Strategische Verkenning Eindrapport.pdf
Tekst van het document
STRATEGISCHE VERKENNING KNOOPPUNT BREUKELEN MOGELIJKHEDEN VOOR EEN INTEGRALE RUIMTELIJKE ONTWIKKELING VAN DE REGIOPOORT BREUKELEN
EINDRAPPORT DEFINITIEVE VERSIE
15 september 2022 Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 1
Colofon Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen Dit is het eindrapport van de Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen. Hierin zijn de resultaten van de in het voorjaar van 2022 uitgevoerde (interne) ambtelijke verkenning gebundeld. Het rapport bevat een beschrijving van de regionale context van de Regiopoort Breukelen. Daarnaast wordt een integraal scenario voor de invulling van het gebied op en rond de OV-knooppunt beschreven, inclusief een onderbouwing op de aspecten ruimte, mobiliteit, milieu en gezondheid. Tot slot bevat het rapport een beknopte financiële analyse van de voorgestelde invulling, met een doorkijk naar het vervolg. Stuurgroep Lau Bosse Tom Verkammen Eileen van Kesteren Sjors de Ridder Adriaan Moons Koos Weits
gemeente Stichtse Vecht gemeente Stichtse Vecht provincie Utrecht provincie Utrecht Rijkswaterstaat Rijkswaterstaat
Opgesteld door Robert Arends Veerle Merk Ilse Galama Bas Govers Jeroen van Luyn Ed Goudriaan Dirk-Jan Simons Patrick Nan
Bureau Nieuwe Gracht Bureau Nieuwe Gracht Goudappel Goudappel Goudappel LBP|SIGHT LBP|SIGHT Planmaat
Versie Eindrapport (definitieve versie), 15 september 2022 2 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
INHOUDSOPGAVE HOOFDRAPPORT
BIJLAGENRAPPORT
Samenvatting
4
Werkdocumenten
1. Inleiding
7
Bijlage 1. Beleidsinventarisatie
2. Context: regionale opgaven
11
Bijlage 2. Ruimtelijke analyse
3. Positionering in de regio: Regiopoort Breukelen
15
Bijlage 3. Een profielschets van de drie scenario’s
4. Kwaliteiten benutten en kansen verzilveren
17
Groenblauwe hoofdstructuur
19
5. Scenario's
21
SEPARATE DEELRAPPORTAGES
6. Kansen voor verstedelijking
25
Bijlage 4. Mobiliteit
Tussen spoorlijn en kanaal
25
Bijlage 5. Milieu en gezondheid
- Merwedeweg en Rode Dorp - Merwedeweg en Keulschevaart I - Keulschevaart II en III
25 27 29
Tussen snelweg en spoor
30
- De Corridor - Breukelerwaard - Breukelerwaard Noord
30 31 31
7. Kansen voor mobiliteit
33
8. Milieu en gezondheid
37
- Geluid - Luchtkwaliteit - Externe veiligheid - GES-score - Cumultatief GES-somgetal
38 41 43 44 47
9. Financiële analyse
49
10. Onderzoeksagenda voor het vervolg
53 Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 3
*
SAMENVATTING De omgeving van station Breukelen heeft potentie om zich in de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijk woon/werkgebied, strategisch gelegen op een multimodaal ontsloten knooppunt op de vervoerscorridor tussen Utrecht en Amsterdam. Daarnaast zijn er mogelijkheden om de P+R-functie van de knoop beter te benutten en het gebied natuurinclusief en klimaatbestendig in te richten als een recreatieve Groene Poort. Vanuit dat perspectief wordt ingezet op een integrale gebiedsontwikkeling. Daarbij worden kansen gezien voor een intensieve benutting van de zone tussen de A2 en het Amsterdam-Rijnkanaal, met meer ruimte voor wonen en werken op basis van transformatie en verdichting van de huidige bedrijventerreinen. Om deze potenties nader te onderzoeken, heeft de gemeente Stichtse Vecht in samenwerking met de Provincie Utrecht, U10, Rijkswaterstaat, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), ProRail en NS een strategische verkenning uitgevoerd. Het betreft een eerste (interne) ambtelijke verkenning. In deze verkennende fase heeft daarom ook nog geen participatie plaatsgevonden met de omgeving.
De centrale onderzoeksvraag voor de strategische verkenning luidt: Welke mogelijkheden zijn er voor een integrale ruimtelijke ontwikkeling op en rondom knooppunt Breukelen en wat is er nodig om dit te realiseren? Het doel van deze verkenning is daarbij niet om zicht te bieden op concrete maatregelen of uitvoeringsprojecten voor de korte termijn, maar plaatst een stip aan de horizon. Met een planhorizon vanaf 2030 tot 2040-2050 wordt die toekomstblik ver vooruit geworpen.
4 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
De Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen legt een eerste basis voor het vervolg. Het is nadrukkelijk geen blauwdruk, ontwerp of eindbeeld. In dit eindrapport worden de (veelal) gedeelde ambities en ontwikkelkansen benoemd, en wordt ook beschreven welke onzekerheden, beperkingen en onmogelijkheden (zowel ruimtelijk als financieel) daarbij naar voren zijn gekomen. Er is door alle betrokken partijen op hoofdlijnen overeenstemming bereikt over een integraal scenario. Er is echter ook duidelijk geworden dat daarbij nog geen consensus is over alle daarin opgenomen maatregelen en investeringen. Dat geldt bijvoorbeeld voor een verplaatsing van de huidige veerpont over het Amsterdam-Rijnkanaal naar een nieuwe locatie, dichter bij het dorpscentrum. Of voor de aanleg van extra onderdoorgangen voor voetgangers en fietsers onder de huidige spoorlijn. Ook over de uitbreiding van de (regionale) P+R-functie van het knooppunt en de aanleg van een regionaal bedrijventerrein langs de A2 wordt nog verschillend gedacht door diverse betrokken partijen. De uitkomsten van de verkenning worden daarom in de komende periode eerst op bestuurlijk niveau verder besproken met de verschillende betrokken overheden en partijen. Dan wordt ook besproken hoe het vervolgproces verder wordt vormgegeven.
Integraal scenario In het integrale scenario wordt de stationsomgeving ingevuld met intensieve vormen van verstedelijking in relatief hoge dichtheden. Ten oosten van het station (tussen spoorlijn en kanaal) wordt ingezet op transformatie van de huidige bedrijventerreinen naar een mix van wonen, werken en voorzieningen. Ten westen van het station (tussen spoorlijn en snelweg) ligt de focus op intensivering en verdichting van de huidige bedrijventerreinen, in combinatie met stedelijke recreatie en leisure. Verder van het station af gelegen, neemt de bebouwingsdichtheid geleidelijk aan af en nemen ook de potenties voor functiemenging af.
Integraal Scenario Knooppunt Breukelen Indicatieve ruimtelijke programma's en gebruikers huidige situatie
integraal scenario
totaal aantal woningen
40
1.800 - 2.400 won
plintfuncties (m bvo)
0
23.000 - 34.500 m2
intensieve bedrijven (bruto hectare) De Corridor
4 ha
5,2 ha
reguliere bedrijven (bruto hectare) Breukelerwaard / Keulschevaart / Merwedeweg
35 ha
13,7 ha
-
9 tot 12 ha (netto)
85
2.700 - 3.600
RUIMTELIJKE PROGRAMMA'S 2
uitbreiding bedrijven (netto hectare) Breukelerwaard Noord
GEBRUIKERS totaal aantal bewoners aantal arbeidsplaatsen (intensief) aantal arbeidsplaatsen (regulier) aantal gebruikers plintfuncties
2.660 0
2.800 -3.200 500 - 700 900 - 1.400
Het integrale scenario voor knooppunt Breukelen schetst een ruimtelijk toekomstbeeld voor de lange termijn met een mix van wonen, werken, voorzieningen en recreatie. De tabel hierboven geeft een globale indicatie van de mogelijke ruimtelijke programma’s in het integrale scenario, binnen de geïnventariseerde (milieu)belemmeringen en beleidskaders, die op het knooppunt in Breukelen kunnen worden gerealiseerd. In de tabel is het totale ruimtebeslag (uitgedrukt in aantal woningen, m2 bvo plintfuncties en hectare bedrijventerrein) en het aantal gebruikers (bewoners, arbeidsplaatsen en plintfuncties) indicatief weergegeven, in vergelijking met de huidige situatie.
