PARK-advies nov 2020.pdf
Tekst van het document
Regionale energiestrategieën en het Groene Hart Advies over de gewenste samenhang en ruimtelijke kwaliteit in de RES 1.0 Samenwerkende PARK’s Noël van Dooren Paul Roncken Steven Slabbers
Provincie Zuid-Holland Provincie Utrecht Provincie Noord-Holland
9 november 2020
1
2
Advies
3
Drie provincies; zeven RES-regio’s; één Groen Hart Om duurzaam energie op te wekken en te voldoen aan het Klimaatakkoord is Nederland verdeeld in dertig regio’s die met een Regionale Energiestrategie (RES) hun bijdrage aan de nationale doelstellingen leveren. De regio’s hebben onlangs elk het zogenoemde RES 0.5-document gepresenteerd. Daarin staan vooral overzichten van denklijnen en zoekgebieden. Tot de zomer van 2021 wordt de RES 0.5 uitgewerkt tot RES 1.0 met concrete locaties. Het Groene Hart ligt in drie provincies (Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht) en valt in maar liefst zeven RES-regio’s. Het Bestuurlijk Platform Groene Hart heeft de drie PARK’s (Provinciaal Adviseurs Ruimtelijke Kwaliteit) gevraagd te reflecteren op de zeven RES 0.5-documenten: ‘Welke landschappelijke/ruimtelijke beelden genereert het RES-aanbod op het schaalniveau van het Groene Hart en hoe verhoudt dit zich tot de kwaliteiten van dat Groene Hart?’ Ook is gevraagd mogelijke fricties op te sporen en aan te geven waar kansen liggen om de verschillende RES-voorstellen zo op elkaar af te stemmen dat zij elkaar versterken en de ruimtelijke kwaliteiten van het Groene Hart respecteren of verbeteren.
4
Stellingname
landschappelijke diversiteit, openheid, het veen(weide) karakter, de rust en stilte en de relatie met het stedelijk
Het Groene Hart is een begrip en wordt gekoesterd. Met dit
gebied. Die kwaliteiten staan op gespannen voet met de grote
zestig jaar oude, internationaal bekend, iconisch concept van
dynamiek van het stedelijk systeem, van de landbouw en van
ruimtelijk ordening kon een karakteristieke vorm van agra-
onze fysieke leefomgeving – processen als zeespiegelrijzing,
risch cultuurland overeind blijven in een zeer dynamische,
verzilting en bodemdaling werken op het Groene Hart in (zie
snel verstedelijkende omgeving. Met het benoemen van het
figuur 4.1) Het Groene Hart-beleid heeft ook nooit als doel
Groene Hart als aandachtsgebied in de Nationale Omgevings-
gehad het gebied onder een glazen stolp te plaatsen. Het was
visie (NOVI) heeft het Rijk dat recent nog eens onderstreept.
er op gericht nieuwe maatschappelijke wensen met grote zorgvuldigheid en meer dan gemiddelde aandacht voor de
Het Groene Hart is de afgelopen decennia de strijd tussen
ruimtelijke kwaliteit in te passen.
de verschillende ruimteclaims niet geheel ongeschonden doorgekomen. Maar in essentie is het uitgangspunt van
Grootschalige opwek van duurzame energie betekent een
een open agrarisch middengebied, met gave en hoog
forse ingreep in een landschap waarin toch al veel verandert.
gewaardeerde landschappen, nog altijd relevant. Anno
Over die ingreep maken velen zich terecht zorgen. Tegelijk
2020 is het Groene Hart voor een sterk gegroeide stedelijke
steunen wij natuurlijk voluit het uitgangspunt van duurzame
bevolking nog steeds van grote waarde. Daarbij is het Groene
energieopwek. De vraag waar in het Groene Hart ruimte is
Hart niet meer alleen voedselproducent en uitloopgebied
voor de aanleg van zon- en windparken is dan ook legitiem,
voor de stedeling, het is in toenemende mate ook regenton en
net als voor andere gebieden in Nederland. De status van het
koelmotor, energieproducent en natuurparel.
Groene Hart vraagt hierbij hoe dan ook om een bijzondere zorg voor de ruimtelijke kwaliteit. Wij zien dat sommige
Het Perspectief Groene Hart 2040 legde in 2017 de
RES-regio’s zich nu al inspannen om vraagstukken van
kernkwaliteiten van het Groene Hart nog eens vast:
ruimtelijke kwaliteit in hun afweging te betrekken. Maar
5 wij constateren dat met name de samenhang op de schaal
advies doorwerkt in de RES 1.0-producten. We bevelen
van het Groene Hart als geheel onderbelicht blijft. Ook
daarom Gedeputeerde Staten van harte aan, dit advies zo
is nog niet duidelijk hoe bij de uitwerking naar concrete
snel mogelijk verder te geleiden. In deze tussenfase van een
locaties ruimtelijke kwaliteit een rol gaat spelen, en hoe
complex proces adviseren we vooral met de blik vooruit,
de kwaliteiten van het Groene Hart recht wordt gedaan.
gericht op de periode na november 2020. Daarmee willen we
Het gaat dan om hoe energieopwek in het landschap kan
de uitwerking in zeven RES-regio’s een perspectief bieden.
worden ingepast, met aandacht voor grondgebruik, natuur, leefomgeving en cultuurhistorie. Waar kunnen het beste windturbines en zonnepanelen komen en hoe kan duurzame energieopwekking bijdragen aan de gebiedsontwikkeling?
1. Kijk over grenzen; zie het Groene Hart als geheel
De opzet van het huidige RES-proces maakt het logisch dat dergelijke vragen tot nog toe niet uitgebreid aan de orde
De energietransitie betekent een enorme verandering voor
waren. Dit advies is bedoeld om richting te geven bij het
Nederland in organisatie, grondgebruik en landschap. Aan
beantwoorden van die vragen in de vervolgstappen.
de ene kant vraagt dat om een benadering van onderop die zorgt voor draagvlak en mede-eigenaarschap. Aan de andere
Advies
kant is visie en kader nodig op een groter schaalniveau, zodat efficiënte, weldoordachte en landschapsinclusieve oplossingen tot stand komen. Met de aanwijzing van RES-regio’s
Wij komen tot een advies in vijf hoofdpunten. We richten ons
werd beoogd de energietransitie inderdaad van onderop te
in dit advies tot Gedeputeerde Staten van de drie provincies.
organiseren. Wij zien ook dat daar veel energie in is gestoken.
We spreken in sommige adviespunten ook expliciet het
De hogere schaal is daarbij wat uit zicht gebleven. Hier ligt nu
Rijk aan en, zeker daar waar het gaat om het netwerk,
in het bijzonder een taak voor de provincies. Voor de verdere
de netwerkbeheerders. Uiteraard willen we graag dat dit
uitwerking dringen wij aan op een goede balans met visie en
6 kader op het groter schaalniveau. Provincies en Rijk, neem als
samenwerking gewenst is. Gebruik de uitwerking naar
partner in het RES-proces verantwoording voor de schaal van
RES 1.0 om te zorgen dat er geen botsende keuzes worden
het Groene Hart en nodig partijen uit om een aantal geza-
gemaakt aan weerszijden van de bestuurlijke grens, en dat
menlijke keuzes op bovenregionaal niveau te maken.
doorlopende landschappelijke structuren op gelijke wijze worden benaderd.
Het is op voorhand duidelijk dat de verdeling van het Groene Hart over zeven regio’s het lastig maakt de samenhang op het
Wij hebben, op basis van de informatie uit de RES-
niveau van het Groene Hart te zien. Dat wordt nog versterkt
documenten, een schatting gemaakt van het aandeel energie
door de verschillen in grafieken, legenda en abstractieniveau
uit zon en wind dat in het Groene Hart zou kunnen worden
in de verschillende RES 0.5-producten. In de bijlage bij
opgewekt. De aantallen windturbines en hectares zonneveld
dit advies wordt daaraan aandacht besteed. Het bureau
zijn niet gering (zie figuur 3.4 & 3.5). Tegelijk concluderen
H+N+S Landschapsarchitecten heeft op ons verzoek de
wij dat die aantallen op heel verschillende manieren te
verschillende RES 0.5-producten samengevoegd en grafisch
realiseren zijn, uitgaande van de getekende zoekgebieden.
onder één noemer gebracht (zie figuur 2.2). Dat bleek niet
In de RES 0.5-voorstellen lezen we dat provinciale wegen,
eenvoudig. Voor een goede afstemming en samenwerking is
dijken en waterlopen, overhoeken en tussengebieden
het noodzakelijk dat de zeven regio’s in de doorwerking naar
vaak als geschikte aanknopingspunten worden gezien. Die
de RES 1.0 een kaart leveren waarin zij eenzelfde legenda
keuze is op het schaalniveau van de RES-regio begrijpelijk.
en ’handschrift’ hanteren en ook de voorstellen van de
Vanuit het oogpunt van de bewoners zijn locaties die
aanliggende regio’s op die kaart meenemen. Dit brengt de
daaruit voortvloeien natuurlijk al groot, maar vanuit het
samenhang in beeld en kan storende interferentie tussen de
schaalniveau van het Groene Hart of het netwerk zijn ze
verschillende gebieden voorkomen.
