1.1 Eindrapport Toekomstvisie Scheendijk inclusief wijzigingen commissie FD.pdf

TOEKOMSTVISIE SCHEENDIJK EEN DUURZAME ONTWIKKELING VAN DE SCHEENDIJK datum: 4 juli 2019 (incl. wijzigingen n.a.v. inspraakreacties) 6 november 2019 (incl. wijzigingen n.a.v. commissie Fysiek Domein)

BUREAU NIEUWE GRACHT

COLOFON Project

Toekomstvisie Scheendijk, een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

Betreft

Eindrapport

Datum 4 juli 2019 / 6 november 2019

Opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht Ravenoord 234 3523 DB Utrecht www.nieuwegracht.nl

Kernteam

Gemeente Stichtse Vecht

Jacqueline Schmitz projectleiding Joost Broeke ruimtelijke ontwikkeling Arno Zwanenveld communicatie Bureau Nieuwe Gracht Robert Arends stedenbouwkundige

2 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1.1 Plangebied 1.2 Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen 1.3 Een participatief proces 1.4 Leeswijzer

7 7 8 9

2. Gebiedsbeschrijving: Scheendijk Noord 2.1 Historische ontwikkeling 2.2 Huidige karakteristieken

11 13

3. Inventarisatie van gebiedskwaliteiten, knelpunten en kansen

3.1 Inventarisatie ruimtelijk beleid en gebiedsvisies 3.2 Inbreng vanuit het gebied: bewoners, ondernemers en gebruikers

17 19

4. Bouwstenen voor een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk 4.1 Een integrale kwaliteitsimpuls voor Scheendijk Noord 4.2 Opgaven en ambities

21 21

5. Strategische keuzen voor de Scheendijk 5.1 (Permanent) wonen of recreatie? 5.2 Meer ruimte voor groen of voor parkeren? 5.3 Bedrijvigheid aan de weg of verbinding met het water? 5.4 Betere toegankelijkheid voor auto’s of autoluw karakter? 6. Streefbeeld Scheendijk Noord

29

30

31

31

33

7. Ruimte voor initiatieven 7.1 Initiatieven vanuit het gebied 7.2 Afwegingskader

35 36

Bijlagen - Literatuuroverzicht: achterliggende documenten

- Werkgroepen en thema’s informatie-avond en schouw

37 38

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 3

4 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

SAMENVATTING Een integrale kwaliteitsimpuls

Doelstelling

De Scheendijk Noord maakt onderdeel uit van het gebied van de Oostelijke Vechtplassen. In het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen is met betrekking tot de Scheendijk Noord de volgende doelstelling opgenomen: “De Scheendijk Noord ontwikkelen tot uitnodigend overgangsgebied met een meer ‘open’ karakter, waarmee de beleefbaarheid en toegankelijkheid van het achterliggende legakker- en plassengebied ten oosten van de Scheendijk wordt vergroot en de kwaliteit van de recreatieve bedrijvigheid aan de Scheendijk wordt versterkt.” Om concreet invulling te geven aan deze doelstelling heeft de gemeente Stichtse Vecht de voorliggende toekomstvisie opgesteld voor de Scheendijk. De visie zet in op een integrale kwaliteitsverbetering van het gebied en richt zich daarbij o.a. op een attractief en onderscheidend wegprofiel met ruimte voor de wandelaar en fietser, ruimte voor parkeren en zicht op het water. Daarbij dient een juiste balans te worden gevonden tussen recreatie, natuur, wonen en de aanwezige watersportbedrijven in het gebied.

Planproces

Samen met bewoners, ondernemers, gebruikers en de belangrijkste stakeholders is gewerkt aan de totstandkoming van de Toekomstvisie Scheendijk. Belanghebbenden zijn intensief bij het gebiedsproces betrokken. Er is gestart met een schouw en informatieavond in het gebied. Er zijn diverse gesprekken gevoerd en bijeenkomsten georganiseerd met ondernemers en initiatiefnemers. Er heeft een werkbezoek plaatsgevonden van het voltallige College van B&W en er was een afsluitende terugkombijeenkomst voor alle bewoners. Met de verzamelde informatie en gebiedskennis is een concept toekomstvisie opgesteld, die op 21 februari 2019 is gepresenteerd. Daarna is belanghebbenden ruimschoots de gelegenheid geboden om (tot 24 juni 2019) een reactie kenbaar te maken. Een aantal reacties heeft geleid tot wijzigingen in de toekomstvisie voor de Scheendijk. Het College van B&W zal gevraagd worden deze wijzigingen over te nemen en de gewijzigde toekomstvisie voor vaststelling voor te leggen aan de Gemeenteraad van Stichtse Vecht.

In de Toekomstvisie Scheendijk is aangegeven wat de belangrijkste opgaven en ambities zijn voor de gewenste kwaliteitsimpuls voor het gebied. Kort samengevat zijn in de visie de volgende opgaven en ambities geformuleerd voor een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk: - maak het water beter zichtbaar vanaf de Scheendijk; - creëer aantrekkelijk ommetjes voor wandelaars; - breng het authentieke landelijke karakter terug; - verbetering van natuurwaarden en duurzaamheid; - juiste balans tussen recreatie, wonen, werken en natuur; - verbreding van het dagrecreatieve aanbod; - vernieuwing van het verblijfsrecreatieve aanbod; - verdunning van het recreatieve woon- en werkgebied; - groene randen van recreatieparken, woon- en werkkavels; - verbetering van de bereikbaarheid en parkeren op afstand; - een duurzame herinrichting van wegprofiel en dijk; - legalisatie van wonen (onder voorwaarden) mogelijk maken. Per opgave is in deze visie beschreven welke maatregelen concreet invulling kunnen geven aan de geformuleerde ambities. Bij elkaar kunnen die maatregelen zorgen voor de beoogde integrale kwaliteitsimpuls voor de Scheendijk.

Daarbij vragen een aantal onderwerpen om een nadere afweging en strategische keuze, namelijk: - (permanent) wonen of recreatie? - meer ruimte voor groen of voor parkeren? - bedrijvigheid aan de weg of verbinding met het water? - betere toegankelijkheid voor auto’s of autoluw karakter? In deze Toekomstvisie Scheendijk worden die hoofdkeuzen gemaakt en onderbouwd. De consequenties van de gemaakte keuzen zijn ruimtelijk vertaald naar een samenhangend streefbeeld voor de Scheendijk Noord. Dit streefbeeld vormt geen gedetailleerde blauwdruk, maar zet een globaal wensbeeld neer voor de toekomst. Het streefbeeld kan als basis fungeren voor een nadere uitwerking in concrete uitvoeringsprojecten. Daarnaast zijn er vanuit het gebied zelf tal van initiatieven op gang gekomen die invulling kunnen geven aan de beoogde opgaven en ambities voor een duurzame kwaliteitsverbetering van de Scheendijk Noord.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 5

Weersloot Waterleidingk an

aal

Proosdijweg

Kalverstraat

dijk Scheen

Scheendijk

Loosdrechtse Plassen

id Waterle

Kievitsbuurt Noord

ingkan aal De Meent

De Meent

Laan van Gunterstein

Landgoed Gunterstein a Kalverstr

Sch

at

jk

di een

Kievitsbuurt Zuid

eg

wew

Nieu

Fort Tienhoven

6 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

de

Tie

l

a Kana

ka Veen

l

anaa ingk

leid

er Wat ens nhov

1 INLEIDING 1.1 Plangebied

De Scheendijk is een buurtschap ten oosten van de dorpskern van Breukelen, gelegen in de gemeente Stichtse Vecht. Het buurtschap ligt in de uiterste noordwesthoek van de Kievitsbuurten, dat een onderdeel is van de Loosdrechtse Plassen. Kievitsbuurten bestaat uit twee delen (Noord en Zuid) en wordt begrensd door de Kalverstraat in het oosten, het Tienhovensch Kanaal en de Nieuweweg in het zuiden en de Scheendijk en de Weersloot in het westen en noorden. De scheiding tussen het noordelijk en zuidelijk deel van de Kievitsbuurten wordt gevormd door De Meent. Het plangebied voor de Toekomstvisie Scheendijk Noord beslaat grofweg een strook van circa 300 meter breed over een lengte van ongeveer 1.500 meter, evenwijdig aan de Scheendijk Noord (zie pagina 6). Aan de noordzijde wordt het plangebied begrensd door de Weersloot en het Waterleidingkanaal en aan de zuidzijde door De Meent. Aan de westzijde loopt de Scheendijk en het Waterleidingkanaal met daarachter een open weidegebied met het silhouet van de kern van Breukelen aan de horizon. Dit plangebied komt overeen met het bestemmingsplan “300 meterstrook Scheendijk Noord”.