De combinatie van functies leidt in het integrale scenario tot een prettige en levendige woon-, werk- en leefomgeving. Voor de directe omgeving van het station is dit nodig om sociaal veilig te worden en een aantrekkelijke(r) plek te worden om te verblijven. Het integrale scenario biedt perspectief op de zo gewenste kwaliteitsverbetering van de stationsomgeving en de overige gebieden rond het knooppunt. De hoofdpunten van het integrale scenario zijn hierna kort samengevat: • creëren van een duurzaam gezonde leefruimte voor mens en dier met een aantrekkelijke groene inrichting van de openbare ruimte; • voldoende ruimte voor waterberging, natuurinclusief en klimaatadaptief ontwikkelen; • uitbouwen van een fijnmazig recreatief routenetwerk van voeten fietspaden met groen-recreatieve verbindingen naar de omgeving; • verminderen / opheffen verkeersbarrières in de oost-westdwarsverbindingen (A2, spoorlijn en Amsterdam-Rijnkanaal); • transformatie van de bedrijventerreinen Merwedeweg en Keulschevaart: van een mono-functioneel werkgebied naar een gemengd stedelijk interactiemilieu met een mix van wonen, werken en (maatschappelijke en commerciële) voorzieningen; • creëren van een aantrekkelijk woon/werkmilieu tussen spoorlijn en kanaal met groene (woon)kwaliteiten en fraai uitzicht, waarbij de geluidsluwe zijde van de (woon)bebouwing wordt gericht op het Amsterdam-Rijnkanaal; • het
verlies aan arbeidsplaatsen (a.g.v. transformatie van het gebied tussen de spoorlijn en het kanaal) tenminste compenseren in de zone tussen snelweg en spoor (schuifruimte); • toevoeging van nieuwe (extra) arbeidsplaatsen door intensivering en verdichting van de bedrijventerrein De Corridor en Breukelerwaard en uitbreiding van Breukelerwaard Noord, als voortzetting van het bestaande bedrijventerrein;
• realisatie van een groen, levendig en hoogwaardig verblijfs gebied in de directe stationsomgeving met een mix van wonen, werken, stedelijke recreatie en leisure; • aandacht voor levendigheid in de zone tussen A2 en spoor, ook hier aandacht voor functiemenging en goede looproutes; • herinrichting van de op- en afrit van de A2, in combinatie met een nieuwe P+R-voorziening (direct naast het station); • een slimme parkeerstrategie voor bewoners en werknemers met parkeren op afstand van de eindbestemming (in P+R en wijkhubs); • inrichting van autoluwe verblijfsgebieden waar de voetganger en fietser centraal staan, de auto is te gast; • verbetering van de huidige loop- en fietsverbindingen naar het centrum van Breukelen, inclusief aanleg van nieuwe oeververbindingen (fietsbrug en/of veerpont) over het kanaal; • NS-station Breukelen blijft een basisstation (< 10.000 in- en uitstappers per dag); • plaatsing van geluidschermen langs de snelweg (H=10 meter) en het spoor (H=3 meter) zodat overal in het nieuwe woongebied wordt voldaan aan de grenswaarde. Er zijn ingrijpende ruimtelijke ingrepen en grote investeringen nodig om de bovenstaande onderdelen van het integrale scenario tot uitvoering te brengen en tot een succes te maken.
Zoals een fietsbrug om reizigers vanuit het dorp sneller en makkelijker en sneller bij het station te krijgen, extra onderdoorgangen van het spoor en een natuurinclusieve en klimaatbestendige, groene inrichting van het gebied. Maar hierdoor wordt het knooppunt ook écht aantrekkelijk om er te wonen, werken en verblijven. De strategische verkenning legt hiervoor een eerste basis en geeft de eerste aanzet voor een gezamenlijke vervolgstap.
Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 5
6 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
1
INLEIDING In dit inleidende hoofdstuk worden het doel en de achtergronden van de Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen kort toegelicht. Daarnaast wordt het doorlopen planproces beknopt beschreven. Aanleiding en doel De omgeving van station Breukelen heeft potentie om zich in de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijk woon/werkgebied, strategisch gelegen op een multimodaal ontsloten knooppunt op de vervoerscorridor tussen Utrecht en Amsterdam. In het nieuwe Coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Stichtse Vecht wordt deze kans onderkend. Het akkoord geeft aan dat de mogelijkheden voor nieuwbouw op het OV-knooppunt dan eerst goed moeten worden onderzocht. De opdracht om de ontwikkelingsmogelijkheden rondom knooppunt Breukelen te onderzoeken, wordt eveneens benoemd in de Omgevingsvisie Stichtse Vecht (2022). Daarbij wordt ook aangegeven dat er oog moet zijn voor de kans om de knoop te ontwikkelen als een recreatieve Groene Poort. Ook in het Integraal Ruimtelijk Perspectief Regio Utrecht (U16, 2021) en de Omgevingsvisie provincie Utrecht (2021) worden ontwikkelkansen gezien voor knooppunt Breukelen. Het gebied is aangemerkt als een Regiopoort met potenties voor de ontwikkeling van een ‘regionaal transformatiemilieu’. Vanuit dat perspectief wordt ingezet op een integrale gebiedsontwikkeling met hoge stedelijke dichtheden.
Het gebied rond het station kan daardoor in de toekomst verkleuren van een monofunctionele werklocatie naar een gemengd stedelijk woon- en werkmilieu. Ook in Utrecht Nabij (U Ned, 2020), het ontwikkelperspectief voor de Metropoolregio Utrecht 2040, wordt de ontwikkeling van knooppunt Breukelen beschreven. In dat ontwikkelperspectief worden eveneens kansen gezien voor een intensieve benutting van de zone tussen de A2 en het Amsterdam-Rijnkanaal, met meer ruimte voor wonen en werken op basis van transformatie en verdichting van de huidige bedrijventerreinen.
Daarnaast worden in Utrecht Nabij kansen gezien om op knooppunt Breukelen een regionale P+R-locatie te ontwikkelen, een aantrekkelijke overstapplek op grote afstand van het stedelijk kerngebied in Utrecht en Amsterdam. Dit alles geeft aanleiding om integraal te verkennen wat de (on)mogelijkheden zijn voor de ontwikkeling van het knooppunt Breukelen. Centrale onderzoeksvraag Om de ontwikkelmogelijkheden voor knooppunt Breukelen nader te onderzoeken, heeft de gemeente Stichtse Vecht in samenwerking met de Provincie Utrecht, U10, Rijkswaterstaat, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), ProRail en NS een strategische verkenning naar het knooppunt Breukelen laten uitvoeren. De centrale onderzoeksvraag voor die strategische verkenning luidt: Welke mogelijkheden zijn er voor een integrale ruimtelijke ontwikkeling op en rondom knooppunt Breukelen en wat is er nodig om dit te realiseren? Dit heeft geresulteerd in de voorliggende Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen. Deze verkenning is in de periode tussen februari en juli 2022 uitgevoerd door een consortium van ontwerp- en adviesbureaus. De uitvoering lag in handen van Bureau Nieuwe Gracht (stedenbouw en landschap), Goudappel (mobiliteit en ruimte), LBP|SIGHT (milieu en gezondheid) en Planmaat (financiële haalbaarheid).
Samen met de bij de opdracht betrokken overheden en partijen is toegewerkt naar een passend antwoord op de bovenstaande onderzoeksvraag. Status en scope van de opdracht Dit eindrapport beschrijft op hoofdlijnen de kansen voor de toekomstige (integrale) ontwikkeling van knooppunt Breukelen. Daarmee wordt een eerste aanzet gegeven voor een gezamenlijke ontwikkelrichting, die in de komende periode verder dient te worden verkend en uitgewerkt door de betrokken partijen. Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 7
8 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
De Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen legt een eerste basis voor het vervolg. Het is nadrukkelijk geen blauwdruk, ontwerp of eindbeeld. In dit eindrapport worden de (veelal) gedeelde ambities en ontwikkelkansen benoemd, en wordt ook beschreven welke onzekerheden, beperkingen en onmogelijkheden (zowel ruimtelijk als financieel) daarbij naar voren zijn gekomen. Dit eindrapport bundelt de uitkomsten van een eerste (interne) ambtelijke verkenning. Die uitkomsten worden na de zomer van 2022 op bestuurlijk niveau besproken met de verschillende betrokken overheden en partijen. Dan wordt ook besproken hoe het vervolgproces verder wordt vormgegeven. Hiervoor is al genoemd dat de ontwikkelpotenties voor knooppunt Breukelen in diverse gemeentelijke en regionale beleidsdocumenten en gebiedsvisies zijn beschreven. De Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen sluit aan bij de eerder uitgevoerde gebiedsprocessen en bouwt voort op vigerend beleid voor het gebied (zie bijlage 1: beleidsinventarisatie). Deze ambtelijke verkenning bevat geen nieuw vastgesteld beleid voor het knooppunt. Met een planhorizon vanaf 2030 tot 2040-2050 wordt de toekomstblik ver vooruit geworpen. De verkenning biedt geen zicht op concrete maatregelen of uitvoeringsprojecten voor de korte termijn, maar plaatst een stip aan de horizon.
