Bijlage 1 - Aanpak ‘Koers en Kompas, duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties’

• van de accommodatie waarmee deze meer toekomstbestendig wordt? • Hoe beïnvloedt het de restwaarde van het gebouw? • Hoe maakt het innovatie mogelijk op technisch, sociaal, procesmatig en/of financieel vlak? • Hoe helpt het om de juiste (samenwerkings-)partners aan te trekken? • Hoe verbetert het de relatie met onze gebruikers? • Hoe draagt het bij aan andere opgaves of beleidsdoelen van de gemeente? • Hoe verbetert het onze voorbeeldfunctie en/of onze reputatie? • Is het schaalbaar naar andere gemeentelijke sportaccommodaties of vastgoed? Beslismoment Beoordeel de uitkomsten en beslis of de oplossing of maatregel voldoende relevante waarde oplevert voor de gemeente Súdwest Fryslân. Is het een NO-GO? Ga dan terug naar de bedachte oplossingsrichtingen in stap C en kies een andere of nieuwe maatregelen. Bedenk ook welke van de bovenstaande vormen van waarde doorslaggevend zijn in de afweging als het (maatschappelijk, financieel en/of politiek) uitdagend wordt. Eindoordeel- is het een duurzame stap? Als de afwegingsvragen een GO opleveren, dan betekent dit dat het een goede stap is in de richting van het realiseren van toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties. Deze stap kan met een gerust hart uitgevoerd worden, eventuele risico’s zijn in beeld gebracht en zo ook de waarden die het oplevert. 4.

Afsluiting Met bovenstaand proces is vanuit integrale duurzaamheid en systeemdenken een herhaalbare en schaalbare aanvliegroute beschikbaar om te borgen dat er goed gemotiveerd en eenduidig keuzes gemaakt kunnen worden. De afweging langs drie hoofdcriteria levert een beeld op hoe de maatregel een goede stap is ten aanzien van: • de doelen die de gemeente zich heeft gesteld voor duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties en vastgoedbeheer (assetmanagement). • de flexibiliteit en daarmee het omgaan met risico’s. • de waarde die de maatregel/oplossing oplevert vanuit een breed perspectief. Hiermee is een besluit gebaseerd op een eenduidig, transparant en fact-based proces om kosteneffectief de goede dingen te doen voor duurzaamheid én het vastgoedbeheer van sportaccommodaties.

Afwegingskader Bijlage 1: Toelichting duurzaamheidsprincipes De vier duurzaamheidsprincipes zijn de kern van het Raamwerk voor Strategische Duurzame Ontwikkeling (RSDO of ook bekend als The Natural Step raamwerk). Dit raamwerk biedt een integrale benadering van duurzaamheid gebaseerd op systeemdenken. Het helpt om de complexe materie van duurzaamheid en duurzaamheidsproblemen begrijpelijk en toepasbaar te maken. De vier duurzaamheidsprincipes zijn gebaseerd op systeemdenken, de kennis van hoe het systeem aarde werkt, en de kernoorzaken van onduurzaamheid. De duurzaamheidsprincipes zijn de fundamentele regels voor duurzaamheid. Ze geven het kader aan voor volledige duurzaamheid (leefbare aarde). De principes zijn:

Breek de natuur niet sneller af dan de tijd die nodig is om te herstellen; Breng niet meer en sneller stoffen uit de aarde in het milieu dan de natuur kan verwerken Breng niet meer en sneller door de mens geproduceerde (natuurvreemde) stoffen in het milieu dan de natuur kan verwerken Doe geen dingen waardoor mensen beperkt worden bij het kunnen vervullen van hun basisbehoeften.

Deze principes zijn wetenschappelijk zuiver, ladingdekkend en niet overlappend. Ze kunnen toegepast worden op verschillende niveaus zoals een organisatie, een project, een product/dienst. De duurzaamheidsprincipes geven in organisaties, teams en groepen een gedeeld beeld en taal voor duurzaamheid. Daarnaast worden de duurzaamheidsprincipes gebruikt bij de formulering van ambities, analyse van de huidige realiteit en een afweging van duurzame oplossingen en innovaties. Ontstaan en achtergrond In het VN-rapport Our Common Future (1987) wordt duurzaamheid gedefinieerd als: “Voorzien in de behoeften van de huidige generatie, zonder daarmee de mogelijkheden in gevaar te brengen voor toekomstige generaties om ook in hun behoeften te voorzien.” Het ontbreekt in deze definitie echter aan duidelijk gedefinieerde kaders voor wat wel en niet duurzaam is. Een groep wetenschappers is daarom op initiatief van de Zweedse kinderoncoloog Karl-Henrik Robèrt op zoek gegaan naar deze kaders. Daarvoor hebben ze geanalyseerd welke mechanismen het leven op aarde mogelijk maken en op welke manieren die mechanismen worden aangetast. In hun denkoefening zijn de wetenschappers uitgekomen op vier basale manieren waarop we de toekomst voor de generaties na ons in gevaar brengen. Dit zijn de kernoorzaken van onduurzaamheid, waar we dus mee moeten stoppen om duurzaam te worden.

