Programmabegroting 2025-2028

In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Hiervoor is in 2025 en in 2026 een bedrag van € 100.000 ontvangen en opgenomen als budget voor 2025 en 2026. Dit is een budgettair neutrale mutatie.

Openbaar groen en (openlucht)recreatie Openbaar groen Een veilige, gezonde en groene leefomgeving is een belangrijke voorwaarde voor de leefkwaliteit en -omgeving van Stein. Om dit te in stand te houden en te verbeteren wordt in 2025 het beheer en onderhoud uitgevoerd conform het Groenbeleidsplan, Groenbeheerplan en het Beheerplan Bomen.

26

Steinerbos De directie van het Belevenispark Steinerbos werkt momenteel aan een ontwikkelplan voor de jaren 2025-2027. Dit plan biedt een duidelijk kader om ervoor te zorgen dat het park niet alleen levensvatbaar blijft, maar ook als een dynamisch bedrijf groeit. De visie voor 2025-2027 is dat het Steinerbos een levendig bedrijf is dat zich kenmerkt door continue groei en innovatie. De lange termijnstrategie draagt bij aan de zorg voor een gestructureerde organisatie, een positieve bedrijfscultuur, en door het inzet van de beste mensen en middelen. Het uiteindelijke doel is om de duurzame resultaten te behalen en de tevredenheid van onze bezoekers te borgen. In het kader van dit ontwikkelplan zijn missie, visie, kernwaarden en klantbeloften herzien. Deze elementen zullen de leidraad vormen voor de activiteiten in de komende drie jaar. Het succes van dit plan hangt af van de betrokkenheid van alle medewerkers en de duurzaamheid van de uitvoering per jaar. Met het toekomstige ontwikkelplan wordt de basis gelegd voor een succesvol en duurzaam Belevenispark Steinerbos. Het toekomstplan inclusief financiële verantwoording zal najaar 2024 gepresenteerd worden aan College B&W en aan de Raad.

Relatie verbonden partij met realisatie programma Verbonden partij SamenwerkingsWat is de bijdrage aan dit vorm programma? Steinerbos BV Privaat Bijdrage aan de vrijetijdseconomie en toerisme NV Theodora

Privaat

Bijdrage aan het in stand houden van kasteel Elsloo en het kasteelpark.

Wat gaat het kosten ? Rekening Begroting Begroting (x € 1.000)

2023

2024

2025

Meerjarenraming 2026

2027

2028

Lasten

5.306

6.009

6.171

6.289

6.129

6.215

Baten

966

737

692

690

535

542

-4.339

-5.272

-5.478

-5.600

-5.594

-5.673

Resultaat

Relevante afwijkingen tussen begroting 2024 en begroting 2025

Bedrag x € 1.000

Algemeen Ontwikkelingen in de doorbelaste interne uren in 2025 ten opzichte van 2024 aan dit programma.

-98

Ontwikkelingen in de kapitaallasten in 2025 ten opzichte van 2024 die aan dit programma zijn toegerekend door actualisatie van de totale investeringsplanning.

-11

Accommodaties Een hogere indexatie en de gevolgen van de meerjarenonderhoudscyclus zorgen voor een toename van de kosten in 2025.

-163

Vanaf 2025 zijn er structurele kosten begroot voor onderzoek en bewaking van de uitvoering van het planmatig onderhoud

-30

27

Sportbeleid In 2024 is er sprake van eenmalige kosten die in 2025 niet meer plaatsvinden

100

Kunstmenu/kunstwerken openbare ruimte In 2024 heeft de opzet van het subsidiebeleid plaatsgevonden, deze eenmalige kosten vinden niet meer plaats in 2025

70

In 2024 zijn eer eenmalige kosten begroot voor het project bandkeramiek. Deze zijn in 2025 niet meer begroot.

21

In 2024 zijn er kosten begroot voor de inventarisatie van de kunstwerken. Deze kosten zijn in 2025 niet meer begroot

20

Openbaar groen Areaaluitbreiding openbaar groen en indexering

-13

Bibliotheekwerk In 2025 zijn er extra kosten begroot voor zorgplicht bibliotheekwerk. Hiervoor zijn via de algemene uitkering ook extra middelen ontvangen.

-100

28

Sociaal Domein Inleiding

Binnen het programma sociaal domein werken we met maatschappelijke partners en inwoners aan het versterken van de zelfredzaamheid van onze inwoners van jong tot oud. We geven binnen het sociaal domein uitvoering aan de wet maatschappelijke ondersteuning, de participatiewet en de jeugdzorgwet. Daarnaast richt het sociaal domein zich ook op laagdrempelige voorzieningen dichtbij onze inwoners en ondersteunen wij hierbij. Denk aan mantelzorg, inclusie van mensen met een beperking, beschermd wonen, veiligheid in afhankelijkheidsrelaties en specifieke opgaven op het gebied van jong zijn en ouder worden of sociale cohesie in wijken en kernen.

Taakvelden

Vanaf 2023 gold voor gemeenten een verfijnde taakvelden indeling binnen Jeugd en Wmo. Deze heeft tot knelpunten geleid bij veel gemeenten. Daarom is er vanaf 2025 een gewijzigde indeling, waarbij er vooral voor Jeugd wijzigingen/uitsplitsingen zijn. U vindt onderstaand dan ook de aangepaste taakvelden. Dit programma omvat de volgende taakvelden: 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie 6.60 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.711 Hulp bij het huishouden (WMO) 6.712 Begeleiding (WMO) 6.713 Dagbesteding (WMO) 6.714 Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.792 PGB Jeugd 6.811 Beschermd wonen (WMO) 6.812 Maatschappelijke- vrouwenopvang (WMO) 6.821 Jeugdbescherming 6.822 Jeugdreclassering 6.92 Coördinatie en beleid Jeugd Vervallen taakvelden 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen: 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO): 6.71A Hulp bij het huishouden (WMO): 6.71B Begeleiding (WMO): 6.71C Dagbesteding (WMO): 6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO): 6.72A Jeugdhulp begeleiding

6.72B Jeugdhulp behandeling

29

6.72C Jeugdhulp dagbesteding 6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig idem 6.73A Pleegzorg idem 6.73B Gezinsgericht 6.73C Jeugdhulp met verblijf overig 6.74A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf 6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ verblijf 6.74C Gesloten plaatsing 6.81A Beschermd wonen (WMO) 6.81B Maatschappelijke- vrouwenopvang (WMO) 6.82A Jeugdbescherming 6.82B Jeugdreclassering

Wat willen we bereiken ?

In 2025 werken we verder aan het ontwikkelen van een toekomstbestendig sociaal domein in de gemeente Stein, waarbij we structurele controle behouden over zowel de financiën als de effectiviteit en kwaliteit van de geleverde ondersteuning. Het nieuwe cliëntvolgsysteem en het dashboard sociaal domein stelt ons in staat om meer data-gedreven te werken, te monitoren en indien nodig tijdig bij te sturen. Dankzij doeltreffende maatregelen zijn de wachtlijsten binnen de Wmo van de gemeente Stein succesvol teruggedrongen. We blijven ons inzetten om deze verbetering te handhaven en ervoor te zorgen dat alle inwoners tijdig de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. We streven ernaar de reguliere doorlooptijden van Wmo waar mogelijk te verkorten, in lijn met de aangenomen motie die hierop aandringt. Hoewel we al stappen zetten om dit proces te verbeteren, is het belangrijk te benadrukken dat deze ontwikkelingen nog in volle gang zijn. Door gerichte acties en nauwe samenwerking met onze partners blijven we deze positieve ontwikkeling continu monitoren en bijsturen waar nodig. Zo waarborgen we ook in de toekomst een efficiënte en effectieve toegang tot Wmo-voorzieningen. De krapte op de arbeidsmarkt vormt echter nog steeds een uitdaging. Zowel binnen de gemeente als bij het voorliggend veld en de zorgaanbieders blijft het moeilijk om kwalitatief personeel te vinden en te behouden.