Betrokkenheid van partijen In elke fase van het planproces is tenminste één creatieve werksessie georganiseerd met een breed samengestelde ambtelijke begeleidingsgroep. Tijdens die werkbijeenkomsten is door alle betrokken overheden en partijen actief meegedacht en samengewerkt bij de totstandkoming van dit product. Tussentijds zijn presentaties gegeven aan de achterbannen van de provincie en Rijkswaterstaat. Daarnaast vond er regelmatig bilateraal overleg plaats met diverse vakdeskundigen en met de stuurgroep. Er heeft in deze verkennende fase nog geen participatie plaatsgevonden met de omgeving. Aangezien het een eerste (interne) ambtelijke verkenning betreft, zijn grond- en vastgoedeigenaren, bewoners en ondernemers (nog) niet betrokken.
Een planproces in vier fasen Het doorlopen planproces van de strategische verkenning is opgebouwd uit de volgende vier fasen: • fase 1: inventarisatie en analyse • fase 2: een profielschets voor drie scenario’s • fase 3: integraal scenario, inclusief kwantitatieve beoordeling • fase 4: eindrapportage Fase 1: inventarisatie en analyse In de eerste fase van de strategische verkenning is een ruimtelijke analyse en beleidsinventarisatie uitgevoerd. Hiertoe zijn de vigerende ruimtelijke beleidsdocumenten en integrale omgevingsvisies van de betrokken overheden en gebiedspartijen geïnventariseerd. Daarnaast is een ruimtelijke analyse uitgevoerd op de aspecten wonen, werken, groen, mobiliteit, milieu en gezondheid. Dit heeft ruimtelijke en programmatische bouwstenen opgeleverd voor verschillende toekomstscenario’s voor het knooppunt Breukelen. De resultaten van de beleidsinventarisatie en ruimtelijke analyse zijn vastgelegd in de hoofdstukken 2, 3 en 4. Meer achtergrondinformatie is te vinden in bijlage 1 en 2. Fase 2: een profielschets voor drie scenario’s In fase 2 zijn indicatieve beelden geschetst voor de toekomstige invulling van het knooppunt aan de hand van drie verschillende scenario’s met een focus op respectievelijk recreatie, werken en wonen.
Die drie scenario’s geven antwoord op de vraag hoe knooppunt Breukelen kan worden ontwikkeld tot een duurzaam aantrekkelijke en gezonde woon-, werk- en leefomgeving. Wie gaan er in de toekomst recreëren, werken en wonen op en rond knooppunt Breukelen? Wat zijn de beoogde doelgroepen en wat zijn de behoeften van die recreanten, ondernemers, werknemers en bewoners? Voor elk scenario is een indicatie van de te realiseren ruimtelijke programma's aangegeven, inclusief een overzicht van de toekomstige gebruikers van het gebied. De profielschetsen van de drie scenario’s zijn beknopt vastgelegd in hoofdstuk 5. In bijlage 3 is een beschrijving opgenomen van elk scenario.
Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 9
Fase 3: integraal scenario In fase 3 is het speelveld verkleind door de drie scenario’s samen te brengen in één integraal scenario (zie hoofdstuk 6). De sterke punten van de scenario’s zijn daarbij gecombineerd in een ruimtelijk samenhangend beeld voor de omgeving van het knooppunt. Vervolgens is een (kwantitatieve) beoordeling uitgevoerd van het integrale scenario op de aspecten mobiliteit, milieu, gezondheid en financiële haalbaarheid (zie hoofdstuk 7 t/m 9). Daarbij is niet alleen aandacht besteed aan de directe omgeving van de multimodale knoop, maar ook voor effecten in de ruimere omgeving van het plangebied. De achtergronddocumenten vanuit mobiliteit, milieu en gezondheid zijn opgenomen in separate deelrapportages. Fase 4: eindrapportage In de afsluitende fase zijn de (tussen)resultaten van fase 1, 2 en 3 besproken met alle betrokken partijen en waar mogelijk geoptimaliseerd. De resultaten zijn vastgelegd in deze eindrapportage. Tot slot zijn de onderzoeksvragen geformuleerd die zijn voortgekomen uit deze verkenning en wordt een doorkijk gegeven naar het vervolg (zie hoofdstuk 10). Naast dit hoofdrapport zijn er vijf separate bijlagen opgesteld. Deze bijlagen zijn in de loop van het werkproces opgesteld door de betrokken advies- en ontwerpbureaus en bevatten divers achterliggend (werk)materiaal en nadere ruimtelijke en cijfermatige onderbouwingen.
Gebiedsafbakening Met het gebied ‘knooppunt Breukelen’ wordt gedoeld op het relatief smalle en ruim 8 kilometer lange gebied tussen de A2 en het Amsterdam-Rijnkanaal (oost-west) en tussen de N201 en de Laan van Duuring (noord-zuid). Het veenweidegebied ten westen van de A2 wordt niet betrokken bij de Strategische Verkenning. De Laan van Duuring is een oude ontginningskade in het open veenweidegebied tussen de A2 en de spoorlijn Utrecht-Amsterdam, met oostelijk daarvan het Amsterdam-Rijnkanaal. 10 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
Het agrarisch gebied rond de Laan van Duuring vormt een belangrijke groene buffer tussen de dorpskernen van Maarssen en Breukelen. De landschappelijke en ecologische groene buffer verbindt het open veenweidelandschap ten westen van de infrastructuurbundel met het landschap van de Vecht en de Vechtplassen. Het noordelijk deel van het plangebied strekt zich uit vanaf de polder Breukelerwaard tot aan de N201 en heeft een landelijk karakter. Het agrarisch gebied vormt hier een wezenlijk onderdeel van het Groene Hart. Ook dit deel van het plangebied vervult een belangrijke rol als groene buffer. Het is een van de weinige groengebieden op de corridor tussen tussen de metropolitane regio's van Amsterdam en Utrecht, waar de openheid van het veenweidegebied nog kan worden beleefd. Daarnaast vormt het noordelijk deel van het plangebied een belangrijke ecologische schakel tussen de waterrijke veen- en plassengebieden aan beide zijden van het plangebied. De bebouwing in het plangebied is vooral geconcentreerd rond het station van Breukelen en de op- en afrit van de snelweg A2. Van oorsprong ligt de bebouwing hier op enkele stroomruggen langs de oude rivierlopen en voormalige zijtakken van de Vecht.
Onder invloed van de grootschalige infrastructuur zijn hier in de laatste decennia werklocaties ontwikkeld, zoals de bedrijventerreinen De Corridor en Breukelerwaard (tussen de snelweg en de spoorlijn) en de bedrijventerreinen Merwedeweg en Keulschevaart (tussen spoorlijn en Amsterdam-Rijnkanaal).
2
CONTEXT: REGIONALE OPGAVEN In dit hoofdstuk beschrijven we beknopt de demografische, economische en ruimtelijke ontwikkelingen en opgaven in de omgeving van het knooppunt Breukelen. Daarbij baseren we ons op de eerder genoemde beleidsdocumenten van de gemeente, regio en provincie. Voor een uitgebreide uiteenzetting van het lokale en regionale ruimtelijk beleid verwijzen we naar de uitgevoerde beleidsinventarisatie (bijlage 1). Versterken regionale bereikbaarheid Het station in Breukelen heeft door de combinatie van de nabijheid van de A2 en de snelle en directe spoorverbindingen met de Metropoolregio’s Amsterdam en Utrecht een unieke positie tussen beide stedelijke regio’s. Het knooppunt biedt kansen om de regionale bereikbaarheid te versterken, zoals met regionale busverbindingen. Dit is ook in het Integraal Ruimtelijke Perspectief (IRP, U10) beschreven. Benutten P+R-kansen Door reizigers de mogelijkheid te bieden om de auto op afstand te parkeren, kunnen reizigers via station Breukelen worden verbonden met de belangrijkste economische centra in Amsterdam en Utrecht. In Breukelen wordt een snelle en comfortabele overstap geboden op hoogwaardig openbaar vervoer richting Amsterdam en Utrecht en Zuid-Holland. Het is belangrijk om de P+R kansen op het knooppunt nader te verkennen.