1.2 Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen

In december 2017 sloten ruim 20 bij de Oostelijke Vechtplassen betrokken (semi) overheden, bewoners- en natuurorganisaties en ondernemers een gebiedsakkoord met als doel om een groot aantal problemen in dit gebied samen aan te pakken. Zo laten de kwaliteit en het beheer van natuur, water en openbare ruimte te wensen over. De watersport- en recreatiesector blijven achter en er is een baggerprobleem in de Loosdrechtse Plassen. In het akkoord is de ambitie uitgesproken om de komende 10 jaar te werken aan een forse kwaliteitsimpuls voor natuur en landschap, recreatie en toerisme en de leefomgeving. Hierdoor worden de Oostelijke Vechtplassen verder ontwikkeld tot een aantrekkelijk en toegankelijk gebied, waar mensen graag wonen, werken en recreëren en waar recreatie en natuur goed samengaan en elkaar versterken. De maatregelen uit het gebiedsakkoord zijn o.a. gericht op het versterken

van het recreatief routenetwerk voor varen, fietsen en wandelen, het moderniseren van de recreatiesector, de aanleg van nieuwe natuurgebieden en het verbeteren van de natuur- en waterkwaliteit. De maatregelen zijn soms ingrijpend en raken veel partijen. Er wordt daarom naar gestreefd zo goed mogelijk rekening te houden met de vele verschillende belangen. In het gebiedsakkoord zijn concrete projecten benoemd die na ondertekening worden uitgewerkt. Bij de uitwerking is er volop ruimte voor belanghebbenden om mee te denken. De gemeente Stichtse Vecht is (samen met de gemeente Wijdemeren) in het gebiedsakkoord tot trekker benoemd van het project waarmee wordt beoogd om een duurzame kwaliteitsimpuls tot stand te brengen in een aantal dorpslinten in het plassengebied. Specifiek wordt daarbij ingezet op de lintbebouwing van de Oud- en NieuwLoosdrechtse dijk, Boomhoek, Moleneind en Scheendijk. De kwaliteitsverbetering richt zich met name op een attractief en onderscheidend wegprofiel met ruimte voor de wandelaar en fietser, ruimte voor parkeren en zicht op het water. Hoe er precies invulling wordt gegeven aan het project kan bij elk lint verschillen. Dit vraagt om maatwerk, waarbij er bijzondere aandacht wordt besteed aan het specifieke karakter van het betreffende gebied.

Voor de Scheendijk Noord wordt in het gebiedsakkoord de volgende doelstelling geformuleerd: “De Scheendijk Noord ontwikkelen tot uitnodigend overgangsgebied met een meer ‘open’ karakter, waarmee de beleefbaarheid en toegankelijkheid van het achterliggende legakker- en plassengebied ten oosten van de Scheendijk wordt vergroot en de kwaliteit van de recreatieve bedrijvigheid aan de Scheendijk wordt versterkt.” Om concreet invulling te geven aan deze doelstelling heeft de gemeente Stichtse Vecht de voorliggende toekomstvisie opgesteld voor de Scheendijk Noord, die zich richt op een duurzame verbetering van de leefbaarheid, bereikbaarheid, kwaliteit van de openbare ruimte en recreatieve voorzieningen op de Scheendijk. Met als belangrijk nevendoel een economische impuls voor de watersportbedrijven die daar gevestigd zijn.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 7

1.3 Een participatief proces

Bij het opstellen van de toekomstvisie voor de Scheendijk zijn de bewoners, ondernemers, gebruikers en stakeholders uit het gebied nadrukkelijk betrokken. De visie is op participatieve wijze tot stand gebracht, met respect voor wat er in de afgelopen jaren al aan visies en plannen is opgesteld voor het gebied (zie ook bijlage 1: achterliggende documenten). Zo is er begin 2018 o.a. een ontwikkelingsperspectief opgesteld voor de Kievitsbuurten (gericht op natuur, landschap en recreatie) en hebben de ondernemers uit het gebied (verenigd

in het Nautisch Centrum Breukelen) in juli 2017 een gebiedsvisie opgesteld gericht op een vernieuwingsslag voor de vrijetijdseconomie in het gebied. Wat nog ontbreekt, is een visie vanuit de inwoners en gebruikers van het gebied. Om hier in te voorzien, is een participatief planproces georganiseerd waarin de bewoners, ondernemers en andere gebruikers van het gebied intensief zijn betrokken via een schouw, een informatieavond, een werkbezoek, bilaterale gesprekken en een terugkombijeenkomst. schouw

natuur en landschap

vrijetijdseconomie

bewoners en gebruikers

planet

profit

people

Ontwikkelingsperspectief Kievietsbuurten

Gebiedsvisie Scheendijk

informatieavond

Uitvoeringsprogramma Oostelijke Vechtplassen

Gebiedsvisie Recreatie & Toerisme Loosdrechts Plassengebied

bouwstenen voor de toekomstvisie n met gesprekke ers ondernem

Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen

werkbezoek college B&W

visie op hoofdlijnen bijeenko m initiatiefn st emers

terugkombijeenkomst

Toekomstvisie Scheendijk

Een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk Schematisch overzicht van het doorlopen planproces met de verschillende participatiebijeenkomsten voor bewoners, ondernemers en de overige gebruikers van het gebied. 8 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

Op 10 maart 2018 vond een voorbereidende bijeenkomst plaats voor het project Toekomstvisie Scheendijk. Samen met een selectie van bewoners, ondernemers, omwonenden en enkele betrokken organisaties vond een ‘kick-off’ plaats in de vorm van een schouw door het gebied. Al wandelend zijn inspirerende gesprekken gevoerd over de aanwezige kwaliteiten, de gesignaleerde knelpunten en mogelijke verbeterpunten van de Scheendijk. Op 24 mei 2018 is een informatie-avond georganiseerd voor alle bewoners, ondernemers en gebruikers van de Scheendijk. Op deze drukbezochte startbijeenkomst konden alle deelnemers zelf aangeven wat zij de belangrijkste kwaliteiten, knelpunten en verbeterpunten vonden voor de Scheendijk. Verschillende stakeholders en belangenorganisaties waren eveneens vertegenwoordigd tijdens de informatie-bijeenkomst. In de bijlage 2 is een overzicht gegeven van alle punten die tijdens de schouw en informatie-avond naar voren zijn gebracht. Het college van burgemeester en wethouders heeft op 29 augustus 2018 een werkbezoek afgelegd aan de Scheendijk Noord. Op de fiets ging het college langs locaties waar verbeteringen mogelijk zijn en waar initiatieven liggen. Er zijn gesprekken gevoerd met bewoners, recreanten, ondernemers en belangengroepen.

Tussentijds zijn er diverse bilaterale gesprekken gevoerd met verschillende ondernemers in het gebied die uiteenlopende initiatieven aan het ontwikkelen zijn voor de Scheendijk. Ook is een bijeenkomst georganiseerd waarbij de initiatiefnemers op de hoogte zijn gebracht van elkaars initiatieven. Met alle verzamelde informatie uit de schouw, de informatie-avond, de gesprekken met initiatiefnemers, het werkbezoek en de reeds opgestelde visies en beleidsnota’s voor de Scheendijk e.o. is vervolgens een concept visie op hoofdlijnen geformuleerd voor de duurzame ontwikkeling van de Scheendijk. Deze concept visie op hoofdlijnen werd op 21 februari 2019 tijdens een terugkombijeenkomst gepresenteerd en besproken met de bij het planproces betrokken personen en partijen. In de periode tot 24 juni 2019 zijn alle binnengekomen reacties op de concept visie verzameld en verwerkt in de voorliggende rapportage van de Toekomstvisie Scheendijk.

Impressies van de schouw (boven), de informatie-avond (midden) en het werkbezoek van het college (onder) waarbij is gesproken met bewoners, ondernemers, initiatiefnemers en gebruikers van de Scheendijk Noord.

