02c - Startdocument Idzegea met bijlagen

19

•

Voor de invulling, benoeming van de leden (en voorzitter) volgt nog een afzonderlijke formele procedure. Zoals vastgelegd in het samenwerkingsplan is de Provincie hiervoor in de lead, gezien de gebiedscommissie formeel valt onder de provinciewet.

4.2.2

Gebiedsteam Idzegea – samenwerking in het gebied

Gebiedsteam Idzegea (coördinatie en aansturing van operationele regie/proces), daarin zitting nemend: • Projectleider, voor de algehele coördinatie en aansturing Gebiedsproces Idzegea, tevens secretaris Gebiedscommissie Idzegea. • Projectsecretaris, voor de ondersteuning van het Gebiedsteam Idzegea, ontwerp & uitvoeringsteam en organisatorische ondersteuning communicatie. • Deelprojectleider ontwerp & uitvoering, voor de aansturing en coördinatie van uit te voeren ontwerpen/onderzoeken en de pilots/no-regret maatregelen in plangebied Idezegea. Ook zorgt deze persoon voor de inhoudelijke afstemming met partijen/projecten/koppelkansen en voor de (inhoudelijke) aansturing. • Communicatiemedewerker voor de coördinatie en organisatie van de Communicatie (nieuwsbrieven, bijeenkomsten etc.) in en rondom plangebied Idzegea en de afstemming met communicatiemedewerkers/adviseurs van de koppelkansen, belanghebbende partijen in het plangebied. • Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Súdwest-Fryslân nemen ambtelijk deel aan het Gebiedsteam. Dit voor coördinatie binnen ieders organisatie, inbreng kennis etc. zo mogelijk ook als deelprojectleider. Om effectief aan de slag te gaan is het belangrijk om een heldere werk/overlegstructuur te organiseren. In figuur van bijlage 5 is de overlegstructuur uiteengezet voor Plangebied Idzegea.

Daarnaast is het voorstel om het Gebiedsteam zal (op gezette tijden) kantoor houden op locatie in het plangebied, bijvoorbeeld in het dorpshuis in Oudega. Dit om laagdrempelig aan de slag te gaan, korte lijnen te onderhouden met betrokkenen in het gebied. Ontwerp & Uitvoeringsteam Idzegea (coördinatie en aansturing van de inhoud) Het Ontwerp & Uitvoeringsteam is het werkatelier van Idzegea, daar waar alle inhoud (theorie/praktijk) samenkomt. Coördinator van het Gebiedsteam stuurt aan de (integrale) verdieping, de inhoudelijke uitwerking van de thema’s en het verwerken van de uitkomsten van de onderzoeken, oplossingsrichtingen en pilots tot (integrale) adviezen (met ondersteuning van, inhuur van adviseurs/derden). Daarbij wordt ook combinatie gezocht met inspiratie-, en (integrale) verdiepingsbijeenkomsten. Dit zijn themabijeenkomsten, maar juist ook bijeenkomsten gericht op de integraliteit. Om met belanghebbenden uit het gebied (ondernemers, bewoners, ambtenaren etc.) en direct betrokkenen van de verschillende thema’s in de breedte met elkaar na te denken over de integrale oplossingsrichting. Alle uitkomsten komen samen in de Gebiedscommissie, om aldaar te bediscussiëren en keuzes te maken. Ook de (te maken) keuzes van de Gebiedscommissie komen aan bod in de bijeenkomsten.

Ook zijn consultatierondes voorzien om oplossingsrichtingen en/of keuzes 1:1 met direct betrokkenen af te stemmen. Dit alles leidend tot een Integraal Gebiedsplan Idzegea. Indien nodig of wenselijk worden trekkers aangewezen of een werkgroep samengesteld voor de uitwerking/begeleiding van specifieke onderwerpen en/of thema’s. Huidige Klankbordgroep Idzegea wordt voortgezet, maar dan als Klankbordgroep Landbouw met als taak de agrariërs in plangebied Idzegea te informeren en bij het gebiedsproces te betrekken, bijdrage leveren aan de inhoudelijke uitwerking voor die onderdelen die de landbouw raken en de leden landbouw in Gebiedscommissie te voorzien van input, daarmee de contacten te onderhouden. Koppeling met Programmateam Veenweidevisie (en aanverwant) Binnen het programma Veenweide wordt het nodige aan kennis ontwikkeld, maar ook in andere Veenweidegebieden wordt de nodige ervaringen opgedaan. Belangrijk is om van elkaar te leren, gebruik te maken van elkaars kennis en kunde en korte lijnen te houden met betrokkenen van het Veenweideprogramma. De projectleider van Gebiedsteam Idzegea neemt dan ook zitting in het team

Versie d.d. 8 februari 2023 (definitief concept)