Daarom investeren we in informele zorg als aanvulling op de ondersteuning vanuit het voorliggend veld en in samenwerking met zorgaanbieders. Dit is van groot belang voor de toekomst. We boeken ook inhoudelijke vooruitgang met projecten zoals Kansrijke Start, het Sinti-project, Zorg & Veiligheid, en Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Met OKO willen we op lange termijn een omgeving creëren waarin jongeren zowel mentaal als fysiek gezond kunnen opgroeien. We zien OKO als de overkoepelende strategie voor ons jeugdbeleid en zullen dit steeds prominenter uitdragen. De hervormingsagenda jeugd zal in 2025 verder vorm krijgen. De centrale vraag die hierbij speelt, is hoe wij de jeugdzorg lokaal willen organiseren voor onze jeugdigen in Stein. We streven naar een aanpak die nauw aansluit bij de behoeften van onze jongeren en waarbij we duurzame, effectieve ondersteuning bieden. De komende periode zal in het teken staan van het ontwikkelen en verfijnen van deze lokale organisatie, met als doel om in 2025 een solide basis te hebben waarop we verder kunnen bouwen. De financiële problemen bij jeugdzorgaanbieders vormen een landelijke trend en zijn een zorgwekkende ontwikkeling. Dit brengt risico's met zich mee voor gemeenten, aangezien zij verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van een continu jeugdzorgaanbod.

Daarnaast kunnen deze problemen een negatief effect hebben op toekomstige aanbestedingen binnen de jeugdzorg, wat de continuïteit en kwaliteit van de zorg voor jongeren in gevaar kan brengen. Het is van groot belang dat er op zowel lokaal als nationaal niveau gezocht wordt naar duurzame oplossingen om deze risico's te beperken en de jeugdzorg toekomstbestendig te maken.

30

Wat gaan we er voor doen? Samenkracht en burgerparticipatie Financiële gezondheid We staan klaar voor onze inwoners die te maken hebben met geldzorgen en schulden, op het gemeentehuis en in de wijk. Onze schuldhulpverlening blijven we ontwikkelen, waarbij passende nazorg prioriteit blijft. Ook de communicatie over rondkomen blijft van belang, om de drempel om hulp te zoeken zo laag mogelijk te houden. Om ervoor te zorgen dat inwoners met een laag inkomen zoveel mogelijk mee kunnen blijven doen, blijven we samenwerken met Stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport & Cultuur, het Volwassenenfonds Sport & Cultuur en Kledingbank Limburg. We werken daarbij ook steeds meer regionaal samen, zoals bij de Voedselbank Westelijke Mijnstreek. In samenwerking met verwijzers blijven we deze ondersteuning onder de aandacht brengen van onze inwoners. Seniorenbeleid In navolging op het advies Seniorvriendelijk beleid uit 2024 hebben we aandacht voor het perspectief van de senioren bij het opstellen van beleid en het optimaliseren van onze dienstverlening. Vanuit dit advies werken we ook aan passende communicatie aan senioren en andere inwoners over lopende projecten en nieuwe initiatieven. Informele zorg Om mantelzorgers te ondersteunen bij de zorg voor een naaste, maken we gebruik van diverse (nieuwe) initiatieven. Daarin betrekken we ook het sociale netwerk en zorgvrijwilligers.

Informatie over en aan mantelzorgers blijft een belangrijk speerpunt. Daarnaast ontwikkelen we meer initiatieven voor zelfzorg, waarbij inwoners handvatten krijgen om zelf en met gelijkgestemden ondersteuning te vinden in hun situatie. Het faciliteren van lotgenotencontact valt hier ook onder. Om eenzaamheid tegen te gaan, zorgen we voor herkenbare communicatie en de mogelijkheid om eenzaamheid te signaleren en bespreekbaar te maken. Ook hebben we aandacht voor gevoelens van eenzaamheid bij specifieke groepen, zoals mantelzorgers en inwoners met schulden. In samenwerking met onze partners zorgen we ervoor dat dementie vroegtijdig gesignaleerd wordt. En dat mantelzorgers van naasten met dementie ondersteund kunnen worden tijdens de verschillende fases van het ziekteproces. Sociale basis Voor een stevige sociale basis is het belangrijk dat inwoners weten waar ze terecht kunnen met vragen, voor ontmoeting en dat door verschillende instanties samengewerkt wordt. Met het werken in Pluswijken en een pilot in het kader van jeugdhulp geven we daar verder invulling aan. Ook de wijkinformatiepunten zijn hierin van belang, als centrale punten in de wijk van waaruit professionals en vrijwilligers inwoners een stap verder helpen. Wet Inburgering Inburgering van statushouders is een actueel, breed en sociaal maatschappelijk thema.

Goede inburgering levert een waardevolle bijdrage aan vitale, inclusieve en veilige gemeenten. De Inburgeringswet 2021 verplicht alle inburgeringsplichtigen om direct vanaf de start van het inburgeringstraject en het liefst via betaald werk mee te doen aan de Nederlandse maatschappij. Om goed te kunnen integreren en te participeren is het belangrijk dat nieuwkomers onder meer de Nederlandse taal leren, werk en huisvesting vinden en een beroep kunnen doen op kinderopvang en goede zorg.

31

Wij hebben als gemeente een taak in de begeleiding en ondersteuning van inburgeraars. Dit wordt uitgevoerd door de stichting Vluchtelingenwerk en door Vidar. Wij ontvangen regelmatig terugkoppeling over de ontwikkelingen en de laatste stand van zaken en evalueren onze contractafspraken met hen. Daarnaast willen we verenigingen stimuleren om hierin een actieve bijdrage te leveren door het invoeren van een Buddy systeem. Wij streven ernaar een inclusieve samenleving te zijn waarin iedereen zich thuis voelt. Sociale inclusie Onze Lokale Inclusie Agenda 2024-2027 is gericht op het bevorderen van gelijke kansen en de participatie van alle inwoners in de samenleving, ongeacht hun achtergrond, beperking of sociaaleconomische status. De gemeente streeft ernaar dat alle mensen kunnen meedoen, erbij horen en zich gewaardeerd voelen. In de Lokale Inclusie Agenda staan ambities benoemd binnen de thema’s • Inclusief Onderwijs • Thuis/Wonen, • Werk & Inkomen • Vrije Tijd • Vervoer • Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning. Samen met de Klankbordgroep Inclusie en Toegankelijkheid gaan we deze ambities prioriteren en uitwerken. Omnibuzz De impact van COVID-19 is provinciaal nog steeds merkbaar in de vorm van een lagere vervoersvraag, maar de verschillen tussen gemeenten nemen toe en de voorspelbaarheid neemt af.

Dit maakt het moeilijk om begrotingen strak op te stellen op basis van algemene uitgangspunten. Om goed te kunnen begroten is onderzoek, analyse en meer maatwerk op gemeenteniveau nodig. Dit inzicht heeft onder andere geleid tot een aanpassing van de financiële uitgangspunten. De problemen met het aantrekken en behouden van voldoende gekwalificeerde chauffeurs houdt aan en kan serieuzere vormen aannemen als het vervoersvolume verder aantrekt, iets dat al in een aantal gemeenten geconstateerd wordt. Doordat ook het openbaar vervoer (OV) met personeelstekort en bijbehorende kwaliteitsverlies te kampen heeft, biedt het OV in afnemende mate een passend en/of aantrekkelijk alternatief voor mensen met een beperking. Deze ontwikkeling staat haaks op de gezamenlijke ambitie om OVgebruik onder klanten juist te stimuleren en de instroom van nieuwe klanten te beperken. De insteek van Omnibuzz is het minimaliseren van deze gevolgen voor Omnibuzz en het optimaliseren van het aanbod van openbare vervoersoplossingen, zodat deze ook voor (potentiële) klanten van Omnibuzz passend zijn. Brede ondersteuning/toeslagaffaire Gemeenten hebben een belangrijke rol in de ondersteuning van gezinnen die getroffen zijn door de toeslagenaffaire. Bij de aanmelding als gedupeerde bij de Dienst Toeslagen konden ouders aangeven of zij ondersteuning willen van de gemeente.