beperkt van omvang. Wij menen dat de RES 0.5-producten
De gesprekken in het kader van dit advies hebben situaties
het gevaar in zich dragen dat de ingreep in het landschap
aan het licht gebracht, waarbij grensoverschrijdende
te veel versplintert, en op te veel plekken toch aanzienlijke
7 verandering vraagt. Dezelfde zoekgebieden staan ook toe te
zien, naast gebieden die een ‘basiskwaliteit’ hebben en
kiezen voor grotere clusters (zie kaartbijlage, deel 5).
waar ruimte is voor verbetering (zie figuur 4.5). In sommige gebieden is de wordingsgeschiedenis (de structuur van vrije
Wij adviseren de uitwerking naar RES 1.0 in de eerste plaats
ontginning, cope-ontginningen en droogmakerijen) nog
te gebruiken om met de zeven RES-sen, drie provincies en
duidelijk ‘leesbaar’ in het veld. Deze gebieden vertellen bij
Rijk te zoeken naar een aantal grotere concentraties. De NOVI
uitstek het verhaal van het Groene Hart. Ook voor wat betreft
en met name de provinciale Omgevingsvisies hebben daarbij
natuurkwaliteit zijn er binnen het Groene Hart kwetsbare
een rol. Natuurlijk is dat een moeilijke boodschap in het al
gebieden, variërend van duinbossen en weidevogelbiotopen
lopende RES-proces – maar het werkelijk realiseren van deze
tot moerassen en plassen. De grenzen van de RES-regio’s
opgave zal op elk schaalniveau veel vragen van het bestuur.
hangen slechts bij uitzondering samen met de verschillende
Wij pleiten voor een benadering die helder aansluit bij de
deelgebieden in het Groene Hart. Dat maakt het bij voorbaat
hoofdlijnen van het landschap, en daarmee begrijpelijk is.
lastig om te zoeken naar oplossingen die het specifieke
In dit advies geven wij verschillende handvatten om tot een
karakter van een deelgebied onderstrepen, en de samenhang
samenhangende oplossing te komen (zie figuur 5.1).
in die deelgebieden versterken. Wij nodigen de RES-regio’s uit hieraan meer aandacht te besteden. We kijken daarbij
2. Respecteer de verscheidenheid; investeer in ruimtelijke kwaliteit
ook naar de provincies: zij zijn bij uitstek geschikt om dat proces te begeleiden. Het Bestuurlijk Platform Groene Hart heeft onlangs gevraagd de cultuurhistorische beschrijving en waardering van het Groene Hart te actualiseren. Wij bevelen
Het Groene Hart mag dan zo heten, het gaat in de praktijk om
aan die actualisering nauw bij de verdere uitwerking te
vele kleuren groen. In een cultuurhistorische waardering van
betrekken.
het Groene Hart (Borger en Vesters, 1996) werd al aangeduid
RES-regio’s, vertaal die geactualiseerde waardering van het
dat we binnen die kleuren groen hele gave, unieke gebieden
Groene Hart in gebiedsspecifieke uitwerkingen. Wij bedoelen
8 daarmee, dat bij het ontwerp van windopstellingen en
gelukkige keuze vinden. Daarentegen zijn in andere gebieden
opstellingen voor zonne-energie, van locatie tot detaillering,
grotere concentraties aan windturbines denkbaar, als die de
de verscheidenheid en de kenmerken van het Groene Hart-
heersende openheid accentueren of als ze gekoppeld zijn aan
landschap betrokken worden.
hoofdinfrastructuurlijnen. Het betekent ook, dat opstellingen voor zonne-energie op diverse manieren inpasbaar zijn, maar
Alle zeven RES-regio’s maken duidelijk dat ze hun aandeel
steeds met grote aandacht voor de verkavelingsstructuur,
in de taakstelling willen nemen. Dat is respectabel, maar
vormen van medegebruik, biodiversiteit, randen en
dit gaat voorbij aan het gegeven dat bepaalde gebieden
tussenruimtes. Ook zijn er gebieden die in het kader van
een relatief groot landschappelijk laadvermogen kennen
integrale gebiedsontwikkeling ruimte bieden voor energie,
terwijl andere gebieden kwetsbaar zijn. Er is een zekere
maar alleen als inderdaad een stapeling van opgaves wordt
angst dat het spreken over ‘topgebieden’ met grote
aangepakt gericht op terugdringing van bodemdaling en
waarde gelezen kan worden als een boodschap dat er voor
stikstofdepositie, herstel van biodiversiteit en nieuwe
duurzame energieopwek geen plaats is in het Groene Hart.
vormen van landbouw. Zie ook adviespunt 3, en het testbeeld
Die angst is niet terecht. Wanneer de opgave benaderd
waarmee we dit advies afsluiten.
wordt met respect voor cultuurhistorie en biodiversiteit, en wanneer van deze opgave verlangd wordt dat die bijdraagt
Gegeven de stevige verankering van het Groene Hart in de
aan omgevingskwaliteit, is er zeker plek voor zon en
ruimtelijke ordening, de betekenis van het Groene Hart
wind in het Groene Hart. Dat er op grond van integrale
voor bewoners en omwonenden, en de vanzelfsprekende
landschapswaardering nog een heel palet is dat loopt van ‘nee
plek die het heeft in ons gezamenlijk beeld van Nederland,
tenzij’ naar ‘ja mits’, is goed uitlegbaar. Sterker, dat draagt
roepen wij op ook te investeren in ruimtelijke kwaliteit. De
bij aan een goed gefundeerd verhaal. Concreet betekent dat,
energietransitie leidt tot een miljardeninvestering én tot
dat wij te veel verspreide windopstellingen niet steunen, en
een ingrijpende verbouwing van ons landschap, in aard en
een aantal zoekgebieden midden in het Groene Hart geen
omvang vergelijkbaar met de vroegere ruilverkavelingen.
9 Bij die ruilverkavelingen was bepaald dat vijf procent van
woningen gepland. Zelfs wanneer het overgrote deel zoals
het ruilverkavelingsblok moest worden aangewend ‘ten
beoogd binnenstedelijk wordt gebouwd, zal deze opgave
algemenen nutte’.
ook een claim leggen op zones grenzend aan de huidige
Wij adviseren in de energietransformatie een afdracht
bebouwde gebieden, bijvoorbeeld om aan de steeds dichter
te introduceren voor landschap, natuur, leefbaarheid en
bebouwde stad uitloop te bieden. De woningbouwopgave
cultuurhistorie. Zie dat in samenhang met de ontwikkeling
kunnen we dus niet los zien van investeren in de kwaliteit
van de gehele metropoolregio. Hou bij de uitwerking rekening
van gebieden direct buiten de stad. Daarbij geldt voor een
met de karakteristieke eigenschappen van de deelgebieden
categorie gebieden die in de cultuurhistorische waardering
van het Groene Hart.
predicaat ‘basiskwaliteit’ kregen, dat een kwaliteitsimpuls ook echt nodig is om die gebieden betekenis te geven voor
3. Verbindt de energie-opgave aan de andere grote opgaven en kom zo tot integrale gebiedsperspectieven.
stadsbewoner en natuur. Keuzes voor wind en zon moeten we maken in de context van deze meervoudige opgave in de kernrandzone, de term die de provincie Utrecht gebruikt. De energieopgave kan in het slechte scenario leiden tot (verdere) verrommeling en kwaliteitsverlies.
In en om het Groene Hart spelen naast de energieopgave nog
Maar in het goede scenario kan de energieopgave de motor
andere grote opgaven in de komende tien jaar. Die vragen
zijn achter kwaliteitsverbetering, in samenhang met
net als de RES enorme aanpassingen: de woningbouwopgave,
verdergaande omvorming, wellicht ook in combinatie met
het herstel van biodiversiteit, de transitie van de landbouw
nieuw bos of nieuwe natuur. De RES 0.5-producten lijken
samen met de reductie van stikstofdepositie en het tegengaan
in sommige zones rond steden en dorpen mogelijkheden
van bodemdaling (zie kaartbijlage, deel 4).
te bieden voor grote, aaneengesloten zonnevelden. Dat steunen wij niet. Juist in de kernrandzones kunnen
In het westen van Nederland is een fors aantal nieuwe
zonnevelden goed ingepast worden, maar dan wel als
10 deel van een multifunctionele ontwikkeling die ruimte
Krimpenerwaard. Wij pleiten voor een ontwerponderzoek
biedt aan een veelvoud aan claims, en die opgeteld tot
dat uitgaat van een transitie van de landbouw. De
kwaliteitsverbetering leidt.