20

Kansrijke Gebieden van het Veenweideprogramma. Ook zal gebruik worden gemaakt van de kennis en kunde van het Innovatieteam, team Regie & Ondersteuning en team Ontwikkeling, evenals de reeds gemaakte koppeling met het onderwijs, kennisinstellingen. Momenteel lopen vanuit het programma de nodige onderzoeken en/of pilots, wat naar verwachting nog verder zal uitbreiden. Belangrijk is dat de specialisten en/of projectleiders van overkoepelende projecten en/of koppelkansen aanhaken bij de processen en/of aansluiten bij de overleggen die door het Gebiedsteam Idzegea worden georganiseerd. De projectleider Gebiedsteam Idzegea en coördinator team Ontwerp & Uitvoering spelen een belangrijke rol in de coördinatie en aansturing van de uiteenlopende activiteiten in plangebied Idzegea. Ook wordt van de trekkers/projectleiders van de overkoepelende projecten en/of koppelkansen verwacht dat die actief de samenwerking zoeken met Gebiedsteam Idzegea, als ook aansluiten bij het Ontwerp & Uitvoeringsteam. Als basis zal Gebiedsteam Idzegea op gezette tijden een breed overleg organiseren, voor de procesmatige afstemming van de verschillende initiatieven die voor plangebied Idzegea lopen of gaan lopen. Inhoudelijke, integrale afstemming vindt plaats in het Ontwerp & Uitvoeringsteam. 4.2.3 Communicatiestrategie Voor het gebiedsproces is een strategisch communicatieframe opgesteld (zie bijlage 6).

Dit frame laat in één oogopslag op hoofdlijnen zien wat de belangrijkste strategische uitgangspunten zijn voor de communicatie over het gebiedsproces. Een communicatieframe is wendbaarder dan een uitgebreid strategisch communicatieplan. Het stelt ons in staat om de communicatie die uitgaat langs de meetlat van het communicatieframe te leggen, regelmatig na te gaan of we op koers liggen met communicatie en de uitgangspunten in het frame bij te stellen als de ontwikkelingen of situatie daarom vraagt. Uit dit communicatieframe volgt een communicatiekalender met daarin de middelen, boodschap en planning waarmee we concreet invulling geven aan wat we in het communicatieframe hebben vastgesteld. Bij de start van het gebiedsproces, start de uitwerking van de communicatiekalender op het programma.

Versie d.d. 8 februari 2023 (definitief concept)

21

6. Financiën 5.1 Kosten, investeringen en mogelijke dekking

Versie d.d. 8 februari 2023 (definitief concept)

22

Bijlage 1: Aanpak Wicked Problem en vereisten Wicked Problem aanpak De basis is de complexiteit *1 hanteerbaar te maken en daarnaast de complexiteit als een gegeven te beschouwen. In de praktijk betekent dit dat je zoekt naar de balans tussen reductie en tegelijk ook behoud of soms zelfs vergroting van de complexiteit. Belangrijk daarbij is om te onderzoeken en te laten zien welke dimensies een rol spelen om vervolgens daarmee de oplossingsrichting vorm te geven. Tweede belangrijk aspect in de aanpak van een Wicked Problem is om de spanningen met en tussen betrokkenen expliciet en hanteerbaar te maken. Dit vergt tijd en een goede procesaanpak, waarbij partijen begrip voor elkaars beelden en belangen krijgen en daarover met elkaar in gesprek zijn. Daarin zal een Gebiedscommissie een belangrijke rol spelen. Welke vereisten worden gesteld aan een goede Wicked Problem procesaanpak? Om te beginnen is daar geen standaardoplossing en/of aanpak voor. Elk vraagstuk (en gebied) is anders, kent zijn eigen dynamiek, zodat een goede procesaanpak dan ook maatwerk is. Wel zijn de volgende universele vereisten van een Wicked Problem aanpak te geven: • Er is sprake van ontwerpen en implementeren in combinatie met denken en doen. • Al doende wordt er geleerd: waarbij de strategie deels wordt ontwikkeld in de (uitvoerings)praktijk, in korte feedback loops.

• Grote vraagstukken worden aangepakt aan de hand van concrete deelvraagstukken. • Ingespeeld wordt op wat zich in het hier en nu voordoet. Onderliggende dilemma’s worden namelijk pas echt zichtbaar in de interactie tussen betrokken partijen. • Er is sprake van “Puzzling en “Powering”. In de publieke sector, zo ook bij Idzegea, speelt de politieke dimensie een belangrijke rol, met een overheid die gaat over wetgeving en handhaving. Dit vraagt een combi van “puzzling” en “powering”. Dus enerzijds probleemanalyse, scenario’s maken, leren en ontwikkelen maar ook af en toe (weloverwogen) bepaalde personen in stelling brengen om op onderdelen een doorbraak te realiseren. Of de inzet van een gideonsbende, het mobiliseren van energieke vernieuwers om in het netwerk/gebied verandering teweeg te brengen. Gevoel voor verhoudingen en timing is daarbij cruciaal. Belangrijk om met elkaar te bepalen wat wanneer zinvol is om in te zetten. Ook daarin speelt een Gebiedscommissie een belangrijke rol. Daarnaast is voor een goede procesaanpak van belang om een balans te creëren tussen: • complexiteit beperken en complexiteit vergroten; • beheersen en ontregelen; • helderheid over het proces (faseren) in de wetenschap dat processen grillig en onvoorspelbaar zijn.