Hiermee is de basis gelegd voor de vier duurzaamheidsprincipes. Bron: https://www.rsdo.nl/

Afwegingskader Bijlage 2: Toelichting op begrippen hardware, orgware en software en bij sportaccommodaties De begrippen hardware, orgware en software en komen uit het Beweegvriendelijke Omgeving Model (BVO-model) van het Kenniscentrum sport en bewegen. De leefomgeving speelt een belangrijke rol in de gezondheid van mensen. Om mensen in beweging te brengen, is het creëren van een zogenoemde beweegvriendelijke omgeving essentieel. Het BVO-model is ontwikkeld om aan te geven uit welke elementen een beweegvriendelijke omgeving bestaat: Hardware, Software en Orgware. Als gelegenheid, georganiseerd aanbod en het proces achter het zichtbare aanbod op elkaar zijn afgestemd, kan beweeggedrag gemaximaliseerd worden. Hardware Dit is de fysieke (sport)infrastructuur die voor iedereen toegankelijk is en die sport, spelen en bewegen faciliteert. • Sportaccommodaties: sporthallen, gymzalen, (kunst)grasvelden, zwembaden, maneges, klimhallen, ijsbanen, ... • Speelplekken: schoolpleinen, speeltuinen, skateparken, trapveldjes,... • Openbare (groene) ruimte: pleinen, beweegtuinen, parken, plantsoenen, speelvijvers, meren, ... • Routes & paden: stoep, wandelroutes, fietspaden, ruiterpaden, ... • Toeristische & recreatieve buitengebieden: bossen, heide, duinen, stranden, ...

Orgware Orgware bevat alles wat betreft het proces om te komen tot het zichtbare aanbod (hardware en software): • Monitoring & evaluatie • Onderhoud & beheer • Visie & beleid • Eigenaarschap & financiën • Samenwerking & burgerparticipatie Software Software staat voor het sport- en beweegaanbod: • Activiteiten & interventies: programma's, evenementen, projecten, sportaanbod, verenigingen etc.. Denk hierbij aan de organisatie van sport- en beweegactiviteiten als: spelmiddagen, instuiven, buurtbijeenkomsten, toernooien, fiets- en wandeltochten, sportieve opvang, et cetera. • Begeleiding & coaching: inzet van een sportbuurtwerker, buurtsportcoach, jeugd- en jongerenwerker, trainers, instructeurs, pedagogische medewerkers, NME-centra en kinderopvang, wijkmanagers en vrijwilligers (onder andere buurtbewoners). • Communicatie & voorlichting: campagnes, buurtbijeenkomsten, websites of applicaties om mensen te informeren over de beweegmogelijkheden, bewegwijzering en bebording met instructieteksten. •

Bron: https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/producten/bvo-model/

Afwegingskader Bijlage 3: Assetmanagement en toelichting op genoemde financieringsbegrippen Bij assetmanagement gaat het om alle taken die nodig zijn om de fysieke assets, zoals sportaccommodaties, gedurende de levensduur op een kosteneffectieve beschikbaar te houden voor hun functie/doel. De kosten zijn behalve de investeringskosten (het realiseren van de sportaccommodaties) ook de kosten tijdens de exploitatie en het levenslange beheer en onderhoud om te zorgen dat de sportaccommodaties optimaal beschikbaar blijven. De verduurzaming van sportaccommodaties zijn ook onderdeel van deze kosten. Nu is het een trend dat de financiële middelen afnemen zoals voor assetmanagement en verduurzaming. Daarom is het belangrijk om te kijken naar andere mogelijke manieren om met kosten om te gaan of andere financiële modellen. In bovengenoemd afwegingskader zijn een aantal begrippen voorbij gekomen die mogelijk oplossingen bieden voor het omgaan met kosten en financiering. En mogelijk komen er in de toekomst nog meer mogelijkheden hiervoor. Hieronder een toelichting op de begrippen die genoemd zijn in dit afwegingskader: •

TCO: Total Cost of Ownership, de totale kosten van aanschaf en bezit en dus de totale kosten gedurende het hele eigendom. Het helpt om verder te kijken naar alleen de investeringskosten maar ook naar de kosten en zeker ook de baten gedurende het bezit. Bij verduurzamingsmaatregelen is dit behulpzaam omdat hiervoor soms een hogere investering gedaan wordt maar dat dit meer baten of besparingen oplevert tijdens het gebruik en eigendomsperiode waardoor het over de periode van eigendom een kosteneffectieve beslissing kan zijn.

•

PAAS: Product As A Service, dit is een businessmodel waarbij je een product niet koopt en in eigendom krijgt maar betaald voor het gebruikt. Zo kun je bij Phillips licht leasen ipv lampen kopen en bij Mitshubishi liftgebruik. De kosten zijn inclusief alles wat nodig is van product, gebruikskosten, onderhoud, vervanging etc. Op deze manier is er geen eenmalige grote investering nodig maar wordt er gedurende langere tijd lagere kosten gemaakt voor het gebruik van het product.

•

MKI: milieukostenindicator, deze indicator maakt inzichtelijk wat de milieu-impact is over de hele keten. Dit kan voor een materiaal of een product of project in kaart worden gebracht. Alle milieueffecten samen worden in één score uitgedrukt in Euro’s. Hierdoor is de milieuvriendelijkheid van materialen en producten met elkaar te vergelijken. Of je kunt MKI gebruiken om criteria voor duurzaamheid in je aanbesteding op te nemen.