Kerkenvisie Stein def v3

De PGMBD wil een huis bieden waar men samenkomt, een huis voor de omgeving met aandacht voor de mensen. Vitaliteit in de toekomst staat daarbij voorop.

•

Er is een maximale inzet om alle gemeenteleden betrokken te houden. Communicatie met alle (actieve) leden is essentieel.

•

Men wil graag in kansen denken. Samenwerken geeft positieve energie.

•

De werkgroep die zich bezighield met het kiezen van de centrale kerk van de PGMBD heeft erkend dat het ontwikkelen van objectieve criteria niet goed mogelijk was omdat belangrijke gevoelsaspecten niet in meetbare criteria te vatten waren.

•

Binnen de diaconie kunnen het grootste deel van de activiteiten worden voortgezet. Meer activiteiten zijn niet nodig, maar moeten slimmer worden ingezet. Men zoekt met name naar verbetering van de communicatie.

•

Er is geen onderzoek uitgevoerd naar duurzaamheid, bijvoorbeeld wat nodig is voor energieneutraliteit. Ook is niet verkend hoe de gebouwen aangepast, uitgebreid of gemoderniseerd kunnen worden. Evenmin zijn de benodigde investeringen bekend.

Kerkenvisie Stein – september 2023

27

Een algemene zorg is het teruglopend aantal vrijwilligers en de oplopende leeftijd van de vrijwilligers. Suggesties en wensen voor de toekomst in brede zin: Tijdens de gespreksrondes zijn toekomstwensen en -suggesties geuit die op verschillende aspecten betrekking hebben. Deze luiden als volgt: •

Aandacht voor mensen en kerkdiensten blijven het belangrijkste in de gebouwen.

•

Plek van samenkomst: de kerk met een buurtfunctie. Er zijn al initiatieven die als goed voorbeeld dienen: de fanfare die de nieuwe predikant verwelkomt, een dienst tijdens koningsdag en dodenherdenking, openstelling tijdens de boekenmarkt, concerten waar veel buurtbewoners op afkomen. In de kleine kernen is dit vanwege de hechte gemeenschap eenvoudiger.

•

Plek van samenkomst: de kerk met een bovenlokale functie, activiteiten die op de bredere omgeving gericht zijn. Voorbeelden zijn het welkom heten van Oekraïense vluchtelingen, interreligieuze/verbindende activiteiten, en een proef van vier geloofsbijeenkomsten met de Eritrese Christelijke geloofsgemeenschap.

•

Inhoudelijk vernieuwen, jongeren trekken, binding na de kerkdienst terugbrengen, onlinebereikbaarheid invoeren/vergroten.

•

Intern wil men onderzoeken hoe betrokkenheid en verbondenheid versterkt kunnen worden door een nieuwe liturgie, waarin oude en nieuwe elementen samenkomen.

•

Verkennen van actievere betrokkenheid door de gemeente bij lokaal bezinningstoerisme.

•

Duurzaamheid - milieu: verkennen van opties, zoals waterstofverwarming (bijvoorbeeld in Urmond, waar een constante temperatuur van 14 graden nodig is vanwege het monumentale orgel) en zonnepanelen (om energie te besparen).

AUGUSTINUSKERK, ELSLOO Het toekomstperspectief voor de Augustinuskerk in Elsloo lijkt over het algemeen positief, met enkele aandachtspunten die moeten worden aangepakt. De Augustinuskerk is een goed onderhouden gebouw en is in de afgelopen jaren gerestaureerd. Zowel de kerk als de kerktoren zijn in goede staat. Dit draagt bij aan het behoud van het historische en architectonische karakter van het gebouw. De kerk herbergt diverse bezienswaardigheden, waaronder een houten kruis uit de 13e eeuw en een 16e-eeuws kunstwerk. Bovendien heeft de kerk een aparte Maria devotiekapel die vrij toegankelijk is. Deze kenmerken kunnen bijdragen aan de aantrekkelijkheid van de kerk voor bezoekers en gelovigen. De Augustinuskerk maakt deel uit van een federatie met de parochie St. Jozef in Meers. Hoewel er sprake is van gezamenlijk bestuur en beleid, lijkt er enige terughoudendheid te zijn om deel te nemen aan de kerkenvisie. Niettemin probeert de parochie een levende geloofsgemeenschap te vormen en het christelijk leven in dienstbaarheid vorm te geven. De parochie St. Augustinus heeft een goede financiële positie, met geen opeisbare schulden en een positief vermogen. Er zijn voorzieningen getroffen voor groot onderhoud en er is vermogen belegd.