En als laatste is een lerende en bewust gevarieerde benadering belangrijk, waarbij de interventie nu en dan bestaat uit: • het introduceren van (partijen met) nieuwe perspectieven; • het organiseren van pilots; • soms een stevige boodschap/keuze van bijvoorbeeld een gedeputeerde of bijvoorbeeld een minister; • ruimte laten en maken voor de dialoog. *1 Er is sprake van complexiteit als er: • Onduidelijkheid is over de omvang en de oorzaken van een vraagstuk. • Gebrek is aan overeenstemming over achterliggende waarden, de gewenste situatie. Een vraagstuk laat zich hierdoor nauwelijks of maar beperkt structureren en beheersen. • Een groot aantal partijen betrokken is, zonder dat één partij eenzijdig in staat is tot sturing en opleggen van een beslissing. Anders gezegd, partijen zijn afhankelijk van elkaar, hebben verschillende beelden van de situatie en de dynamiek is hoog en besluitvorming is grillig. Dit maakt dat er sprake is van complexiteit in drievoud: op vlak van het cognitieve (het weten), het normatieve en het sociale. Daarnaast neemt de complexiteit meer en meer toe als gevolg van toenemende verwevenheid en door de toenemende snelheid waarmee ontwikkelingen zich voordoen en van de informatietechnologie en beschikbaarheid ervan. Kijkend naar het vraagstuk voor Idzegea kan gesteld

worden dat de complexiteit op alle drie bovengenoemde zaken aan de orde is, met daarnaast de aangegeven als maar toenemende mate van complexiteit. De basis voor de aanpak van een Integraal (dynamisch) Gebiedsproces Idzegea is gebaseerd op de Wicked Aanpak Integraal Problem benadering. Hoe de basis van deze aanpak eruitziet is in onderstaande figuur weergegeven. In Gebiedsproces Idzegea 2 van 6 Hoofdstuk 3 is de aanpak nader uitgewerkt en toegelicht.

Strategie: • Stap voor stap aanpak, samen en van onderop • Via maatwerk naar hogere grondwaterstanden • Landbouw steunen in de noodzakelijke aanpassingen • Dynamisch programmeren en dynamisch financieren

Veenweideprogramma 2021 (kader)

• Bottom up proces, volop ruimte voor inbreng vanuit het gebied, betrokkenen. • Al doende leren, strategie ontwikkelen • Grote vraagstukken aanpakken a.h.v. concrete deelvraagstukken • Inspelen op wat zich in het hier en nu voordoet

Ontwerpen en Implementeren Dialoog + lerende houding àGEBIEDSPLATFORM - COMMISSIE

Denken en Doen

No-regret maatregelen uitvoeren (en implementeren) • Pilots: bestaande voortzetten, nieuwe organiseren • Introduceren van (partijen met) nieuwe perspectieven

•

M ijlp a le n / ijkm o m en ten VERLEDEN - HEDEN

FASE 1 INTEGRAAL GEBIEDSPLAN IDZEGEA

VERVOLGSTAPEN-FASEN

Helderheid over proces (faseren) wetende dat processen grillig en onvoorspelbaar zijn

Tijdens proces, gedurende de rit: • Puzzling en Powering • Complexiteit beperken – vergroten • Complexiteit beheersen en ontregelen • Soms een stevige boodschap/keuze van bijv. gedeputeerde of minister

De aanpak van een Wicked Problem, de aanpak van een ingewikkeld en complex vraagstuk laat zich enigszins vergelijken met het maken van een puzzel van bijvoorbeeld 40.000 stukjes. Hoe los je een complexe puzzel met een dergelijke omvang op? • Behapbaar maken, door bijvoorbeeld eerst alle kantstukjes te verzamelen of alleen de blauwe stukjes, het sorteren op kleur. Door daarmee te beginnen hoef je niet steeds alle stukken in handen te hebben. En door de randen te maken, ontstaan de contouren waarbinnen de andere puzzelstukjes hun plek moeten vinden. Een Integraal Gebiedsplan kun je vergelijken met de randen van de puzzel waarmee je beter zicht krijgt op het totale speelveld en de oplossingsrichting zich begint te vormen. • Kwestie van doen, aan de slag gaan. Je kunt wel uren, dagen of weken nadenken en praten hoe de puzzel op te lossen, maar als je nooit begint, komt hij ook nooit in elkaar. • Trial-and Error: niet elk puzzelstukje zal gelijk op zijn plek vallen, het is kwestie van proberen en (durven) fouten te maken. • Af en toe erbij weglopen (reflectie/nadenken): de kunst is om te leren en dat doe je door er af en toe bij weg te lopen, te reflecteren en na te denken hoe het anders of bijvoorbeeld efficiënter kan of moet. • Volhouden: ook is het een kwestie van volhouden, de puzzel op de foto van 40.000 stukjes bijvoorbeeld, daar hebben deze twee mensen één jaar over gedaan.

Een goed proces kost dus ook de nodige tijd en vraagt dan ook het nodige geduld. • Afbeelding op de doos gebruiken (is overigens de doodzonde van de echte puzzelaar), kan helpen om te bepalen waar welk puzzelstukje moet komen te liggen. Deze vergelijking makend: op voorhand zullen we nooit het exacte eindplaatje voor plangebied Idzegea te zien krijgen. Consequentie ervan is dat een bepaalde mate van onzekerheid en onduidelijkheid over de toekomst er altijd zal zijn/blijven en dat lossen we ook niet op met het maken van een integraal gebiedsplan. Wat we met een integraal gebiedsplan/proces wel kunnen doen is het in beeld brengen van: o de onzekerheden, onduidelijkheden als ook hoe daarmee om te gaan; o de aspecten, dilemma’s die daarbij een belangrijke rol spelen; o mogelijke oplossingsrichting(en) inclusief bijbehorende randvoorwaarden en daarover op gezette tijden (ijkmomenten) met elkaar in gesprek gaan, als ook met elkaar (bestuurlijk) vastleggen. Tenslotte, belangrijk om ruimte te bieden om te kunnen pionieren en vertrouwen te hebben in de mensen in de gebieden, dat die met goede oplossingen komen.