Op basis van deze verkenning worden voorstellen gedaan om de P+R-functie van Breukelen optimaal te benutten. Het mag echter niet ten koste gaan van de ruimtelijke kwaliteit en verblijfsmogelijkheden op de OV-knoop zelf. Een goede balans Naast de P+R-functie is er op en rond knooppunt Breukelen ruimte voor de opvang van de stedelijke en regionale ruimtelijke
programma's op het gebied van wonen en werken, op een locatie die met het OV concurrerend met de stedelijke regio’s verbonden is. De wens is om die potentie optimaal te benutten. Daarbij dient te worden voorkomen dat op knooppunt Breukelen een woon/ werklocatie gaat ontstaan met een hoog autogebruik vanwege de directe nabijheid van de A2. Door de unieke ligging met zowel een NS-station als een op- en afrit van de snelweg naast de deur, moet een goede balans gevonden worden tussen het stimuleren van duurzame mobiliteit voor toekomstige bewoners en werknemers, het benutten van de P+R-kansen van het knooppunt en de potenties voor wonen, werken en recreatie in het gebied. In deze studie wordt verkend waar de (optimale) balans ligt. Geconcentreerde ontwikkelingen rond Regiopoorten Nieuwe woningen en banen worden in de Metropool Regio Utrecht (MRU) vooral geconcentreerd in het stedelijk kerngebied van de steden Utrecht, Maarssen, Nieuwegein en IJsselstein. Daarnaast zijn er rond enkele grotere regionale OV-knooppunten potenties voor binnenstedelijke verdichting in de nabijheid van voorzieningen en goed openbaar vervoer. Dit zijn de zogenaamde Regiopoorten. Knooppunt Breukelen is één van de acht Regiopoorten. De andere Regiopoorten zijn Woerden, Bilthoven, Zeist, Zeist-Noord, Bunnik, Houten en Vianen.
Voor al deze Regiopoorten geldt dat ze onderdeel uitmaken van grotere, bovenregionale corridors met kansen voor ruimtelijke en economische ontwikkeling. De kansen voor Regiopoort Breukelen zijn in deze studie nader verkend. Ruimte voor wonen vanuit landelijk en regionaal perspectief In Nederland is behoefte aan één miljoen nieuwe woningen. Dat moeten bovendien aardgasvrije, energiezuinige woningen zijn, goed bereikbaar en inspelend op klimaatverandering. In de regio Utrecht is behoefte aan zo'n 104.000 tot 125.000 woningen tot 2040. Als daarbij ook nog eens rekening wordt gehouden met planuitval dan dienen in totaal zo'n 140.000 tot 175.000 woninStrategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 11
gen te worden toegevoegd tot 2040 (Utrecht Nabij, U-Ned). Naast voldoende woningen is het zaak dat er ook woningen van goede kwaliteit worden gebouwd en dat daarbij volop aandacht is voor leefbaarheid in de wijk. De toe te voegen woningen moeten daarom aansluiten bij de kwalitatieve behoefte in de Utrechtse kernen. Daarbij dient te worden aangesloten bij de resultaten van de periodieke woningbehoefte-onderzoeken, waar bijvoorbeeld aandacht is voor de woningbehoeften van doorstromers en starters. Dat vraagt om maatwerk per kern. In het geval van Breukelen gaat het er met name om te bouwen voor de doorstroming en voor starters op de woningmarkt. In veel gevallen zijn die doelgroepen (jonge starters en ouderen) op zoek naar een kleinere woning in de directe nabijheid van voorzieningen en goed openbaar vervoer. Knooppunt Breukelen kan daar in voorzien. De omgeving rond het NS-sprinterstation biedt ruimte voor wonen. Vanuit regionaal perspectief worden er kansen gezien voor de realisatie van in totaal 1.000 tot 3.000 nieuwe woningen (Utrecht Nabij, U Ned)op knooppunt Breukelen. De Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen dient nader inzicht te geven in de haalbaarheid van deze woningaantallen.
Ruimte voor economische ontwikkeling De totale regionale opgave voor werken betreft circa 80.000 extra arbeidsplaatsen tot 2040, waarvan er 70.000 zullen landen in de stad Utrecht en zo’n 10.000 banen in de overige gemeenten. Het overgrote deel van de nieuwe arbeidsplaatsen zal waarschijnlijk al gerealiseerd kunnen worden in de periode tot 2030. Vanuit het regionale ontwikkelperspectief Utrecht Nabij worden op knooppunt Breukelen kansen gezien voor zo'n 550 tot 1.050 nieuwe arbeidsplaatsen. Ook hiervoor dient deze strategische verkenning meer inzicht en onderbouwing te geven. Naast de uitbreiding van het aantal arbeidsplaatsen vormt het toekomstbestendig maken van de huidige werklocaties ook een belangrijke regionale opgave. Rond knooppunt Breukelen gaat het dan vooral om verduurzaming en vergroening van de bestaande bedrijventerrein en een fysiek-ruimtelijke kwaliteits impuls voor de stationsomgeving van Breukelen. Daardoor kan 12 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
een prettige verblijfsomgeving ontstaan voor de huidige en toekomstige ondernemers en werknemers in het gebied.
een belangrijke entree tot de waterrijke natuur- en recreatielandschappen in de omgeving (Groene Poort).
Creëren van interactiemilieus Rondom knooppunten van openbaar vervoer wordt primair ingezet op het creëren van ‘interactiemilieus’: goed bereikbare stedelijke locaties met een goed voorzieningenaanbod en een mix van wonen en (informeel) werken. Hiervoor geldt dat het streven is om het ruimtebeslag te intensiveren. Dit leidt tot een verhoging van de bebouwingsdichtheid of floor space index (fsi) en/of het verlagen van het aantal vierkante meters per arbeidsplaats ten opzichte van de huidige situatie. Om te kunnen voldoen aan de toekomstige behoefte aan wonen en werken zal op knooppunt Breukelen dus compacter en in hogere dichtheden worden gebouwd dan we tot nu toe gewend zijn. Daarbij wordt ingezet op efficiënt ruimtegebruik, functiemenging, innovatieve woonvormen, flexibiliteit, slimme mobiliteitsconcepten en lagere parkeernormen.
Om de bereikbaarheid van het groen rond knooppunt Breukelen te verbeteren, is een extra investering in kwaliteitsverbetering noodzakelijk. Bijvoorbeeld door het opheffen van barrières in recreatieve en ecologische dwarsverbindingen als gevolg van de snelweg, spoorlijn en het Amsterdam-Rijnkanaal. Door te investeren in robuust groen en een aantrekkelijk netwerk van voet- en fietspaden, moet voldoende (recreatief) groen beschikbaar en toegankelijk zijn rond het knooppunt, zowel in omvang als kwaliteit.