Teruglopende opbrengsten uit kerkbijdragen en collecten kunnen echter een uitdaging vormen, waardoor de parochie meer afhankelijk wordt van beleggingsopbrengsten.

Kerkenvisie Stein – september 2023

28

Het is belangrijk voor de parochie om het beheer van de kerkelijke kunstvoorwerpen en het monumentale orgel in de gaten te houden en hier speciale aandacht aan te besteden. Daarnaast kan het waardevol zijn om te blijven werken aan gemeenschapsopbouw en betrokkenheid van de gelovigen, ook met het oog op de toekomstige generaties. Over het algemeen lijkt de Augustinuskerk in Elsloo een positief toekomstperspectief te hebben, met behoud van het historische karakter, goede financiële stabiliteit en potentieel voor betrokkenheid van de parochiegemeenschap. Het is belangrijk om de uitdagingen aan te pakken en te blijven zorgen voor het behoud en de relevantie van de kerk in de lokale gemeenschap. MARIAKERK, ELSLOO Ondanks dat tijdens het proces van de totstandkoming van deze kerkenvisie niet met betrokkenen rondom de Mariakerk in Elsloo is gesproken, vult deze kerk wel een belangrijke positie binnen de Transformatievisie Elsloo 2030. In de wijkatlas, die is opgesteld ten dienste van de Transformatievisie, wordt de Mariakerk namelijk benoemd wegens haar prominente plek aan het Dorine Verschureplein. In de toekomstvisie is dit plein levendiger. De Mariakerk wordt als mogelijke locatie tot herbestemming gezien voor bijvoorbeeld een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een sportvoorziening), die meer levendigheid aan het plein teweegbrengt.

In de Transformatievisie wordt omschreven dat het Dorine Verschurenplein zodanig wordt heringericht, dat het kerkgebouw ruimtelijk een nog sterkere rol krijgt. Welke rol, beschrijft de definitieve Transformatievisie nog niet en zou moeten blijken uit deze kerkenvisie. Helaas is de eigenaar van de Mariakerk net zo min een gesprekspartner voor de kerkenvisie als voor de transformatievisie geweest. De Mariakerk is een typisch voorbeeld van een kerkgebouw uit de wederopbouwperiode. De aard en locatie van het kerkgebouw biedt letterlijk ruimte om na te denken over verschillende herbestemmingen.

Interieur van de Mariakerk aan het Dorine Verschureplein in Elsloo

SINT-JOZEFKERK, MEERS Omdat de kerkeigenaar niet heeft meegewerkt aan de kerkenvisie is het niet mogelijk de toekomstvisie voor de Sint-Jozefkerk in Meers op te tekenen. Echter zijn er wel enkele

Kerkenvisie Stein – september 2023

29

gegevens of stukken bekend die inzicht kunnen bieden in de huidige en mogelijke toekomstige situatie. In voorgaand hoofdstuk werd benoemd dat de Sint-Jozefkerk in Meers in een zorgwekkende financiële positie verkeert. Naar aanleiding van een bijeenkomst die in het kader van het Accommodatiebeleid van de gemeente Stein is gehouden, blijkt dat de inwoners van Meers het kerkgebouw graag behouden zien, omdat het beeldbepalend voor het dorp is. Idealiter zien de inwoners dat dit kerkgebouw multifunctioneel wordt ingezet, waarin de kerkfunctie, weliswaar verkleind, behouden blijft. Daarnaast is er in de kern behoefte aan een horeca ontmoetingspunt. Dit zou aanknopingspunten kunnen bieden voor eventuele aanvullende functies in de kerk van Meers waarmee aanvullende inkomsten gegenereerd zouden kunnen worden.