Bijlage 2 Afwegingskader Gebiedsplannen (Veenweideprogramma) Inleiding Binnen het veenweideprogramma is er behoefte aan een afweegkader om daarmee te kunnen beoordelen of deze voldoende bijdragen aan de doelen van het veenweideprogramma en om te beoordelen of deze voldoen aan de wensen vanuit het gebied. Ook kunnen planalternatieven op basis van de criteria tegen elkaar worden afgewogen. Het afweegkader geeft bovendien inhoud aan de bestuurlijkpolitieke afweging bij de vaststelling van het gebiedsplan. Deze beschrijving kan dienen als leidraad om het gesprek te voeren over het gezamenlijk vaststellen van het afweegkader voor het betreffende gebiedsplan. Doel is om dit afweegkader samen met het gebied op te stellen. Kwantitatieve en kwalitatieve toetsing. Voor sommige criteria is een kwantitatieve toetsing mogelijk. Denk aan een berekening van de tonnen CO2 reductie die kunnen worden behaald. Andere criteria zullen daarnaast kwalitatief moeten worden beoordeeld. Onderscheid in criteria Sommige criteria zijn van een groter gewicht dan andere of kunnen zelf randvoorwaardelijk zijn. Voor CO2 en stikstof wordt een opgave aangegeven hoeveel CO2 en stikstof er met de maatregelen in ieder geval moet worden gereduceerd om een voldoende bijdrage te kunnen leveren aan de opgave voor het veenweidegebied c.q. voor Fryslân.

Criteria In de onderstaande tabel zijn enkele criteria gegeven die een rol kunnen spelen in het afweegkader. De groene vakken zijn criteria die horen bij de primaire doelen van het veenweideprogramma. Deze zijn min of meer randvoorwaardelijk om in de afweging mee te nemen. Dit geldt ook voor de gele vakken die gekoppeld zijn aan de primaire doelen van het NPLG. De blauwe vakken zijn optionele criteria die benut kunnen worden al naar gelang een gebied ambities kent voor deze doelstellingen. Reductie CO2

Reductie bodemdaling

Toetsing: -reductie tonnen CO2/jaar uit veenweide -reductie broeikasgassen landbouw

Toetsing: reductie mm bodemdaling/jaar

Duurzaam toekomstperspectief landbouw Toetsing: ?

Klimaatadapatief watersysteem Toetsing: Normering regionale wateroverlast met klimaatscenario 2050. Kwalitatitief: hoe past dit in overkoepelende visie op klimaatrobuust watersysteen Fryslân

Reductie stikstof

Waterkwaliteit (KRW)

Toetsing: reductie N uitstoot (verlaging KDW en/of stikstofdeken)

Toetsing: vermindering nutrientenbelasting

Biodiversiteit Toetsing: % oppervlakte met extensiever gebruik en/of extra oppervlakte t.b.v weidevogelbeheer en/of extra ANLB pakketten?

Realisatie, herstel en behoud van natuur Aandeel nog te verwerven of in te richten NNN Bijdrage aan herstel bestaande natuur.

Landschap, cultuurhistorie en belevingswaarde Kwalitatieve toetsing

Wonen

Economisch perspectief

Kansen voor wonen Funderingsproblematiek

Is er ruimte voor nieuwe economische dragers?

Financiële haalbaarheid Toetsen aan vooraf mee te geven financiële kaders. Aanvullend kan gebied zelf proberen middelen via fondsen te verwerven die aanvullend kunnen zijn.

Nadere toelichting Reductie CO2 Met de rekenregels van het landelijke registratiemodel SOMERS kan worden berekend CO2 reductie kan worden bereikt met de verhoging van het waterpeil en andere watermaatregelen zoals onderwaterdrainage of drukdrainage. Daarnaast kan op basis van indicatieve cijfers een inschatting worden gemaakt wat met bodemmaatregelen zoals Klei in veen gerealiseerd kan worden. Naast reductie van CO2 (grondgebruik) kan ook reductie uit de landbouwbedrijfsvoering worden ingeschat op basis van de mate van extensivering die plaatsvind. Minder vee betekent minder methaanuitstoot. Reductie bodemdaling Reductie bodemdaling kan gekoppeld aan reductie CO2 worden berekend omdat beide een gevolg zijn van veenoxidatie. Minder veenoxidatie betekent minder CO2 en ongeveer evenredig minder bodemdaling. Duurzaam toekomstperspectief landbouw. Duurzaam toekomst perspectief landbouw betekent perspectief vanuit zowel economisch als ecologisch perspectief.

