieningen - In het Columbarium is een algemene gedenkplek voor 'het weggevlogen leven'. - Paden op de begraafplaats zijn van Durekomix of Kotrec van Koers. Daarnaast zijn ook graspaden aanwezig. - Vier kranen met gieters, vijftien afvalbakken en negen bankjes. - Beperkte parkeergelegenheid bij de entree. Bij uitvaarten gaat het hek open en zijn er tien extra parkeerplaatsen. - Bij de entree is de voormalige beheerderswoning waar een kantoor, opslagruimte en kantine aanwezig is van de wijkpost. De wijkpost heeft een aparte entree. - In de beheerderswoning is ook de Stichting Theehuis Sneek gevestigd. In het weekend kunnen op de middagen bezoekers hier hun verhaal kwijt met een kopje koffie en thee. Het Theehuis wordt gerund door een grote groep vrijwilligers onder leiding van het bestuur. - Op de begraafplaats staat een schuur voor de berging van materialen. - Op de hoeken staan perkpaaltjes. Voor elke hoek staat een paaltje met het perk/vaknummer er op. Er zijn geen rijnummers.

Pagina 34 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - De begraafplaats kent veel historisch waardevolle grafmonumenten met uiteenlopende vormgeving, materialen en grootte. Op perk 1 is hoogste concentratie met funerair erfgoed. Natuurwaarden - De begraafplaats in zijn geheel is een groene long tussen de woonwijken en het stadscentrum. Op de begraafplaats is een diversiteit aan bomen, bosplantsoen en vaste planten aanwezig. Op het oude gedeelte is deels stinzenflora aanwezig. Vrijwilligers en vogelwerkgroep hebben op diverse plaatsen nestkastjes opgehangen. Belevingswaarden- De begraafplaats heeft een parkachtige uitstraling met ruimte voor extensieve recreatie zoals wandelen, mediteren en reflecteren. Ook een sociale ontmoetingsplek van het Theehuis is van grote waarde. Knelpunten Er is geen aangewezen verzamelgraf

Oplossingen Oude keldergraven kunnen worden aangewezen als verzamelgraf.

Het Columbarium wordt ervaren als grauw, saai en rommelig en niet een fijne plek voor asbestemming. In veel graven met verlopen rechten liggen nog betonnen kelders.

Samen met vrijwilligers een nieuwe inrichting maken welke aansluit bij de behoefte. Stoppen met uitgeven van keldergraven. Bij uitgifte nieuwe graven de kelders verwijderen. Op perk 1 boven op de kelders waardevolle stenen naartoe verplaatsen.

Visie toekomst - Onderzoeken mogelijkheden uitbreiden diensten vanuit gebouw begraafplaats en theehuis. De functie van het gebouw als wijkpost zou elders plaats kunnen vinden. Mogelijkheden zijn wellicht een aula voor kleinschalige diensten en meer activiteiten vanuit het gebouw organiseren samen met vrijwilligers. - Parkfunctie versterken en extensief recreatief medegebruik mogelijk maken. Bijvoorbeeld extra bankjes op mooie plekken, historische route langs bijzondere graven, een natuurwandeling met natuurwaarden op de begraafplaats. Excursies en rondleidingen ter promotie van de begraafplaatsen. Bijeenkomsten nabestaanden(met uitvaartondernemers). - Onderhoudsvrije natuurgraven aanbieden op perk 2. Alleen een boomschijf als bedekking toestaan en een lang graftermijn van 100 jaar hanteren. Voor bestaande rechten kan wel op perk 2 nog regulier worden begraven. Eventueel dit deel hooilandbeheer toepassen en meer stinzenflora aanleggen. - Historisch waardevolle graven van perk 2 verplaatsen naar perk 1, tenzij dit een persoon betreft met biogafische betekenis. Dan bewaren 'in situ'(ter plekke). Waardevolle stenen kunnen op perk 1 geplaatst worden boven op vervallen grafkelders waar mogelijk. - Aanvoer overledenen per boot weer mogelijk maken. - Ook 1-diep graven aanbieden als mogelijkheid.