1.4 Leeswijzer

Na deze inleiding volgt hoofdstuk 2 waarin de historische ontwikkeling en de huidige karakteristieken van de Scheendijk Noord worden beschreven. Daarna worden de kwaliteiten, knelpunten en kansen beschreven in hoofdstuk 3, zoals die zijn geïnventariseerd en opgehaald tijdens het participatieproces. Het vierde hoofdstuk beschrijft de ambities en opgaven voor een duurzame ontwikkeling van het gebied. Deze opgaven fungeren als bouwstenen voor de toekomstvisie Scheendijk Noord. Hoofdstuk 5 bevat de strategische keuzen voor de Scheendijk Noord. In hoofdstuk 6 zijn de ambities, opgaven en keuzen vertaald naar een streefbeeld. Tot slot wordt in hoofdstuk 7 een afwegingskader gegeven voor de lopende en toekomstige initiatieven in het gebied.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 9

1875

1940

1980

2015

De bovenstaande kaartuitsneden uit de Historische Atlas tonen de ontwikkeling van de Kievitsbuurten en de Scheendijk in de periode tussen 1875 en 2015. Wat opvalt is de geleidelijke transformatie van de Scheendijk Noord. Eind negentiende eeuw had het gebied nog een landelijk karakter, een agrarisch lint met enkele boerderijen in een afwisselend landschap met open water, weilanden, bos en landgoederen. Aan het begin van deze eeuw is langs de Scheendijk een sterk verdichte lintstructuur ontstaan en een intensief gebruikt recreatiegebied op de achterliggende legakkers. Ten westen van de Scheendijk ligt nu een grotendeels open weidelandschap. In het verleden had dit gebied een meer afwisselend karakter met diverse parkbossen en tuinen. Bron: www.topotijdreis.nl.

Oude prentbriefkaart uit de jaren ‘50. Het huis van de familie Wiegmans, op de achtergrond, was net gebouwd; het witte huis werd bewoond door de familie Hensbergen (nu Scheendijk 5). Bron: Tijdschrift Historische Kring Breukelen (jaargang 8, nummer 4, 1993).

10 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

2 GEBIEDSBESCHRIJVING: SCHEENDIJK NOORD 2.1 Historische ontwikkeling

turfwinning Vanaf de zestiende eeuw tot circa 1850 werden ten behoeve van de turfwinning grote delen van het veenpakket afgegraven. Zo ontstonden langgerekte (schier)eilanden, zogenaamde legakkers, waarop het afgegraven veen te drogen werd gelegd. De pet- of trekgaten vormen het omringende water dat in de plaats kwam van het weggegraven veen. Dit heeft geleid tot het huidige landschapsbeeld: een waardevol cultuurhistorisch landschap met een kenmerkende afwisseling van relatief breed open water en smalle stroken land.

ontginning van de woeste veenwildernis In de Vroege Middeleeuwen was alleen een brede stroomruggordel langs de oostelijke oever van de Vecht begaanbaar voor de mens. Het achterliggende gebied was een woeste veenwildernis waar regelmatig wateroverlast plaatsvond. Vanaf de periode 1100-1300 werd dit veenmosgebied stap voor stap ontgonnen voor agrarisch gebruik. Boeren groeven hiertoe een watergang aan de achterzijde van hun cultuurland. Deze achtersloten werden met elkaar verbonden en vormden zo een wetering. De Proosdijse wetering is de eerste wetering die op deze manier is aangelegd. Na verloop van tijd werd deze ontginningswijze in oostelijke richting herhaald. De Kalverstraat vormde de achterwetering van de Kievitsbuurten tijdens deze ontginning. Dit resulteerde in karakteristieke veenontginningen met een patroon van Nieuwersluis lange sloten, achterkades en smalle percelen.

Hollandsche Rading

dij

k

din and

k

n ho ve

roe

jk

ofd

dij

k Blauwkapel

1100-1300 ontginningsstructuur 1300-1400

t

Oostbroek

klooster

n

Rij

Dom

cht Ve

boerderijlint

me

om

Kr Utrecht

de Ou

1500-1600

huidigestroomruggordel plassengebied langs de Vecht Scheendijk Noord

ersk op

Dom

ch Ve

kerk

Utrecht

de

1300-1400

stroomruggordel langs de Vecht boerderijlint 1400-1500

Ou

1500-1600

Herv

ersk op

1100-1300 1400-1500

opkomst van de recreatie Vanaf de jaren ‘20 van de vorige eeuw kwam de recreatie geleidelijk op gang. Mensen uit de steden en Blauwkapel dorpen wilden in het plassengebied een dagje varen of vissen. Ook werden er zomer- en weekendhuisjes op de legakkers gebouwd, die de stedelingen eerst huurden en later kochten. De huiseigenaren wilden hun boten ‘s winters op de wal leggen. Daarvoor werden in het gebied Oostbroek enkele schuren en botenloodsen gebouwd waar de boten droog Rkonden liggen en in het voorjaar geschilderd ijn e mm o konden worden. Zo ontstonden de eerste jachthavens r K aan de Scheendijk Noord. Na de oorlog kwamen de toeristen ‘s zomers weer naar de Scheendijk terug om in het waterrijke gebied hun vakantie door te brengen. De zich steeds verder ontwikkelende watersport en -recreatie zorgde voor de nodige veranderingen in het gebied. De Scheendijk werd intensiever gebruikt en de verkeers- en parkeerproblematiek nam toe. veen

Ho

een

ho ve

Zuilen

ldi

ge

Oost

ofd

Ga

“Hier begint al het waterland van de Vechtplassen. Rechts van de kade was al meer water dan land en de weinige huisjes lagen elk op zijn eiland, door een draaibruggetje te bereiken... Ten slotte stuitten we tegen Maartensdijk de Weersloot en daar ging het weer langs een smal voetpaadje onder knotwilgen op de Vecht aan.”

Herv

ontginningsstructuur

jk

tien

Ho

ldi

tien

ek ge

Ach

Zuilen

Ga

We stb ro

Maarssen

Maartensdijk

Westbroek

We stb

een

sev ars

Ach

ar Ma

Ma

Maarssen

Westbroek

een

v sse

oven

Tienh

Oostv

ht

n

Ve c

Hollandsche Rading

oven ienh TTienhoven

ht

Holl

Ve Breukelerveen c

sch

Tienhoven

Breukelen

Breukelen

e Ra

Nieuwersluis

g

Breukelerveen

Hol

land

sch

e Ra

din

g

De Scheendijk (eerst Zogdijk geheten) was oorspronkelijk een pad door de polder en het veenmoeras. Het pad lag ongeveer op de scheiding tussen de de kleigrond van de Vecht en de veengrond naar het oosten. In het begin van de twintigste eeuw stond aan de Scheendijk een achttal woningen. In het Verkade plaatjesalbum uit 1915 werd het gebied als volgt beschreven.

kerk klooster huidige plassengebied Scheendijk Noord

De ontginningsgeschiedenis van het Loosdrechtse Plassengebied vindt zijn oorsprong in de Vroege Middeleeuwen. Vanaf de oever van de Vecht werd de woeste veenwildernis stap voor stap in cultuur gebracht voor agrarisch gebruik. Bron: Provincie Utrecht, 2007.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 11

legenda groen en bomen percelen recreatiewoningen tuinen (bedrijfs)woningen verharding en paden wegen parkeerplaatsen steigers water bebouwing

0 10 20

50

schaal 1:1000 | A0-formaat

12 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

100 m

het verdwijnen van het landelijke karakter Een belangrijke wijziging in het landschap was het dempen van de Zogwetering, de waterloop langs de oostzijde van de dijk, waarmee in 1965 werd begonnen. Dat was nodig om een betere toegang te krijgen tot de jachthavens en zo konden de auto’s makkelijker parkeren. Maar door het verdwijnen van de watergang - en vooral door het slopen van de bruggetjes naar de legakkers verdween ook het landelijke karakter van de Scheendijk. In de loop van de jaren ‘70 en ‘80 is veel van de oude bebouwing langs de Scheendijk afgebroken en werden er enkele grote loodsen en recreatieparken aangelegd. Hierdoor verdween het landelijke karakter van het buurtschap nog meer en kreeg de Scheendijk het aanzien dat het nu nog heeft.