De Sint Jozefkerk in Meers

O.L.V. HULP DER CHRISTENEN KERK (NIEUWDORP) EN H. JOZEFKERK (KERENSHEIDE) Zowel de kerk in Nieuwdorp als de kerk in Kerensheide zijn apart onderwerp van onderzoek (geweest). Het proces van onttrekking aan de eredienst en herbestemming is voor de kerk in Kerensheide al doorlopen.

Kerkenvisie Stein – september 2023

30

04 Conclusie & aanbevelingen H. MARTINUS, OUD-STEIN De toekomstperspectieven voor de Martinuskerk in Stein zijn over het algemeen positief, maar er zijn enkele uitdagingen die moeten worden aangepakt om de langdurige instandhouding van de kerk te waarborgen. •

•

•

•

Vochtproblemen aanpakken: Het is essentieel om de vochtproblemen in de kerk grondig aan te pakken. Dit vereist het uitvoeren van herstelwerkzaamheden aan de aangetaste gebieden en het nemen van preventieve maatregelen om toekomstige lekkages te voorkomen. Het verkrijgen van subsidies en financiële steun voor deze werkzaamheden is van cruciaal belang. Financiële middelen veiligstellen: Hoewel de Martinuskerk momenteel financieel gezond is, is het belangrijk om een begroting op te stellen voor de komende jaren en te blijven zoeken naar subsidies en andere vormen van financiële ondersteuning. Dit zal helpen bij het dekken van o.a. kosten voor onderhoud, reparaties en andere werkzaamheden. Aantrekken van nieuwe vrijwilligers: Gezien de vergrijzende vrijwilligerspoule is het van groot belang om nieuwe vrijwilligers aan te trekken, met name jongere generaties, die kunnen helpen bij het onderhoud en beheer van de kerk. Het betrekken van de lokale gemeenschap, er een sociaal-maatschappelijke component aan verbinden en het creëren van bewustzijn over de waarde en het belang van de Martinuskerk kunnen hierbij helpen. Behoud van culturele betekenis en populariteit: De Martinuskerk heeft een rijke culturele betekenis en blijft populair voor trouwceremonies en doopplechtigheden.

Het is van belang om deze status te behouden en te versterken door het bevorderen van de kerk als historisch en cultureel monument. Het organiseren van evenementen, rondleidingen en het vergroten van de zichtbaarheid kunnen bijdragen aan het behoud van de populariteit van de kerk.

H. MARTINUS EN H. ANTONIUS VAN PADUA, URMOND Het toekomstperspectief voor de Martinuskerk in Urmond is variabel en er zijn verschillende overwegingen die moeten worden meegenomen bij het bepalen van de beste koers voor het gebouw. •

•

•

•

Omvang en gebruik van de Martinuskerk: De Martinuskerk is inmiddels te groot geworden voor de eredienst en er is weinig animo voor het behoud van de huidige functie. Financiële overwegingen: Hoewel de Martinuskerk financieel gezond is dankzij een grote schenking en inkomsten uit verpachte grond, moeten de exploitatiekosten en onderhoudskosten van het gebouw in overweging worden genomen. Het is belangrijk om een duurzaam financieel model te ontwikkelen dat rekening houdt met de toekomstige behoeften en mogelijkheden van het gebouw. Betrokkenheid van vrijwilligers: Hoewel er momenteel voldoende vrijwilligers zijn, vergrijst de poule en is er weinig nieuwe aanwas. Het aantrekken van jongere generaties vrijwilligers is essentieel om de continuïteit van het onderhoud en beheer van de kerk te waarborgen. Culturele betrokkenheid en tradities: De Martinuskerk heeft nog steeds betrokkenheid bij verschillende lokale verenigingen en kent een aantal tradities. Het

Kerkenvisie Stein – september 2023

31

•

behouden van deze culturele betekenis en het ondersteunen van activiteiten met een culturele insteek kan bijdragen aan het behoud van de kerk als een belangrijk onderdeel van het gemeenschapsleven. Mogelijkheden voor herbestemming: Als de kerk aan de eredienst zou worden onttrokken, kan het verkennen van herbestemmingsmogelijkheden een optie zijn. Het overwegen van seniorenhuisvesting binnen de Martinuskerk bijvoorbeeld, kan inspelen op de vraag naar levensloopbestendige woningen en tegelijkertijd het behoud van het historische gebouw ondersteunen.