combinatie van aan hoge waterstanden aangepaste landbouw, sterk verhoogde biodiversiteit en kleinschalige,
Met de nota Waardevol en Verbonden is de noodzaak van
eventueel drijvende zonnevelden is een mix die zeker alle
een transitie van de landbouw overtuigend neergezet. De
aandacht verdient. Verschillende vraagstukken kunnen
maatschappelijke onrust laat zien dat de bijbehorende
dan tegelijk worden aangepakt, elkaar organisatorisch en
keuzes nog betwist worden. Wat stikstof betreft is die
financieel versterken, en tot nieuwe landschapskwaliteit
keuzeruimte er niet meer. Het advies van de Commissie-
leiden. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn dat
Remkes is glashelder en moeten we hier als de maatstaf
deze energiestrategie efficiënt is in netwerktermen, geen
nemen: vijftig procent stikstofreductie tot 2030. Uitkoop
ongewenste ontwikkelingen introduceert en met grote
van agrarische bedrijven nabij Natura2000-gebieden
zorgvuldigheid in het landschap landt. Precies die vragen
is onvermijdelijk. Dat zal op delen van het Groene Hart
kunnen we met ontwerponderzoek beantwoorden.
zeker effect hebben. Voor het Groene Hart is verder het thema bodemdaling van groot belang. De Raad voor de
Wij vragen aan alle partners, en met nadruk ook aan
Leefomgeving kwam in september 2020 met een duidelijke
provincies en Rijk, deze grote opgaven te verbinden. Wij
boodschap: voor 2030 moet de bodemdaling zodanig
sluiten niet uit dat dat uiteindelijk een ‘ruilverkaveling
zijn afgeremd, dat de CO2-uitstoot door bodemdaling
nieuwe stijl’ vereist.
met de helft daalt. Tenslotte is in 2018 het Deltaplan
Zorg dat vanaf nu de energie-opgave niet meer geïsoleerd,
Biodiversiteitsherstel gelanceerd en breed omarmd. In het
maar in samenhang met die andere opgaven wordt
Groene Hart zijn er meerdere gebieden waar deze impulsen
aangepakt. Voorkom daarmee dat opgaves elkaar in de weg
tot verandering samenvallen. Dat geldt bijvoorbeeld
zitten en werk aan integrale gebiedsperspectieven.
voor de Nieuwkoopse Plassen en omgeving en voor de
11
4. Een goed georganiseerd energienetwerk helpt heldere ruimtelijke ontwikkeling – en omgekeerd
en dat maakt de ontwikkeling van de energie-infrastructuur tot een machtig instrument om gebieden meewind te geven of juist meer in de luwte te houden. Een goed geordend landschap heeft dus baat bij een helder opgezet netwerk,
De technische infrastructuur om energie aan- en af te
aansluitend bij de hoofdlijnen van ruimtelijke ontwikkeling.
voeren is een cruciale voorwaarde voor een duurzame energievoorziening. De RES 1.0 moet zich noodzakelijkerwijs
Omdat investeringen in het hoofdnetwerk fors zijn, en gericht
richten op het netwerk dat er nu ligt. Dat netwerk is
op de lange termijn, is de energietransitie een balanceer-act.
ontworpen op centrale opwek en grote concentratie van
Die transitie vraagt dat we nu handelen - we kunnen niet
afnemers. Het is, alleen al financieel, verstandig om
wachten - maar we moeten tegelijk ook ver vooruit denken.
grootschalige energieopwek goed te koppelen aan het
Zodra de RES 1.0 is vastgesteld wordt een begin gemaakt
huidige netwerk met zijn hoofd- en tussenstations (zie
met de RES 2.0 die de doorkijk naar 2050 maakt. Anders dan
figuur 4.14 & 4.15). Tegelijk zal stevig in dat netwerk
bij de RES 1.0 krijgt de energie-infrastructuur nadrukkelijk
geïnvesteerd moeten worden in het kader van de
een hoofdrol. Waarom niet al daarop anticiperen? Een goede
energietransitie richting 2050. De omschakeling naar een
menging van zon en wind is van belang, net zoals het nodig
meer decentrale opwek kan ‘aftakkingen’ van dat netwerk
is tot een goed samenspel te komen van grote clusters en
legitimeren. Daarmee is er dus sprake van een complexe
sterk gedecentraliseerde kleinschalige opwek. In de huidige
wederkerigheid: het netwerk trekt grote opweklocaties aan
RES-voorstellen ontbreken deze grote clusters. Het is de
en omgekeerd, grote opweklocaties kunnen het netwerk
vraag of dat uit kosteneffectiviteit gewenst is en of hiermee
naar zich toe trekken.
de betaalbaarheid van het energievraagstuk niet in het geding
Met het hoofdnetwerk is een ruim aanbod aan stroom
komt. Wij adviseren grote clusters meer aandacht te geven,
beschikbaar voor vragende partijen. Daarom is het
dat valt ook samen met ons advies het Groene Hart als geheel
hoofdnetwerk ook sturend voor ruimtelijke ontwikkelingen,
te benadrukken.
12 Wij adviseren de RES-regio’s ook om met hun RES 1.0 duidelijk te maken hoe duurzame energieopwek zinvol
5. Op naar het vervolg: gebruik de keuzeruimte in zoekgebieden!
met het huidig netwerk verbonden wordt. Geef een schets van de doorontwikkeling en bespreek de samenhang met
De RES 0.5-producten presenteren vooral zoekgebieden, en
de gewenste ruimtelijke ontwikkeling. Wij adviseren Rijk,
geen concrete locaties. Hoewel de regio’s op verschillende
provincie en netbeheerders steeds de nadruk te leggen op een
manieren zoekgebieden, scenario’s of denklijnen presenteren,
efficiënt netwerk dat op lange termijn goed samenhangt met
is er dus nog ruimte voor verschillende keuzes.
de hoofdlijnen van ruimtelijke ontwikkelingen, en vanuit dat perspectief de individuele RES-voorstellen te beoordelen.
Het werken met zoekgebieden maakt dat nu nog weinig concreet is wat de regionale energiestrategieën voor het
Omdat zon- en windparken niet voor de eeuwigheid worden
landschap gaan betekenen. De inwoners van de RES-regio’s
neergezet moet met een afschrijvingstermijn rekening
hebben daardoor nog maar weinig zicht op de ruimtelijke
worden gehouden. Gedurende hun levensloop komen er
impact van deze opgave, op het effect op het landschap.
betere of nieuwe technieken. Sommige daarvan worden
Wij adviseren nu met spoed voorbeelden uit te werken.
al volop bediscussieerd, van aquathermie tot waterstof
Test concrete opstellingen op de kaart, in relatie tot ander
of kernenergie. Zon- en windparken uit het pakket voor
grondgebruik en toekomstige ontwikkelingen, en visualiseer
2030 moeten zich op termijn kunnen doorontwikkelen,
ze vanuit diverse gezichtspunten. Gebruik deze informatie bij
of juist ontmanteld worden om ongewenste ruimtelijke
beslissingen over de kansrijkheid van voorstellen.
ontwikkelingen tegen te gaan. Een Life Cycle Analysis (LCA) kan dat in beeld brengen. Neem afschrijving, doorontwikkeling of
De keuzes die op weg naar RES 1.0 gemaakt moeten
ontmanteling in de planvorming van de RES 1.0 mee.
worden, leiden niet zomaar tot een geheel dat het concept van het Groene Hart recht doet. Soms maken RES-regio’s verschillende keuzes, waardoor een vrij toevallige bestuurlijke
13 grens heel zichtbaar opduikt in het landschap. Meerdere
dan de kaart met opgetelde zoekgebieden. Natuurlijk is nog
zoekgebieden oriënteren zich op landschappelijke structuren
steeds sprake van een groot programma dat het Nederlands
die RES-grenzen overschrijden. Door aandacht te vragen voor
landschap zal veranderen. Maar wij leiden uit het testbeeld
de grote schaal wordt dat zichtbaar en ligt samenwerking voor
af dat het mogelijk is om ook in het Groene Hart bij te dragen
de hand (zie figuur 5.13). Voor de vervolgstap naar een RES
aan de taak die Nederland wacht, zonder onaanvaardbare
1.0 bevelen wij aan mogelijkheden in het proces te creëren
schade voor de samenhang en de landschapskwaliteit.
om tot afstemming tussen de zeven RES-regio’s te komen. We roepen de drie provincies en het Rijk op dat te faciliteren,
Het testbeeld wind laat zien dat er een aantal grotere
maar ook inhoudelijk bij te dragen aan deze afstemming. Deze
clusters mogelijk is; clusters, die zich oriënteren op de
afstemming kan plaatsvinden binnen de reeds getekende
hoofdinfrastructuur, deels ook in samenhang met zon (zie
zoekgebieden. Dit advies reikt relevante startpunten voor die
figuur 5.2 t/m 5.6). Deze grotere opstellingen zijn gunstig
afstemming aan.
gelegen ten opzichte van het huidige netwerk, maar ook ten opzichte van een goed georganiseerd toekomstig netwerk.