2.2 Huidige karakteristieken Opvallend is hoeveel functies er op dit relatief kleine stukje land en water bij elkaar komen. Natuur, water, ondernemen, recreëren, wonen, drinkwaterwinning, wandelen, fietsen, varen, parkeren. Alles komt langs de Scheendijk samen. natuur Het waterrijke landschap van de Kievitsbuurten, dat in de loop der eeuwen is ontstaan door veenontginning en turfwinning, bezit bijzondere natuurwaarden met een unieke afwisseling van open water, brede sloten, grazige weilanden en diverse (schier)eilanden. Sommige eilanden zijn in de loop der jaren begroeid met dicht struweel. Andere zijn (deels) bebouwd of in gebruik als recreatieterrein. Het gebied herbergt een grote diversiteit aan waardevolle planten- en diersoorten. Het water van de Kievitsbuurten valt onder het Natuurnetwerk Nederland (NNN, voorheen EHS), de legakkers niet. Het gebied dat deel uitmaakt van de 300 meter-zone langs Scheendijk Noord maakt geen deel uit van het Natuurnetwerk Nederland. De zuidelijke Kievitsbuurt heeft daarentegen een beschermde status vanuit Natura2000, een bijzondere beleidscategorie voor zeldzame en hoogwaardige natuurgebieden. waterleidingkanaal Direct ten westen van de Scheendijk ligt het huidige waterleidingkanaal. Dit kanaal is aangelegd in de jaren ‘50 en vervoert kwelwater uit de Bethunepolder naar de Loenderveense Plas.

Het water wordt gebruikt voor de drinkwatervoorziening van de gemeente Amsterdam. Omdat het water in het kanaal toekomstig drinkwater is, is het belangrijk dat het water niet vervuild wordt.

De afbeelding hierboven toont de verhouding tussen groen en water in de 300 meter-zone met een afwisseling van breed open water en smalle stroken land. Het water en groen van de petgaten en legakkers ligt veelal verscholen achter de bebouwing. Ook zijn er weinig doorzichten vanaf de weg naar het achterliggende waterrijke landschap.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 13

Om die reden is het kanaal door middel van een hekwerk afgescheiden van de Scheendijk. De dijk aan de oostelijke kant van het kanaal heeft een functie voor de waterveiligheid. De dijken aan de westelijke kant van het kanaal scheiden het drinkwater van de polders. Deze hebben geen waterkerende functie, maar wel een functie voor de drinkwatervoorziening. In juni 2017 is een dijkverbeteringsplan gemaakt voor de dijken langs het waterleidingkanaal. In het ontwerp is ervoor gekozen om de bestaande tuimelkade op te hogen met ongeveer 20 tot 40 centimeter. Op de dijk aan de overzijde van het kanaal ligt een onverhard jaagpad dat onderdeel uitmaakt van het wandelroutenetwerk langs de Vecht en de buitenplaatsen, forten, polders en plassen. weide en parklandschap Ten westen van het waterleidingkanaal ligt een open veenweidegebied met enkele fraaie parken in landschapsstijl van historische landgoederen langs de de Vecht, zoals Gunterstein, Queekhoven, Vechtzigt, Vegtvliet en Groenevecht. De parken en landerijen van deze landgoederen liepen van oudsher door tot aan de Scheendijk. De padenstructuur uit de parken sluit op enkele plekken nog aan op het wandelpad op de dijk langs het waterleidingkanaal. Ook de beplanting sluit hier en daar nog aan op de dijk, zoals het achterste gedeelte van het bos van landgoed Queekhoven, dat is ingeplant als wilgengriend.

Ten zuiden van het plangebied ligt een bosstrook die deel uitmaakt van Landgoed Gunterstein. Een deel van dit bosgebied (Willinkbos) is in gebruik als parkeerterrein, waarbij er in het groen tussen de bomen kan worden geparkeerd. recreatieterreinen Het noordelijk deel van de Scheendijk heeft zich in de afgelopen decennia ontwikkeld tot een intensief gebruikt recreatiegebied aan de westrand van de Kievitsbuurten. Aan de oostzijde van de Scheendijk ligt een denkbeeldige 300 meter brede strook waarbinnen vooral verblijfsrecreatie is ontwikkeld. De meeste bebouwing van het buurtschap Scheendijk is grotendeels binnen deze 300 meter-zone gesitueerd. Enkele recreatieverblijven staan als onderdeel van de lintbebouwing langs de weg gesitueerd, maar de meeste recreatieverblijven liggen op de achterliggende legakkers. Het gebied binnen de 300 meter-zone bevat in totaal circa 440 recreatieverblijven. De recreatieverblijven komen in uiteenlopende vormen en bouwstijlen voor: eenvoudige houten vakantiehuisjes, eenvormige

Zoals in de bovenstaande afbeelding zichtbaar wordt, komt in de 300 meter-zone relatief veel bebouwing en verharding voor. Opvallend is dat met name in de eerste circa 50 meter vanaf de weg veel verharding voorkomt voor parkeerterreinen en de winteropslag van boten. Hierdoor heeft de Scheendijk Noord een nogal stenige uitstraling en is het landelijke karakter vanaf de openbare weg verloren gegaan.

14 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

chalets op projectmatig ontwikkelde recreatieparken, een grootschalig appartemementencomplex, stacaravans en woonarken, die deels ook op vlonders het water in steken. De bebouwing kent een grote variatie in grootte, materiaal, kleur en uitstraling. De recreatieverblijven zijn voor een groot deel gericht op lang verblijf (longstay), bijvoorbeeld in de vorm van een tweede (vakantie)woning. Slechts een beperkt deel van de recreatieverblijven is gericht op kort verblijf (shortstay) door recreanten, zoals verhuuraccomodaties, recreatiebungalows en kampeerplaatsen. Het is bekend dat in het gebied veelal sprake is van permanente bewoning van recreatieverblijven. Dat kan onder meer worden opgemaakt uit inschrijvingen in de gemeentelijke basisadministratie (GBA).1

In het voorjaar en zomerseizoen (van april t/m september) is in het noordelijk deel van de Scheendijk betaald parkeren ingevoerd. Op de recreatieterreinen wordt op eigen terrein geparkeerd. Deze parkeerterreinen liggen meestal in de eerste 50 meter vanaf de weg, waardoor de Scheendijk een nogal stenige uitstraling heeft. De meeste parkeerterreinen zijn met een slagboom en hekwerk afgesloten vanaf de openbare weg. Op sommige legakkers doen de parkeerterreinen buiten het seizoen tevens dienst als stallingsruimte voor pleziervaartuigen. De parkeergelegenheid op eigen terrein voorziet niet altijd in de eigen behoefte. Bezoekers en bewoners zijn daarom ook aangewezen op omliggende parkeergelegenheden langs de openbare weg. Dit verhoogt de parkeerdruk in het gebied.

wonen en bedrijvigheid Naast ruimte voor recreatie biedt de Scheendijk ook ruimte voor wonen en bedrijvigheid. Er staan verspreid langs het lint enkele regulier bestemde woningen en bedrijfswoningen. Ondernemingen die voorkomen in het lint zijn vooral gericht op nautische activiteiten, zoals jachthavens en werven, botenstallingen en -verhuur, pleziervaart en verkoop van watersportartikelen. Het plangebied is dan ook een belangrijke uitvalsbasis om te varen in het Loosdrechtse Plassengebied.

groen en water Er is weinig ruimte voor groen en water in de openbare ruimte langs de Scheendijk. Veel van de ruimte op straat gaat verloren aan wegverharding en parkeren. Als gevolg van de hoge (grond)waterstanden in het gebied zijn de groeiomstandigheden voor bomen en beplanting ook niet ideaal. Het meeste groen langs de Scheendijk is aangelegd op de private percelen en in tuinen rond de (bedrijfs)woningen en recreatieverblijven, zoals groene hagen die als erfafscheiding fungeren. Deze hagen ontnemen echter ook vaak het zicht op het achterliggende gebied. Hierdoor is de (historische) relatie tussen de Scheendijk en het waterrijke landschap grotendeels verloren gegaan. Tussen de lintbebouwing is slechts een beperkt aantal doorzichten vanaf de weg op het achterliggende water- en legakkergebied. Er zijn ook geen openbare paden naar het er achter gelegen legakker- en petgatengebied. Hierdoor ontbreken openbare ruimtes of zitplekken aan de oevers van het water. De Scheendijk straalt hierdoor naar buiten toe een nogal besloten en in zichzelf gekeerd karakter uit.