H. MICHAËL, BERG AAN DE MAAS Sluiting van de Michaëlkerk is snel aan de orde als er geen concrete herbestemmingsmogelijkheden worden gevonden. Er zijn in het verleden verschillende initiatieven genomen om de parochie financieel vitaal te houden, maar deze hebben niet het gewenste resultaat opgeleverd. De omwonenden hechten waarde aan het behoud van de kerk vanwege haar beeldbepalende karakter, het omliggende kerkhof en de kapel met de glazen wand. Er is behoefte aan huisvesting voor senioren en starters, evenals aan ruimtes voor verenigingen en activiteiten voor jongeren. Deze behoeften sluiten aan bij de Visie DOP BergNattenhoven, die gericht is op het bevorderen van leefbaarheid en gemeenschapszin. Er wordt gesuggereerd dat de kerk mogelijk een rol kan spelen als ontmoetingsplek en bijdragen aan de leefbaarheid van de gemeenschap, zonder dat mogelijke toekomstige functies in het vaarwater van het MFC gaan zitten. De benoeming tot waardevol gebouw brengt beperkingen in toekomstmogelijkheden met zich mee. Een ruimere bandbreedte zou overwogen kunnen worden om de mogelijkheden voor gebruik van het kerkgebouw, in aanloop naar het onttrekken van de eredienst, te verbreden. KAPEL VAN HET BITTER LIJDEN, STEIN De kapel heeft een sterke verbondenheid met de plaatselijke geschiedenis en heeft een speciale status binnen de context van religieuze en culturele gebouwen.

Het authentieke karakter, de architectonische waarde en de zeldzaamheidswaarde dragen bij aan de waarde van de kapel. Het feit dat alle kosten momenteel gedekt kunnen worden met de inkomsten en dat de gemeenschap zelf verantwoordelijk is voor de financiële ondersteuning, laat zien dat de kapel zelfredzaam is. Hoewel het bestuur aangeeft dat het in de toekomst mogelijk lastiger kan worden om alle kosten te dekken, is er nog steeds een specifieke, vaste groep bezoekers die de kapel blijft bezoeken. Gezien de grote waarde van de kapel voor de plaatselijke geschiedenis en de herinnering van de gemeenschap, is het aannemelijk dat er in de toekomst nog steeds interesse en betrokkenheid zal zijn. Het is belangrijk dat het onderhoud en behoud van de kapel gewaarborgd blijven, en dat er wellicht nieuwe initiatieven worden genomen om de kapel verder te promoten en het aantal bezoekers te vergroten. PROTESTANTSE KERK, URMOND De Protestantse Gemeente Maas- en Beekdal speelt een vitale rol in het lokale gemeenschapsleven door actief deel te nemen aan diverse plaatselijke initiatieven en deze

Kerkenvisie Stein – september 2023

32

ook zelf te organiseren. Deze betrokkenheid strekt zich zelfs uit tot niet-protestantse gelovigen en niet-gelovigen, wat getuigt van de inclusieve en open benadering van de kerk. Het kerkgebouw dient niet alleen als een plek van geloofsbeleving, maar wordt ook verhuurd voor verschillende doeleinden, ook buiten de religieuze sfeer. Deze veelzijdige benutting van het gebouw draagt bij aan de verankering van de kerk in de bredere gemeenschap. Het genereren van inkomsten uit deze verhuuractiviteiten is echter niet voldoende om adequaat in te kunnen spelen op toekomstige (prijs)ontwikkelingen, met name met betrekking tot het verwarmen van het gebouw. Niettemin heeft de Protestantse Gemeente Maas- en Beekdal het potentieel om een schoolvoorbeeld te worden op het gebied van duurzaamheid en zelfvoorzienendheid. De ligging van de kerk zou kunnen bijdragen aan een hoog rendement van duurzame energiebronnen, zoals zonnepanelen. Helaas worden er beperkingen opgeworpen door de rijksmonumentale status van het kerkgebouw. Desondanks kan de kerk nog steeds een belangrijke rol spelen in het toerisme van de Maasvallei, waarbij het historische karakter van de kerk een aantrekkelijke trekpleister vormt voor bezoekers.