Pagina 35 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.11 Stavoren Algemeen Adres: Voorstraat 69, 8715 HX Stavoren Beheergebied: rayon 6 Typering: Het kerkhof is gelegen achter de bebouwing van de Voorstraat en maakt onderdeel uit van het oude stadsdeel. Sinds de 16e eeuw was op deze plek een kerk met kerkhof. Het huidige kerkhof kreeg vanaf 1861, na de bouw van de nieuwe kerk, het aanzicht wat we nu kennen. De ingang is rechts van het kerkgebouw. Oppervlakte: 2.100m2 Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf en verstrooien van as. Er zijn zeven oorlogsgraven van geallieerde vliegeniers. Voorzieningen - Paden halfverharding Durekomix van Koers. - Eén watertappunt bij de schuur en gieters, één container, één bankje. - Alleen op de Voorstraat is een beperkt aantal parkeerplaatsen. - Baarhuisje welke wordt gebruikt als bergruimte voor materialen. - Betonnen paaltjes in de buitenranden. Dit is onvoldoende om de grafmarkering zorgvuldig te duiden. Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Er zijn oude grafzerken tegen de kerkwand. Vanwege de beperkte ruimte op de begraafplaats zijn in het verleden waarschijnlijk graven opgeruimd. Daarnaast zijn slechts een gering aantal oude grafzerken aanwezig.

Natuurwaarden - gering Belevingswaarden - Begraafplaats is omgeven door bebouwing, bosplantsoen en een beukenhaag. Knelpunten Beperkte afmetingen met name op rij A t/m E. Afmetingen zijn veelal 70x200cm. De rijen F tot R hebben ook beperkte afmetingen, maar wel ruimer.

Oplossingen Rijen A t/m E sluiten voor begraven. Aanbod op andere begraafplaatsen bekend maken. Uitgave van urnengraven op één rij van dit gedeelte. Graven in de breedte samenvoegen en hiervoor een nieuwe kaart maken. Duidelijk communiceren wat de maximale afmetingen zijn.

Visie toekomst - Rijen A t/m E open stellen voor urnengraven. - Gevonden oude grafzerken uit de Sint Nicolaaskerk Staveren bewaren en plaatsen tegen de buitenzijde van de kerkwand met informatie over de zerken. - Indien ruimte voor begraven beperkt historisch waardevolle graven concentreren in rijen A t/m E nabij het hoofdpad/begin begraafplaats welke gesloten wordt voor begravingen. - Mogelijkheid aanbieden urnenwand bekijken. De ruimte op de begraafplaats is beperkt. Mogelijk is aan de achterzijde bij de sloot naast de kindergraven plek.

Pagina 36 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.12 Wommels Algemeen Adres: Freuleleane, 8731AS Wommels Beheergebied: rayon 4 Typering: De begraafplaats is gelegen langs de provinciale weg N359. Het oostelijke deel van de begraafplaats is in de jaren 70 aangelegd. Het westelijke deel is een latere uitbreiding. Oppervlakte: 4.115m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnentuintjes en verstrooien van as. Voorzieningen - Paden zijn geasfalteerd - Eén kraan aanwezig met gieters - Twee containers - Eén bankje - Beperkte parkeergelegenheid bij de poort - Baarhuisje in gebruik voor berging van materiaal Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Als jonge begraafplaats heeft het geen waarden. Natuurwaarden - Beperkte natuurwaarden. Hagen met siergrassen en vaste planten en bomen. Belevingswaarden - Begraafplaats met ruime entree en intieme opzet. Dit wordt wel verstrooid door het geluid van de naastgelegen provinciale weg. Knelpunten

Oplossingen

Er is geen verzamelgraf

Verzamelgraf aanwijzen.

Visie toekomst - In 2020 is een meerjarenplan voor de begraafplaats opgesteld. In de toekomst is nog de mogelijkheid om aan de westzijde van de begraafplaats de ruimte voor urnengraven uit te breiden. - Rotonde bij de entree zou aangewezen kunnen worden als strooiveld. - Mogelijkheden uitbreiden faciliteiten baarhuisje bekijken.