Zoals de bijlage laat zien, hebben wij deze adviezen getest
Wij voorzien dat windturbines steeds hoger worden, en als
op de landkaart. Dat leidt tot een serie testbeelden. Deze
deze al een relatie aangaan tot structuren in het landschap,
beelden zijn niet bedoeld om een keuze te suggereren – ze
dan alleen met de allergrootste structuren die wij kennen,
willen vooral aantonen dat er wat te kiezen valt. Binnen de
zoals hoofdinfrastructuur. Met het adviseren van grotere
zoekgebieden die de RES-regio’s aandragen, zijn concrete
concentraties bevelen we tegelijkertijd aan kleinere
locaties te vinden die de schaal van het Groene Hart recht
opstellingen op veel plekken dwars door het Groene Hart
doen. Bij de uitwerking gaat het er om de karakteristieken van
te vermijden. Sommige grotere opstellingen langs grote
deelgebieden een rol te geven, om integrale gebiedsopgaven
infrastructuur zouden samen met zonnevelden tot nieuwe
erbij te betrekken en om locaties slim te verbinden met
landschapszones kunnen leiden waar infrastructuur,
netwerkontwikkeling. Deze testbeelden zien er heel anders uit
winturbines en zonnevelden de toon zetten.
14 Het testbeeld zon laat, naast de eerder genoemde velden
Samenwerkende PARK’s :
aan hoofdinfrastructuur, een reeks kleinere opstellingen in
Noël van Dooren
Provincie Zuid-Holland
kernrandzones zien (zie figuur 5.7 t/m 5.12). Die opstellingen
Paul Roncken
Provincie Utrecht
zijn duidelijk bescheidener dan sommige zoekgebieden
Steven Slabbers
Provincie Noord-Holland
in de RES-0.5 suggereren; op die wijze lijkt ons een multifunctionele benadering van de kernrandzones haalbaar. Ook toont het testbeeld opstellingen in landschappen die in bredere zin om kwaliteitsverbetering vragen, waar goed ingepaste velden dan bij zouden kunnen horen; en gebieden met een integrale opgave voor bodemdaling en stikstof. Opvallend is dat de gebieden die om een integrale benadering vragen, in ‘netwerkluwe’ zones liggen. Er moet dus gedacht worden in de goede proporties: door zonnevelden integraal onderdeel te maken van deze gebiedsontwikkeling, kan voldoende massa ontstaan. Zo vraagt elk van deze denkrichtingen om nader ontwerponderzoek naar goede locaties, concrete landschappelijke inpassing en het aanvullen van de kwaliteiten van het Groene Hart. Wij denken dat goede oplossingen dan binnen handbereik liggen. Alles bij elkaar is er zicht op een gunstig vervolg, waarbij we waardevolle oude landschappen van het Groene Hart met respect benaderen en tegelijk nieuwe landschappen met kwaliteit creëren.
15
Kaartbijlage
16
Leeswijzer De bijlage heeft als doel de resultaten van de afzonderlijke RES-regio’s te vergelijken door deze in een gemeenschappelijk overzicht te presenteren. En om daar vervolgens op te kunnen reflecteren vanuit de ruimtelijke samenhang en toekomst van het Groene Hart. Wat valt dan op aan de resultaten van RESprocessen, in hoeverre is er sprake van een passend beeld van het Groene Hart en op welke wijze zou hier in het vervolg invulling aan kunnen worden gegeven? De bijlage kent vijf delen: 1) een beknopt overzicht van de tussenresulaten van de afzonderlijke RES-processen, 2) een samengesteld kaartbeeld van de zoekgebieden in één handschrift, 3) een indicatieve opgave voor het Groene Hart op basis van deze RESuitkomsten, 4) een thematische reflectie op de RES-zoekgebieden en de ruimtelijke karakteristiek en opgaven van het Groene
Hart en 5) een serie van testbeelden waarin de resultaten, de thema’s en de indicatieve opgave samenkomen. Dat laatste is een serie van kaartbeelden waarbij binnen de zoekgebieden van de afzonderlijke RES-regio’s, op basis van de indicatieve opgave wind- en zonopstellingen zouden kunnen worden geplaatst die zich verhouden tot de verschillende thematische lagen die aan bod zijn gekomen.
17
Inhoud kaartbijlage 1. RES-analyse
18
4. Karakteristiek en opgaven
52
1.1. RES Alblasserwaard
20
4.1. Grote landschappelijke deelregio’s
54
1.2. RES Drechtsteden
22
4.2. Cultuurhistorische waardering
58
1.3. RES Holland-Rijnland
24
4.3. Stedelijk landschap: de kernrandzones
62
1.4. RES Midden-Holland
26
4.4. Infrastructuurlandschap
66
1.5. RES U16 Noord-Holland Zuid
28
4.5. Elektriciteitsnetwerk
70
1.6. RES Rotterdam-Den Haag
30
4.6. Natura 2000 en stikstof
74
1.7. RES U16
32
4.7. Bodemdaling
78
2. Zoekgebieden Groene Hart
34
5. Testbeelden energie
82
2.1. Zoekgebieden op één kaart
36
5.1. Organiserende principes
84
2.2. Samenhang tussen regio’s
40
5.2. Testbeeld windenergie
86
5.3. Testbeeld zonne-energie
90
5.4. Testbeelden voor zonne- en windenergie samen
94
3. Indicatieve opgave
46
3.1. Totaalbod zeven RES-regio’s
48
3.2. Indicatief bod Groene Hart
50
18
1. RES-analyse
Op de volgende pagina’s is per regio een korte samenvatting van de concept-RES weergegeven. Hierbij is aangegeven over welk deel van het Groene Hart de betreffende RES uitspraken doet. De meest ‘ruimtelijke’ kaart of kaarten (in het geval van meerdere denkrichtingen of verhaallijnen) is opgenomen. Ook is het bod in TWh weergegeven, indien mogelijk uitgesplitst naar zonne- en windenergie. Daarnaast is een aantal kenmerkende ruimtelijke aspecten achter het concept benoemd. Per regio is aangegeven hoe de doorwerking van de regionale zoekgebieden naar de samengestelde kaart op Groene Hart schaal heeft plaatsgevonden.
19
1.1 Overzicht van de zeven RES-regio’s en hun positie binnen het Groene Hart
20
1.1.RES Alblasserwaard Vrijwel geheel gelegen in Groene Hart (met uitzondering van de omgeving
Bron cijfers
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
- Uit infographic op pagina 3 en 4 van
zoekgebieden Groene Hart’
document “RES bod alblasserwaard cijfers”
- Legendaeenheden uit “schematische
kaart potentiële zoekgebieden”: - Voorlopig zoekgebied voor opwek
Gorinchem).
van windenergie en grootschalige zonneenergie
Concept-RES
- Indicatie kleinschalige zonneweides
- Bod 0,32 TWh;
bij de kernen
- Één denkrichting met zoekgebieden; - Windenergie ruimte langs A15 – A27 (7-10 extra turbines, deels al in onderzoek); - Kleine turbines boerenerven; - Zon op grote daken; - Zonneweides 30 ha (15x2 ha bij de kernen). Doorwerking RES 1.0 - Uitwerking A15 zone ism
Drechtsteden
1.2 RES Alblasserwaard binnen het Groene Hart
Zoekgebieden voor opwekken van elektriciteit
ast wind- en zonne-energie in de regio?
wek en transport op en aan de omen in een zone rondom de A15, de de MerwedeLingeLijn en de Merwede egio de meest logische plek aangevuld locaties langs de A27. Langs de snelwegen in de regio hebben tendeels verstedelijkt gebied met reinen, havens, recreatiegebieden en den. De bedrijventerreinen in deze zone belangrijke rol bij de energietransitie. eit-verdeelstations Alblasserdam en n een ordenende rol.
ande kaart zijn de globale en aangegeven voor grootschalige opwekking en de regionale nnen in de RES-regio Alblasserwaard.