Als zij dit wilden, ontvangt de gemeente de gegevens van de getroffenen. In 2024 hebben we alle gedupeerden in de gemeente Stein benaderd om maatwerkafspraken te maken over de hulp die nodig is. We verwachten hiermee de gedupeerden met een ondersteuningsbehoefte van de gemeente in beeld te hebben. Komen er nog gezinnen in beeld die binnen de regeling een beroep doen op hulp van de gemeente zullen wij deze hulp wederom bieden. Verder zetten we in 2025 in op zorgvuldige afronding van de trajecten die in 2024 gestart zijn. Brede Spuk/GALA Door middel van een specifieke uitkering (SPUK) stelt het Rijk van 2023 t/m 2026 budget beschikbaar voor preventie en gezondheidsbevordering. Deze regeling omvat 15 onderdelen en geoormerkte budgetten (voornamelijk bestaande en deels nieuwe middelen) op de thema’s sport-

32

en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis. Zo wordt samenhang en integraliteit gestimuleerd, met als stip op de horizon een gezonde generatie in 2040. In Stein zetten we met name in op het verstevigen van de basis die er ligt en de verbinding en integraliteit tussen verschillende projecten. Hiertoe behoren initiatieven zoals Kansrijke Start, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), Jeugd-/Volwassenenfonds Sport & Cultuur en valpreventie. Jongerenparticipatie De gemeente Stein wil ook in 2025 kinderen en jongeren laten meedenken en meebeslissen over het beleid wat in Stein wordt gevoerd. Lokale initiatieven zoals het kindercollege, de Steinse jongeren adviesraad (SJAR) en Kom-Ens zijn daarbij helpend en waardevol. In 2025 willen we een locatie ter beschikking hebben waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten, de zogenaamde jongerenspot. Daarmee komen we jongeren uit Stein tegemoet in hun wens zoals die is verwoord in de jongerenvisie.

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Welzijnswerk MEE Zuid-Limburg heeft de afgelopen jaren een structureel tekort in de gemeente Stein. Afgelopen jaren is dit opgevangen vanuit opgebouwde reserves, echter is deze reserve onvoldoende om voor de verdere jaren in te blijven zetten. Dit komt door de toenemende vraag naar ondersteuning maar ook de vergrootte vindbaarheid. Tijdens het project 'Grip op sociaal domein' is er fors bezuinigd bij MEE Zuid-Limburg. Naast de reguliere indexatie is er daarom ook een extra budget opgenomen van € 10.000. Echter zullen de aankomende gesprekken in het teken staan van monitoring zodat wachtlijsten zo veel als mogelijk worden voorkomen. Zorg en veiligheid Binnen het thema Zorg & Veiligheid komen onderwerpen aan bod op het raakvlak van veiligheid en Sociaal-/Zorgdomein. Onderwerpen die een integrale aanpak vereisen. Het is een breed thema dat betrekking heeft op bijvoorbeeld onder andere Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA), nazorg ex-gedetineerden, Veilig Thuis, Zorg- en Veiligheidshuis, Centrum Seksueel Geweld, vrouwenopvang. De commissie Zorg&Veiligheid Zuid-Limburg is de bestuurlijke overkoepelende commissie, met deelnemers vanuit de gemeenten, politie, OM, GGD en Mondriaan. Deze commissie bestaat sinds 2021.

Medio 2024 heeft zowel bestuurlijk als ambtelijk een evaluatie plaatsgevonden op basis waarvan afspraken zijn gemaakt om in 2025 e.v. nog effectiever te kunnen werken en de bekendheid en zichtbaarheid van de (werkzaamheden van de) commissie te vergroten. Voor het onderdeel GIA is in juni 2024 de regiovisie Zuid-Limburg 2024-2031 “Samen Sterk, iedereen veilig” door de 16 gemeenteraden vastgesteld. Vervolgens is op basis daarvan een uitvoeringsplan opgesteld waarmee in 2025 aan de slag wordt gegaan.

Inkomensregelingen Vidar Ontwikkelingen Bestaanszekerheid Conform verwachting loopt het aantal mensen in de bijstand de komende jaren op door effecten van het Rijksbeleid (o.a. afsluiten Wsw, instroom Wajong tot 80% en hogere asielinstroom). Vidar zet in op duurzame uitstroom, dit moet de uitgaven ook op de lange termijn beheersbaar houden. Dit doet Vidar bijvoorbeeld door in te zetten op talentontwikkeling richting kanssectoren. Op peildatum juli 2024 zijn in totaal 312 huishoudens die bijstand ontvangen. Een stijging van 20 vergeleken met eind 2023. De belangrijkste reden voor de instroom is het verhuizen naar Stein en specifiek het huisvesten van statushouders. Naast het bieden van zekerheid in de vorm van een inkomen en het ondersteunen van de statushouder bij zijn of haar inburgering past Vidar haar reguliere dienstverlening toe op de

33

statushouders met als doel dat uiteindelijk iedereen kan meedoen. In Stein ontvangen 211 inwoners bijzondere bijstand. De afgelopen jaren is er bij dit onderdeel een stijging zichtbaar. Een opwaartse bijstelling van het budget is dan ook noodzakelijk. Ontwikkelingen Werk, Participatie en talentontwikkeling Vanuit Vidar in de wijk zet Vidar in op laagdrempelige participatie. Een grote groep kan (nu nog) niet de stap naar werk maken maar kan en wil wel van betekenis zijn voor de wijk of buurt waarin hij/zij woont. Inwoners uit de buurt kunnen hier terecht voor praktische hulp- en ondersteuningsvragen, maar ook voor een goed gesprek over de leefbaarheid in hun wijk. Een mooie bijdrage aan de sociale veerkracht in onze gemeente. Vidar in de wijk heeft in de gemeente Stein op dit moment één uitvalsbasis in Nieuwdorp. Vanuit het Werkcentrum in Geleen wordt de dienstverlening aan VDL Nedcar groep georganiseerd, ook voor inwoners uit de gemeente Stein. Vidar is daar als partner nauw bij betrokken. Inmiddels zien we dat er, zoals verwacht een groep overblijft voor wie de weg naar werk lastiger is. Het positieve besluit op een aangevraagde ESF subsidie en de co-financiering vanuit provincie, rijk en arbeidsmarkt maakt dat Vidar ook voor deze groep van ongeveer 1000 mensen de intensieve dienstverlening die zij nodig hebben kunnen blijven bieden.

Vidar is daarnaast volop aan de slag met de ontwikkeling van de talentoriëntatie. Talentoriëntatie wordt dé start voor kandidaten waarvan verwacht wordt dat ze op termijn een plek in het arbeidsproces kunnen krijgen. Het draait allemaal om vragen als ‘wat wil ik?’, ‘wat kan ik?’ en ‘welke kansen zijn er voor mij?’. De talentoriëntatie gaat voortdurend aansluiten op de actualiteit van de arbeidsmarkt en presenteert daarmee een diversiteit aan kanssectoren. De kandidaten kunnen per sector zelf ervaren en beleven met behulp van techniek wat het werken in die sector inhoudt (bijvoorbeeld in de logistiek een heftruck-simulator, tv-schermen waarop mogelijk toekomstige werkplekken worden afgespeeld en de inzet van VR-brillen). Het enthousiasme tijdens de talentoriëntatie wordt omgezet naar een stap-voor-stap maatwerkprogramma waarin iemand zich kan ontwikkelen richting een specifieke werkplek. Egalisatiereserve BUIG Zoals beschreven zien we de lasten van de Participatiewet de afgelopen jaren oplopen. Dit is te verklaren door de hogere instroom van mensen in de bijstand. Tegenover de lasten staan echter ook baten (het BUIG-budget). In deze begroting is er een egalisatiereserve BUIG gevormd die ervoor gaat zorgen dat er een koppeling ontstaat tussen de lasten en de baten en dat we als gemeente minder gevoelig worden voor fluctuaties.

De reserve kan tegenvallers opvangen en onzekerheden van de (opbrengst)ramingen afdekken. Aan de andere kunt worden eventuele overschotten gestort in deze reserve. Op deze manier wordt de exploitatie niet of nauwelijks gevoelig voor wijzigingen in de bijstandslasten en -baten. In 2025 en 2026 wordt er een storting gedaan in deze reserve zodat er een buffer ontstaat voor de toekomst. De ontwikkelingen in het bijstandsvolume hebben door de vorming van de egalisatiereserve een budgettair neutraal effect omdat deze directe koppeling tussen lasten en baten is gecreëerd.