Pagina 37 van 55

Figuur 8.1 Meerjarenplan begraafplaats Wommels

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.13 Workum Algemeen Adres: Spoordijk 52, 8711CK Workum Beheergebied: rayon 8 Z rayon 6 Typering: Gelegen aan de rand van de stad, nabij de aansluiting op de provinciale weg. Het eerste deel van de begraafplaats is aangelegd in 1935. Het oude en nieuwe deel zijn vooralsnog gescheiden van elkaar door een brede groenstrook voor toekomstige graven. Oppervlakte: 21.700m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnennis, urnentuintjes en verstrooien van as. Voorzieningen - Herdenkingsmonument voor iemand die omkwam bij kamp Vught. - Entree en parkeerplekken van asfalt en paden van stoeptegels. - Eén kraan bij het schuurtje met gieters en op het nieuwe deel een handpomp. - Drie afvalbakken - Acht bankjes - Ruime parkeergelegenheid bij de oprijlaan links van de poort. - Baarhuisje welke wordt gebruikt als opslagruimte. - Rijen worden aangegeven door betonnen paaltjes welke lastig zijn bij het onderhoud. Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Het is een relatief jonge begraafplaats met weinig waardevolle monumenten. Natuurwaarden - Grote natuurwaarden als groot groengebied binnen de stad. De begraafplaats is omzoomd door bosplantsoen met oude bomen. Op het nieuwe deel wordt een deel extensief beheert met een plukweide. Op de begraafplaats hangen broedkasten. Het is een broedgebied van de boomvalk. Libellen komen voor langs de natte oevers aan het einde van de begraafplaats. Belevingswaarden - De begraafplaats heeft een parkachtige uitstraling. Het nieuwe en oude gedeelte mist verbinding ook in relatie tot het ontwerp.

Knelpunten Er is geen verzamelgraf aanwezig Kinderhofje ligt geïsoleerd en mist beslotenheid

Pagina 38 van 55

Oplossingen Verzamelgraf aanleggen. Beslotenheid creëren kinderhof.

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Oude en nieuwe deel begraafplaats niet met elkaar verbonden. De huidige urnenmuur is laag en niet op gezichtshoogte.

Tussenliggende deel extra pad aanleggen voor meer verbinding. Indien de behoefte aanwezig is in de toekomst een urnenmuur aanleggen.

Visie toekomst - Lege gedeelte tussen oude en nieuwe deel uitgeven voor natuurgraven met plukweide. Lange graftermijnen van 100 jaar en alleen een boomstam toestaan. - In het perk rondom de kindergraven in de toekomst potentie en ruimte voor urnentuintjes of een urnenmuur. - Aan de achterzijde richting de provinciale weg is eventueel de mogelijkheid voor uitbreiding met bosplantsoen voor meer beslotenheid. - Biodiversiteit vergroten door het ophangen van extra nestkasten, vleermuiskasten. En takkenrillen maken van snoeiafval. - De essen rondom het oude deel van de begraafplaats gaan achteruit in staat. Vervangen essen en bosplantsoen gefasseerd oppakken. Bij keuze en aanplant beplanting uitgangspunt uitgroei natuurlijke vorm en beslotenheid begraafplaats behouden. Nu wordt beplanting 'geschoren'.

Pagina 39 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

8.14 Ypecolsga Algemeen Adres: Ypecolsga, 8554 RD Woudsend Beheergebied: rayon 7 Typering: De begraafplaats is een voormalig kerkhof in een open agrarisch landschap. In 1132 wordt voor het eerst melding gemaakt van een kerk aldaar. In 1496 brandde de R.K. kerk geheel uit. Na de herbouw ging de kerk in 1580 over naar het protestantisme. Halfweg de 18e eeuw werd de kerk afgebroken. Op die plek is in 1780 een kenmerkende klokkenstoel gebouwd. Het oorspronkelijke kerkhof heeft een wat vreemde vijfhoekige vorm die nog steeds herkenbaar is en een bolling op de plaats van de voormalige kerk. De toegang is in 1990 bij de aanleg van de parkeerplaats naar de achterzijde verplaatst. Het nabijgelegen dorp Woudsend heeft geen eigen begraafplaats meer en maakt gebruik van de begraafplaats van Ypecolsga. Oppervlakte: 4.535m2

Dienstverlening begraafplaats Op de begraafplaats kan worden begraven, zowel gewone als kindergraven. Voor asbestemmingen zijn mogelijkheden voor bijzetting in een bestaand graf, urnentuintjes en verstrooien van as. Er zijn tien grafmonumenten voor geallieerde vliegeniers. Voorzieningen - Hoofdpaden halfverharding Durekomix van Koers. Het nieuwe deel heeft graspaden. - Eén kraan en gieters bij het gebouw. - Twee afvalbakken - Bankje naast de ingang op de parkeerplaats met uitzicht op het open landschap. - Ruime parkeergelegenheid - Gebouw voor berging van materiaal en een kleine verblijfsruimte.