Sociale veiligheid en leefbaarheid Een gemengde stedelijke omgeving, met een mix van wonen, werken en voorzieningen, draagt bij aan de levendigheid op straat en het verbeteren van de sociale veiligheid van het knooppunt. Met name rond het station vormen (sociale) veiligheid en leefbaarheid in de publieke ruimte belangrijke aspecten. Het creëren van een aantrekkelijke, aangename én veilige stationsomgeving staat voorop. In deze strategische verkenning wordt hiervoor (op hoofdlijnen) een eerste aanzet gegeven. Groene Poort Het gaat bij de ontwikkeling van de Regiopoorten niet alleen om kwantitatieve groei (meer ruimte voor wonen en werken), maar ook om een kwalitatieve sprong op het gebied van groen en recreatie. Er liggen dan ook kansen om de Regiopoort Breukelen te ontwikkelen in samenhang met groen-, water- en landschapsopgaven. Zo ligt het mulitmodale knooppunt nabij de waardevolle landschappen van het Groene Hart, Plassengebied, de Vechtstreek en de historische waterlinies. Daarmee vormt de knoop
Duurzaam, klimaatadaptatief en natuurinclusief ontwikkelen Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen als leidende principes gehanteerd, zodat een duurzame en gezonde leefruimte wordt geboden aan de gebruikers van het gebied (mens en dier). Het gaat er dan onder andere om voldoende ruimte te creëren voor waterberging om de overlast van piekbuien op te vangen, maar ook om meer groen en bomen te planten om de hittestress te reduceren. De doelen voor klimaatrobuustheid van de gebouwde omgeving zijn vastgelegd in de 'Afspraken Klimaatadaptief Bouwen Utrecht' (Provincie Utrecht, 2021). Zo dient bij de nieuw te ontwikkelen gebieden op en rond het knooppunt in Breukelen 70 mm water per m2 terrein te worden geborgen (en 40 mm per m2 bij een transformatie/ herontwikkeling). Daarbij staat 70 mm bergend vermogen gelijk aan ruim 20% oppervlaktewater. In het kader van het beperken van droogte, dient minimaal 15 mm water te infiltreren. Een deel van de waterberging kan ook worden ingevuld door middel van bijvoorbeeld groene daken, openbaar groen en infiltratievoorzieningen. Waterveiligheid Met een duurzaam en klimaatbestendig watersysteem kan zoveel mogelijk worden voorkomen dat problemen ontstaan nadat er is gebouwd. Er dient echter ook tijdens het ontwerpproces al rekening te worden gehouden met het belang van waterveiligheid en
beperking van de gevolgen van overstromingen en wateroverlast. Daarbij vraagt de ligging naast het Amsterdam-Rijnkanaal om bijzondere aandacht. Zo is het bijvoorbeeld verstandig om bij de planvorming en toekomstige inrichting van het gebied keuzes te maken welke infrastructuur en gebouwen als cruciaal worden gezien en deze aanmerkelijk hoger aan te leggen dan de overige gebouwen/infrastructuur. Ook kan in het ontwerp al rekening worden gehouden met een noodoverstort richting de polder. Regionale energie-opgave In de Regionale Energiestrategie U16 (RES 1.0) maken regionale overheden en maatschappelijke organisaties afspraken over het opwekken van duurzame energie op land, de verdeling van duurzame warmtebronnen en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur. De regio Utrecht (U16) wil in 2050 energieneutraal zijn. Dit betekent dat alle energie die dan wordt gebruikt, duurzaam wordt opgewekt. In 2030 moet daarvoor al een goede stap zijn gezet door meer zonne- en windenergie op te wekken. Ook wordt er gezocht naar duurzame warmtebronnen als alternatief voor het aardgas waarmee huizen en gebouwen worden verwarmd.
gebieden aan weerszijden van de grote infrastructuurbundel is daarbij van groot belang. Dit geldt dan met name voor de open veenweidelandschappen ten noorden en ten zuiden van de knoop. Gezond stedelijk leven Nieuwbouw van woningen en de ontwikkeling van intensieve werklocaties op en rond het multimodale knooppunt in Breukelen vraagt om ingrijpende milieumaatregelen om de leefkwaliteit in de nieuwe woon- en werkomgeving te verbeteren. Daarbij gaat het vooral om het terugdringen van geluidshinder van het weg- en railverkeer. Maar ook luchtkwaliteit en externe veiligheid vragen om bijzondere aandacht, zodat een duurzaam gezonde leefomgeving kan worden gecreëerd. De negatieve gezondheids effecten van de grote infrastructuurbundel dienen zoveel mogelijk te worden beperkt of opgelost.
Landbouw in transitie In de veenweidegebieden die op grotere afstand van de knoop zijn gelegen, dient een mix aan maatregelen te worden genomen. Het beleid is hier vooral gericht op behoud en accentuering van de kenmerken van het veenweidelandschap als onderdeel van de ontwikkeling van een groene bufferzone, waarin meer ruimte voor waterberging gezocht wordt. In het omliggende agrarisch gebied wordt ingezet op landbouwtransitie in relatie tot bodemdaling, waarbij natuurontwikkeling, waterberging en peilverhoging worden gecombineerd. Samen met de agrarische sector dient hier invuling aan te worden gegeven. Bestaande natuurgebieden (Natuurnetwerk Nederland) worden beschermd, verder ontwikkeld (Groene Contour) en onderling beter verbonden tot een samenhangend ecologisch systeem. Behoud en versterking van de landschappelijke en ecologische relatie tussen de groene Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 13
14 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
3
Breukelen
Bilthoven
Woerden
Zeist
Zeist Noord
Bunnik Houten Vianen
Ligging van de Regiopoort Breukelen ten opzichte van de andere zeven Regiopoorten in de MRU
POSITIONERING IN DE REGIO: REGIOPOORT BREUKELEN Op knooppunt Breukelen komen twee werelden bij elkaar: de moderniteit en dynamiek van de Snelle Vecht en de verstilde landschappen, historie en rust van de Langzame Vecht. Het samenspel van sferen en gebiedskwaliteiten maakt dat knooppunt in Breukelen zich onderscheidt van de andere Regiopoorten in de Metropool Regio Utrecht. Het biedt kansen voor een hoogwaardig en aantrekkelijk (gemengd) vestigingsmilieu voor wonen, werken en recreëren met unieke, groene omgevingskwaliteiten op de knoop zelf en in de nabije omgeving. Door de (regionale en lokale) gebiedskwaliteiten van het knooppunt Breukelen te koesteren en waar mogelijk te versterken kunnen aantrekkelijke interactiemilieus worden gerealiseerd, waarmee de ontwikkelpotenties van het knooppunt ten volle worden benut. Multimodale knoop tussen Utrecht en Amsterdam Knooppunt Breukelen is één van de acht Regiopoorten in de Metropool Regio Utrecht (MRU). Het knooppunt is strategisch gelegen op het raakvlak van de metropolitane stedelijke regio’s van Utrecht en Amsterdam (MRA).
Met een NS-station aan de viersporige railverbinding tussen Amsterdam en Utrecht en de spoorlijn richting Den Haag en Rotterdam (via Woerden), een directe ligging aan de snelweg A2 (afslag Breukelen) en een snelle doorfietsverbinding langs het Amsterdam-Rijnkanaal is het gebied rond de knoop zeer goed aangesloten op de omgeving en het regionale en nationale mobiliteitsnetwerk. Binnen 15 minuten vanaf het station is een groot gedeelte rond de knoop direct bereikbaar per fiets of te voet. De hoogwaardige multimodale ontsluiting en goede regionale en lokale bereikbaarheid van het knooppunt vormen belangrijke kernkwaliteiten van de Regiopoort Breukelen.
Groene Poort naar de omgeving Knooppunt Breukelen onderscheidt zich van de overige Regiopoorten door de bijzondere ligging op de overgang van de waardevolle Hollandse cultuurlandschappen van het Groene Hart, het Plassengebied en de Vechtstreek. Dat maakt dat Breukelen zich nadrukkelijk profileert als een recreatieve Groene Poort met een belangrijke schakelfunctie tussen de verschillende landschappen en natuurgebieden. De multimodale knoop wordt omringd door aantrekkelijke groengebieden, waterrijke landschappen en recreatie- en natuurgebieden met een hoge cultuurhistorische en landschappelijke waarde. Vanaf de knoop zijn de rivier de Vecht, een kralensnoer van historische buitenplaatsen, het uitgestrekte Plassengebied, de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie en de agrarische veenweidegebieden per fiets, te voet en (deels) over water te bereiken. De polderscheg verbindt de stroomruggen en veengebieden tussen Linschoten, Woerden en Breukelen en versterkt onderlinge ecologische relaties.
Vinkeveense Plassen
Vechtzone
Oostelijke Vechtplassen Maarsseveense Plassen Polderscheg Noorderpark
Knooppunt Breukelen als Groene Poort naar de omgeving Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 15
16 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
4 Ligging van station Breukelen in het netwerk van NS sprintercorridors tussen Amsterdam en Utrecht, met sprinterverbindingen naar Amsterdam, Utrecht, Gouda en Rotterdam. Via regionale busverbindingen is knooppunt Breukelen verbonden met de Vechtstreek en De Ronde Venen.