Bedrijfsbebouwing staat relatief dicht aan de weg. Omdat het soms grote loodsen en stallingen betreft, heeft de Scheendijk op bepaalde plekken een nogal bedrijfsmatige, industriële uitstraling. In het zuiden van het plangebied bevindt zich een horecabedrijf gecombineerd met een snackbar en terras (De Eerste Aanleg). Een kleine zalenruimte voor vergaderingen en kleinschalige feesten en partijen maakt deel uit van dit horecabedrijf. Midden op de Scheendijk bevond zich tot voor kort een restaurant (‘t Boothuys in Port Broclede), maar dat is sinds enkele jaren gesloten. openbare ruimte en parkeren Op de Scheendijk ligt een geasfalteerde weg. De weg dient primair ter ontsluiting van bestemmings- en recreatief verkeer. De legakkers zelf zijn over het algemeen beperkt of helemaal niet toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Ter hoogte van het buurtschap komt over de hele lengte van de weg aan minstens één zijde van de straat langs- of schuin parkeren voor. Hierdoor is er relatief weinig ruimte voor wandelaars en fietsers op de Scheendijk. Het straatbeeld wordt vooral gedomineerd door auto’s en parkeren. Ondanks de dominante aanwezigheid van parkeren in het straatbeeld kampt de Scheendijk echter met een hoge parkeerdruk.

1

De gemeenteraad heeft op 24 april 2007 op basis van de ‘Notitie handhavingopties, gebruik van recreatieverblijven in Breukelen’ besloten voor bewoners die voor 24 april 2007 in het gebied woonachtig waren een persoons- en objectgebonden gedoogbeschikking af te geven. Daarbij is het voorbehoud gemaakt dat de beschikking kan worden ingetrokken indien mocht blijken dat deze vanuit milieukundig oogpunt bezien onevenredig bezwarend is voor de uitoefening van jachthavenbedrijven. Er is slechts sprake van een tijdelijk gedogen. Na beëindiging zal gebruik van de recreatieobjecten in overeenstemming met de recreatieve bestemming moeten geschieden. Onder deze omstandigheden kan zonodig van milieunormen worden afgeweken.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 15

Impressies van het groen en water aan de Scheendijk. Het waterrijke karakter is typerend voor het plassengebied. De (historische) relatie tussen de Scheendijk en het waterrijke landschap is echter grotendeels verloren gegaan. Tussen de lintbebouwing is slechts een beperkt aantal doorzichten vanaf de weg op het achterliggende water- en legakkergebied. 16 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

3 INVENTARISATIE VAN GEBIEDSKWALITEITEN, KNELPUNTEN EN KANSEN 3.1 Inventarisatie ruimtelijk beleid en gebiedsvisies Voor de Oostelijke Vechtplassen, het Loosdrechtse Plassengebied, de Kievitsbuurten en de Scheendijk zijn in de afgelopen jaren diverse ruimtelijke verkenningen, gebiedsvisies en beleidsnota’s opgesteld. Bij het opstellen van de Toekomstvisie Scheendijk is gebruik gemaakt van de analyses van de sterke en zwakke punten van het gebied, die in deze documenten zijn uitgevoerd. Daarbij zijn vanuit verschillende invalshoeken en achtergronden (natuur, landschap, cultuurhistorie, recreatie, toerisme, economie, wonen, bereikbaarheid, parkeren, stedenbouw, bebouwing) gebiedskwaliteiten voor de Scheendijk geformuleerd. In deze paragraaf worden de sterke en zwakke punten van de Scheendijk e.o. kort samengevat. In de bijlage vindt u een compleet overzicht van de achterliggende documenten die hierbij zijn gebruikt. centrale ligging tussen grote steden Het Loosdrechtse Plassengebied heeft een centrale ligging tussen de steden Amsterdam, Utrecht en Hilversum. Het gebied is met de auto goed bereikbaar via de autosnelweg (A2 en A27) en diverse provinciale wegen doorkruizen het plassengebied (N201, N402 en N403).

fraai recreatielandschap met historische allure De Scheendijk ligt in het fraaie decor van het hoogwaardige recreatielandschap van de Vechtstreek met historische buitenplaatsen aan de oevers van de rivier. De regio heeft hierdoor een aanzienlijke betekenis voor recreatie en toerisme. recreatief opstappunt naar Loosdrechtse Plassen De Scheendijk is een opstappunt om naar de Loosdrechtse Plassen te varen. Deze vorm van dagrecreatie wordt o.a. gefaciliteerd door jachthavens aan de Scheendijk waar een bootje kan worden gehuurd voor een tocht door de Kievitsbuurten of over de grote plas. hoge potentiële natuurwaarden Het unieke cultuurhistorische trekgatenlandschap van de Kievitsbuurten biedt de mogelijkheid om te genieten van rust en ruimte midden in de natuur. Opvallend is dat

de actuele natuurwaarde van de Kievitsbuurten eigenlijk lager is dan de potentiële natuurwaarden die in het gebied mogelijk zijn. Met name de lange oeverlengtes en rietkragen van de legakkers hebben grote ecologische en waterzuiverende potenties. Hoe de ecologische waarden kunnen worden vergroot, is vastgelegd in het Ontwikkelingsperspectief Kievitsbuurten (maart 2018). natuur vs. recreatie Het koesteren van de hoge natuurwaarden, rust en ruimte staat op sommige plekken in het gebied op gespannen voet met de ontwikkelpotenties voor op stedelijke activiteit en beleving gerichte vormen van (intensieve) dag- en verblijfsrecreatie (leisure). Met name in Scheendijk Noord vraagt deze combinatie van functies en activiteiten om grote zorgvuldigheid en bijzondere aandacht in de planvorming. beperkte bereikbaarheid Ondanks de centrale ligging is de bereikbaarheid en interne ontsluiting van de Scheendijk beperkt, zowel voor autoverkeer als voor openbaar vervoer. Er is regelmatig sprake van zware verkeersdruk op de smalle wegen die naar het gebied toe leiden. Dit heeft invloed op de recreatieve beleving en op de veiligheid. parkeerproblematiek De beperkte parkeerruimte maakt een dagje uit langs de Scheendijk onaantrekkelijk. Het is lastig om in het hoogseizoen een parkeerplaats te vinden dichtbij de recreatieve bestemming aan het water.

Het vele blik op straat heeft ook een negatieve uitstraling op de beleving van de openbare ruimte. weinig ruimte in het wegprofiel voor wandelen en fietsen Er is weinig ruimte op straat voor wandelaars en fietsers. Het wegprofiel zou eigenlijk moeten worden aangepast met meer ruimte om te wandelen en fietsen, inclusief parkeren en rijden. Dit zou zo mogelijk binnen het bestaande wegprofiel moeten worden georganiseerd, maar er zijn wellicht ook mogelijkheden om de aangrezende percelen hierbij te betrekken. Bijvoorbeeld door slagbomen naar achteren te plaatsen, vergroening aan de straatzijde van het perceel en verbetering van de (zicht)relaties met het water.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 17

Impressies van de bebouwing aan de Scheendijk Noord. Opvallend is hoeveel verschillende bouwvormen en -stijlen er voorkomen: eenvoudige houten vakantiehuisjes, eenvormige chalets op projectmatig ontwikkelde recreatieparken, een grootschalig appartemementencomplex, stacaravans en woonarken die deels ook op vlonders het water in steken, grote loodsen en showrooms. 18 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

(on)zichtbaarheid water De bezoeker van het gebied ervaart amper het water vanaf de Scheendijk. De historische verbondenheid met het water is in de loop der jaren steeds meer verloren gegaan. Dat staat in schril contrast met de trend, waarbij de recreant juist graag de authentieke kwaliteiten en karakteristieken van een gebied wil ervaren en beleven bij aankomst. recreatieve verbindingen ontbreken Over het water is het gebied lastig te bereiken vanaf de Vecht. Rondjes varen is niet mogelijk en goede (regionale) recreatieve verbindingen tussen fietsen, wandelen en varen ontbreken. Ook de bewegwijzering vanaf de snelweg is niet duidelijk. Voor boottrailers vormt de vindbaarheid van de Scheendijk een probleem. verouderd dagrecreatief aanbod Het aanbod aan dagrecreatievoorzieningen is deels verouderd en niet goed afgestemd op de wensen van de huidige en toekomstige gebruikers. Het accent zou meer moeten liggen op dagtochten, buitenrecreatie, varen en beleving van water en (natte) natuur. Met name sloepvaren vormt een kansrijke markt voor dit gebied. Horeca en voorzieningen in het gebied zouden zich bovendien meer moeten richten op een jaarrondexploitatie, ook buiten het hoogseizoen. betere balans tussen longstay- en shortstay-aanbod Het verblijfsrecreatie aanbod aan de Scheendijk is vooral gericht op ‘longstay’.