Pagina 40 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Waarden begraafplaatsen Cultuurhistorisch en archeologisch - Vak west kent als oudste gedeelte veel karakteristieke grafmonumenten. Op de plek van de voormalige kerk is een bolling zichtbaar. Daar bevindt zich nu een karakteristieke klokkenstoel. Natuurwaarden - De begraafplaats is een groen 'erf' in het open Friese landschap. De begraafplaats is omgeven door bosplantsoen welke nog jong is. Wel staan er oude bomen. Belevingswaarden- het bosplantsoen is nog jong en doordat de begraafplaats is gelegen aan de provinciale weg mist het momenteel beschutting. De klokkenstoel geeft een karakteristiek karakter aan de begraafplaats.

Knelpunten Er is geen verzamelgraf aanwezig. De afmetingen op het oude deel zijn krap en slecht bereikbaar.

Door de veenondergrond en muizenplaag zijn veel verzakkingen. Aanvullen van grond en rechtzetten van gedenktekens is zeer kostbaar.

Oplossingen Oude grafkelder als verzamelgraf aanwijzen. Alleen graven uitgeven welke goed bereikbaar zijn en duidelijk voorlichting over beperking afmetingen. Voor deel West een maximale graflengte van 2.2m. Voor deze rijen de indeling wijzigen door graven samen te voegen zodat voldoende breedte voor nieuwe graven ontstaat. Wijzen op goede fundatie bij aanleg van nieuwe grafstenen.

Visie toekomst - Urnenkeldertjes zijn nog weinig in gebruik. Hier meer bekendheid aan geven. - Op het nieuwe deel is nog niet begraven. Herindelen vak voor natuurlijk begraven. Gras inzaaien met bloemenmengsel als plukweide.

Pagina 41 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

9 Kosten/middelen Huidige kosten en baten In hoofdstuk 6 is de ambitie voor 70^ kostendekkendheid beschreven. De huidige begroting is als volgt opgebouwd. Totale lasten Verwachte baten Kostendekkend C910.000 C625.000 691^ De lasten bestaan uit; - Personeelskosten burgerzaken - Personeelskosten groen - Kapitaalslasten begraafplaatsen, gebouwen en bedrijfsmiddelen - Onderhoud gebouwen, begraafplaatsen en bedrijfsmiddelen - Overhead Baten -

-

De baten komen uit de opbrengsten van de legeskosten voor de diensten die wij aanbieden op de gemeentelijke begraafplaatsen. De tarieven voor deze diensten staan op de website van de gemeente. Momenteel is nog geen voorziening voor de onderhoudskosten en ruimen van graven in de toekomst. Het instellen van een voorziening, inclusief de financiële gevolgen, zal uiterlijk bij de programmabegroting 2026 aan de raad worden voorgesteld.

Adviezen 1. Onderzoek naar het instellen voorziening voor algemeen onderhoud en het ruimen van graven. Het voorstel hiertoe, samen met de financiële gevolgen, uiterlijk bij de Programmabegroting 2026 tegemoet te zien. 2. Indexatiegelden. De verwachte baten worden de afgelopen jaren behaald, waarmee dit een realistische begroting is. We zien echter wel dat de kosten voor het beheer van de begraafplaatsen toenemen vanwege indexatie. Daarom stellen we voor ook indexatiegelden voor de begraafplaatsen op te nemen. 3. Onderzoek naar mogelijkheden exploitatie nieuwe natuurbegraafplaats waardoor kostendekkendheid mogelijk 100^! wordt. 4. Verbreden van de dienstverlening daar waar mogelijk. Dit kan ook nieuwe verdienmodellen opleveren. 5. Voor het beheer en inhalen achterstanden van het gemeentelijk funerair erfgoed in de toekomst middelen voor worden vrijgemaakt. Kosten voor eenmalig herstel zijn ongeveer C20.000,-. Kosten structureel voor onderhoud zijn 00.000,-.

Pagina 42 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

10 Communicatie en participatie 10.1 Communicatie De ambitie om als gemeente de dienstverlening te verbreden vraagt in alles om meer communicatie. Waar commerciële bedrijven en zo ook bijvoorbeeld crematoria en natuurbegraafplaatsen regelmatig reclame maken zijn wij als gemeente heel bescheiden in het communiceren van onze dienstverlening. Voor de begraafplaatsen een communicatie en promotieplan opstellen. Een aantal uitgangspunten hiervoor zijn; - Gemeentelijke begraafplaatsen meer promoten met o.a. folders, nieuwsbrief, etc. - Een aparte website voor de gemeentelijke begraafplaatsen waar meer informatie op gedeeld kan worden. - Rondleidingen en lezingen op begraafplaatsen - Aansluiten op landelijke gedenkdagen als Allerzielen, Moederdag, Vaderdag, open monumentendag - Binding nabestaanden door samen activiteiten te organiseren.