Door zich actief in te zetten in de lokale gemeenschap, betrokkenheid te stimuleren en het kerkgebouw op een veelzijdige manier te gebruiken, heeft de Protestantse Gemeente Maasen Beekdal een blijvende impact op zowel gelovigen als niet-gelovigen. Hoewel er uitdagingen zijn op het gebied van financiën en duurzaamheid, is het potentieel van de kerk om een positieve rol te spelen in de gemeenschap en het toerisme van Stein onmiskenbaar aanwezig. AUGUSTINUSKERK (ELSLOO), MARIAKERK (ELSLOO) EN SINT JOZEFKERK (MEERS) Het toekomstperspectief voor de Augustinuskerk lijkt over het algemeen positief. Het gebouw is goed onderhouden en in goede staat, wat bijdraagt aan het behoud van het historische en architectonische karakter. De kerk heeft bezienswaardigheden en een aparte Maria devotiekapel, wat de aantrekkelijkheid ervan voor bezoekers en gelovigen vergroot. De parochie heeft een goede financiële positie, maar kan uitdagingen ondervinden door teruglopende opbrengsten uit kerkbijdragen en collecten. Hoewel er geen direct overleg met de kerkeigenaar heeft plaatsgevonden, wordt de Mariakerk genoemd in de Transformatievisie Elsloo 2030. Het Dorine Verschureplein, waar de kerk zich bevindt, wordt heringericht om het kerkgebouw een sterkere rol te geven.

De Mariakerk wordt gezien als een mogelijke locatie voor herbestemming, zoals een maatschappelijke functie, om meer levendigheid aan het plein te brengen. De aard en omvang van het kerkgebouw biedt hier ook perspectief op. Een variantenstudie zou voor deze locatie op zijn plaats zijn, mits de kerkeigenaar daaraan mee wil werken. De Sint-Jozefkerk in Meers verkeert in een zorgwekkende financiële positie, maar de inwoners van Meers willen het gebouw behouden en mogelijk multifunctioneel gebruiken inclusief een verkleinde kerkfunctie en een horeca ontmoetingspunt. Omdat er geen één op één gesprekken met de kerkeigenaar mogelijk waren is het lastig aanbevelingen te doen. Duidelijk is dat de Mariakerk, ook vanuit het beleid van de gemeente, veel kansen biedt. Minder exploitatielasten zouden de gehele parochie van Echt ten goede doen.

Kerkenvisie Stein – september 2023

33

KANSEN De toekomstvisie en een mogelijke herbestemming blijven maatwerk. Om een beter beeld te krijgen bij mogelijkheden tot herbestemming, is een inspiratiematrix opgesteld. Hierin worden 193 voorbeelden genoemd van kerken die een nieuwe bestemming of een nevenbestemming hebben gekregen. Via de zoekfunctie kan op steekwoorden gezocht worden zoals bijvoorbeeld ‘rijksmonument’. Per kerk zijn het voormalig gebruik, bouwjaar, de monumentale status, de mate van her-/nevenbestemming, de mate van verandering, de hoofdfunctie, de verdere beschrijving van functies en de potentiële succesfactoren aangegeven. Daarnaast heeft iedere kerk een link waarachter meer informatie gevonden kan worden. De inspiratiematrix is als bijlage 3 bij deze visie gevoegd. Daarnaast is ook het excelbestand meegeleverd, wat het zoeken middels filters vergemakkelijkt.

Kerkenvisie Stein – september 2023

34

Bijlage 1 Kerkenpaspoort

Kerkenpaspoort Gemeente Stein

Interactieve kaart Voorzieningen Klik hier of op de kaart om de kaart in google maps te openen •

Kerken

•

Scholen, IKC’s

•

Binnensport

•

Buitensport

•

Gemeenschapshuizen, ontmoetingsruimten (welzijn)

•

Cultuur

•

Jeugdvoorzieningen

•

Locaties buiten gebruik

2

300000

Kerkgangers Nederland

250000

Hiernaast is de ontwikkeling van het aantal kerkgangers per weekend weergegeven. De gegevens zijn afkomstig van het Kaski.