Is er met de voorgestelde maatregelen en de inzet van diverse instrumenten (flankerend beleid) perspectief voor de landbouwbedrijven in het gebied? Kunnen de landbouwbedrijven zich met de voorgestelde maatregelen en de inzet van diverse instrumenten ontwikkelen naar een ecologisch duurzame bedrijfsvoering? (dit overlapt voor een deel met de reductie van CO2 en stikstof, dus wellicht alleen te beoordelen op bijvoorbeeld natuurinclusiviteit)

Klimaatadaptief watersysteem Door de provincie is de Normering Regionale Wateroverlast vastgesteld. Aan deze norm kan modelmatig worden getoetst. Uit deze toetsing blijkt vervolgens welke oppervlakte bij een maatgevende neerslagsituatie onder water loopt. In de inrichtingsscenario’s kunnen vervolgens maatregelen worden voorgesteld om dit te voorkomen (extra ruimte voor waterberging). Een ‘maatregel’ kan ook zijn dat (een deel van) de wateroverlast wordt geaccepteerd. Bijvoorbeeld omdat de kosten van een maatregelen hoger zijn dat de potentiële schade die optreedt. Reductie stikstof Vermindering van de stikstofuitstoot is een belangrijk maatschappelijk doel. Met het model Aerius vermindering van de uitstoot worden bepaald. Het NPLG geeft nadere kaders voor het verminderen van deze uitstoot. Waterkwaliteit (KRW) Kwantitatief kan worden getoetst in hoeverre voldaan wordt aan de inrichtings- en beheer opgave van de zogenaamde waterlichamen (natuurvriendelijke inrichting en -beheer, aantal km’s dat natuurvriendelijk wordt beheerd en onderhouden). Daarnaast levert de extensivering van de landbouw een vermindering van de nutriëntenbelasting. Op basis van de mate van extensivering kan een inschatting/berekening worden gemaakt wat dit betekent voor de vermindering van de nutriëntenbelasting. Biodiversiteit Kwalitatieve beschrijving.

Toename oppervlakte extensiever gebruik landbouwgronden. Toename landschapselementen van belang van biodiversiteit. Toename oppervlakte onder Anlb. Toename oppervlakte geschikt voor weidevogels. Landschap, cultuurhistorie en belevingswaarde Kwalitatieve toetsing. Gaat niet alleen om behoud van bestaande landschap maar vooral om ruimtelijke kwaliteit. Cultuurhistorische elementen, of het beter zichtbaar, beleefbaar maken hiervan, kan bijdragen aan deze ruimtelijke kwaliteit en de belevingswaarde. Realisatie, herstel en behoud van natuur Kwantitatief: hoeveel ha NNN van de nog te realiseren opgave NNN wordt in het gebiedsproces gerealiseerd. Kwalitatief: in hoeverre wordt een bijdrage geleverd aan het herstel van bestaande natuurgebieden door bijvoorbeeld het verbeteren van de hydrologische omstandigheden, verbetering van de waterkwaliteit of door andere maatregelen. Wonen Er is behoefte aan woningen. Binnen een gebiedsplan kan mogelijk ruimte worden geboden aan de woningbouwopgave. Ook kan in het gebiedsplan een bijdrage worden geleverd aan kwaliteitsverbetering van bestaande woningen. Denk hierbij aan het aanpakken van funderingsproblemen. Economisch perspectief Vanuit economisch perspectief kan worden getoetst of er voldoende kansen zijn voor duurzame economische dragers in het gebied.

Financiële haalbaarheid Bij de financiële haalbaarheid wordt getoetst of er voldoende dekking voor de kosten van het gebiedsplan is te verkrijgen.

Bijlage 3 Planning 2022-2024 Onderdeel Q1 PV

PV COM

D&D D&D O&I O&I O&I

O&I

O&I

COM O&I

Totstandkoming Startdocument Gebiedsproces Idzegea en vaststellen door GS, DB en gemeenteraad Samenstellen Gebiedscommissie en instellen Gebiedscommissie Idzegea Start- en inspiratiebijeenkomst met als doel nadere kennismaking tussen (direct) betrokkenen, delen wat er staat te gebeuren, wie wat gaat doen en inspiratie halen/meegeven Gebiedscommissie Idzegea actief (planvoorbereidingsfase) Nieuwe pilots uitwerken en uitvoeren Uitwerken en vaststellen (MP) inrichtingsplan It Joo en De Geeuw Gebiedsanalyse, inclusief een verkavelingsanalyse gemiddeld streefpeil van -40 cm Landschapsbiografie (Gemeente Súdwest-Fryslân) i.s.m. Ontwerp & Uitvoeringsteam Uitwerking en meerdere scenario’s • CO2-reductie, verkenning bijdrage Idzegea • Landbouw, verkenning autonome en specifieke ontwikkelingen in Idzegea • Optimalisatie CO2-reductie en Landbouw 1e Doorvertaling ambities Veenweidevisie en vaststellen (MP) mogelijke bijdrage van plangebied Idzegea aan doelbereik Veenweidevisie/opgaven

COM COM

Consultatieronde(s)

O&I

Kosten-Baten-Analyse ter bepaling van doelbereik/haalbaarheid Uitwerken en vaststellen (MP) voorkeursscenario plangebied Idzegea Slotbijeenkomst(en): uitkomsten delen, vervolg presenteren en afsluiten van de voorbereidingsfase

COM O&I

PV

2022 Q3 On hold

Q4 On hold

Q1

Q2

2023 Q3

Q4

Q1

2024 Q2 Q3

Q4

MP

Koppelkansen verkennen (via Ontwerp & Uitvoeringsteam) en integreren in scenario’s/ aanpak Inspiratie- en verdiepingsbijeenkomst(en) Uitwerken en vaststellen (MP) scenario’s voor Plangebied Idzegea Verdiepingsbijeenkomst(en)

O&I

Q2

MP

MP

Uitwerken, opleveren en vaststellen (MP) Integraal Gebiedsplan Idzegea door GS/DB/College incl. de benodigde gelden voor vervolg. Voorbereiding van de vervolgfase; o.a. budgetten, organisatie formeel regelen.