10.2 Participatie Net als voor communicatie geld dat er op de gemeentelijke begraafplaatsen veel meer mogelijkheden liggen voor participatie. Huidige participatie - Totstandkoming beheerplan is in overleg geweest met de plaatselijke belangen. Zie bijlage drie en vier. - Eens in de drie jaar een bijeenkomst met uitvaartverzorgers - Theehuis voor ontmoeting op de begraafplaats in Sneek. - Enkele activiteiten met vrijwilligers. In de toekomst willen we veel meer mogelijkheden voor participatie en samenwerking aanbieden. Een doel hierbij is dat mensen meer binding krijgen met de begraafplaats. Maar ook andere doelen zoals keren van isolement(bij ouderen). Mogelijkheden voor participatie en samenwerking zijn bijvoorbeeld; - Vrijwilligerswerk - Kerken - Scholen - Hospices - Nabestaanden - Natuurliefhebbers - Historische verenigingen - Plaatselijke belangen - Meer samenwerken met uitvaartondernemers - Binnen de gemeente is ook de mogelijkheid meer samen te werken met het Sociaal Domein. Mogelijkheden zijn wellicht arbeidsparticipatie, contact van ouderen, keren van isolement, reintegratie traject. Met andere partijen zijn mogelijkheden om bijvoorbeeld behoudenswaardige graven te onderhouden, passende activiteiten te organiseren, onder op begraafplaatsen, hergebruik materialen, etc. Dit kan verder uitgewerkt worden in het communicatieplan.

Pagina 43 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Bijlagen Bijlage 1 Begraafplaatsen in beheer gemeente Stad/dorp Bolsward

Sneek

Straat Type Samuel van Begraafplaats Haringhouckstraat ïA Begraafplaats Meenscharsweg nieuw Kerkhofsteeg Begraafplaats met voorheen kerk Kerkhoflaan Begraafplaats Tsjerkestrjitte Kerkhof Butenbuorren Kerkhof Buorren Kerkhof Skarl Begraafplaats met voorheen kerk Kerkhoflaan Begraafplaats

Stavoren Wommels Workum

Voorstraat 67 Freuleleane Spoardyk

Hindeloopen Ijlst Koudum Molkwerum Poppenwier Raerd Skarl

Ypecolsga Bolsward Bolsward

Eigendom Gemeente

Ja

Gemeente

Ja

Gemeente

Ja

Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente

Ja Ja Ja Ja Ja

Gemeente

Ja

Kerkhof Begraafplaats Begraafplaats nieuw Ypecolsga Begraafplaats met voorheen kerk Samuel van Joodse Haringhouckstraat begraafplaats ïA Groot Kerkhof Joodse begraafplaats

Gemeente Gemeente Gemeente

Ja Ja Ja

Gemeente

Ja

NIK

Nee

NIK

Nee

Kerkstraat Kerkhof Burgemeester de Joodse Hooppark begraafplaats

Gemeente NIK

Nee Nee

Hindeloopen Sneek

Actief

bijzonderheden

Op de begraafplaats zijn 7 Joodse graven aanwezig

Onderdeel gemeentelijke begraafplaats Geen grafmonumenten aanwezig

*Bij begraafplaats Sneek Kerkhoflaan zijn meer dan 7 Joodse graven, voor de 7 graven is alleen een speciaal hoekje gecreëerd.

Pagina 44 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Bijlage 2 Kaarten begraafplaatsen met vaknummers Grafindeling en beschikbaarheid van graven is te vinden op de volgende website; geo.sudwestfryslan.nl . Ga naar Kaarten/Open Data. Zet de lagen Gemeentelijke begraafplaatsen en Grafinformatie opzoeken aan. Voor de begraafplaatsen Poppenwier, Raerd en Skarl is geen vakindeling