WSW en beschut werk De kostenstructuur rondom het werkgeverschap van de WSW was niet zuiver ingericht bij de GR Vidar WSW. Analyse leidt tot een aanpassing en juiste toewijzing van kosten. Hierdoor verandert de omvang van de begroting van de GR Vidar Wsw en die van de CR, maar “onder aan de streep” verloopt deze aanpassing neutraal. Daarnaast vindt er een wijziging plaats rondom de raming van de loonkosten. De forse stijging van het minimumloon vanaf 2023 heeft geleid tot een andere kijk op de wijze waarop de lonen van de SW’ers in de begroting van de GR Vidar Wsw opgenomen worden. Momenteel worden in de meerjarenbegroting de loonkosten SW opgenomen tegen lopende prijzen. Het voorstel is om deze vanaf de begroting 2025 meerjarig op te nemen tegen constante prijzen.

34

Dit wil zeggen dat het bedrag voor de loonkosten SW in de begroting niet geïndexeerd wordt voor de komende jaren. Aan deze werkwijze zijn geen financiële risico’s verbonden daar de gemeente elk jaar via het gemeentefonds gecompenseerd wordt voor de loon-prijsontwikkeling van de integratie-uitkering Participatie (IU Participatie). Dit zorgt voor een voordeel voor de gemeente Stein van:

Aandeel Stein

2025

2026

2027

2028

€ 129.000

€ 199.000

€ 259.000

€ 309.000

Aangezien hieromtrent nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden wordt dit voordeel tijdelijk op een stelpost gezet.

Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Woningaanpassingen Van inwoners wordt verwacht dat zij langer zelfstandig thuis blijven wonen. Hierdoor is er een reële kans dat de vraag naar woningaanpassingen zal stijgen. Daarnaast speelt de krapte op de woningmarkt en de doorstroming naar aan passende woning voor deze doelgroep een grote rol.

Hulp bij het huishouden (WMO) Vanaf 1 januari 2026 zal de aanbesteding voor huishoudelijke ondersteuning afgerond zijn. Dit betekent dat 2025 volledig in het teken zal staan van deze aanbesteding, die in samenwerking met de gemeenten Sittard-Geleen en Beek wordt uitgevoerd. Om de aanbesteding goed vorm te geven, wordt het bestaande beleid geëvalueerd en worden de mogelijkheden en kansen op het gebied van huishoudelijke ondersteuning onderzocht. Vanwege teruglopende interne wachtlijsten zijn het aantal indicaties gestegen. Daarnaast zijn er actuele cao Verpleeg-, Verzorgingshuizen, Thuiszorg en Jeugdgezondheidszorg (VVT) verhogingen waar rekening mee is gehouden in de begroting. Hierdoor is een bijstelling in de begroting nodig van € 210.000. Het is van belang om rekening te houden met werksoorten die ‘vraaggestuurd’ zijn en waarvan de vraag vooraf moeilijk te voorspellen is, zoals bij de WMO. Dit vereist een flexibele benadering in de budgettering. Hoewel het financieel dashboard wordt gebruikt om bijvoorbeeld prognoses te maken, wordt de daadwerkelijke behoefte pas zichtbaar op het moment dat aanvragen binnenkomen.

Sociaal medische advisering Sinds 1 juli 2024 is de medische advisering van GGD Zuid-Limburg overgedragen aan de contractpartner Salude. Deze aanbesteding vond plaats binnen de Westelijke Mijnstreek. GGD Zuid-Limburg had eerder aangegeven geen diensten meer te kunnen leveren op het gebied van medische advisering, wat ertoe heeft geleid dat klantmanagers terughoudender werden in het aanvragen van medische adviezen. Dit was mede het gevolg van een personeelstekort bij de GGD. Op basis van de cijfers van 2023 is er een budgetaanpassing nodig vanwege de stijgende kosten als gevolg van het contracteren van een marktpartij. Deze aanpassing bedraagt € 31.500. Het is mogelijk dat het aantal adviezen weer zal toenemen. De eventuele effecten hiervan zullen worden opgenomen in de Bestuursrapportage 2025.

Hulpmiddelen Op 1 juli 2024 is de aanbesteding hulpmiddelen afgerond. Vanwege de stijging van materiaalkosten en het uitblijven van indexaties door lopende contractafspraken over de voorgaande jaren zijn de tarieven met het ingaan van de nieuwe overeenkomsten gestegen. Dit resulteert in een bijstelling van het budget van € 100.000.

35

Wmo toezicht Gemeenten zijn verantwoordelijk voor toezicht en naleving van de Wmo-dienstverlening, waaronder het voorkomen van onterechte voorzieningen en misbruik. Dit is een wettelijke taak binnen de Wmo. Hiervoor moet een toezichthouder worden aangesteld en aanbieders hebben een meldplicht bij calamiteiten. Sinds 2015 voert GGD Zuid-Limburg toezicht voor Wmo-calamiteiten uit. De gemeente Stein draagt zorg voor de kwaliteit van de Wmo en wil samen met Sittard-Geleen en Beek toezichthouders voor rechtmatigheid en kwaliteit aanstellen. Dit brengt kosten met zich mee, die volgens een verdeelsleutel worden verdeeld. Hiervoor is € 75.000 begroot in 2025 en verder.

Dagbesteding (WMO) Op basis van een aantal herzieningen op het gebied van Wmo (groeps)begeleiding is het AmvB reële tarief opnieuw berekend en geactualiseerd. Dit is gedaan met behulp van een geverifieerde landelijke tool. Als gevolg van deze herberekening zijn sommige tarieven gestegen, dit resulteert in een bedrag van € 275.000,-. De overeenkomsten zijn conform contract met twee jaar verlengd tot 2027. In 2024 is er een stijging in het aantal Wmo-begeleidingsvragen te zien, mogelijk door de complexiteit van de hulpvraag en de oplopende wachtlijsten bij GGZ en Wlz (Wet langdurige zorg). Het Rijk en gemeenten werken aan de beheersbaarheid van de uitgaven van gemeenten in relatie tot de wettelijke zorgtaken Wmo. De verwachting is dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Hiervoor wordt gekeken naar de opties van een Bijzondere Fonds Uitkering of een constructie als de BUIG (bijstand). Vooruitlopend op de gekozen bekostigingsvorm is in de septembercirculaire 2024 vanaf 2026 een jaarlijks bedrag van € 75 miljoen oplopend tot € 300 miljoen in 2029 opgenomen. Dit resulteert in een toevoeging aan het gemeentefonds van € 128.000 in 2026, € 261.000 in 2027 en € 396.000 in 2028.

Deze middelen zijn aan de Wmo budgetten toegevoegd om de demografische effecten op te kunnen vangen.

Jeugdhulp Jeugdhulp Vanaf 2020 zijn de kosten in de Jeugdzorg gedaald. In onderstaande tabel is zichtbaar welke ontwikkeling heeft plaatsgevonden in de totale uitgaven voor alle onderdelen voor de jeugdzorg (Jeugd ZIN (Zorg in Natura), gedwongen kader, PGB (Persoonsgebonden budget) en Jeugdzorgplus): 2020 2021 2022 2023

7,8 miljoen 7,5 miljoen 7,1 miljoen 6,8 miljoen

In 2025 gaan we uit van het thans begrote budget van 2024 inclusief de jaarlijkse gemeente indexering. De uitgaven bij Jeugdzorg zijn moeilijk voorspelbaar. Hoewel het clientenbestand redelijk stabiel blijft zijn er grote verschillen in de uitgaven per jeugdige. In- en Uitstroom kan grote schommelingen veroorzaken. Ook zijn er ontwikkelingen die worden ingezet om de kosten van de geindiceerde jeugdzorg te laten dalen, waarvan de effecten lastig voorspelbaar of pas op een later moment meetbaar zijn. Denk hierbij aan de inzet van de praktijkondersteuner Jeugd , de doelgroepenarrangementen en het intensiever betrekken van het voorliggend veld.