> > > > > > >
A27 zone nabij Groote Haar en de omgeving van Arkel (er komen zonnepanelen en 2 windturbines van 3,6 Mw) Bebouwd gebied van Gorinchem (zonnepanelen op dak) Dorpskernen en -linten (zonnepanelen op daken en kleinschalige zonneweides) Veen-ontginningslinten (zon op daken en erven, dorpszonneweides) Dijklinten (Lek, Merwede) (zon op daken en erven, dorpszonneweides) Ruilverkavelingslinten (zon op daken en erven, zon en kleinschalige windmolens) Rioolwaterzuiveringen bij Schelluinen, Groot Ammers, Gorinchem-west (zonnepanelen en windturbines)
Schematische kaart potentiële zoekgebieden Voorlopig zoekgebied voor opwek van windenergie en grootschalige zonneenergie
Potentie geothermie
Indicatie kleinschalige zonneweides bij de kernen
Potentie restwarmte
Zonnepanelen op daken van woningen en publieke voorzieningen
Potentie aquathermie
Zonnepanelen op daken van bedrijven
Gebiedsgrens RES Alblasserwaard
Energieleverende agrarische bedrijven
Snelwegen
es die we hebben gedaan, komt een eden naar voren die qua ruimtelijke draagvlak en netwerk kansen r (grootschalige) opwekking van Passend bij ons bod, kijken we naar den op de volgende locaties:
ne Giessenburg, windpark nwind, upgraden van huidige 3 turbines ntueel uitbreiden met 2 windturbines en anelen ndom bedrijventerrein Avelingen panelen op daken en windturbines) nu onderzoek gedaan door de nte Gorinchem samen met het leven voor 7 tot 10 windturbines). Het bied Avelingen is onderdeel van een ke pilot. hem-oost (langs A15) en bij de en van de Lingezone: zonnepanelen en windturbines (wordt nu onderzoek n door de gemeente Gorinchem samen drijfsleven voor 2 tot 7 windturbines) Oud Alblas bij Papendrecht, direct e A15 (zonnepanelen en windturbines)
cept RES Alblasserwaard
7. ZOEKGEBIEDEN VOOR OPWEKKEN VAN ELEKTRICITEIT
1.3 Schematische kaart potentiële zoekgebieden RES Alblasserwaard
55
21
22
1.2. RES Drechtsteden Alleen de bovenste rand van de regio,
- Totaal in 3 zoekgebieden:
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
- 13-16 windturbines
zoekgebieden Groene Hart’
- 200 ha zonneveld
- Legendaeenheid Ruimte voor
langs de A15/Alblasserwaard ligt in Groene Hart.
windenergie uit kaart 2 op pagina 20 Doorwerking RES 1.0 - Uitwerking A15 zone i.s.m.
Concept-RES
Alblasserwaard
tot 1,5 PJ (ca 0,2-0,5 TWh); - 0,66 PJ is gebaseerd op klein/
grootschalig zon op dak +
Bron cijfers - De waarden voor ‘extra inzet’ en
‘ambitie’ uit figuur 1 uit “conceptRES Drechtsteden”
restruimtes; - Geen kaartbeeld zoekgebieden, wel
‘technisch mogelijke gebieden wind en zon’; - Nog geen echt ontwerpende
verkenning uitgevoerd, wordt nu opgestart; - Zoekgebied grootschalige
windenergie i.c.m. zon in 3 zoekgebieden, waaronder ruim gebied rond A15;
- Legendaeenheid Ambitie verkenning
grootschalige zon en wind – Kijfhoek (zon) uit kaart 3 op pagina 21 van
- Accent op warmte; - Bod 0,66 PJ, mogelijk uit te breiden
van “concept-RES Drechtsteden”
1.4 RES Drechtsteden binnen het Groene Hart
“concept-RES Drechtsteden”
Deze structuurvisie uitbreiding van het aantal windmolens mogelijk met 1 n, de geleverde input maakt in de consultatiesessies windmolen ten zuiden en 2 windmolens ten noorden van de 4 bestaande windwindpark Kilwind. Tevens worden, onder randvoorwaarden, ypen hebbenmolens wijvandrie globale zoekgebieden mogelijkheden geboden in de Zeehaven van Dordrecht (3 à 4 windmolens) op hetinput middengebied Dordtse Kil 4. In Dordrecht is geen draagvlak voor en, de geleverde invan de consultatiesessies n Kijfhoek, deen A15en de A16 zone. het realiseren van nieuwe windturbines. ypen hebben wij drie globale zoekgebieden kunnen er mogelijkheden voor n Kijfhoek, de A15- en de A16 zone. kunnen er mogelijkheden voor en er mogelijkheden zijn voor voor wind- en
strategie Drechtsteden
De Drechtsteden gaan voor De Drechtsteden gaan voor nieuwe energie! nieuwe energie!
De Drechtsteden gaan voor nieuwe energie!
opgave van 0,66 PJ. Dit bod bestaat uit maximale inzet zon op dak (0,42 PJ), Op basis van deze concept RES doen (0,16 wij een tenoverige behoeve vangerealiseerde de nationale maximale inzet op zon in restruimtes PJ)bod en de reeds opgave van 0,66 PJ. Dit bodprojecten bestaat uit maximale inzet zon op dak (0,42 PJ), en geplande grootschalige (0,08 PJ). maximale inzet op zon in restruimtes (0,16 PJ) en de overige reeds gerealiseerde en geplande grootschalige projecten (0,08 PJ).
de zichtlijnen) worden zorgvuldig meegewogen bij afwegingen voor wind. In deze gebieden zal daarop een toets noodzakelijk zijn en mag worden aangenomen dat het lastig kan zijn om windenergie te realiseren. Wanneer we deze gebieden ook niet meenemen, dan daalt het potentieel voor windenergie in de Drechtsteden naar 1,6 PJ (0,4 TWh) (zie kaart 2).
Legenda
20
hier mogelijk in de ruimtes rondom de en er mogelijkheden zijn voor voor en erealiseerd en windenergie kan deer in windeen aantal In kaart 1 wordt aangegeven welke potentie onze regio is zonder lokaties Groote beperkingen op het gebied van veiligheid en milieu. Bijlage B geeft een hier mogelijk in de ruimtes rondom de n) in Papendrecht gedetailleerd overzicht van hinderzones voor veiligheid en milieu. de A15 volgen. ors 1 windmolen erealiseerd en windenergie kan de d vastgesteld. Natura2000, het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en werelderfgoed (inclusief 16 zijn een mogelijkheid binnen de huidige ns mogelijk met 1 de zichtlijnen) worden zorgvuldig meegewogen bij afwegingen voor wind. In deze de A15 bestaande wind- volgen. gebieden zal daarop een toets noodzakelijk zijn en mag worden aangenomen dat tuurvisie Windenergie op het eiland van waarden, het lastig kan zijn om windenergie te realiseren. Wanneer we deze gebieden ook 16windmolens zijn een mogelijkheid de huidige windmolens) niet meenemen, dan daalt binnen het potentieel voor windenergie de Drechtsteden er (windpark Kilwind) en eeninvijfde n draagvlak voor naar 1,6 PJ (0,4 TWh) (zie kaart 2). ctuurvisie Windenergie op reeds het eiland eiding. In dit gebied is ook een van zonnepark erZonwindmolens (windpark Kilwind) en en windenergie is mogelijk ook een te vijfde eiding.
In dit gebied is ook reeds een zonnepark .nten Zon-isen mogelijk ook tevoor opwindenergie dit momentisgeen draagvlak
1 icoon staat gelijk aan 0,01 PJ of 10 TJ Legenda 1 icoon staat gelijk aan 0,01 PJ of 10 TJ
Ruimte voor
Ruimte voor
windenergie
windenergie
Veiligheid en
Natura 2000
milieu
NNN
beperkingen
Kaart 1: Ruimte voor windenergie o.b.v. beperkingen veiligheid en milieu
Werelderfgoed
Kaart 2: Ruimte voor windenergie met inachtneming NNN, Natura 2000 en werelderfgoed
Gerealiseerde projecten zon op dak 2. Inventarisatie van maximale inzet op Geplande projecten zon op dak zon in restruimtes Extra inzet zon op dak Gerealiseerd in restruimtes Geplande projecten zon in restruimtes 2. Inventarisatie van maximale inzet op inzet zon op restruimtes zonExtra in restruimtes
e windturbines. enten is op dit moment geen draagvlak voor e windturbines. men met de provincie nadere verkenningen uit
n. De regio heeft de leiding bij het te doorlopen men met de provincie nadere uit enten verantwoordelijk blijvenverkenningen voor de n. procedures, De regio heeft de leiding bij het teleidend doorlopen ke zullen zij inhoudelijk zijn enten verantwoordelijk blijven voor de tgangspunt is om inwoners, belangengroepen, ke procedures, zullen zijn drijven nadrukkelijk bijzij deinhoudelijk verkenningleidend te tgangspunt is om inwoners, belangengroepen, enningen bepalen wij de omvang van en randedrijven nadrukkelijk bij de verkenning te enningen bepalen wij de omvang van en rand-
mte voor
Ruimte voor
energie
windenergie
gheid en
Natura 2000
u
NNN
erkingen
Gerealiseerd in restruimtes Geplande projectenwind zon inen restruimtes 3. Ambitie verkenning zon bij Extraen inzet zonde opA15 restruimtes Kijfhoek langs en A16 Gerealiseerde projecten grootschalig wind Geplande projecten grootschalig 3. Ambitie verkenning wind en zonwind bij
Werelderfgoed
Kaart 2: Ruimte voor windenergie met inachtneming NNN, Natura 2000 en werelderfgoed
1. Maximale inzet grootschalig zon op dak Gerealiseerde projecten zon op dak Geplande projecten zon op dak Extra inzetinzet zon op dak 1. Maximale grootschalig zon op dak
Kaart 3: Indicatieve ruimtelijke inpassing bod elektriciteit (incl. ambitie). Locaties zijn indicatief Kaart 3: Indicatieve ruimtelijke inpassing bod elektriciteit (incl. ambitie). Locaties zijn indicatief
1.5 Ruimte voor windenergie binnen de wettelijke beperkingen (links) en (rechts) de indicatieve ruimtelijke inpassing van het bod elektriciteit (incl. ambitie), RES Drechtsteden
Kijfhoek en langs de A15 en A16 Gerealiseerde projecten grootschalig Ambitie verkenning grootschalig zon enwind wind Geplande(zon) projecten grootschalig wind Kijkfhoek A15 en A16 Ambitie verkenning grootschalig zon en wind Kijkfhoek (zon) A15 en A16
23
24
1.3. RES HollandRijnland Het gehele oostelijke deel van de RES-
en zon op landbouwgrond nabij
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
veenlinten
zoekgebieden Groene Hart’ - De volgende legendaeenheden uit
Doorwerking RES 1.0
kaart “Denkrichting infrastructuur
- Bij uitwerking kiezen / integreren
en landschap”: zon in veengebieden nabij A-/N-weg, spoor, vaarweg;
regio valt samen met Groene Hart Concept-RES - Bod 1,14 TWh
Bron cijfers
wind langs vaarwegen; en wind in
- Uit tabel 22 paragraaf 2.4 uit
lijnen langs N11
“Concept-RES Holland-Rijnland”
- De volgende legendaeenheden
uit kaart “Denkrichting lokaal
- Versoepeling regels Groene Hart
eigenaarschap en landschap”:
nodig om bod te halen
Strandwallenlandschap versterken
- Twee denkrichtingen, bouwstenen
met achterliggende ruimtelijke
met zon; nieuwe natuur i.cm.