Bolsward

Hindeloopen nieuw

Pagina 45 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

IJlst

Koudum

Pagina 46 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Molkwerum

Sneek

Pagina 47 van 55

Gemeente

Súdwest-ĩrys\àn

Stavoren

Wommels

Pagina 48 van 55

Workum

Ypecolsga

U Noord Oost

West

Pagina 49 van 55

Bijlage 3 Gesprekken belanghebbenden en landelijke adviezen Voor de totstandkoming van dit beheerplan hebben we gesprekken gevoerd met verschillende belanghebbenden. Uitvaartondernemers Voor de uitvaartondernemers welke actief zijn op de gemeentelijke begraafplaatsen is een bijeenkomst gehouden. Het doel van het delen van de ontwikkelingen en problematiek. En vervolgens bespreken van mogelijke toekomstscenario's voor de begraafplaatsen. De ontwikkelingen en uitdagingen op de begraafplaatsen worden onderkent door de uitvaartondernemers. Voor de toekomst van de gemeentelijke begraafplaatsen is het advies de huidige begraafplaatsen open te houden binnen de mogelijkheden. En te kijken naar verbreding van het dienstaanbod. Plaatselijke belangen De plaatselijke belangen zijn belangrijke stakeholders voor de toekomst van de begraafplaatsen. De individuele nabestaande of rechthebbende is een lastige partij om te bereiken. Daarom hebben we gesprekken gevoerd met de uitvaartverenigingen, plaatselijke belangenverenigingen, historische verenigingen, kerkbesturen, etc. als vertegenwoordigers. In vijf keukentafelgesprekken hebben we de problemen, ontwikkelingen en mogelijke toekomst voor de gemeentelijke begraafplaatsen gedeeld. Na interne gesprekken en opstelling van het concept beheerplan is het concept beheerplan gedeeld met alle plaatselijke belangengroepen.

Hier kon op worden gereageerd of op verzoek nog een gesprek plaatsvinden. Voor Stavoren en Molkwerum heeft nog een tweede gesprek plaatsgevonden. In bijlage 4 zijn de belangrijkste conclusies per begraafplaats weergegeven. Vanuit de plaatselijke belangen is begrip voor de huidige ontwikkelingen en problemen. Het algehele advies is begraafplaatsen zoveel mogelijk open te houden en niet te streven naar kostendekkenheid. Ruimte voor dienstverbreding wordt wisselend over gedacht. Belangrijk hierbij is dat het historische karakter van de begraafplaats in stand blijft. Excursie toekomstbestendige begraafplaatsen Excursie begraafplaatsen in Alkmaar, Beverwijk en Hilversum. Vanuit de LOB worden deze begraafplaatsen als koplopers voor de toekomst gezien. In Alkmaar hebben we een natuurbegraafplaats bezocht. Beverwijk en Hilversum zijn gemeentelijke begraafplaatsen waar mogelijkheden voor het verbreden van de dienstverlening en nieuwe verdienmodellen zijn toegepast. Beheerorganisatie gemeente Op basis van bovenstaande gesprekken en adviezen hebben we ons binnen de gemeente gebogen over de toekomst voor de gemeentelijke begraafplaatsen. Intern zijn gesprekken gevoerd met burgerzaken, groen, JVZ, erfgoed en financiën. Daarnaast hebben we externe ondersteuning van een expert op het gebied van begraafplaatsen, Wim van Oort.

Pagina 50 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Bijlage 4 Conclusies gesprekken begraafplaatsen plaatselijke belangen Onderwerp Ontwikkelingen

Begraven versus cremeren

Met name begraven Cremeren en begraven

Met name cremeren

Begraafplaatsen Molkwerum, Stavoren, Koudum, Skarl(Warns) Workum Poppenwier, Raerd, Bolsward, Sneek, IJlst, Ypecolsga en Hindeloopen

Natuurbegraven allen Problemen

Exploitatietekort Begraafplaats­ capaciteit

allen, met name kleinere begraafplaatsen Afmetingen graven Stavoren Poppenwier, Raerd IJlst Ypecolsga Grondwaterstand Molkwerum Workum

Veel familiegraven Mechanisch delven graven Schudden graven

IJlst Stavoren

Moreel probleem algemene graven

Geen moreel probleem familiegraven Verhoogd tarief schudden keldergraven Capaciteit

Stavoren, Sneek, IJlst, Bolsward

allen

Allen negatief voor opvoeren extra tarief.

allen

Begrip voor niet meer uitgeven keldergraven. Geen positieve reactie vanuit alle aanwezigen. Ook voor overname beheer door vrijwilligers geen positieve reactie. Met name bij de begraafplaatsen waar de afmetingen van de graven en de grondwaterstand een probleem is toch de vraag of (gedeeltelijk) open houden van de begraafplaats niet een optie is. In Stavoren moet begraven kunnen worden. Natuurbegraafplaats Sondel of Skarl wordt misschien als optie ervaren. Koudum niet. Aanpassen afmetingen in de breedte waar de lengte voldoende is wordt als een optie gezien. Te korte vakken sluiten en één rij uitgeven als urnentuintjes. Vanwege te korte afmetingen, mogelijke oplossing is aanpassing inrichting. Bijvoorbeeld van 2 graven 1 graf en 1 urnentuintje te maken.