200000 * In 2019 heeft er om onbekende reden geen telling plaatsgevonden

150000 ** In 2020 heeft er i.v.m. corona geen telling plaatsgevonden *** * In eerdere Kerncijfers werd het kerkbezoek in het weekend

100000

geteld in het voorjaar (maart of april) maar weergegeven als een gemiddeld weekend in het jaar ervoor (bijv. de telling in maart 2018 werd weergegeven als het kerkbezoek over 2017). Deze

50000

vertekening in de tijd is vanaf deze Kerncijfers gecorrigeeerd.

2022

2021

2020**

2019*

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

0

3

Kerkgangers gemeente Stein (gemiddeld)

160

140

De ontwikkeling van het aantal kerkgangers in de gemeente stein is gebaseerd op de gegevens van:

120

- De Martinuskerk in Stein - De Kapel van het Bitter Lijden in Stein - De Protestantse kerk in Urmond

100

80

60

40

20

0 2010

2015

2019

4

21.981

2043

2041

2039

2037

2035

2033

2031

2029

2027

bevolkingssamenstelling. Tegelijkertijd is in de

2025

20.000

2023

Stein te maken met een dalende alsook vergrijzende

22.000

2021

Zoals vele Limburgse gemeentes heeft ook de gemeente

25.099

24.000

2019

•

25.827

2017

binnen de leeftijdscategorie 45 – 65 jaar.

26.000

2015

Op dit moment bevindt de grootste groep inwoners zich

Bevolkingsontwikkeling

2013

•

28.000

2011

Demografische ontwikkeling Gemeente Stein

categorieën 15-29 en 45-49 jaar een voorzichtig stijgende tendens te zien.

10.000

Bevolkingsontwikkeling per leeftijdsgroep

5.000

Bron: E'til prognose provincie Limburg 2011 – 2043 via dataportaal Provincie Limburg

15 - 29

30 - 44

45 - 59

60 - 74

75+

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043

0

0 - 14

Woningvoorraad en huishoudens Gemeente Stein •

De woningvoorraad in Stein typeert zich met name door het grote aandeel grondgebonden ééngezinswoningen.

•

De verwachting is dat in 2040 een overschot aan grondgebonden woningen ontstaat (ruim 1500). Verder blijkt uit de tweede figuur dat

Grondgebonden woningen

-1512

er een mismatch is: te veel eengezinswoningen en te weinig

249 appartementen/0-tredenwoningen

appartementen/0-treden woningen (+249). Ook is er een surplus aan

Sociale huur

-195

koopwoningen (1320) en sociale huur (195) ten opzichte van

253 Particuliere huur

particuliere huur (253), die als een kansrijk segment wordt gezien in de gemeente Stein. •

De woonzorgvragen nemen de komende decennia toe onder impuls

Koopwoningen

-1320 -2000 -1500 -1000 -500

0

500

van de motor van de vergrijzing. Het totaal aantal ouderen met een zorgvraag loopt op tot 1.984 personen in 2035. Een kleine 20% van hen zal gebruik maken van intramurale voorzieningen, voornamelijk in de verpleeg-huiszorg. De overige 80% heeft een woonzorgvraag en zal die extramuraal invullen. Daarbij is vooral de groep “verzorgd wonen” (VW) van belang. Bron: Transformatievisie Wonen Westelijke Mijnstreek (Atelier Romain 2020), Analyse & Programmering Woon-Zorg Gemeente Stein (PC Kwadraat 2017)

Kerkenpaspoort • Martinuskerk, Stein Adres Plaats

Wilhelminaplein 1, 6171 EN Stein

Eigenaar

Parochiecluster Stein

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Rooms-Katholiek 1884 Neogotisch Hubert van Groenendael 311 744 m² (conform BAG viewer)

Rijksmonument 34834 Religieuze functie Dorpskern

Architectonische kenmerken De kerk heeft een neogotische stijl, met een driebeukig schip, een transept en een koor met een vijfzijdige apsis. De toren is vierkant en heeft een ingesnoerde naaldspits. De kerk is gebouwd van mergelsteen, die afkomstig is uit de nabijgelegen groeven. De kerk heeft verschillende bouwkundige elementen die getuigen van de geschiedenis en de cultuur van de streek, zoals de grafstenen, de muurschilderingen, de glas-in-loodramen en het orgel. De grafstenen zijn vooral van adellijke families die in Stein woonden of er begraven wilden worden. De muurschilderingen dateren uit de 16e eeuw en tonen taferelen uit het leven van Christus en Maria. De glas-in-loodramen zijn gemaakt in de 19e en 20e eeuw en hebben verschillende thema's, zoals de heiligen, de sacramenten en de oorlog. Het orgel is een bijzonder instrument dat in 1770 werd gebouwd door de beroemde orgelbouwer Bätz uit Utrecht.