36

Jeugd en jongerenbeleid In 2025 gaan we verder aan de slag met de doelen die zijn gesteld in het regionaal beleidskader Jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028. Hierin stellen we de jeugdige én de ouder(s) centraal. Het daadwerkelijk luisteren naar wat zij nodig hebben om op te groeien tot een volwassene die zelfredzaam is en kan meedoen in de maatschappij. We zetten in op normaliseren, eerder de juiste hulp, integraal en sturen op resultaat. Dit doen we tijdig en passend bij de vraag en met goede kwalitatieve zorg die ook effectief is. Vanaf 2025 werken we binnen de ambulante zorg enkel nog met de ontwikkelcontracten, waarbij de focus ligt op een intensieve samenwerkingsrelatie met de betrokken partners. De hervormingsagenda jeugd zal in 2025 verder vorm krijgen. De centrale vraag die hierbij speelt, is hoe wij de jeugdzorg lokaal willen organiseren voor onze jeugdigen in Stein. We streven naar een aanpak die nauw aansluit bij de behoeften van onze jongeren en waarbij we duurzame, effectieve ondersteuning bieden. De komende periode zal in het teken staan van het ontwikkelen en verfijnen van deze lokale organisatie, met als doel om in 2025 een solide basis te hebben waarop we verder kunnen bouwen. In 2025 hebben we ambulant jongerenwerk meerjarig, structureel opgenomen in de begroting.

De afgelopen jaren is de inzet van de jongerenwerker gedekt uit incidentele middelen en is gebleken dat de meerwaarde van een dergelijke jongerenwerker groot is. Op verschillende vlakken zetten wij de jongerenwerker in en ook samenwerkingspartners ervaren dit als waardevol. De jongerenwerker gaat in 2025 verder aan de slag met individuele jongeren en groepen jongeren. De jongerenwerker handelt daarbij vanuit de gedachte van opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) en gebruikt de Steinse samenleving meer dan ooit tevoren. Daarnaast is het onze wens dat de jongerenwerker in 2025 vanuit de zogenaamde jongerenspot in Stein opereert. Op die plek ontmoeten jongeren elkaar. Ook gaat de jongerenwerker de goede samenwerking met scholen (zowel basisscholen als voortgezet onderwijs) verder intensiveren. Praktijkondersteuner Groenewald In 2025 hebben we de inzet van de POH-Jeugd op de locatie Groenewald structureel opgenomen in de begroting. Al geruime tijd wordt in de gemeente Stein gewerkt met de inzet van de POH-Jeugd. De kracht van deze inzet is preventief werken, waarbij snel laagdrempelige ondersteuning geboden wordt aan jeugdigen. Vanuit Groenewald ligt er een concrete behoefte om een POH op locatie te krijgen. Door de inzet van deze POH wordt deze vorm van zorg laagdrempelig bereikbaar voor de leerlingen.

De inzet van de POH draagt positief bij aan de mentale gezondheid van de jongeren. De verwachting is dat door inzet van de POH maatwerktrajecten binnen de geïndiceerde zorg van een aantal leerlingen voorkomen kan worden. Leerlingenvervoer In 2025 gaan we verder aan de slag om het leerlingenvervoer duurzaam te organiseren. We werken nauw samen met ouders en scholen om de vervoersontwikkeling van jeugdigen verder onderzoeken. Hiervoor gaan we in gesprek met ouders, bespreken we de vervoersbehoefte en de mogelijkheden om zelfstandig of onder begeleiding aan het vervoer deel te nemen. De gemeenten in de Westelijke Mijnstreek overleggen gezamenlijk met de scholen over het bevorderen van de zelfstandigheid van leerlingen door verkeerslessen en lessen openbaar vervoer. Het doel van deze aanpak is ervoor te zorgen dat het leerlingenvervoer haalbaar en effectief blijft, zodat alle leerlingen die afhankelijk zijn van dit vervoer, toegang blijven houden tot passend onderwijs.

37

Beschermd wonen De invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor Beschermd wonen zijn controversieel verklaard. Het woonplaatsbeginsel en het nieuwe objectieve verdeelmodel moeten ervoor zorgen dat gemeenten zelf verantwoordelijk worden voor deze vorm van ondersteuning. De nieuwe streefdatum is opnieuw uitgesteld naar 1 januari 2026. De middelen en cliënten van de gemeente Stein zijn overgedragen naar Sittard-Geleen, zij voeren voor ons beschermd wonen uit. Wel blijven we als gemeente aangehaakt bij de (landelijke) ontwikkelingen en cliënten. Relatie verbonden partij met realisatie programma Verbonden partij SamenwerkingsWat is de bijdrage aan dit vorm programma? Vidar GR Het versterken van de lokale economie door het uitvoeren van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) Omnibuzz

GR

Het zorgdragen voor het vervoer van klanten met een beperking die een beroep kunnen doen op de Wet maatschappelijke ondersteuning. Daarnaast wordt de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking bevorderd.

Wat gaat het kosten ? Rekening Begroting Begroting (x € 1.000)

2023

2024

2025

Meerjarenraming 2026

2027

2028

Lasten

31.292

31.944

33.378

32.658

33.130

33.703

Baten

8.974

7.665

7.940

7.250

7.157

7.165

-22.318

-24.280

-25.438

-25.407

-25.973

-26.538

Resultaat

Relevante afwijkingen tussen begroting 2024 en begroting 2025

Bedrag x € 1.000

Algemeen Ontwikkelingen in de doorbelaste interne uren in 2025 ten opzichte van 2024 aan dit programma. Indexeringen Sociaal Domein Op het programma Sociaal Domein worden in 2025 indexeringen toegepast ten opzichte van 2024. Binnen het Sociaal zien we momenteel percentages voor 2025 tussen de 4,5 % en 7 %.

-265

-500

Stijging aantallen en tarieven WMO Binnen WMO zien we een stijging in de aantallen en een stijging in de tarieven dit zorgt voor een toename van de kosten in 2025.

-540

WMO Toezicht Vanaf 2025 worden er samen met Sittard-Geleen en Beek toezichthouders voor rechtmatigheid en kwaliteit aangesteld. Beheer overige gebouwen en gronden

-75

38

Een hogere indexatie en de gevolgen van de meerjarenonderhoudscyclus zorgen voor een toename van de kosten in 2025. Sociale werkvoorziening In 2024 is er minder beschikbaar voor de Sociale werkvoorziening dan in 2023. Dit heeft te maken met de sterfhuisconstructie.

-254

250

39

Volksgezondheid en milieu Inleiding

Het programma volksgezondheid en milieu draagt een bij aan het gezond houden van onze inwoners en het voorkomen van milieuproblematieken. Binnen dit programma werken we aan het een gezonde generatie waarbij we inzetten op de verbetering van de fysieke en mentale gezondheid van - 9 maanden tot 101. Hierbij houden we rekening met milieueffecten die daarin belemmerd kunnen zijn. Ook richten we ons binnen dit programma op de verbetering van de leefomgeving en het zo verduurzamen en klimaat adaptief maken van onze gemeente, zodat we onze gemeente gezond en veilig kunnen doorgeven aan de volgende generaties.

Taakvelden

Dit programma omvat de taakvelden: 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Wat willen we bereiken ?

Stein heeft unieke omgevingswaarden die we willen behouden en versterken. Enerzijds vanwege de gunstige geografische ligging en anderzijds door de aanwezigheid van hoogwaardige voorzieningen. Door de cultuurhistorische waarden, de ligging aan de Grensmaas en diverse groene verbindingen is tevens sprake van landelijk wonen binnen een groter verstedelijkt gebied. Deze troeven willen we nog verder uitspelen om ons als woongemeente te profileren. De komende jaren staan we ten gevolge van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord voor grote opgaven op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptie. Deze opgaven zien wij als een urgente uitdaging om de leefomgeving verder te ontwikkelen. Om het heft in eigen hand te houden op het gebied van keuzes én gevolgen voor de inwoners, organisaties en bedrijven in Stein, zal de gemeente de komende jaren intensiever aan de slag moeten dan in de vorige periode mogelijk was. Niet alleen met onderzoek en beleid, maar vooral ook met de uitvoering. In 2021 werd slechts 14% van de lokale energievraag duurzaam opgewekt. Dat betekent nog 86% te gaan. Met name de warmtetransitie zal de komende jaren een fors capaciteitsbeslag leggen op de gemeentelijke organisatie. Er moet flink bespaard worden en woningen en gebouwen moeten stapsgewijs aardgasvrij worden. Ook met betrekking tot duurzame opwek van elektriciteit zijn flinke stappen nodig.