Poppenwier, Raerd Actief benaderen rechthebbenden bij weinig capaciteit Nieuwe begraafplaats Natuurlijk begraven

Over schudden van graven wordt verschillend gedacht. Sommigen geen probleem verdiept begraven. Alles naar verzamelgraf misschien vervelend. Is het mogelijk dit te verbranden en as over de begraafplaats te verstrooien?

Stavoren, Sneek, IJlst, Bolsward

Sluiten begraafplaats allen Aanpassen begraafplaatsindeling Stavoren

Pagina 51 van 55

Natuurbegraven wordt gezien als een interessante ontwikkeling waar waarschijnlijk veel vraag naar is. Overal wordt gekend dat kostendekkendheid niet het streven moet zijn. En hierdoor de tarieven voor begraven moeten stijgen. De grote begraafplaatsen moeten niet het onderhoud voor de kleine begraafplaatsen betalen. Mogelijk kijken naar nieuwe verdienmodellen. Met name Stavoren groot probleem. Deel open houden werd sterk gewaardeerd. Afmetingen duidelijk communiceren. Met name in Poppenwier probleem hier wel maar t- 1 begrafenis per jaar. Grondwaterstand nog groter probleem. Breedte graven te smal. Molkwerum oude deel. Vraag onderzoek naar mogelijke oplossingen. Draagt zelf ook oplossingen aan. Dit zijn wel oplossingen met hoge kosten. Workum deel begraafplaats grondwaterstand te hoog. Kijken of dit opgelost kan worden met drainage. Grondwaterstand te hoog oude gedeelte. Drainage biedt geen oplossing. Voldoende ruimte nieuwe gedeelte. Met name op oudere begraafplaatsen of delen begraafplaatsen een aandachtspunt.

Koudum, Workum, Skarl

Mogelijkheden toekomst

Opmerkingen

Stavoren Stavoren

Vanwege problemen afmetingen. Wel in gesprek aangegeven dat dit waarschijnlijk lastig te realiseren is.

Workum

Nieuwe deel Workum mogelijkheid.

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Verbreden mogelijkheden begraven

Asbestemmingen

Bovengronds begraven Ruimere graftermijnen Bijzetten urn graf Urnentuintjes (nieuw)

Sneek, Bolsward

Wordt niet direct gezien als gemeentelijke taak, zorgen om behoudt autentieke beeld begraafplaats, mits behoudt in kleine mate mogelijk.

alleen

Wordt niet als passend gezien of weinig belangstelling.

Stavoren overige begraafplaatsen allen Stavoren, Poppenwier, Raerd

Kort graftermijn van 20 jaar niet prettig.

Molkwerum Hindeloopen Urnenmuur/zuil

Stavoren Sneek Koudum, Workum

Begraafplaats als park Lezingen/activiteiten Onderhoud waardevolle graven en monumenten

Poppenwier, Raerd Sneek, IJlst, Bolsward allen

Biodiversiteit

Algemeen

informeren Paden Paarse graven

Conditie paden

allen Koudum, Bolsward Poppenwier en Raerd

Positief Overal al mogelijk. Te korte graven uitgeven als urnentuintjes. Locatie hoge grondwaterstand mogelijk uitgeven als urnentuintjes. Kelder met steen wel al mogelijk, wellicht meer vraag naar urnentuintjes. Wens muur, eventueel modulair. Muur kil, leeg en onpersoonlijk en wordt daarom weinig gebruikt. Aanpassing moet in overleg met kunstenaar. Positief Bijvoorbeeld allerzielen, theehuis Sneek. Hier zijn waarschijnlijk wel vrijwilligers die willen helpen bij het onderhoud van de graven. mogelijk clusteren cultuurhistorisch waardevolle graven. Voor schilderen waarschijnlijk wel vrijwilligers te vinden. Diversiteit positief zolang beeld netjes blijft. Groene omzoming begraafplaats belangrijk. Meer informeren over de mogelijkheden op de begraafplaatsen. Paden vernieuwen. Paarse graven waarschijnlijk rechten graven boerderijen.

Onderhoud grafstenen

Aanschrijven rechthebbenden op onderhoud.