Een betere balans tussen lang verblijfsaanbod en kort verblijf biedt kansen om nieuwe doelgroepen aan te trekken die vanuit de steden het gebied willen gebruiken. De omzet en besteding van kort verblijf gasten is over het algemeen ook hoger dan die van lang verblijf toeristen. Het zorgt bovendien voor meer levendigheid in het gebied. een recreatief woongebied Een groot gedeelte van de recreatiewoningen wordt (soms al decennia lang) permanent bewoond. Dit gebeurt zowel als huurder of als eigenaar. Bewoners verkeren echter in onzekerheid over de vraag hoe lang zij hier nog mogen wonen, omdat de woningen als recreatieverblijf zijn bestemd. Er wordt - mede om die reden - op dit moment door de eigenaren/huurders weinig geïnvesteerd in de woning en de nabije woonomgeving. leegstand en verpaupering Er is sprake van leegstand in het gebied. Dat geldt voor recreatiewoningen, maar ook voor horeca die onder druk staat vanwege onvoldoende klandizie door het jaar heen.

besloten en ontoegankelijk Het gebied is weinig toegankelijk. De meeste terreinen zijn in privaat bezit en vanaf de openbare weg afgesloten met een slagboom. Hierdoor is het waterrijke (recreatie) landschap beperkt beleefbaar voor bezoekers van het gebied. De Scheendijk is niet erg uitnodigend voor bezoekers. het lint is volgebouwd In de loop van de jaren zijn de voorkanten van de bedrijfspercelen steeds meer volgebouwd met grote schuren en loodsen. Het gebied heeft hierdoor op bepaalde plaatsen steeds meer de uitstraling gekregen van een bedrijfsterrein in plaats van een lint met een landelijk karakter.

3.2 Inbreng vanuit het gebied: bewoners, ondernemers en gebruikers Tijdens de uitgevoerde schouw (maart 2018) en de informatie-avond voor bewoners, ondernemers en gebruikers van het gebied (mei 2018) is aan alle deelnemers gevraagd om vanuit hun eigen perspectief aan te geven wat zij zélf als kenmerkende gebiedskwaliteiten ervaren en welke knelpunten en kansen zij zien voor de Scheendijk. Dit leverde bij elkaar meer dan 100 knelpunten en eveneens meer dan 100 kansen op voor het gebied. Voor een deel zijn daarbij dezelfde zaken benoemd die ook al in de gebiedsvisies en beleidsnota’s naar voren waren gebracht (zie 3.1). Maar er zijn ook nieuwe onderwerpen aan bod gekomen. Alle geïnventariseerde kwaliteiten, knelpunten en kansen zijn geordend naar vijf thema’s die relevant zijn voor de beoogde duurzame ontwikkeling van de Scheendijk, te weten: - recreatie - wonen - bedrijvigheid - openbare ruimte en parkeren - groen en water In bijlage 2 zijn de knelpunten en verbeterpunten die tijdens de schouw en de informatie-avond zijn genoemd per thema gebundeld. In het volgende hoofdstuk zijn alle geïnventariseerde gebiedskwaliteiten, knelpunten en kansen vertaald naar een aantal samenhangende opgaven en ambities die bijdragen aan een duurzame kwaliteitsverbetering voor de Scheendijk Noord.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 19

legenda water groenstructuur op legakkers percelen - recreatieterrein

tuinen - (bedrijfs)woningen openbare weg - rijbaan

overige verharding en paden parkeerplaatsen steigers

woningen

recreatieverblijven bedrijfswoningen bedrijvigheid - jachthaven

Overzicht van de verschillende functies binnen de 300 meterstrook aan de Scheendijk: recreatie, wonen, bedrijvigheid, water en groen. 20 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

4 BOUWSTENEN VOOR EEN DUURZAME ONTWIKKELING VAN DE SCHEENDIJK 4.1 Een integrale kwaliteitsimpuls voor Scheendijk Noord In dit hoofdstuk is aangegeven wat de belangrijkste opgaven en ambities zijn voor de gewenste kwaliteitsimpuls voor de Scheendijk. Deze opgaven en ambities zijn ontleend aan de kwaliteiten, knelpunten en kansen die door bewoners, ondernemers en gebruikers van het gebied in de loop van het planproces naar voren zijn gebracht. Samen met het in hoofdstuk 3 geïnventariseerde ruimtelijk beleid voor de Scheendijk en omgeving, levert dit een set bouwstenen op voor een integrale kwaliteitsimpuls voor de Scheendijk Noord. In paragraaf 4.2 worden de volgende opgaven en ambities achtereenvolgens beschreven: - maak het water beter zichtbaar vanaf de Scheendijk; - creëer aantrekkelijk ommetjes voor wandelaars; - breng het authentieke landelijke karakter terug; - verbetering van natuurwaarden en duurzaamheid; - juiste balans tussen recreatie, wonen, werken en natuur; - verbreding van het dagrecreatieve aanbod; - vernieuwing van het verblijfsrecreatieve aanbod; - verdunning van het recreatieve woon- en werkgebied; - groene randen van recreatieparken, woon- en werkkavels; - verbetering van de bereikbaarheid en parkeren op afstand; - een duurzame herinrichting van wegprofiel en dijk; - legalisatie van wonen (onder voorwaarden) mogelijk maken.

Per opgave is beschreven welke maatregelen invulling kunnen geven aan de geformuleerde ambities.

4.2 Opgaven en ambities Maak het water beter zichtbaar vanaf de Scheendijk De historische relatie tussen de Scheendijk en het water is de laatste jaren steeds verder verloren gegaan. Toch vormt het water vanoudsher dé gebiedskwaliteit waarvoor bezoekers naar dit gebied toe komen om te varen, vissen, zwemmen of op een andere manier het

water te beleven. Het water kan vanaf de openbare weg beter zichtbaar en beleefbaar worden gemaakt. Hiervoor zijn verschillende voorstellen gedaan zoals: - de trekgaten beter open en schoon houden; - doorzichten ter hoogte van het water open maken; - onderling verbinden van doodlopende watergangen (doorstroming en mogelijkheden voor vaarrondjes); - herstel historische watergang langs de Scheendijk. Creëer aantrekkelijke ommetjes voor wandelaars De mogelijkheden om een aantrekkelijke wandeling te maken langs de Scheendijk zijn beperkt. Het trottoir langs de weg is te smal om er comfortabel te kunnen lopen en je loopt vooral langs geparkeerde auto’s. De parken op de legakkers zijn in particulier bezit en daarom meestal afgesloten met een hek of slagboom en dus weinig uitnodigend om te betreden. Langs het waterleidingkanaal loopt weliswaar een jaagpad, maar dat ligt aan de overzijde van het water, achter een hekwerk. De recreatieve gebruikswaarde van de Scheendijk kan dus worden verbeterd.