Hoeveel energie kan daadwerkelijk lokaal worden opgewekt en op welke plekken? Door middel van de in 2023 vastgestelde energievisie met uitvoeringsagenda willen we deze opgaven het hoofd te bieden. Een dergelijk programma moet ruimte bieden aan projecten die Stein als energie-neutrale gemeente op de kaart zetten. Ons gezondheidsbeleid heeft als doel gezondheidsbevordering en preventie van gezondheidsproblemen bij onze bevolking. Deze doelen worden deels ook opgepakt binnen het sportbeleid (gezondheidsbevordering middels meer bewegen en tegengaan van overgewicht). Binnen het programma ligt de nadruk in deze beleidsperiode op de te realiseren trendbreuk in Zuid-Limburg. Een trendbreuk waarmee we de hardnekkige (gezondheids)achterstand van ZuidLimburg ten opzichte van de rest van het land gaan proberen in te lopen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt op basis van wet - en regelgeving een belangenafweging gemaakt die leiden tot een evenwicht tussen enerzijds een goed woon -en leefklimaat en anderzijds ons economisch klimaat. Onze milieutaken zijn belegd bij de Omgevingsdienst Zuid-

40

Limburg (voorheen RUD). Deze ondersteunt ons bij het maken van een dergelijke belangenafweging. In het kader van volksgezondheid en milieu zijn ook de thema’s afval en water relevant. Het is van belang om huishoudelijk goed gescheiden aan te bieden. Op die manier kan van ons afval nieuwe grondstoffen worden gemaakt. Dit draagt bij aan een duurzame ontwikkeling (beperken CO2, minder grondstoffen onttrekken uit de aarde, nieuwe economie/werkgelegenheid). Goed gescheiden afvalstoffen hebben bovendien financiële waarde en levert geld op, terwijl het verbranden of storten ervan erg duur is. Goede scheiding heeft dan ook per definitie effect op het afvalstoffentarief. Volgens de wetgeving heeft de gemeente drie zorgplichten voor Water, de zogenaamde gemeentelijke watertaken: • zorgplicht voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater; • zorgplicht voor afvloeiend hemelwater; • zorgplicht voor het in openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen zodat de grondwaterstand geen problemen oplevert. Het gemeentelijk waterplan is het kader bij de uitvoering van deze watertaken en de basis voor het afleggen van verantwoording. Door invulling te geven aan deze watertaken dragen we bij aan een duurzame leefomgeving met unieke waarden.

Wat gaan we er voor doen? Volksgezondheid GGD Zoals beschreven in het Meerjarenbeleidsplan 2024-2027 van de GGD Zuid-Limburg willen we de ingezette koers van Trendbreuk versterken, de focus op de jeugd behouden en verbreden naar andere doelgroepen. Tegelijkertijd zijn het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ontwikkelingen die nauw aansluiten op het programma Trendbreuk. De GGD ZL voert in opdracht van de 16 gemeenten het programmamanagement van Trendbreuk uit. Ook de regionale inhoudelijke coördinatie en procescoördinatie van GALA en IZA zijn bij de GGD ZL belegd, waardoor een sterke verbinding met de regionale samenwerkingsstructuur van Trendbreuk wordt gerealiseerd. Gezondheid In het laatste regionale gezondheidsbeleid (“Zuid Springt Eruit” 2020-2024) werd al geconstateerd dat een trendbreuk noodzakelijk was om de langdurige gezondheidsachterstanden in de regio ZuidLimburg te verminderen. Dat vraagt een meerjarige structurele en integrale aanpak. De continuering van deze aanpak, welke vorm heeft gekregen in het programma Trendbreuk, vormt dan ook de basis van het regionaal gezondheidsbeleid voor de komende jaren (2025-2028). De ingezette lijn en aandacht voor jeugd wordt gecontinueerd waarbij ook de doorontwikkeling en doelgroepverbreding van Trendbreuk wordt meegenomen.

Daarnaast vraagt een aantal onderwerpen aandacht die in het beleid terugkomen. Zo krijgt het thema mentale gezondheid van jongeren in relatie tot trendbreuk een plaats en wordt ook gekeken naar de leefomgeving van mensen in relatie tot gezondheidsbeleid. De vergrijzing van onze regio en de daarbij behorende gezondheidsrisico’s en wat dit betekent voor het regionale gezondheidsbeleid, krijgen eveneens specifiek aandacht. Uiteraard wordt ook aandacht gegeven aan de relatie met IZA en GALA.

Riolering Water- en klimaatadaptie In onze regio zijn de gemeenten Stein, Beek en Sittard-Geleen, het waterschap Limburg (WL), het waterschapsbedrijf Limburg (WBL) en de waterleidingmaatschappij Limburg (WML) samen verantwoordelijk voor de levering, inzameling, het transport en de zuivering van water. Binnen de

41

Westelijke Mijnstreek werken we samen aan de invulling van deze verantwoordelijkheid. Door samen te werken willen we op een doelmatige manier goed omgaan met de waterketen. In het in 2021 vastgestelde beleidsplan water & klimaatadaptatie is het beleid vastgelegd voor de gemeentelijke onderdelen van de waterketen. Het beleids- en uitvoeringskader voor de omgang met water in de Westelijke Mijnstreek bestaat uit vier plannen. Deze plannen vormen samen de verbrede gemeentelijke rioleringsplannen. In het projectenplan staan voor 2025 de volgende projecten opgenomen: Elserveld: We gaan onderzoek doen naar de aanwezigheid van foutaansluitingen, zodat het stelsel omgebouwd kan worden naar een volwaardig gescheiden rioolstelsel. Brugstraat: We gaan in de Kelderstraat en Brugstraat maatregelen treffen om de regelmatig terugkerende wateroverlast te verminderen. Nattenhover Koestraat: De opvangcapaciteit van het riool wordt ter plaatse vergroot.

Afval RWM In het Regionaal Grondstoffenbeleidskader VANG zijn doelstellingen voor 2025 en 2030 geformuleerd. De doelstellingen schrijven een maximaal aantal kilogram restafval per inwoner per jaar voor. In 2025 is dit maximum vastgesteld op 100 kilogram per inwoner per jaar. Middels de vastgestelde maatregelen uit de Oplegnotitie Regionaal Uitvoeringsplan ‘Van Afval Naar Grondstof’ 2022 - 2025 verwachten we de doelstelling te behalen. In 2025 richten wij ons op de (vervolg)uitvoering van diverse maatregelen zoals beschreven in het uitvoeringsplan te weten: Structurele inzet grondstoffencoaches Eind 2023 zijn grondstoffencoaches gestart om inwoners te informeren over het nut van (goed) scheiden. In geval van wijzigingen in het inzamelsysteem zijn grondstoffencoaches inzetbaar om de aanpassingen goed over te brengen. Middels vaststelling van de strategische toekomstvisie RWM zijn de grondstoffencoaches structureel opgenomen in de begroting 2025. Structurele inzet blijft echter onderhevig aan evaluatiemomenten. Optimalisatie milieuparken In 2024 zijn de benodigde aanpassingen van het bestaand milieupark, gelegen aan de stadhouderslaan, om aan de geldende milieueisen te voldoen gerealiseerd. Aanvullend op het lokale milieupark is gestart met het traject optimalisatie milieuparken Westelijke Mijnstreek.

In 2025 wordt een uitgewerkt scenario verwacht voortkomend uit dit traject met als doel meer grondstoffeninzameling en upcycling te realiseren.

42

Uitvoering strategisch communicatieplan Medio 2024 is de campagne "Samen Scheiden" gelanceerd. In 2025 volgt een verdere verdieping in deze campagne in herkenbare huisstijl. Van afval naar grondstof In 2022 is de Oplegnotitie Regionaal Uitvoeringsplan 'Van Afval Naar Grondstof' (VANG) 2022-2025 vastgesteld. Dit uitvoeringsplan is opgesteld in samenwerking met gemeente Beek en gemeente Sittard-Geleen en beschrijft hoe we de doelen voor 2025 en 2030 uit het Regionaal Grondstoffenbeleidskader VANG gaan bereiken. De kosten voor het Regionaal Uitvoeringsplan VANG 2022-2025 bestaan uit: De kosten die voortvloeien uit het Regionaal Uitvoeringsplan VANG 2022-2025 worden voor 100% gedekt uit de afvalstoffenheffing en komen bovenop de reguliere afvalbegroting. Om de stijging van de incidentele kosten per huishouden te dempen, worden deze verspreid over de doorlooptijd van het uitvoeringsplan in de periode 2023-2025. Daarnaast worden de incidentele kosten gedempt door inzet van de egalisatiereserve, ook dit wordt verspreid over drie jaar. Zwerfvuil De zwerfafvalvergoeding is, na een restant uitkering voor 2023 - 2024, definitief komen te vervallen. Daarvoor is de SUP-vergoeding in de plaats gekomen. Deze vergoeding is, naast de bedragen beschikbaar gesteld uit het bestuursakkoord, in te zetten in de structurele aanpak van de zwerfafval problematiek voor 2025.