Onderhoud

Onderhoud van de begraafplaats moet netjes zijn.

Pagina 52 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Bijlage 5 Info plechtigheden en begrafenissen Plechtigheden totaal Bolsward Hindeloopen IJlst Koudum Molkwerum Poppenwier Raerd Skarl Sneek Stavoren Wommels Workum Ypecolsga

aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen aantal plechtigheden aantal begrafenissen

gemiddelde van 5 jaar 252,4 206,6 57,2 44,4 5 4,8 14,4 13 22,2 20,6 4 3,6 0,8 D,2 2 2 2 1,6 99,6 75,8 6,4 6,2 7,6 6,6 22,4 19,4 8,8 8,4

Capaciteit bezet en vrij graven graven graven vrij na kindergraf kindergraf urnengraf urnengraf urnennis urnennis bezet vrij aanpassing bezet vrij bezet vrij vrij bezet totaal 14096 6305 4653 197 114 260 502 184 83 1015 Bolsward 3531 1547 25 6 25 110 86 15 16 Hindeloopen 271 16 15 3 220 IJlst 968 1138 19 27 1 65 189 Koudum 1126 189 4 10 15 5 4 36 3 Molkwerum 199 27 70 Poppenwier 152 108 8 6 148 Raerd 341 222 1 1 2 112 Skarl 158 112 2278 Sneek 4129 2278 132 40 172 140 70 28 70 Stavoren 537 136 3 1 1 92 376 92 2 98 Wommels 140 Workum 1560 140 6 23 26 17 24 4 300 Ypecolsga 748 300 2 62

Op Bolsward, Hindeloopen en Ypecolgsa is nog uitbreidingsmogelijkheid

Op Bolsward, Hindeloopen en Ypecolsga is nog uitbreidingsmogelijkheid Graven vrij na aanpassing houdt in nadat alle aanbevelingen vanuit het beheerplan doorgevoerd zijn, waarin delen van begraafplaatsen gesloten worden of graven worden samengevoegd.

Pagina 53 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Begraven en afstand gem. begravingen gem. afstand gem cap. verschil jaarlijks totaal 210 176,6 -33,4 Bolsward 44,4 31,2 -13,2 Hindeloopen 4,S 2 -2,8 IJlst 13 13,2 5,2 Koudum 20,6 4,4 -16,2 Molkwerum 3,6 -2,4 1,2 Poppenwier 3,6 1,6 -2 Raerd 2 7,4 5,4 Skarl 1,6 0,4 1,2 Sneek 75,8 74,8 -1 Stavoren 6,2 4,2 -2 Wommels 6,6 6,8 0,2 Workum 19,4 13,8 -5,6 Ypecolsga 8,4 10,6 2,2 Gem. afstand is het aantal graven dat gemiddeld terug komt bij de gemeente. Samen met het gemiddeld aantal begravingen is te zien of de capaciteit toe of -afneemt per begraafplaats. Verlengen van graven gem. 5 jaar totaal 242 Bolsward 18 Hindeloopen 5 IJlst 23 Koudum 17 Molkwerum 2 Poppenwier 1 Raerd 2 Skarl 2 Sneek 108 Stavoren 3 Wommels 13 Workum 23 Ypecolsga 3 aantal 2023

jaarverlengen 100 5 S3 10 20 15 143 20 3 30 6 40 361 120

percentage 500 27,70* 830 22,99* 300 5,54* 2860 39,61* 270 2,49 * 240 1,66* 5000 13,35042 gemiddeld aantal jaarverlengen

Pagina 54 van 55

Gemeente

Súdwest-Fryslân

Asbestemmingen totaal

Bolsward

Hindeloopen IJ 1st

Koudum

Molkwerum Pūppenwier Raerd 5-karl Sneek

Stavoren Wommeİ5

Workum

Ypeto Isga

bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium bijzetting urn in urnengraf asverstrooiing bijzetting urn in/opgraf of kelder bijzetting urn in urnenni.5 of Columbarium asverstrooiing

Pagina 55 van 55

gem. 2019- 2023 15,2 5,6 11,6 9 5,6 3 0,8 1,6 0,2 ū 6,6 0,2 0,8 6,6 6,6 0,4 ū 0,2 0,2 0,4 0,2 0,2 6,4 0,2 0,2 4,8 įS 9 4,4 0,2 ū 6,6 0,2 ū 1 0,2 1 6,4 6,4 ū ū

Gemeente

Súdwest-Fryslân