principes:
zon in droogmakerijen; zon op landbouwgrond rondom
- Infrastructuur en landschap, met
wind langs wegen en vaarwegen en
bedrijventerrein; zon op
lijnen N11 en zon op knooppunten
landbouwgrond rondom veenlinten;
en nabij A/N weg
zon op water; molens geclusterd (min. 4) in droogmakerijen; en wind
- Lokaal eigenaarschap en
op bedrijventerrein
landschap, met wind geclusterd in droogmakerijen en nieuwe natuur i.c.m. zon in droogmakerijen nabij veengebied (polder nieuwkoop)
1.6 RES Holland-Rijnland binnen het Groene Hart
25
Legenda Legenda
Bouwsteen
Zon op grote daken
aantal hectare
Ingezet percentage
1,25
210
60%
Zon op grote daken (restrictie RCE)
0,03
4
60%
Strandwallenlandschap versterken met zon
0,3
64
4%
Lokale initiatieven zon
Legenda
PJ 2030
PJ 2030
aantal hectare
Ingezet percentage
1,3
228
60%
0,03
5
60%
Zon in veengebieden nabij A-/N-weg, spoor, vaarweg
1,5
329
25%
Zon op knooppunten
0,6
143
30%
Zon op spoorbaan
0,03
5
100%
Zon op geluidsscherm
0,01
2
100%
Totaal zon
3,4
711
Zon op grote daken, restrictie RCE
0,5
Nieuwe natuur i.cm. zon in droogmakerijen nabij veenplassen
0,1
31
10%
zon op landbouwgrond rondom bedrijventerrein
0,1
18
10%
zon op landbouwgrond rondom veenlinten
0,2
36
6%
Zon op water
0,02
4
8%
Zon op parkeerplaatsen
0,01
2
20%
Totaal zon
2,5
389
PJ 2030
aantal turbines
Ingezet percentage
Molens geclusterd (min. 4) in droogmakerijen
0,7
18
10%
Wind op bedrijventerrein
0,3
7
20%
Lokale initiatieven wind
0,3
Totaal wind
1,2
Bouwsteen
Bouwsteen
Zon op grote daken
Legenda
Bouwsteen
PJ 2030
aantal turbines
Ingezet percentage
Wind langs vaarwegen
0,1
3
30%
Wind op knooppunten
0,1
3
50%
wind in lijnen langs N11
0,1
3
30%
Totaal wind
0,3
9
26
1.7 Kaartbeelden van twee denkrichtingen - lokaal eigenaarschap en landschap (links) infrastructuur en landschap (rechts), RES Holland Rijnland
26
1.4. RES MiddenHolland
- Spreiding: géén wind langs infra,
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
maar dorpsturbines en zonnevelden
zoekgebieden Groene Hart’
(in dorps- en stadsranden en
- De volgende legendaeenheden uit
verspreid)
de respectievelijke kaartbeelden zijn gebruikt:
Vrijwel geheel de RES-regio is onderdeel van het Groene Hart, met
Bron cijfers
uitzondering van Zuidplaspolder.
- Behorende bij kaartbeeld “BASIS” en
windturbines op boerenerf uit kaart
de 3 aanvullende denkrichtingen op
“Basis”, gevisualiseerd volgens de
Concept-RES
pagina 28-31 uit “voorlopig Concept-
bebouwingslinten in het aangegeven
- Bod 0,435 TWh (1.567 PJ)
RES Midden-Holland”
gebied
- 4 denkrichtingen
- Zon op agrarisch dak en/of kleine
- Wind langs infrastructuur uit kaart
“denkrichting Basis Plus”
- Start vanuit denkrichting ‘basis’:
geen grootschalige opwek (1.111 TJ,
- Energielandschappen uit kaart
tekort 456)
“Denkrichting Concentratie”
- Basis plus: aanvulling 285 TJ
- Zonnevelden in dorps- en
windenergie langs infrastructuur
stadsranden uit kaart “Denkrichting
(tekort 171 TJ)
Spreiding”
- Concentratie: 4 extra zoekgebieden
voor grootschalige opwek zon / wind (samen ca 1.000 TJ) - Denkrichting ‘concentratie’ biedt
ruimte: kiezen voor optimale mix wordt mogelijk
1.8 RES Midden-Holland binnen het Groene Hart
27
Afbeelding 5 - Denkrichting BASIS PLUS voor de opgave hernieuwbare opwek op land
Afbeelding 4 - BASIS voor de opgave hernieuwbare opwek op land
Concept Regionale Energie Strategie Midden-H lland
28
Concept Regionale Energie Strategie Midden-H lland
-- voorlopige versie --
-- voorlopige versie --
Afbeelding 6 - Denkrichting CONCENTRATIE voor de opgave hernieuwbare opwek op land
Afbeelding 7 - Denkrichting SPREIDING voor de opgave hernieuwbare opwek op land
-- voorlopige versie --
-- voorlopige versie --
1.9 Vier denkrichtingen op kaart. De basis, de basis plus en twee alternatieven op basis van het tegenovergestelde uitgangspunt. RES Midden-Holland 30 Concept Regionale Energie Strategie Midden-H lland Concept Regionale Energie Strategie Midden-H lland
29
31
28
1.5. RES Noord-Holland Zuid
Bron cijfers
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
- 1 op 1 overgenomen van Kaartbeeld
zoekgebieden Groene Hart’
met legenda op pagina 10 van “Concept-RES Noord-Holland Zuid”
- Legendaeenheden zon, wind en zon
en wind zijn 1 op 1 overgenomen uit
Aantal randgebieden aan de zuidrand
het Kaartbeeld met legenda op pagina
van de regio liggen in het Groene Hart.
10 van “Concept-RES Noord-Holland Zuid”
Concept-RES - Bod 2,7 TWh (in 2018 0,7) - Eén kaart met locaties / zoekgebieden - Zoekgebieden zijn nader
gespecificeerd - Voor Groene Hart: - Haarlemmermeer Zuid (15
windturbines) - Zuiderlegmeerpolder (zoekgebied
wind en zon) - A2/Oudekerkerplas (zoekgebied wind
en zon langs infra) - Diemerscheg (zoekgebied wind en
zon in zone A1-A9-ARK, Diemerbos) - Aetsveldsepolder Weesp (zoekgebied
wind)
1.10 RES Noord-Holland Zuid binnen het Groene Hart
29 Z
Noord-Holland Zuid
In deze kaart zijn globale zoekgebieden ingetekend als onderdeel van de concept-RES Noord-Holland Zuid. Deze zoekgebieden komen voort uit een technische analyse van de mogelijkheden en randvoorwaarden in de regio. Verder zijn de uitkomsten van (lokale) bijeenkomsten met stakeholders en belanghebbenden meegenomen. Ook politieke keuzes bepaalden mede deze zoekgebieden. De concept-RES geeft weer wat de ambitie van de regio is voor de komende jaren en waar zij zich voor zal inspannen. Nieuwe initiatieven buiten de zoekgebieden worden niet uitgesloten en worden ook onderzocht op haalbaarheid.
1.11 Kaart met bestaande en geplande projecten en met zoekgebiedne voor wind en zon, RES Noord-Holland Zuid
30
1.6. RES RotterdamDen Haag
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld zoekgebieden Groene Hart’ - Verhaallijnen (achterliggende
informatie, niet opgenomen Alleen de A4-zone aan de
in hoofddocument Concept
noordoostkant van de regio ligt in het
Energiestrategie Regio Rotterdam
Groene Hart.