Hiervoor zijn diverse voorstellen gedaan zoals: - de stoep langs de Scheendijk verbreden; - aantrekkelijke zitgelegenheden aan het water; - openbare toegankelijkheid van de oevers en parken; - wandelbrug aanleggen over het waterleidingkanaal; - beter aansluiten op wandelroutes in de omgeving, zoals de wandelroute langs de Weersloot; - een losloopveldje voor honden; - een meer parkachtige inrichting van het parkeerterrein in het Willinkbos (inclusief beter onderhoud en maaibeheer). Breng het authentieke landelijke karakter terug In de loop de jaren is het gebied langs de Scheendijk steeds verder vol gebouwd. Het landelijke karakter van een agrarisch lint in het eeuwenoude veenlandschap is hierdoor op veel plekken ingeruild voor het straatbeeld van een reguliere woonwijk met een stenige uitstraling of een bedrijfsterrein met een industriële uitstraling. Een terugkeer naar het oude straatbeeld van het agrarische buurtschap van weleer is niet realistisch. De Scheendijk is met zijn tijd meegegaan en dat mag het gebied ook best uitstralen. Maar landelijke gebiedskenmerken die in de loop der tijd verloren zijn gegaan, kunnen op

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 21

Indicatieve toekomstbeelden voor de Scheendijk tonen de mogelijkheden om water en groen beter beleefbaar en zichtbaar te maken vanaf de openbare weg (boven) en recreatieve ommetjes mogelijk te maken langs de oevers van het waterleidingkanaal (onder).

22 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

enkele plekken wel worden teruggebracht. Zo krijgt het gebied weer een authentiek karakter dat past bij het plassengebied. Daarbij valt te denken aan: - terugbrengen van een sloot of wetering langs de Scheendijk (herstel voormalige Zogwetering); - loopbruggetjes vanaf de weg over het water naar de achterliggende legakkers; - aanplanten van knotwilgen in de berm; - toepassen landelijke stijlkenmerken bij nieuwbouw (bijvoorbeeld rietgedekte daken of houten gevels).

Recreëren, wonen en werken kunnen er tot op zekere hoogte ook prima samengaan. Maar niet alle vormen van wonen en werken passen in een rustig recreatiegebied. En ook niet overal kan en mag zomaar worden gewoond, gewerkt of gerecreëerd. Daarmee kunnen de aanwezige natuurwaarden van de Kievitsbuurten in het gedrang komen of kunnen de ondernemers in het gebied worden belemmerd bij het uitvoeren van bedrijfsactiviteiten. Het gaat er dus om de juiste balans te vinden tussen recreatie, wonen, werken en natuur.

Verbetering van natuurwaarden en duurzaamheid De gebiedskwaliteiten van de Scheendijk worden voor een belangrijk deel ontleend aan de fraaie ligging op de overgang naar het waterrijke plassengebied. Direct achter de Scheendijk ligt de Kievitsbuurt Noord, een waterrijk gebied met unieke natuurwaarden. Op de overgang van de Kievitsbuurten naar de Loosdrechtse Plassen, in de rietkragen langs de Kalverstraat, zit bijvoorbeeld de Grote Karekiet, een vogel die op nog maar enkele plekken in Nederland voorkomt. In het ontwikkelingsperspectief voor de Kievitsbuurten wordt ingezet op behoud en toename van de natuurwaarden in het gebied en verbetering van de (ecologische) waterkwaliteit. Bijvoorbeeld door de aanleg van duurzame rietoevers en de herontwikkeling van verdwenen legakkers. Hierdoor kan het cultuurhistorische patroon van stroken land en breed water duurzaam in stand worden gehouden. Toekomstige ontwikkelingen aan de Scheendijk dienen rekening te houden met de aanwezige en te ontwikkelen natuurwaarden in de Kievitsbuurten. Met name aan de achterzijde van de 300 meter brede strook vraagt dit om een zorgvuldige afweging tussen recreatief gebruik en kwetsbare natuur op de legakkers, de oevers en in het water. Maar ook in de 300 meter-zone zelf zijn er kansen om de natuurwaarden van het gebied te vergroten en duurzaamheidsambities te realiseren.

Voorstellen die hier aan bijdragen zijn bijvoorbeeld: - terugbrengen van water langs de Scheendijk met mogelijkheden voor natuurlijke oevers; - aanbrengen van groene randen langs recreatieparken en parkeerterreinen; - verdunning en vergroening van het recreatieve woongebied; - verduurzaming van recreatieparken en gebouwen; - kansen voor natuurontwikkeling op de legakkers en in de aangrenzende weilanden.

Een deel van de vaste bewoners in het gebied vraagt om Scheendijk Noord voortaan als een woongebied te behandelen. Zij wensen vooral dat er meer zorg en aandacht wordt besteed aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte, vergelijkbaar met andere woonbuurten in de gemeente Stichtse Vecht. Veel van de huidige bewoners vragen daarnaast om legalisatie van de permanente bewoning van hun recreatiewoning. Dit leidt volgens hen tot een kwaliteitsverbetering in het gebied. Permanente bewoners zouden meer zorg besteden aan het onderhoud van de eigen of gehuurde woning en zij zorgen er tevens voor dat hun directe woonomgeving beter wordt onderhouden. Zij zorgen bovendien voor meer sociale controle en toezicht op de private parken en op de openbare weg. Het legaliseren van het feitelijk gebruik van een recreatieverblijf als een reguliere woning is op basis van het huidige bestemmingsplan niet mogelijk. Juridisch is het echter niet toegestaan om een strijdige situatie voor een volgende planperiode opnieuw onder het algemene overgangsrecht te plaatsen. Bij het opstellen van het nieuwe bestemmingsplan dient dus naar een oplossing te worden gezocht voor deze problematiek. Dit vraagt om maatwerk (zie ook 5.1).

Juiste balans tussen recreatie, wonen, werken en natuur De Scheendijk is primair bestemd voor dag- en verblijfsrecreatie in het buitengebied. Er wordt echter ook al vele jaren gewoond en gewerkt in het gebied.

Verbreding van het dagrecreatieve aanbod De ondernemers in het gebied richten zich te eenzijdig op hetzelfde type aanbod van recreatievoorzieningen (vooral vaste ligplaatsen voor boten) en op lang verblijf gerichte verhuuraccommodaties. Dit aanbod sluit niet goed aan bij de wensen en doelgroepen van de moderne tijd en kansrijke nieuwe markten. Bezoekers zijn vooral op zoek naar de authentieke beleving van water en natuur, avontuurlijke outdoor activiteiten en actieve watersporten of culinair genieten aan het water. Er is veel vraag naar dagrecreatie zoals varen in een sloep en kort verblijf van een paar uur. Het dagrecreatieve aanbod aan de Scheendijk zou daarom verder moeten worden uitgebreid en beter moeten worden afgestemd op de marktvraag van de toekomst. Enkele suggesties die daarbij zijn gedaan zijn:

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 23

Indicatieve toekomstbeelden tonen de mogelijkheden om de randen van parkeerterreinen en recreatieparken te vergroenen (boven) en de openbare ruimte aantrekkelijker in te richten voor wandelaars en fietsers met experimenteerruimte voor Tiny Houses (onder).

24 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

- (buiten) activiteiten voor jongeren, zoals avontuurlijke speelplekken, een ligweide aan het water, een sportveldje of een waterglijbaan; - organisatie van bij het gebied passende evenementen (bijvoorbeeld Gondelvaart); - meer levendigheid in de jachthavens door horeca, terrassen, dagrecreatie en kort verblijf aan het water. Vernieuwing van het verblijfsrecreatieve aanbod Ook de verblijfsrecreatie aan de Scheendijk is toe aan vernieuwing. Een deel van de recreatieparken is verouderd en heeft een rommelige uitstraling. Zij bevatten soms slecht onderhouden of leegstaande gebouwen en stacaravans. Rommelige en verouderde terreinen die aan de openbare weg zijn gelegen, geven de Scheendijk een slechte aanblik. Dat geldt overigens ook voor bepaalde terreinen aan de achterzijde van de Scheendijk, waar bezoekers varend vanuit de Kievitsbuurten mee worden geconfronteerd. Vernieuwing van de verblijfsaccommodaties kan bijdragen aan een kwaliteitsimpuls voor het recreatieve verblijfsaanbod langs de Scheendijk. Vanuit een divers en eigentijds aanbod van shortstay-verblijfsaccommodaties (moderne vakantiehuisjes gelegen in een aantrekkelijke en rustgevende landschappelijke setting) kunnen recreanten een dagtocht maken in het Hollandse Plassengebied of een dagje naar Amsterdam of Utrecht.