KWALITEITEN BENUTTEN EN KANSEN VERZILVEREN De bestaande ruimtelijke kwaliteiten van het plangebied en de omgeving zijn in de eerste fase van de strategische verkenning in kaart gebracht (zie bijlagen 1 en 2: inventarisatie beleid en ruimtelijke analyse). Die gebiedskwaliteiten zijn voor een belangrijk deel verbonden met de goede regionale en lokale bereikbaarheid van het knooppunt en de fraaie ligging op de overgang van de cultuurhistorisch waardevolle landschappen van het Groene Hart, het Plassengebied en de Vechtstreek. Bij een integrale ontwikkeling van het knooppunt dienen de bestaande gebiedskwaliteiten behouden te blijven en waar mogelijk te worden versterkt. Daarnaast bieden de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen op en rond de knoop kansen voor het realiseren van nieuwe kwaliteiten. Zodoende draagt de knooppuntontwikkeling in Breukelen bij aan een integrale kwaliteitsimpuls op het gebied van wonen en werken, bereikbaarheid, groen en water, landbouwtransitie, klimaatadaptatie, recreatieve verbindingen en duurzaamheid. Regionale bereikbaarheid De huidige gebiedskwaliteiten van de Regiopoort zijn op het gebied van mobiliteit en regionale bereikbaarheid vooral verbonden met de gunstige ligging van Breukelen op de belangrijkste vervoersas tussen de metropolitane regio’s van Amsterdam en Utrecht.
De meeste economische centra in beide steden zijn vanuit Breukelen binnen een half uur reisafstand te bereiken met de trein, bus of auto. Met de snelle doorfietsroute langs het Amsterdam-Rijnkanaal wordt de Regiopoort ook voor fietsverkeer over langere afstanden met de omgeving verbonden. Nieuwe vervoerswijzen maken het in de toekomst wellicht mogelijk om daarnaast met andere (duurzame) vervoersmiddelen van en naar
het knooppunt te reizen, zoals een Bus Rapid Transit (BRT-systeem) of innovatief vervoer over water. Zo wordt het Hoogwaardig OV-netwerk rondom station Breukelen vanaf 2025 uitgebreid met een beoogde verbinding tussen (Uithoorn) Mijdrecht en NS-station Amsterdam Bijlmer ArenA. Voor de lange termijn wordt gekeken hoe de missende treinverbindingen met een U-liner-concept ingevuld kunnen worden, bijvoorbeeld met een snelwegbus. Verder wordt in de komende jaren concreet gemaakt hoe de U-liner de plaatswaarde van Breukelen kan versterken. OV: 23 min
OV: 17 min
A’dam-Zuid
Amsterdam Amstel
auto: 19 min
auto: 19 min
OV: 14 min
Amsterdam Bijlmer - ArenA
auto: 17 min
OV: 30 min
Schiphol Airport
auto: 24 min OV: 12 min
Breukelen
Utrecht Centraal
auto: 19 min OV: 48 min
Den Haag Centraal
auto: 45 min OV: 46 min
Rotterdam Centraal
auto: 45 min
OV: 36 min
Utrecht Science Park
OV: 39 min
auto: 19 min
A12-zone
auto: 13 min
Reistijden vanaf knooppunt Breukelen naar de belangrijkste economische centra in de regio met OV en auto (zonder file). Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 17
Reistijd-isochronen* (radius 15 minuten) voor voetgangers en fietsers, met en zonder een nieuwe fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal ter hoogte van de Stationsweg in Breukelen. Met name vanuit de dorpskern van Breukelen is de huidige situatie verre van optimaal vanwege de ongunstige ligging van de bestaande brug over het Amsterdam-Rijnkanaal, excentrisch ten opzichte van het station en het oude centrum. De kaart hiernaast toont de gebieden die na aanleg van een nieuwe fietsbrug wel binnen 15 minuten te voet of te fiets bereikbaar zijn geworden. *) 15 minuten-isochroon = lijn die posities binnen 15 minuten reistijd vanaf het station verbindt.
NS-station Breukelen nieuwe fiets-/voetgangersbrug ter hoogte van Stationsweg loopradius 15 minuten zonder brug met brug fietsradius 15 minuten zonder brug met brug
18 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
Verbetering van het OV-netwerk rondom station Breukelen biedt ook kansen voor een betere ontsluiting van de kleine kernen rondom Breukelen. Lokale bereikbaarheid In de huidige situatie ligt een groot deel van het plangebied al binnen 15 minuten loop- en fietsafstand vanaf het station. Door het opheffen van de bestaande verkeersbarrières en het toevoegen van enkele (nu ontbrekende) schakels in het utilitaire netwerk (woon-werkverkeer) en recreatieve netwerk van voeten fietspaden, kan het haltebereik voor voetgangers en fietsers verder worden vergroot. Bij de toekomstige invulling van het stationsgebied dient de voetganger centraal te staan. Dit vraagt om intuïtieve, fijnmazige en obstakelvrije verbindingen voor voetgangers (en fietsers). Daarnaast kan een nieuwe fietstunnel onder de spoorlijn (ter hoogte van de Merwedeweg) en een extra ongelijkvloerse spoorkruising (ter hoogte van de nieuwe P+R-hub) er in de toekomst voor zorgen dat directe(re) verbindingen ontstaan tussen het nieuwe woongebied, het station en de mobiliteitshub. Extra oeververbindingen over het Amsterdam-Rijnkanaal (nieuwe fietsbrug en/of veerpont) kunnen ervoor zorgen dat de stedelijke ontwikkelingen rond knooppunt Breukelen goed worden aangesloten op de bestaande dorpskern. Hierdoor neemt de reikwijdte van de 15 minuten-isochroon* flink toe.
Een groot deel van de bestaande bebouwing komt zo binnen het haltebereik van het station te liggen voor voetgangers en fietsers. Daarmee nemen de mogelijkheden voor uitwisseling tussen het knooppunt en de dorpskern van Breukelen toe (voorzieningen) en wordt gezonde en duurzame mobiliteit (fietsen en lopen) gestimuleerd. Zoekgebied voor nieuwe oeververbindingen In het kader van deze verkenning is globaal onderzocht hoe de verbinding over het Amsterdam-Rijnkanaal tussen de OV-knoop en het oude centrum van Breukelen kan worden verbeterd voor fietsers en voetgangers. Binnen een ruim gedefinieerd zoekgebied ten noorden van de bestaande verkeersbrug is gekeken naar uiteenlopende mogelijkheden voor nieuwe verbindingen middels een voet/fietsbrug en/of veerpontverbinding. Door de bouw van
Groenblauwe hoofdstructuur
Vinkeveense Plassen
De groene kwaliteiten van knooppunt Breukelen zijn nauw verbonden met de ontstaansgeschiedenis van het gebied. Ten westen van Breukelen liggen enkele oude zijtakken van de rivier de Vecht, die hun sporen hebben nagelaten in het landschap. De stroomruggen langs deze meanderende rivierlopen vormden van oudsher de basis voor de bewoning en ontginning van het gebied. Oude wegen, waterlopen en andere historische relicten in het landschap verwijzen naar de rijke historie van het gebied. Zorgvuldige inpassing van waardevolle structuren dient ervoor te zorgen dat het gebied ook in de toekomst haar karakteristieke identiteit kan behouden. Zoals de oude verkavelingspatronen en weteringen, historische boerderijen en buitenplaatsen, de Kortrijkse Molen, de Linie van Ter Aa, de Grote Heijcop, Aa en Angstel, buurtschap Oud Aa en de voormalige spoorlijn tussen Uithoorn, Nieuwersluis en Loenen. Loosdrechtse Plassen
Hoofdopzet voor de groenblauwe hoofdstructuur van het gebied stroomruggen stroomrug
rivierkomvlakte rvierkomvlakte
ontgonnen veenvlakte ontgonnen veenvlakte
Natuurnetwerk Nederland (NNN) NNN
groene contour GROENE CONTOUR
groene buffer (t.b.v. landschappelijke en ecologische verbinding) ecol verb
groene corridor (t.p.v. hoogspanningslijn) goene corridor Milieu
plassengebied plassen
historische waterstructuur hisot esyrt
historische buitenplaatsen histo buite
recreatief routenetwerk (indicatief) recreative route
cultuurhistorische objecten (linie, molens) cult hist
toeristisch-recreatieve bestemmingen (indicatief) recreatieve hotspots
een extra voet- en fietsbrug ter hoogte van de Stationsweg zien we dat de binnen 15 minuten af te leggen reisafstand toeneemt voor die twee modaliteiten. De barrière van het Amsterdam-Rijnkanaal wordt sterk verminderd, met name voor de voetganger. In een nader (verdiepend) onderzoek zal verder moeten worden verkend wat de exact gewenste locatie en uitvoering is van een nieuwe oeververbinding. Daarbij dient dan ook de aanlanding van een nieuwe brug (of veerpont) nader te worden uitgewerkt (zie ook hoofdstuk 10: onderzoeksagenda voor het vervolg). Landbouw-transitie in combinatie met bodem- en wateropgaven Plekken die vanuit de ondergrond (bodem, geomorfologie, watersysteem) niet geschikt zijn voor verstedelijking worden in principe niet bebouwd. Dat gaat met name om de lager gelegen, natte veengronden met een grote gevoeligheid voor bodemdaling en waterproblematiek. Deze omliggende (agrarische) gebieden maken deel uit van de groenblauwe hoofdstructuur, waar vooral wordt ingezet op landbouw-transitie in relatie tot bodemdaling. Daarbij kan natuurontwikkeling, waterberging en peilverhoging waar mogelijk worden gecombineerd. Bestaande natuurgebieden (Natuurnetwerk Nederland) worden beschermd.