Den Haag)
Concept-RES - Bod 2,8-3,2 TWh grootschalige wind
en zon - Globale uitwerkingsgebieden zijn
gedefinieerd - Naast de grove kaart uit het formele
RES 0.5 rapport zijn er onderliggende ruimtelijke verkenningen: de ‘verhaallijnen’ Bron cijfers - Uit tabel 9 op pagina 28 van “Concept
Deel A Energiestrategie Regio Rotterdam Den Haag”
1.12 RES Rotterdam-Den Haag binnen het Groene Hart
De zoekgebieden De zoekgebieden zeven zoekgebieden zijn hieronder op kaart weergegeven: één omvat stedelijk gebied (nummer 1), één omvatzoekgebieden de glastuinbouwgebieden en vier clusters de grote infrastructurele De zeven zijn hieronder(nummer op kaart 6) weergegeven: éénliggen omvatlangs stedelijk gebied (nummer 1), lijnen (A-wegen); nummers 2, 3, 4 en 5. Het zoekgebied ‘overig’ is aangeduid met 7. één omvat de glastuinbouwgebieden (nummer 6) en vier clusters liggen langs de nummer(s) grote infrastructurele lijnen (A-wegen); nummers 2, 3, 4 en 5. Het zoekgebied ‘overig’ is aangeduid met nummer(s) 7. 31 Figuur 5 Overzicht van zoekgebieden Figuur 5 Overzicht van zoekgebieden
Voor elk zoekgebied lichten we hieronder toe welk gebied het omvat en welke partijen nodig zijn om de kansen, vanuitlichten de verhaallijnen, te effectueren. Het het ligt omvat voor deen hand datpartijen sommige partijen zijnde Voor elk bezien zoekgebied we hieronder toe welk gebied welke nodig zijn om betrokken bij devanuit gebiedsprocessen van te álle zoekgebieden, zoals de de netbeheerder(s), de provincie kansen, bezien de verhaallijnen, effectueren. Het ligt voor hand dat sommige partijenen zijnde waterschappen. betrokken bij de gebiedsprocessen van álle zoekgebieden, zoals de netbeheerder(s), de provincie en de Om deze inzet daadwerkelijk te kunnen effectueren, is meer onderzoek nodig. Het realiseren van waterschappen. bijvoorbeeld een zonneveld vraagt om een integrale afweging in een gebied – er spelen ongetwijfeld Door organisatie in deze zoekgebieden kan een projectmatige en gebiedsgerichte aanpak worden toemeer opgaven op die locatie. Om deze afweging goed te maken, en zodoende tot realisatie over te gepast, onder de in (proces)verantwoordelijkheid publieke actoren. Daarbij is samenwerking tussen Door organisatie deze zoekgebieden kan eenvan projectmatige en gebiedsgerichte aanpak worden toegaan, is bovendien samenwerking nodig tussen meerdere partijen. de domeinen en omgevingsbeleid groot actoren. belang.
Niet in de plaats vanwege gepast, onder energietransitie de (proces)verantwoordelijkheid vanvan publieke Daarbij is laatste samenwerking tussen het integrale karakter van het gebiedsproces. de domeinen energietransitie en omgevingsbeleid van groot belang. Niet in de laatste plaats vanwege Hiertoe zijn zeven zoekgebieden geduid. Deze zijn bedoeld om de samenwerking te organiseren op Vanuit de RES-regio worden totgebiedsproces. aan de RES 1.0 alle tussenstappen in de verschillende zoekgebieden behet integrale karakter van het een kleinere schaal en in een herkenbaar gebied. Vier van deze zoekgebieden zijn gebaseerd op de waakt gemonitord. Resultaten kunnen worden teruggelegd bij tussentijdse Vanuit en/of de RES-regio worden tot aan de RES 1.0 alle tussenstappen in de de bestuurders, verschillendezodat zoekgebieden beA-wegen die dwars door de regio lopen. Ze leiden tot een geografische ordening. Voor de drie overige aanpassingen of bijsturingen mogelijk zijn. worden teruggelegd bij de bestuurders, zodat tussentijdse waakt en/of gemonitord. Resultaten kunnen 1.13 Overzichtskaarten van de verhaallijnen en de zoekgebieden, RES Rotterdam-Den Haag zoekgebieden ‘stedelijk gebied’, ‘glastuinbouw’ en ‘overig’ geldt dat de zoekgebieden zijn gebaseerd aanpassingen of bijsturingen mogelijk zijn.
op het feit dat in de hele regio (‘stedelijk gebied’ en ‘overig’) of in een specifiek gebied (‘glastuinbouw’) een homogene vraag bestaat. Bijvoorbeeld bij het realiseren van zon op daken in stedelijk gebied zal elke gemeente tegen ongeveer dezelfde vragen aanlopen, en deze kunnen dus gezamenlijk worden opgepakt.
22 april 2020 22 april 2020
1 1
32
1.7. RES U16 De regio beslaat het gehele oostelijke deel van het Groene Hart.
- Voorkeursvolgorde i.c.m.
Overgenomen op kaart ‘totaalbeeld
‘onvoorwaardelijk’ en
zoekgebieden Groene Hart’
‘voorwaardelijk’
- In de U16 is ten behoeve van de
- Eerste ontwerpende verkenning
concept-RES een groot aantal
uitgevoerd (in concept gereed),
varianten in beeld gebracht,
Concept-RES
deze heeft nog geen rol gespeeld in
waaruit nog niet gekozen is. Om
- Bod 1,8 TWh, mogelijke invulling:
concept-RES
tot een gedifferentieerd beeld te komen zijn de volgende onderdelen
- 15% grote daken voor zon benutten
(0,5 TWh), 45 grote windturbines (0,7
Bron cijfers
TWh), 800 ha zonnepanelen (1 TWh)
- Wind en zon op land: paragraaf 3.2 uit
- 45 windturbines is 2/3 vh technisch
potentieel van 70 - 16 turbines al aanwezig in Utrecht
“Ontwerp RES U16” - Zon op dak: paragraaf 2.2.1 uit
“Ontwerp RES U16”
(verschillende typen)
- Wind: alle ‘technisch mogelijke
locaties’ van windmolens uit de maximale denkrichtingskaarten uit bijlage 8 van “Ontwerp RES U16” - Zon: alle ‘onvoorwaardelijke locaties’
uit bijlage 9 van “Ontwerp RES U16”
- Plannen Rijnenburg en Houten zijn
vergevorderd - Kansen vooral langs snelwegen,
spoorwegen en AmsterdamRijnkanaal - Verkenning ruimtelijke
energiepotentie aan de hand van groot aantal modellen (bv ‘langs infra, langs water enz)
overgenomen op de kaart:
1.14 RES U16 binnen het Groene Hart
Provinciale voorwaarden (POVI) 33
NB: voor zonne-energie gelden in de POVI dezelfde gebieden en voorwaarden als voor windenergie
Provinciale voorwaarden (POVI)
t als voor de denkrichtingen windenergie, e concept ontwerp POVI.
de voorkeur krijgen voor de ontwikkeling
oor- en autowegen en kanalen
creatie
1.15 Kaart met gebieden die uitgesloten zijn voor wind, waar onder voorwaarden mogelijkheden zijn en waar technisch mogelijkheden zijn. RES U16
bij of in categorie x wordt geprojecteerd?” productiepotentieel.
NB: voor zonne-energie gelden in de POVI dezelfde gebieden en voorwaarden als voor windenergie
2/26/2020
34
2. Zoekgebieden Groene Hart
Welk beeld ontstaat er als de verschillende RESregio’s aan elkaar worden geplakt? Allereerst een haast onleesbare montage. Elke RES-regio hanteert een andere insteek die zich ook vertaalt naar verschillende kaartbeelden. Bovendien zijn er vaak nog meerdere ontwikkelrichtingen mogelijk met elk eigen kaartbeelden. Dit maakt montage van orginele kaartbeelden tot één Groene Hartbeeld per definitie zeer lastig. Om de zoekgebieden in het Groene Hart te kunnen analyseren is daarom gepoogd deze in één handschrift samen te brengen om zo de vergelijking te kunnen maken en om op de resultaten te kunnen reflecteren vanuit de context van het Groene Hart.
35
2.1 Montage van een selectie van de originele kaartbeelden uit de concept-RES van de zeven regio’s
36
2.1. Zoekgebieden op één kaart
proces met belanghebbenden en geïnteresseerden binnen de regio’s. Het totaal aan zoekgebieden is ruim begrensd.