Gebruik & bijzonderheden • • • •

•

Niet alle financiële gegevens zijn beschikbaar De pastorie is verkocht. Er is een parochiekantoor en colombarium. Verder zijn er géén kerkelijke bezittingen. De fanfare, schutterij, scouting en carnavalsvereniging zijn verder met de kerk betrokken. In de kerk vindt het patroonsfeest, de carnavalsmis en het vredeslicht plaats. Ééns in de vijf jaar vindt de Mariaprocessie plaats.

Kerkenpaspoort • Martinuskerk, Urmond Adres Plaats

Sint Maartenstraat 1, 6129 CV Urmond (gem. Stein)

Eigenaar

Parochiecluster Stein

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Rooms-Katholiek 1953 Wederopbouw (zaalkerk) Frits Peutz 450 958 m² (conform BAG viewer)

Waardevol U015 Religieuze functie Dorpskern

Architectonische kenmerken De Martinuskerk in Urmond is een bijzonder voorbeeld van de naoorlogse kerkarchitectuur in Limburg. De kerk is ontworpen door de bekende architect Frits Peutz, die ook verantwoordelijk was voor de Nicolaaskerk in Meyel en het Glaspaleis in Heerlen. De kerk is gebouwd tussen 1955 en 1956 als vervanging van de oude Martinuskerk uit 1793, die nu als cultureel centrum dient. De nieuwe kerk is een georiënteerde, bakstenen en betonnen pseudobasiliek met een iets hogere westbouw en een bescheiden klokkentoren achter het priesterkoor. Het meest opvallende element van de kerk is het zogenaamde tentzeilgewelf, dat symbool staat voor de tocht van de christenen naar het eeuwige leven. De kerk heeft een sober interieur met non-figuratieve glas-inloodramen en een orgel uit 1896. De kerk is gewijd aan Sint-Martinus, de patroonheilige van Urmond.

Gebruik & bijzonderheden • • • • •

•

Niet alle financiële gegevens zijn beschikbaar De pastorie is verkocht. Overig kerkelijk vastgoed bestaat uit 5,5ha grond, die verpacht wordt. De Stichting kleine monumenten maakt gebruik van de sacristie. Schutterij, fanfare, carnavalsvereniging, vrouwenvereniging, seniorenvereniging, scouting zijn verder met de kerk betrokken. In de kerk vinden de dodenherdenking, carnavalsmis, patroonfeesten van de schutterij en de fanfare, moederdagviering, en het vredeslicht plaats.

Waardering beeldbepalend bouwwerk of gebouw Kerngegevens Nummer:

U015

Naam:

RK-St. Martinuskerk

Adres:

Sint Maartenstraat 1

Plaats:

Urmond

Bouwstijl:

wederopbouw

Kerndatering:

1955-1956

Oorspronkelijke functie:

kerk

Typering RK-St. Martinuskerk, gebouwd in 1955-1956 naar ontwerp van architect F.P.J. Peutz. Het betreft een georiënteerde, bakstenen en betonnen pseudobasiliek met iets hogere westbouw en bescheiden klokkentoren achter het priesterkoor. In de voorgevel bevinden zich drie naast elkaar gelegen toegangsdeuren met een halfronde betonnen luifel. Boven de deuren is een grote (tot onder de daklijn) vensterpartij van glas-in-lood in een betonnen raamwerk aanwezig. De zijgevels zijn identiek opgebouwd. In elke gevel staan zes hoge ramen in een betonnen omlijsting. De achterzijde is geheel blind. De bolwelvende achtergevel wordt in het midden gedomineerd door een klokkentoren op vierkant grondplan en twee absiden, die afgedekt worden door het overstekende zadeldak. De daken zijn gedekt met dakpannen.