Na het opstellen van de Strategie Schoon Stein in 2023 is in 2024 het budget besteed aan verdere uitvoeringsmaatregelen om de overlast van zwerfvuil, illegale dumpingen en bijplaatsingen structureel tegen te gaan. In 2025 wordt dit voortgezet met de beschikbare gelden. Milieupark Het project "optimalisatie milieuparken Westelijke Mijnstreek", opgevoerd in het uitvoeringsplan VANG 2022-2025, zorgt in 2025 voor een regionaal gedragen en door de gemeenteraden vastgesteld scenario. Afhankelijk van de keuzes welke worden gemaakt zal inzichtelijk worden welke financiële consequenties dit heeft.

Milieubeheer Milieubeleid Middels het aantrekken van een beleidsadviseur milieu wordt milieubeleid in 2025 structureel in de organisatie verankerd in het kader van de doorontwikkeling. Als onderdeel van het nieuwe milieubeleid wordt bekeken wat de voordelen zijn van het ontwikkelen van specifiek geur- en geluidsbeleid en hoe dit dan vorm zou moet krijgen. Energiestrategie De komende jaren staan we ten gevolge van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord voor grote opgaven op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptie. Deze opgaven zien wij als een urgente uitdaging om de leefomgeving verder te ontwikkelen. Om het heft in eigen hand te houden op het gebied van keuzes én gevolgen voor de inwoners, organisaties en bedrijven in Stein, zal de gemeente de komende jaren intensiever aan de slag moeten dan in de vorige periode mogelijk was. Niet alleen met onderzoek en beleid, maar vooral ook met de uitvoering. In 2021 werd slechts 14% van de lokale energievraag duurzaam opgewekt. Dat betekent nog 86% te gaan. Met name de warmtetransitie zal de komende jaren een fors capaciteitsbeslag leggen op de gemeentelijke organisatie. Er moet flink bespaard worden en woningen en gebouwen moeten stapsgewijs aardgasvrij worden. Ook met betrekking tot duurzame opwek van elektriciteit zijn flinke stappen nodig. Hoeveel energie kan daadwerkelijk lokaal worden opgewekt en op welke plekken?

43

In 2024 is een nieuwe Lokale Energiestrategie Stein 2024-2030 opgesteld als opvolging van het Klimaat- en Energiebeleidsplan 2018- 2021. In deze visie wordt de focus gelegd op integraliteit, capaciteit & budget en opwek van duurzame energie. Ook wordt regionale samenwerking onderzocht, bijvoorbeeld de mogelijkheid tot het gezamenlijk ontwikkelen van een regionaal duurzaamheidsloket. Om invulling te geven aan bovenstaande prioriteiten en andere van belang zijnde onderwerpen voor de energietransitie gaan we uit van de volgende thema's: • duurzame gebouwen; • duurzame opwek van energie; • duurzame mobiliteit; • duurzame organisatie; • wettelijk verplichte toezicht- en handhavingsrol Het Rijk heeft de gemeente Stein financiële middelen (CDOKE) gegeven om de benodigde capaciteit te financieren, maar er zijn geen extra middelen beschikbaar om projecten daadwerkelijk uit te voeren. Duurzaamheidsloket, -bus en -huis Gemeenten Stein, Beek, en Sittard-Geleen gaan samenwerken aan één regionaal duurzaamheidsloket waar men laagdrempelig terecht kan voor onafhankelijke, betrouwbare informatie en inspiratie. Dit kan telefonisch, per e-mail en op twee fysieke plekken; een "duurzaamheidshuis" in Sittard-Geleen en een omgebouwde rondreizende bus.

Met het energievisiebudget dat gereserveerd is in 2024 en 2025 (2x € 50.000) worden de kosten gedekt voor het oprichten van het regionale duurzaamheidsloket (inclusief visieontwikkeling, communicatie- en positioneringsstrategie). Ook de voorziene kosten voor het ontwerp en de inrichting van de bus zijn hiermee gedekt. Nu er een geschikt pand gevonden is voor de invulling van het duurzaamheidshuis, wordt er in Q3 gewerkt aan een concrete kostenraming voor de realisatie daarvan. Op basis van een eerste inschatting, lijkt het verstandig alvast een bedrag van € 125.000 extra te reserveren hiervoor in 2025. Daarnaast worden vanaf 2025 jaarlijks € 75.000 aan structurele kosten verwacht voor de exploitatie van duurzaamheidsloket, -bus en -huis. Relatie verbonden partij met realisatie programma Verbonden partij GGD Zuid Limburg

NV RWM

Omgevingsdienst ZuidLimburg

Samenwerkingsvorm GR

Wat is de bijdrage aan dit programma? Het bevorderen van de gezondheid van inwoners door het tegengaan en vroegtijdig signaleren van ziekten. Daarnaast geven van voorlichting over gezonde voeding en het stimuleren van mensen tot meer beweging.

Privaat

Uitvoeren van de inzameling en het laten verwerken van huishoudelijk afval en het uitvoeren van opgedragen reinigingstaken van de 4 deelnemende gemeenten uit de Westelijke mijnstreek (waaronder Stein).

GR

Het verhogen van de kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving tegen lagere kosten in relatie tot de doelstelling duurzaamheid.

44

Wat gaat het kosten ? Rekening Begroting Begroting (x € 1.000)

2023

2024

2025

Meerjarenraming 2026

2027

2028

Lasten

8.513

10.455

11.257

10.386

9.877

10.056

Baten

8.196

9.242

10.068

9.828

9.398

9.559

Resultaat

-317

-1.213

-1.188

-558

-479

-497

x € 1.000

Algemeen Ontwikkelingen in de doorbelaste interne uren in 2025 ten opzichte van 2024 aan dit programma. (excl afval en riool). Volksgezondheid In 2025 is de bijdrage aan de GGD met een bedrag van € 91.000 hoger dan in 2024.

-62

-91

Ouderenbeleid Voor ouderenbeleid is in 2025 € 75.000 euro minder beschikbaar dan in 2024. Afval Hogere kosten voor afvalinzameling- en verwerking (incl. kapitaallasten en interne uren ).

75

-72

Hogere opbrengsten afvalstoffenheffing. Riool

260

Hogere kosten rioolbeheer ( incl. kapitaallasten en interne uren ). In 2025 is er geen bijdrage aan de voorziening riool.

-95 94

Hogere opbrengsten rioolheffing. Energievisie In verband met de inzet van subsidiemiddelen zijn de geraamde kosten voor de energievisie herverdeeld. Dit leidt tot een toename van kosten in 2025.

55

-140

Duurzaamheidshuis, loket en bus In verband met de opzet van een duurzaamheidshuis is er voor 2025 geld gebudgetteerd voor zowel structurele als incidentele kosten.

-200

Energieakkoord duurzame groei In 2024 zijn eenmalige kosten t.b.v. energieakkoord begroot. Deze vervallen in 2025.

179

Nationaal isolatieprogramma In 2025 vervalt de bijdrage vanuit de gemeente voor het Nationaal isolatieprogramma. Omgevingsdienst Zuid-Limburg

100

In 2025 stijgt de bijdrage aan de Omgevingsdienst Zuid-Limburg.

-50

45

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting Inleiding

Binnen dit programma houden wij ons bezig met de belangrijkste ruimtelijke opgaven voor onze gemeenten zoals bijvoorbeeld de vraag welke ruimte waarvoor mag worden gebruikt zoals economie, woningbouw, landbouw etc. Ook richt dit programma zich op ruimtelijke opgaven van anderen die impact hebben op het grondgebied van Stein zoals bijvoorbeeld de transitie van Chemelot naar het meest circulaire industriecluster van Europa.