Daarnaast biedt de ontwikkeling van knooppunt Breukelen ook kansen om de natuurwaarden verder te ontwikkelen (Groene Contour) en bestaande natuurgebieden onderling beter te verbinden tot een samenhangend ecologisch systeem. De agrarische gebieden bieden mogelijkheden voor extensief recreatief medegebruik in de buitenlucht. Denk daarbij vooral aan actieve buitenreactie zoals wandelen, fietsen en varen. Maar bijvoorbeeld ook overnachtingen bij de boer of andere vormen van verbrede landbouw. Recreatieve verbindingen In het kader van deze verkenning is onderzocht hoe station Breukelen zich als Groene Poort kan ontwikkelen tot een aantrekkelijk start- en eindpunt voor recreatieve wandel- en fietsroutes. Voorzieningen dienen hier ook bij aan te sluiten, inclusief goede oost-west verbindingen over en onder de A2, het spoor, het Amsterdam-Rijnkanaal en de Vecht. Door te investeren in de Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 19
aanleg van (recreatieve) groenstructuren en het verder uitbouwen van de fiets- en wandelverbindingen kunnen de omliggende landschappen beter bereikbaar en toegankelijk worden gemaakt voor recreanten. Dat vraagt om investeringen in een aantrekkelijk netwerk van voet- en fietspaden, waarmee de barrière tussen het historische dorp aan de oostkant van het Amsterdam-Rijnkanaal en de knoop aan de westkant wordt verkleind en waarmee groen-recreatieve verbindingen worden gelegd met de omgeving. Zoals een nieuwe fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal ter plaatse van de Stationsweg en/of een nieuwe veerpontverbinding ten noorden daarvan. Deze langzaam verkeersroutes dienen dan onder het spoor en de snelweg door te worden voortgezet. Dit draagt tevens bij aan de bereikbaarheid per fiets (en e-bike) van de kernen rond knooppunt Breukelen zoals Nieuwer ter Aa en Kockengen. Een nieuwe fietsbrug vormt nadrukkelijk een onderdeel van recreatieve routes tussen de Vechtstreek en het Groene Hart en sluit aan op de 'Dam tot Dom'-snelfietsroute. Uit de verkenning naar de potentie van vervoer over water vanaf Breukelen blijkt dat verbindingen over het Amsterdam-Rijnkanaal voor forensen weinig concurrerend zullen zijn. Maar het biedt wel kansen voor korte verbindingen over het kanaal, die ondersteunend zijn aan het regionale recreatieve fietsnetwerk.
Door de uitbreiding van het netwerk van recreatieve dwarsverbindingen kunnen de barrières van het kanaal, spoor en de A2 worden geslecht. De Vecht, Aa, Angstel, Grote Heijcop, weteringen en oude ontginningslinten vormen vervolgens verbindingen met de wijde omgeving. Als ook langs het UNESCO-werelderfgoed van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie een doorgaande fiets- en wandelroute wordt aangelegd, kan het routenetwerk voor wandelaars en fietsers nog verder worden uitgebreid. Vergroening en verduurzaming van de stationsomgeving Station Breukelen en de P+R-locatie fungeren binnen het recreatieve routenetwerk als een Groene Poort, het beginpunt van een fiets- en/of wandeltocht in de omgeving waar recreanten 20 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
overstappen naar een duurzaam vervoersmiddel. Dit Toeristisch Overstap Punt (TOP) vormt de entree tot de natuurgebieden en recreatieve landschappen van het Groene Hart, het Plassengebied en de Vechtstreek. Dat vraagt om een hoogwaardige groene inrichting van het stationsgebied met een duurzame uitstraling, zodat direct duidelijk is dat je op de Groene Poort bent gearriveerd. Langs de Grote Heijcop (zie foto) wordt meer ruimte gecreëerd voor wandelen en fietsen, maar ook voor extra water
en groen. Het openbaar gebied in de stationsomgeving wordt natuurinclusief en klimaatbestendig ingericht. Zo wordt ruimte gemaakt om de overlast van piekbuien op te vangen, maar ook om meer bomen te planten om de hittestress te reduceren. Hiermee kan tegenwicht worden geboden aan de intensieve verstedelijking rond het station. Verder worden in het gebied tussen de A2 en het spoor ook groene corridors ingericht (o.a. langs hoogspanningslijnen) die belangrijk zijn als ecologische verbindingszone.
5
SCENARIO'S In dit hoofdstuk schetsen we indicatieve beelden van de toekomstige invulling van de verschillende deelgebieden rond het knooppunt in drie verschillende scenario’s. In die drie scenario’s ligt de focus respectievelijk op recreatie, werken of wonen. Daarbij geven we aan wat in potentie het ruimtelijk programma is en schetsen we een profiel van de toekomstige gebruikers van het gebied. Een meer uitgebreide beschrijving van de drie scenario's is opgenomen in bijlage 3.
1.600 m 1.200 m 800 m 400 m
Profielschets van de drie scenario's Om een (indicatieve) invulling te kunnen schetsen van de verschillende deelgebieden rond het OV-knooppunt, werken we met verschillende scenario’s. Deze scenario’s schetsen een mogelijk toekomstbeeld voor de diverse deelgebieden in de omgeving van station Breukelen. De scenario’s gaan uit van dezelfde basis. Dat fundament wordt gevormd door de zeer goede regionale en lokale bereikbaarheid van het knooppunt en de groenblauwe hoofdstructuur, zoals in hoofdstuk 4 is beschreven. In alle drie scenario’s vormt het NS-station van Breukelen een belangrijk OV-knooppunt met een hubfunctie (P+R) voor reizigers uit de omgeving. De mate waarin de OV-knoop een regionale en/ of lokale hubfunctie vervult (en voor wie) verschilt per scenario. Dat geldt ook voor de mate waarin de stationsomgeving wordt benut voor intensieve vormen van verstedelijking (wonen, werken, voorzieningen). Hoe verder weg van het station af gelegen, hoe lager de gemiddelde woningdichtheid in het gebied zal zijn. Ook nemen dan de potenties voor transformatie, verdichting en intensivering van de huidige bedrijventerreinen rond het NS-station af. Daarmee sluiten de scenario’s aan bij het principe van de ‘15 minuten-stad’. Binnen 15 minuten lopen en fietsen wordt daarbij ingezet op verdichting en menging van functies. De auto is er te gast en parkeernormen zijn ambitieus.
De ontwikkeling van knooppunt Breukelen biedt kansen voor de transformatie van de huidige (extensieve) bedrijventerreinen rond het station naar ‘interactiemilieus’ met hogere dichtheden en menging van de functies wonen, werken en recreatie. Hoe dichter bij het station, hoe hoger de dichtheden en intensiever het stedelijk gebruik.
Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport | 21
Vinkeveense Plassen
Vinkeveense Plassen
Vinkeveense Plassen
Waterleidingplas
Waterleidingplas
Wijde Blik
Waterleidingplas
Wijde Blik
Wijde Blik
40 ha
Groene Hart
5,3 ha
1,6 ha leisure
400 m
3,7 ha bedrijventerrein
6 ha leisure
Loosdrechtse Plassen 2,3 ha
2,3 ha bedrijventerrein
11,7 ha
50 won / ha = 290
5,9 ha bedrijventerrein
6 ha
50% bedrijven
6,3 ha bedrijventerrein
6,3 ha
5,3 ha bedrijventerrein
5,3 ha
6 ha bedrijventerrein
7,6 ha
2,9 ha
11,7 ha
70-100 won / ha = 800-1.200
9-12 ha bedrijventerrein
16,0 ha
4,9 ha
Loosdrechtse 75% bedrijven Plassen
3,7 ha bedrijventerrein
50-60 won / ha = 60-75
50% bedrijven
2 ha bedrijventerrein
60-70 won / ha = 120-140
plintfuncties = 2.800-3.600 m2 BVO
plintfuncties = 11.000-19.000 m2 BVO
6 ha
6 ha bedrijventerrein
7,6 ha bedrijventerrein
2,9 ha
2,9 ha bedrijventerrein
FOCUS OP RECREATIE
60-70 won / ha = 140-160
5,4 ha
5,4 ha bedrijventerrein
SCENARIO 1
2,3 ha
7,6 ha
7,6 ha bedrijventerrein
5,4 ha
30 ha bedrijventerrein zoekgebied 20 ha regionaal 10-20 won / ha =t.b.v. 300-600
5,4 ha bedrijventerrein
75% bedrijven
Loosdrechtse Plassen
3,9 11,8haha bedrijventerrein 2,3 ha
400 m
6,3 ha
16,0 ha
400 m
6,3 ha bedrijventerrein
26 ha
9-12 ha bedrijventerrein
800 m
16,0 ha
800 m
70% bedrijven 30% leisure
9-12 ha bedrijventerrein
Groene Hart
zoekgebied t.b.v. 20 ha regionaal bedrijventerrein
800 m
30 ha
1.2000 m
Groene Hart
60-70 won / ha = 140-160
11,7 ha
70-100 won / ha = 800-1.200
plintfuncties = 11.000-19.000 m2 BVO
7,6 ha
60-70 won / ha = 450-530
plintfuncties = 9.000-12.000 m2 BVO
5,4 ha
50-60 won / ha = 70-75
6 ha
2,9 ha
2,9 ha bedrijventerrein
SCENARIO 2
SCENARIO 3
SCENARIO 2: FOCUS OP WERKEN
SCENARIO 3: FOCUS OP WONEN
FOCUS OP WERKEN
FOCUS OP WONEN
22 | Strategische Verkenning Knooppunt Breukelen | Eindrapport
SCENARIO 1: FOCUS OP RECREATIE
plintfuncties = 2.800-3.600 m2 BVO
4 ha bedrijventerrein
2,9 ha bedrijventerrein
Ruimtelijke programma's en gebruikers
in de scenario's recreatie, werken en wonen huidige situatie
scenario 1 recreatie
scenario 2 werken
scenario 3 wonen
RUIMTELIJK PROGRAMMA totaal aantal woningen
40
300
940 - 1.360
1.645 - 2.180 (+ 300 tot 600)
plintfuncties (m2 bvo)
0
0
13.800 22.600
22.800 34.600
intensieve bedrijven (bruto hectare)
4 ha
7,6 ha
17,6 ha
6 ha
reguliere bedrijven (bruto hectare)
35 ha
46 ha
47,9 ha
24,6 ha
85
450
1.400 - 2.000
2.500 - 3.250 (+ 600 - 1.200)
500
1.100
400
1.900
1.550 - 2.350
1.300
0
0
550 - 900
900 - 1.400
7.700
8.500
9.000 - 9.400
9.100 - 9.500
totale parkeervraag (parkeerplaatsen)
-
700 - 1.000
1.700 - 2.500
3.100 - 4.200
capaciteit P+R (parkeerplaatsen)
700-900
900
1.200
1.500
GEBRUIKERS totaal aantal bewoners aantal arbeidsplaatsen (intensief) aantal arbeidsplaatsen (regulier) aantal gebruikers plintfuncties aantal OV-reizigers
2.660
De drie scenario's voor knooppunt Breukelen schetsen een ruimtelijk toekomstbeeld voor de lange termijn met een mix van wonen, werken en recreatie. De tabel hierboven geeft een globale indicatie van de mogelijke ruimtelijke programma’s in elk scenario, binnen de geïnventariseerde (milieu)belemmeringen en beleidskaders die op het knooppunt in Breukelen kunnen worden gerealiseerd. In de tabel is het ruimtebeslag (uitgedrukt in aantal woningen, m2 bvo plintfuncties en hectare bedrijventerrein) en het aantal gebruikers (bewoners, arbeidsplaatsen, OV-reizigers en P+R-capaciteit) per scenario weergegeven.
Binnen de hiervoor genoemde ordeningsprincipes hebben we in 3 scenario’s gevarieerd op de volgende onderdelen: 1. Focus op recreatie. In het eerste scenario wordt Knooppunt Breukelen ontwikkeld als Groene Poort, waarbij het gebied als startpunt dient voor verdere recreatiemogelijkheden. 2. Focus op arbeidsplaatsen. In het tweede scenario ligt het accent op de mogelijkheden die er zijn voor verdichting en/ of herstructurering van de huidige bedrijventerreinen en het eventueel aanleggen van een nieuw bedrijventerrein. 3. Focus op woningbouw. In het derde scenario ligt de nadruk op mogelijkheden die er zijn voor het (door)ontwikkelen van (grootschalige) woningbouwlocaties op en rondom knooppunt Breukelen. De stedenbouwkundige invulling van de scenario's is bepaald aan de hand van indicatieve toekomstbeelden per deelgebied (zie pagina 22 en bijlage 3). Die beelden bevatten gemengde woon/ werk- en recreatiemilieus met uiteenlopende bebouwingsdichtheden. Voor woningbouw en plintfuncties is daarbij gebruik gemaakt van projectdata van enkele actuele gebiedsontwikkelingen op stationslocaties in de Utrechtse regio (zie pagina 26). Om het aantal arbeidsplaatsen te bepalen, is gebruik gemaakt van kencijfers.
Voor de omrekening van hectares bedrijventerrein en vierkante meters bruto vloeroppervlak (bvo) naar arbeidsplaatsen zijn daarbij de volgende omrekenfactoren gebruikt: • bruto oppervlakte gemengd bedrijventerrein omrekenen naar vierkante meters bvo: 0,16 x 10.000 m2; • arbeidsintensieve bedrijven en plintfuncties: 0,04 arbeidsplaatsen per m2 bvo (CROW-publicatie 317); • reguliere bedrijven: 56 arbeidsplaatsen per hectare bedrijven (CROW-publicatie 317). De tabel hiernaast geeft een overzicht van de ruimtelijke programma's die op deze manier kunnen worden behaald in de drie scenario's. Daarmee ontstaat een indicatief beeld van de bandbreedte aan programma's voor wonen, werken en recreatie waarmee het knooppunt op termijn kan worden ingevuld.
Bouwstenen voor een integraal scenario De sterke punten van de drie scenario’s zijn gecombineerd in één ruimtelijk samenhangend beeld voor het knooppunt (zie samenvatting op de volgende pagina). De richtinggevende en kansrijke ingrediënten voor verdere ontwikkeling van het gebied zijn: • transformatie van de bedrijventerreinen Merwedeweg en Keulschevaart: van een mono-functioneel werkgebied naar een gemengd stedelijk interactiemilieu met een mix van wonen, werken en (maatschappelijke en commerciële) voorzieningen; • creëren van een aantrekkelijk woon/werkmilieu met groene (woon)kwaliteiten en fraai uitzicht, geluidsluwe zijde van de (woon)bebouwing gericht op het Amsterdam-Rijnkanaal; • het verlies aan arbeidsplaatsen (a.g.v.
transformatie van het gebied tussen de spoorlijn en het kanaal) tenminste compenseren in de zone tussen snelweg en spoor (schuifruimte); • toevoeging van nieuwe (extra) arbeidsplaatsen door intensivering en verdichting van de bedrijventerrein De Corridor en Breukelerwaard en uitbreiding van Breukelerwaard Noord, als voortzetting van het bestaande bedrijventerrein; • realisatie van een groen, levendig en hoogwaardig verblijfs gebied in de directe stationsomgeving met een mix van wonen, werken, stedelijke recreatie en leisure; • aandacht voor levendigheid in de zone tussen A2 en spoor, ook hier aandacht voor functiemenging en goede looproutes; • herinrichting van de op- en afrit van de A2, in combinatie met een nieuwe P+R-voorziening (direct naast het station); • parkeerstrategie voor bewoners en werknemers met parkeren op afstand van de eindbestemming (in P+R en wijkhubs); • inrichting van autoluwe verblijfsgebieden waar de voetganger en fietser centraal staan, de auto is te gast; • verbetering van de huidige loop- en fietsverbindingen naar het centrum van Breukelen, inclusief aanleg van nieuwe oeververbindingen (fietsbrug en/of veerpont) over het kanaal; • NS-station Breukelen blijft een basisstation (< 10.000 in- en uitstappers per dag); • plaatsing van geluidschermen langs de snelweg (H=10 meter) en het spoor (H=3 meter) zodat overal in het nieuwe woongebied wordt voldaan