PV = Planvoorbereiding | COM = communicatie | D&D = Denken & Doen | O&I = Ontwerpen & Integreren

MP

Bijlage 4 Achtergronden organisatie, werkwijze Organisatie Veenweideprogramma / BOF • Het BOF (Bestjoerlik Oerlis Feangreide) is binnen het Veenweideprogramma het adviserende orgaan. De leden van het BOF zijn vertegenwoordigers namens de Landbouw (zeven partijen), Natuur en Milieu (de Friese Milieufederatie namens en samen met vijf Friese natuurorganisaties), Recreatie (ANWB) en de Overheden (provincie, Fryslân, Wetterskip Fryslân en zeven Friese veenweidegemeenten). Een ambtelijke Programmamanager Veenweide is de secretaris. BOF brengt advies uit aan GS en DB en colleges van de gemeenten waar de (bestuurlijke) besluitvorming plaatsvindt. • Onder het BOF staat het Regieteam (RT) met als deelnemers de Programmamanager en ambtelijke vertegenwoordiging van Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, Gemeenten, Landbouw en Natuur en milieu. Het Regieteam adviseert op haar beurt aan het BOF en onderhoudt het contact met de opdrachtgevers (GS Provincie Fryslân, DB Wetterskip Fryslân en Friese Veenweide gemeenten). Het RT wordt over de zes programmalijnen van informatie voorzien door de vier teams die binnen het programma actief zijn: Innovatie (INN), Ontwikkeling, Kansrijke Gebieden (KG) en Regie & Support (R&S). Ieder team heeft zijn eigen aanspreekpunt binnen het Regieteam. Deze vier teams voorzien de Kansrijke Gebieden op hun beurt van informatie.

Naast de vier teams zijn er in het Regieteam ook vertegenwoordigers namens de landbouw (7 landbouworganisaties) en natuur (FMF). • De projectleider van Idzegea maakt deel uit van het team Kansrijke Gebieden, waar ook de projectleiders van de andere gebieden van het Veenweideprogramma deel vanuit maken. • Taken en verantwoordelijkheden Bestjoerlik Oerlis Feangreide (BOF) conform afspraken Gebiedsproces Veenweideprogramma 2021-2030 zijn: o Komen tot aanpak gebieden, wordt geregeld via voorliggend startdocument. o Adviseert bij instelling Gebiedscommissies en andere vormen van samenwerking. Dit gaat via voorliggend startdocument. Ook bij de formele aanstelling van de personen die zitting gaan nemen in de Gebiedscommissie Idzegea, zal het BOF een adviserende rol hebben. o Integraal Gebiedsplan (fase 1) wordt ter advisering/toetsing aan de kaders van veenweideopgave voorgelegd. o Gaat actief het gesprek aan als via andere sectorale thema’s gebiedsprocessen starten. Algemene uitgangspunten voor (leden van) Gebiedscommissie • Deelnemers nemen deel namens specifieke sector en/of groepering(en), nemen niet op basis van een persoonlijke titel en conformeren zich aan (de principes van) het gebiedsproces en het gebiedsplan. • Een transparante en open communicatie, zowel tussen de leden van de Gebiedscommissie als naar ieders eigen achterban, is het vertrekpunt.

• Ieders inbreng vanuit welke achtergrond dan ook wordt gerespecteerd en als waardevol beschouwd. Belangrijk om begrip te hebben voor elkaars belangen en elkaar af toe ook iets te gunnen. • Vertrouwen en wederzijds respect zijn belangrijke randvoorwaarden om samen te zoeken naar objectieve antwoorden die de transitie mogelijk maken. • Belangrijk is erkenning en inzicht krijgen in afhankelijkheden, daarover met een openhouding in gesprek te gaan. Boeren, overheden, ketenpartijen, consumenten etc. hebben elkaar nodig om de transitie van een duurzame landbouw mogelijk te maken. • Het inwerken van personen die vanuit de andere sectoren na vaststelling van het startdocument of op een later moment aanhaken vraagt de nodige tijd en aandacht. Dit om hen mee te nemen in het verleden, de uitgangspunten en werkwijze van het Gebiedsproces voor Idzegea. Dit is een belangrijke taak voor de projectleider en, in geval er een directe relatie ligt met de Gebiedscommissie, ook voor de onafhankelijke voorzitter van de Gebiedscommissie. • Voor het maken van keuzes kan overwogen worden om besluiten te nemen op basis van consent. Daar waar samenwerking is gewenst met partijen met verschillende achtergronden, perspectieven en uiteenlopende belangen en doelstellingen, is het nemen van besluiten op basis van consent een methode die zich in de praktijk heeft bewezen die goed werkt.

De besluitvorming op basis van

consent betekent een besluit waarbij niemand overwegend en beargumenteerd bezwaar heeft. Argumenten staan daarbij centraal in plaats van het aantal stemmen voor of tegen.