Taakvelden

Dit programma omvat de taakvelden: 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) 8.3 Wonen en bouwen

Wat willen we bereiken ? Binnen dit programma werken we aan het passend maken van de woningvoorraad in relatie tot onze demografie en het verbouwen en verduurzamen van onze woningen om deze toekomstbestendig te maken. Ook hoort onder dit programma de huisvesting van doelgroepen zoals vluchtelingen en statushouders.

Wat gaan we er voor doen? Ruimtelijke ordening Integraal woonwagenbeleid Het Integraal Woonwagenbeleid zal in 2025 in de vier domeinen worden voortgezet. Voor de onderdelen Fysiek Domein & Veiligheid/Handhaving betekent dit dat de reguliere werkzaamheden en controles worden voortgezet. De meeste inzet zal gevraagd worden voor de domeinen Zorg en Participatie en Wonen. In het Zorg en Participatie onderdeel zal de nadruk liggen op toeleiding naar voorschoolse opvang en aanpak schoolverzuim. Op het gebied van Wonen zal de overdracht van de resterende locaties aan de woningcorporaties de meeste aandacht vragen. Omgevingswet De Omgevingswet is in werking getreden op 1 januari 2024. Het project Omgevingswet is echter nog niet klaar in 2025. De grootste opgaven zijn het afronden van het omgevingsplandeel Chemelot en Haven Stein en het werken aan en het gemeentelijke omgevingsplan. We ronden de regeling voor de woonkernen in 2025 af en starten daarna met een plandeel voor de bedrijventerreinen en tenslotte een plandeel voor het buitengebied. Daarnaast wordt vanuit het project gemonitord of de ontwikkelde werkprocessen en alle genomen besluiten ten behoeve van de implementatie van de Omgevingswet goed uitwerken in de praktijk.

Denk daarbij aan het participatiebeleid, de toepasbare regels ten behoeve van digitale vergunningchecks en de lijsten van bindend advies van de raad en verplichte participatie bij afwijkingen van het omgevingsplan. Dit vergt nog tijdelijk extra inzet en capaciteit. Eventuele extra structurele capaciteit en de personele gevolgen door de Omgevingswet en de bijbehorende Wet kwaliteitsborging voor het bouwen kunnen ten vroegste in het derde kwartaal 2025 inzichtelijk worden gemaakt wanneer in een periode van ruim een jaar onder het nieuwe regime is gewerkt. Ten aanzien van de financiën wordt voor de incidentele implementatiekosten de bestaande Reserve Omgevingswet aangevuld. Met betrekking tot de structurele kosten is nog het te vroeg om een

46

reële (meerjarige) inschatting te maken. Daarnaast hangen structurele kosten samen met keuzes die in de komende jaren nog moeten worden gemaakt in bijvoorbeeld het definitieve omgevingsplan en het gewenste niveau van dienstverlening. Het is de verwachting dat vanuit het Rijk de komende jaren nog extra geld ter beschikking wordt gesteld voor de Omgevingswet. Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot Eind 2021 hebben de gemeenteraden van Sittard-Geleen en Stein, de Provincie Limburg, DSM (sinds 2023: dsm-firmenich), Brightlands Chemelot Campus en de Chemelot board de Strategische Gebiedsvisie omgeving Chemelot vastgesteld. De volgende opgaven uit de strategische gebiedsvisie zijn in 2025 en volgende jaren relevant voor de gemeente Stein: Gebiedsopgave: Haven Stein en multimodale corridor Doel van deze gebiedsopgave is het realiseren van een optimale modal shift voor (toekomstige) projecten op de Chemelot Site waarbij het uitgangsprincipe is dat toekomstige transportstromen per watergebonden transport worden aangevoerd en dit hiermee bijdraagt aan een duurzame, innovatieve en toekomstbestendige Chemelot Circulair Hub. De doorontwikkeling van de haven van Stein en de verbindingen van en naar de haven kan alleen plaatsvinden als dit een verbetering van de omgevingskwaliteit betekent, conform de strekking van de Omgevingswet.

Dit is uitgewerkt in een handelingskader Omgevingskwaliteit (zie hieronder). Thematische opgave omgevingskwaliteit Het doel van de opgave omgevingskwaliteit is om een praktisch handelingskader op te stellen dat gebruikt kan worden als instrument om de omgevingskwaliteit in alle gebiedsopgaven binnen de strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot te verbeteren. De gebiedsopgave ‘Haven Stein en multimodale corridor’ dient als pilot voor de verdere doorontwikkeling van het handelingskader omgevingskwaliteit. Gebiedsopgave: De Lexhy Deze gebiedsopgave speelt op het grondgebied van de gemeente Sittard-Geleen, maar kan qua mobiliteit consequenties hebben voor de gemeente Stein. Doel van deze opgave is een mogelijke uitbreiding van de Brightlands Chemelot Campus naar het gebied “De Lexhy”. Dit wordt bezien in samenhang met het versterken en uitbreiden van het bestaande landschappelijk raamwerk en de recreatieve toegankelijkheid van De Lexhy/het Lexhybos.

Wonen en bouwen Kwaliteitsborging in de bouw De nieuwe Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) moet zorgen voor een betere bouwkwaliteit tegen lagere kosten. Een belangrijke en ingrijpende wijziging is dat bouwers meer verantwoordelijkheid krijgen. Ook verschuift de technische kwaliteitsborging van gemeenten naar private partijen. Deze private kwaliteitsborging bouw wordt ten dele uitgevoerd door private kwaliteitsborgers. De complete plantoetsing (algemene bouwkunde, brandveiligheid, constructieve veiligheid, bouwfysisch en installaties) en het toezicht op de bouwplaats wordt door deze kwaliteitsborgers gedaan. De ruimtelijke toets (onder andere bestemmingsplan, milieu, welstand en Ruimtelijke Ordening) blijft gewoon door gemeenten uitgevoerd worden. Ook gaan gemeenten controleren of de kwaliteitsborgers die zijn aangesteld wel (juist) gecertificeerd zijn om de private kwaliteitsborging bouw te mogen doen. Waarschijnlijk treedt er voor gemeenten dus een verschuiving op van preventief toezicht naar meer repressief toezicht. De Wkb is vanaf 1 januari 2024 stapsgewijs ingevoerd. De veranderingen uit de Wkb gelden tot en met 2028 alleen voor eenvoudige bouwwerken. Dit zijn bijvoorbeeld eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. Daarna volgen de andere bouwwerken. Hierdoor kunnen bouwbedrijven en gemeenten stap voor stap ervaring opdoen met het nieuwe toezicht in de bouw.

In de begroting is rekening gehouden met verminderde legesinkomsten. Voorts zijn er (nog) geen gevolgen merkbaar en/of verwacht voor de organisatie als gevolg van de invoering van de Wkb door de (nog) beperkte invoering.

47

Woonzorgvisie 2023-2028 Op 28 september 2023 heeft uw gemeenteraad de Woonzorgvisie Stein 2023-2028 "Dat maakt Stein voor mij ... een goed thuis (voor iedereen)" vastgesteld. De geraamde kosten om uitvoering te geven aan de woonzorgvisie bedragen ca. € 1,25 miljoen voor de gehele periode 2023-2028. In 2025 wordt verder uitvoering gegeven aan de woonzorgvisie. Woonzorgopgave centrum Stein Uitgaande van woonzorgvisie Stein 2023-2028 zijn medio 2023 de eerste verkennende gesprekken gestart met zorgpartners en woningbouwcorporaties. Afgesproken is om deze opgave breder op te pakken, als een integrale gebiedsontwikkeling inclusief de voormalige zwembadlocatie. Het betrekken van de locatie Moutheuvel voor een brede woonzorg ontwikkeling centrum Stein blijkt voor nu niet haalbaar. Vivantes heeft ervoor gekozen de Moutheuvel per 2027 te renoveren met behoud van verpleeghuiszorg. Najaar 2024 starten partijen een nieuwe centrum verkenning met meer focus op de zwembadlocatie, nu met extra impuls van de inmiddels toegekende WBI-gelden € 800.000 voor 120 nieuwe zorgwoningen. In de woonzorgvisie is € 20.000 opgenomen voor het opstellen van de gebiedsvisie. Naast dit budget is er ook ambtelijke inzet nodig. Programma woningbouw Er is een groot tekort aan (geschikte) woningen in Nederland. Ook in onze gemeente zit er spanning op de beschikbaarheid van voldoende woningen waar vraag naar is.