De laatste jaren verschijnen er al fraaie nieuwe vakantiewoningen op de legakkers die qua architectuur en vormgeving een ware kwaliteitsverbetering betekenen voor het gebied. De ontwikkeling van ‘Tiny Houses’ 2 past ook bij de trend om kleine, duurzame en zelfvoorzienende, (vakantie) woningen te realiseren met een bij het gebied passende, moderne uitstraling. Enkele suggesties die daarbij zijn gedaan voor de Scheendijk: - experimenteerruimte bieden voor Tiny Houses; - grotere diversiteit in het aanbod van verblijfsrecreatieve objecten, zoals een hotel of recreatieappartementen aan het water bij de jachthavens, gericht op verschillende doelgroepen. Verdunning van het recreatieve woon- en werkgebied De recreatieterreinen aan de Scheendijk zijn over het algemeen dicht bebouwd met vakantiewoningen, stacaravans, kleine schuurtjes en bijgebouwen. Op de bedrijfspercelen staan soms grote loodsen, bedrijfsmatige schuren en botenstallingen die veelal dicht tegen de weg zijn gebouwd. De bouwmogelijkheden op de woonkavels en bedrijfspercelen zijn vrijwel overal maximaal benut (en worden hier en daar ook overschreden). Alle bouwwerken, opstallen en schuttingen bij elkaar geven het gebied

een behoorlijk volgebouwd karakter. Dit gaat op enkele plekken ten koste van waardevolle doorzichten op het achterliggende water en petgatenlandschap. Het staat ook in schril contrast met het zo kenmerkende gevoel van weidsheid in het open plassen- en veenweidegebied. Verdunning kan er toe bijdragen dat het recreatieve woon- en werkgebied van de Scheendijk een ruimere en groene uitstraling krijgt. Bijvoorbeeld door er op toe te zien dat illegale bouwsels worden afgebroken. Schuttingen en hoge hekwerken kunnen worden vervangen door een groene erfafscheiding met hagen en bomen. Wellicht kan worden geëxperimenteerd met een ‘ruimte-voor-ruimte’ regeling voor recreatiewoningen. Daarbij kunnen dan meerdere kleine recreatieverblijven op (te) kleine kavels van minder dan 200 m2 worden vervangen door een ruimere vakantiewoning op een riant groen perceel van minimaal 400 m2. Nautische bedrijvigheid (jachthavens, werven, botenstallingen, etc.) hoort weliswaar thuis in het gebied, maar al te grote bedrijfsgebouwen en loodsen passen niet goed bij het karakter van een groen recreatiegebied. Grootschalige bedrijfsbebouwing dient dan ook bij voorkeur achter op het bedrijfsperceel te worden gerealiseerd, zodat ze uit het zicht achter de eerstelijns bebouwing met kleinschalige (bedrijfs)woningen komen te staan. Op termijn is een afname van grootschalige bedrijfsbebouwing gewenst.

Groene randen van recreatieparken, woon- en werkkavels De randen van de recreatieparken, parkeerterreinen en de woon- en werkkavels hebben over het algemeen een stenige uitstraling met veel verharding. Door deze randen te vergroenen, krijgt het gebied een aantrekkelijke, zachtere uitstraling met doorkijkjes over de petgaten en uitzicht over de waterrijke omgeving. Hierdoor krijgt de Scheendijk een groener en landelijker karakter. Behalve om naar het groen te kijken en vanaf een afstandje van te 2

Een Tiny House is een compleet woonhuis voor permanente bewoning met een totaal woonoppervlak van maximaal 50 m2. Veel bewoners van Tiny Houses vinden dat nog te groot en daarom worden ook kleinere formaten genoemd. Conform het Bouwbesluit moet de oppervlakte van een woonhuis tenminste 18 m2 bedragen. Daarnaast is een gebruiksruimte van minimaal 12 m2 per bewoner vereist. Dat betekent dat een grondgebonden Tiny House voor 2 personen een gebruiksruimte van minstens 24 m2 zal moeten hebben. Een Tiny House kan zijn aangesloten op alle noodzakelijke nutsvoorzieningen (gas, water, riolering, elektra) maar kan ook zelfvoorzienend zijn uitgevoerd.

Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk | 25

Indicatieve toekomstbeelden tonen de mogelijkheden om het wegprofiel anders in te richten en de randen van de woon- en werkkavels te vergroenen (boven) en de uitstraling en toegankelijkheid van private terreinen en gebouwen te verbeteren (onder).

26 | Toekomstvisie Scheendijk een duurzame ontwikkeling van de Scheendijk

genieten, kan het groen op sommige plekken ook worden benut. Bijvoorbeeld als een klein parkje met ruimte voor zitplekken aan het water of als een avontuurlijke speelplek voor kinderen. Deze groengebiedjes zullen veelal op privaat terrein zijn gelegen, maar kunnen ook (deels) toegankelijk worden gemaakt vanaf de openbare weg. Bijvoorbeeld door het hekwerk of de slagbomen van het betreffende recreatiepark of parkeerterrein iets verder naar achteren te plaatsen. Voorstellen die bijdragen aan vergroening van het gebied zijn o.a.: - aanleggen van (semi) openbare groene speelveldjes of kleine parkjes op de koppen van de legakkers (hekken en slagboom iets naar achter verplaatsen); - aanbrengen van groene hagen als natuurlijke erfafscheiding van woon- en werkkavels (in plaats van hekwerken); - parkachtige inrichting van het parkeerbos met mogelijkheden voor oeverrecreatie en wandelrondjes; - meer groen toepassen op de parkeerterreinen; - aanplanten van bomen langs de weg en gebiedseigen beplanting (knotwilg) in de berm. Verbetering van bereikbaarheid en parkeren op afstand De interne ontsluiting en bereikbaarheid voor auto’s en het parkeren op de Scheendijk is problematisch. De parkeerdruk is het hele jaar door groot, maar zeker in het drukke zomerseizoen is het vaak lastig om een parkeerplaats te vinden dichtbij de recreatiebestemming. Bewoners parkeren op eigen terrein.

Voor ondernemers en klanten van de bedrijven aan de Scheendijk geldt dat in principe ook, hoewel zij ook langs de weg (betaald) kunnen parkeren. Bezoekers van het gebied kunnen op mooie dagen vaak geen vrije parkeerplek meer vinden en dienen dan uit te wijken naar het parkeerterrein in het bos of naar de parkeerplaatsen langs de Proosdijweg. Voor veel huis- en booteigenaren is de afstand tot de vakantiewoning of de ligplaats aan het water dan te groot. Bovendien is de parkeercapaciteit op de parkeerterreinen aan de randen van de Scheendijk op topdagen vaak onvoldoende. Aan de randen van het gebied zal de parkeercapaciteit daarom worden verruimd, door extra parkeerplaatsen te realiseren of door intensiever groenbeheer op het bestaande parkeerterrein in het Willinkbos. Daar is tot op heden sprake geweest van extensief maaibeheer, waardoor het niet eenvoudig is om een geschikte parkeerplaats te vinden tussen hoog opgaande begroeiing en struikgewas. Het parkeerprobleem weerhoudt recreatieondernemers ervan om in het gebied te investeren. Een mogelijke oplossing kan zijn om op drukke zomerdagen de

auto’s van dagrecreanten op grotere afstand te laten parkeren, bijvoorbeeld in het centrum van Breukelen of bij het Toeristisch Overtappunt (TOP) bij het NSstation Breukelen. Vanaf deze opstappunten kunnen bezoekers per (elektrische) fiets of met een systeem van shuttle-busjes of watertaxi’s van en naar het gebied worden vervoerd. Op die manier maak je de reis naar de Scheendijk al een deel van de recreatieve beleving. Door aan de randen van het gebied en op grotere afstand aanvullende parkeercapaciteit te creëren, met een goede verbinding naar het gebied, kan de parkeerdruk langs de Scheendijk zelf worden verminderd. Dit biedt bovendien kansen om de parkeerterreinen langs de dijk te vergroenen. Dit roept overigens wel de vraag op waar uiteindelijk meer behoefte aan is in het gebied: meer parkeerplaatsen om de hoge parkeerdruk weg te nemen, óf meer groen om het aanblik van de Scheendijk te verbeteren? Er zullen keuzen moeten worden gemaakt (zie hoofdstuk 5). Een duurzame herinrichting van wegprofiel en dijk In het voorjaar van 2019 heeft het waterschap het dijkverbeteringsplan voor de dijk langs het waterleidingkanaal uitgevoerd. De gemeente zal in de komende jaren het wegdek van de Scheendijk gaan ophogen ten behoeve van een betere afwatering en riolering.