Overlegstructuur – momenten Idzegea Bijlage 5 Overlegstructuur - momenten

Plangebied Idzegea (breed) Consultatierondes (Integrale) Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiebijeenkomsten Workshops

Com. Adv.

Ontwerp & Uitvoeringsoverleg Koppelkansen

Gebiedsteamoverleg (proces/voortgang) Coördinator

Pl.

Overlegstructuur -momenten Idzegea

Breed Gebiedsteamoverleg Gebiedsteam Idzegea

“Werkatelier” Klankbordgroep(overleg) Landbouw Agrariërs Plangebied Idzegea

28 april 2022

(Bestuurlijke) IJkmomenten Kader Veenweideprogramma zie § 4.2.4

donkergroen = overlegmoment lichtgroen = trekker

Pl./Secr. . Gebiedscommissie overleg Brede vertegenwoordiging Plangebied Idzegea

Onafh. Vz.

Overlegmoment Gebiedscommissie Idzegea

Frequentie Eens per 6 weken 1x per week

Doel Proces, inhoud en keuzes

Ontwerp & Uitvoeringsoverleg Idzegea

Eens per 4 - 6 weken “Werkatelier Idzegea”

Coördinator Ontwerp & Uitvoering

Integrale Verdiepingsbijeenkomsten

Zoveel als nodig (n.t.b.)

Inhoudelijke integrale verdieping en afstemming en secundair afstemming algehele voortgang, proces en ten aanzien van de ontwerpopgaven en lopende en in gang te zetten pilots/uitvoering. Uitkomsten breed delen, in verbinding brengen/integreren met koppelkansen Blik verruimen, inspireren. Eventueel ook werkbezoeken elders in Nederland en/of daarbuiten.

Communicatie-adviseur, -medewerker Idzegea

Verkenning, verdieping van de uitkomsten, 1:1 en vertrouwelijk met diegene die dit mogelijk (direct) raakt.

Communicatie-adviseur, -medewerker Idzegea

Agrariërs in plangebied Idzegea informeren/betrekken. Bijdrage leveren aan de inhoudelijke uitwerking voor die onderdelen die de landbouw raken Vertegenwoordigers landbouw in Gebiedscommissie voorzien van input.

N.t.b. persoon/trekker

Overleg Gebiedsteam Idzegea

Inspiratie-bijeenkomsten

Consultatieronde

Klankbordgroep Landbouw

Zoveel als nodig (n.t.b.)

Afhankelijk van de uitkomsten onderzoek, ontwerpen en pilots. Zoveel als nodig (n.t.b.)

Bespreken algehele voortgang, proces, acties etc.

Trekker Onafhankelijk voorzitter, projectleider Idzegea secretaris Projectleider Idzegea

Communicatie-adviseur, -medewerker Idzegea

Zie opsomming paragraaf 4.2.1 • • • • • • • • • • • • •

Projectleider Projectsecretaris (verslag/actielijst) Communicatieadviseur, -medewerker Idzegea Coördinator Ontwerp- en uitvoeringsteam Ambtelijk vertegenwoordiger PF, Ambtelijk vertegenwoordiger WF Ambtelijk vertegenwoordiger Gemeente Súdwest-Fryslân Coördinator O&U Projectsecretaris (verslag/actielijst) Inhoudelijk betrokkenen/trekkers van specifieke thema’s/sectoren Trekkers/projectleiders koppelkansen Specialisten van team Innovatie Veenweideprogramma (afhankelijk agenda) Adviseurs, derden, ad-hoc/afhankelijk agenda

•

Communicatieadviseur, -medewerker Idzegea Alle direct belanghebbenden projectorganisatie Idzega, direct belanghebbenden en geïnteresseerden uit plangebied Idzegea. Communicatieadviseur, -medewerker Idzegea Direct belanghebbenden, projectorganisatie en plangebied naast geïnteresseerden uit plangebied Idzegea. (Externe) sprekers, inspirators Communicatieadviseur, -medewerker Idzegea (coördinatie) N.t.b. perso(o)n(en) uit projectorganisatie en/of derden (afhankelijk onderwerp) die de 1:1 gesprekken gaan voeren. Direct betrokkenen in gebied – daar – diegene die dit mogelijk raakt (afhankelijk onderwerp). Trekker KBG Landbouw Representatieve Vertegenwoordiging van de landbouw plangebied Idzegea.

• • • • • • • • •

Bijlage 2 Strategisch Communicatieframe Idzegea Bijlage 6 Communicatieframe Idzegea Interne situatie = wat speelt er in Idzegea? • In het gebied zitten 55 boeren, die zijn vertegenwoordigd in een klankbordgroep met daarin vijf boeren (verschillende typen). Met alle boeren is een keukentafelgesprek gevoerd. Boeren zijn nauw betrokken, de andere stakeholders in het gebied zijn dat (nog) niet, • Tot nu toe was Idzegea een kansrijk gebied, waarin proeven worden gedaan, o.m. met HAKLAM en Boeren Meten Water. Idzegea staat nu op het punt om de omslag te maken naar een ontwikkelgebied, en dus gebiedsproces te verdiepen en te verbreden. • Een eerdere inventarisatie (bij het oude Veenweidepeil -60) laat zien dat een deel van de landbouwgronden niet meer bruikbaar is als landbouwgrond volgens de huidige maatstaven. Er liggen wel kansen voor extensief gebruik of andere bestemmingen. Uitgangspunt van de klankbordgroep: opkopen grond, ruilverkaveling, met goed verdienmodel • Er wordt tot de zomer gewerkt aan een startdocument, waarin de bijdrage van Idzegea aan de doelen van VP staat beschreven. De focus ligt op de ontwikkeling in het landelijk gebied.