Dit kaartbeeld geeft een overzicht van alle zoekgebieden
Er zullen zoekgebieden afvallen, en de invulling binnen de
voor zonne- of windenergie in het Groene Hart die in de
zoekgebieden zal verfijnd worden. Er is meestal nog geen
concept-RES van de zeven verschillende regio’s benoemd
één op één relatie tussen de zoekgebieden en het RES bod
zijn. De door de regio’s zelf opgestelde kaartbeelden vormden
in TWh’s. Meestal is er wel een rekeningoefening gedaan
hiervoor de basis. Omdat de werkwijze per regio verschilt,
waarbij een bepaald gedeelte van de zoekgebieden benut
moesten er keuzes gemaakt worden over de vertaling
wordt als gevolg van praktische beperkingen in ruimtelijke
richting deze kaart. De eigen interpretatie is echter zo
mogelijkheden. De regio’s vertrouwen er op dat het bod
beperkt mogelijk gehouden. Bij de meeste regio’s zijn er nog
waar gemaakt kan worden met de zoekgebieden die in de
verschillende denkrichtingen in beeld, met elk een eigen
concept-RES benoemd zijn: hierbinnen moet het gebeuren.
set van zoekgebieden. In dat geval zijn alle zoekgebieden
Sommige regio’s geven aan niet uit te sluiten dat er in het
samen op deze kaart geprojecteerd. De regio’s hebben met
vervolgproces een enkel zoekgebied bij komt.
verschillende precisie getekend. Omdat exact begrensde zoekgebieden, met name voor wind, in het grafische beeld wegvielen, is ervoor gekozen deze grover in te tekenen. De keuze over de vertaling per regio is toegelicht bij de samenvatting van de betreffende concept-RES. De zoekgebieden zijn niet meer en niet minder dan de ruimte waarbinnen verfijning plaatsvindt in de RES 1.0. Het is een eerste selectie, die tot stand gekomen is als uitkomst van een
37
2.2 Zoekgebieden voor zonnevelden (geel gestippeld) en windenergie (blauw gearceerd) binnen het Groene Hart. Bron: concept-RES 7 regio’s.
38
Wind Bij het totaalbeeld van windenergie zien we een aantal banen langs de
(1)
hoofdinfrastructuur (1) en valt in het zuidelijke deel van het Groene Hart
(3)
(4)
de bundeling aan de randen op in de Lopikerwaard en de Alblasserwaard (2). Ook in het Vechtplassengebied
(4)
(1)
zijn er zoekgebieden gebundeld aan de randen (3). In het noordelijk deel van het Groene Hart is sprake van een
(2)
uitgebreid mozaïek van zoekgebieden (4).
(2)
2.3 Zoekgebieden voor windenergie binnen het Groene Hart.
(1)
39
Zon De totale zoekgebieden voor zonneenergie leveren ten opzichte van
(4)
wind een nog diffuser kaartbeeld
(2)
op. Toch is er het een en ander te herkennen. Er zijn meer pleksgewijze zoekgebieden (vaak bij of rond een kern) (1), zoekgebieden rond
(4) (3)
(2)
landschappelijke structuren en lijnen (2) en zoekgebieden in het open veld (3). Die laatste categorie komt vaak overeen met de zoekgebieden voor wind. Tot slot zijn er bundelingen van zon en wind, met name langs de
(3) (1) (1)
(4)
hoofdinfrastructuur (4).
2.4 Zoekgebieden voor opstellingen met zonne-energie binnen het Groene Hart.
40
2.2. Samenhang tussen regio’s Opgeteld leveren de zoekgebieden een diffuus georganiseerd beeld op. Dit is op zich logisch omdat er van verschillende regio’s meerder denkrichtingen door elkaar geprojecteerd zijn. Maar het komt ook doordat er nog geen samenhangend ruimtelijk idee is op het niveau van het Groene Hart als geheel. Om de samenhang nader te beschouwen is de kaart met zoekgebieden hier gecombineerd met de RES-grenzen en de provinciegrenzen, om zo te kunnen zien welke samenhang er tussen regio’s te vinden is en waar er sprake is van problematische grensgebieden.
41
2.5 Zoekgebieden voor zonnevelden (geel gestippeld) en windenergie (blauw gearceerd) binnen het Groene Hart met daaroverheen geprojecteerd de grenzen van de RES-regio’s
42
Zoekgebieden met grenzen RES-regio’s (1)
Wind
(1)
(4)
(5) In Noord-Holland Zuid is gekozen voor wind in de Haarlemmermeer en rond de A1/A9 (1) en blijft de rest van de regio vrij van wind. Zo ook de Alblasserwaard
(3) (5)
waar de A27 is aangewezen als
(3)
zoekgebied en de rest van de regio gevrijwaard blijft (2). De zoekgebieden in Holland-Rijnland en U16 leveren een
(5)
diffuser beeld op (3). Veel zoekgebieden liggen aan de randen van de regio’s;
(2)
(1)
de Vechtplassen zijn weliswaar gevrijwaard maar de aanliggende A2corridor is aangewezen als zoekgebied (4). En welke doorlopende structuren zijn consistent in beeld als zoekgebied? De snelwegen over het algemeen wel. Hier is afstemming en regie gewenst in de uitwerking (5).
2.6 Zoekgebieden voor windenergie binnen het Groene Hart met aangegeven de grenzen van de RES-regio’s
43
Zon
(2) (2)
(2) Bij de zoekgebieden voor zon valt
(1)
(5)
het onderscheid op tussen U16 en alles daarbuiten. Hier (1) is op vele manieren gezocht naar ruimtelijke aangrijpingspunten voor zon. In
(3) (2)
(6) (1)
Noord-Holland-Zuid en Den HaagRotterdam wordt vrij zuinig omgegaan met zoekgebieden voor zon in het Groene Hart (2). In de Alblasserwaard, Midden-Holland en Holland-Rijnland
(3) (3) (4)
zijn zoekgebieden aangegeven aan stads-en dorpsranden (3) en elke regio heeft daarnaast gezocht naar andere ruimtelijke koppelingen (zoals infrastructuur (4), water (5) en bodemdalingsgevoelige gebieden (6)).
2.7 Zoekgebieden voor opstellingen met zonne-energie binnen het Groene Hart met aangegeven de grenzen van de RES-regio’s
44
Zoekgebieden met provinciegrenzen Wind De zoekgebieden voor windenergie in combinatie met de provinciegrenzen. Zuid-Holland kent meerdere RES regio’s, terwijl in Zuid-Holland en Utrecht slechts één RES regio uitspraken doet over het Groene Hart. Opvallend is dat bijvoorbeeld een aantal infrastructuurlijnen (A12 en A27) niet of niet op dezelfde wijze doorloopt aan weerszijden van de provinciegrens.
2.8 Zoekgebieden voor windenergie binnen het Groene Hart met aangegeven de provinciegrenzen
45
Zon De zoekgebieden voor zonne-energie in combinatie met de provinciegrenzen. Opvallend is vooral het verschil in detailniveau waarmee de zoekgebieden zijn ingetekend. Een groot deel van de provincie Utrecht is nog in beeld als zoekgebied. Hier heeft nog weinig selectie plaatsgevonden.
2.9 Zoekgebieden voor opstellingen met zonne-energie binnen het Groene Hart met aangegeven de provinciegrenzen
46
3. Indicatieve opgave
Enig inzicht is gewenst om de impact op het Groene Hart te kunnen beoordelen, maar een ‘Groene Hart energieopgave’ is niet gedefinieerd. Enig inzicht is echter wel gewenst om de impact van de energietranstitie op het Groene Hart te kunnen bepalen. Daarom is een rekenoefening gedaan op basis van het conceptbod van de regio’s. Met de nodige aannames en keuzes is dit vertaald naar aantallen windturbines en hectares zonneveld binnen het Groene Hart. De uitkomst is alleen bedoeld voor deze verkenning.
47 De optelsom van de afzonderlijke concept-RES biedingen is 12,06TWh. Hier is de bestaande en geplande* duurzame elektriciteitsopwekking van afgetrokken, net als de op daken en gebouwde infrastructuur te plaatsen zonnepanelen.
1 TWh (Terawattuur) komt overeen met:
Hieruit volgt een resterende opgave ter grootte van 4,82TWh, te realiseren door middel van windturbines en opstellingen van zonnepanelen. Deze opgave zal deels binnen en deels buiten het Groene Hart gerealiseerd worden. Om een indicatie te krijgen voor het Groene Hart, is een verdeling naar oppervlakte gemaakt. De fictieve opgave voor het Groene Hart komt dan uit op 2,08TWh. In een deel van de RES regio’s is al een onderverdeling in wind en zon gemaakt. Voor zover dat nog niet het geval is, zijn we uitgegaan van een 50%-50% verdeling. Uitkomst van deze optel-, afrek- en verdeeloefening is dat de RES opgave in het Groene Hart zou kunnen bestaan uit circa 100 windturbines en 1600 hectare zonneveld. * Er is niet gekeken in hoeverre geplande projecten zich ook binnen het Groene Hart bevinden.
45 à 70 windturbines (5,6MW)
of
85 à 115 windturbines (3,6MW)
of
of 850 à 1100 ha zonnepark (oost-west-oriëntatie)
1400 à 1500 ha zonnepark (zuid-oriëntatie)
NB: bandbreedte hangt o.a. af van aanname aantal vollasturen per jaar
3.1 Vuistregels uit de handreiking RES voor de invulling van 1TWh. Om tot een vergelijkbaar bod te komen gaan alle RES-regio’s in principe uit van hetzelfde uitgangspunt. Voor de berekeningen in dit hoofdstuk is uitgegaan van het gemiddelde van de bandbreedte en is gerekend met windturbines van 3,6MW en opstellingen voor zonne-energie met een zuid-oriëntatie.