• Tot nu toe waren vooral de boeren aan zet, maar nu is een gebiedscommissie nodig met brede vertegenwoordiging van boeren (meerdere stemmen), inwoners, recreatie, natuur en milieu • Gebied wordt gekenmerkt door landbouw, recreatie en natuur, zijn sterk met elkaar verbonden. Landbouw zal het meest veranderen, maar dat heeft direct invloed op het landschap. • Hoge urgentie om de reductie van 0,4 megaton co2-reductie te realiseren als veenweidegebied. • In het gebied is een aantal hoogwaterboeren (voorlopers).

Stakeholders = wie moeten we committeren en met wie moeten we samenwerken?

Visie = communicatievisie/toegevoegde waarde van communicatie

Accountability – Verantwoordelijkheden communicatie

Communicatie is van ons allemaal: • • • • •

Iedereen vertelt overal hetzelfde verhaal Open, transparant en zorgvuldig: vanuit en binnen de gelederen, maar ook naar ieders achterban Eerlijk: onzekerheden en onduidelijkheden kunnen we niet wegnemen, maar wel duiden Tweerichting: we erkennen en hebben begrip voor elkaar Communicatie ondersteunt bij: o Vertellen van het verhaal (informeren) o Ophalen van sentimenten/geluiden (betrekken) o Samenkomen van weten, normen en belangen (aanpak Wicked Problem) = dialoog

Ambitie = waar staan/gaan we voor Het komende half jaar zetten we erop in dat stakeholders in het gebied weten: • wat het gebiedsproces inhoudt (veenweideopgave, afbakening veenweidegebied); • waarom het gebiedsproces voor hen belangrijk is; • wat het voor hen betekent (wat het betekent voor grondeigenaren en -gebruikers, wat verandert er niet?); • waarom het belangrijk is om mee te praten. Mijlpalen: • Eind juni wordt de startnotitie vastgesteld via DB, GS en colleges. • Eind juni staan de contouren voor de gebiedscommissie om brede uitvoering te geven aan de startnotitie. • 2022 Q3: samenstellen/installeren gebiedscommissie en start uitwerking scenario’s gebiedsplan

In gebied: • Boeren • Inwoners dorpen (geen onderdeel plangebied) • Inwoners buiten de dorpen • Recreatie • Natuur/milieu (It Fryske Gea/Staatsbosbeheer/Friese Milieu Federatie/Skriezekrite Idzegea) • Gemeente Súdwest Fryslân In Veenweideprogramma (wie moeten we meenemen in de aanpak?) • Provincie • Wetterskip • Gemeenten • Team Veenweideprogramma

Aanpak – hoe gaan we dat doen? Op verschillende sporen:

Adviseren en ondersteunen van de projectleider/gebiedsteam. Uit startnotitie: Inzet communicatiemedewerker/adviseur voor: • • • • • •

Coördinatie en organisatie van communicatie rondom gebiedsproces Idzegea Afstemming met communicatiemedewerkersvan koppelkansen en belanghebbende partijen in Idzegea Lid gebiedsteam Idzegea Trekker integrale verdiepingsbijeenkomsten Trekker inspiratiebijeenkomsten Trekker consultatierondes

Regelmatig frame tegen het licht houden: liggen we nog op koers?

1. Totstandkoming startnotitie (wie mogen er nog iets van vinden, wie moeten we wanneer informeren?) 2. Brede communicatie gebiedsproces Gefaseerd: 1. Kennis: stakeholders in gebied zijn en blijven goed op de hoogte (informeren) 2. Bewustwording: waarom is het belangrijk voor mij en waarom wil ik aan tafel zitten (activeren) 3. Dialoog: stakeholders in gesprek met elkaar Inzet van ambassadeurs/voorbeeldrol Leidt tot communicatiekalender met planning, middelen, kernboodschap afgestemd op planning gebiedsproces. Coördineren, adviseren en waar nodig ondersteunen bij uitvoeren middelen en activiteiten, zoals: Nieuwsbrieven, video/animatie/foto’s, persberichten, folders, bijeenkomsten (informatie/start/oplever)

Externe situatie = wat speelt er buiten Idzegea en heeft invloed? • Primair: Veenweideaanpak -> terugdringen co2, negatieve gevolgen bodemdaling beperken & robuust watersysteem + toekomstperspectief voor de landbouw. • Ontwikkeling Flankerend Beleid • Andere opgaven hebben invloed op het gebiedsproces Idzegea en/of bieden koppelkansen. Sommige opgaven zijn dwingend, anderen optioneel. Denk aan: stikstof (speelt minder in gebied), biodiversiteit, KRW, natuurinclusieve landbouw, aanvalsplan Grutto (kerngebied), duurzame energie en recreatie.

Wat hebben we daarvoor nodig (budget/bemensing? Kosten/ureninzet? è Geen onderdeel van huidige bezetting Veenweide

BIJLAGE 7 – Onderbouwing Budget