1

Waardering Het object is cultuurhistorisch waardevol vanwege zijn historisch-ruimtelijke samenhang, architectuurhistorische, en / of architectonische waarden en/of (cultuur)historische waarden en meer in het bijzonder omdat: Cultuurhistorie  De kerk is van betekenis voor de plaatselijke geschiedenis als uitdrukking van een culturele, ruimtelijke en geestelijke ontwikkeling. Situationele en ensemble waarden  Het object doorbreekt en doet afbreuk aan de historische nederzettingsstructuur. Voor de bouw van de kerk is een gedeelte van de lintbebouwing in de Grotestraat verwijderd en is hier een plein aangelegd dat zich niet voegt in de oorspronkelijke ruimtelijke structuur. Vormgeving en architectonische waarden  De kerk is van architectuurhistorisch/architectonische betekenis in relatie tot de esthetische kwaliteit van het ontwerp. Gaafheid en herkenbaarheid  De kerk bezit een hoge mate van architectonische gaafheid. Het object wekt een oorspronkelijke indruk of heeft veranderingen ondergaan waarbij het oorspronkelijke beeld herkenbaar is gebleven.  Het object is van belang in relatie tot de structurele en/of visuele gaafheid van de stedelijke, dorpse of landschappelijke omgeving. Zeldzaamheid  Het object bezit op lokaal niveau een functionele zeldzaamheid in relatie tot de gaafheid van het object.

 Het object is van belang vanwege het bijzondere materiaalgebruik, de bijzondere detaillering of bijzondere ornamenten.

Waardevolle elementen: • De baksteen architectuur. • De glas-in-lood ramen en de betonvensters.

Uitgangspunten voor wijzigingen aan het object:  Behoud van de historische bouwmassa.  Behoud van de dakvorm en richting.  Behoud van de gevels en waardevolle elementen van de gevels.

Bescherming: Het gehele exterieur van de op de verbeelding aangegeven bouwvlak

2

Kerkenpaspoort • Sint-Michaëlkerk, Berg aan de Maas Adres Plaats

Sint Maartenstraat 1, 6129 CV Berg aan de Maas (gem. Stein)

Eigenaar

Parochiecluster Stein

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Rooms-Katholiek 1957 (huidige verschijningsvorm) Neoromaans Harry Koene, Caspar Franssen 628 1000 m² (conform BAG viewer)

Waardevol U002 Religieuze functie Dorpskern

Architectonische kenmerken De kerk, gewijd aan aartsengel Michaël, staat op een natuurlijke verhoging in het landschap. Rechts van de kerk ligt de lagere school. De kerk is omgeven door plantsoenen. Achter de kerk ligt de begraafplaats. De omliggende bebouwing bestaat uit particuliere woningen. De kerk is een niet-georiënteerde bakstenen neoromaanse kruisbasiliek in romaniserende trant. De fundamenten van de kerk stammen uit 1825, in 1905 werd deze verbouwd en vergroot. In de jaren daarna is de kerk een aantal keer vergroot, de laatste keer was in de jaren ’50 – de kerk groeide toen van 190 naar 628 zitplaatsen. In 1959 werd de kerk zoals deze in de huidige vorm bekend is, ingezegend.

Gebruik & bijzonderheden • • • •

•

•

Niet alle financiële gegevens zijn beschikbaar De pastorie is verkocht. er zijn geen andere kerkelijke bezittingen. Het comité Oogstdankfeesten, Harmonie, comité dodenherdenking, carnavalsvereniging en de scouting hebben kerkelijke betrokkenheid. In de kerk vinden de oogstmis, patroonsfeest, dodenherdenking, de caravalsmis en het vredeslicht plaats. De kerkelijke betrokkenheid en inkomsten zijn zorgwekkend laag, hierover meer in de rapportage.

Waardering beeldbepalend bouwwerk of gebouw Kerngegevens Nummer:

U002

Naam:

RK-St. Michaelskerk

Adres:

Kerkstraat 17

Plaats:

Berg a/d. Maas

Bouwstijl:

Neo Romaans

Kerndatering:

1842, 1905 en 1959

Oorspronkelijke functie:

kerk

Typering Tegen een grotendeels uit de 19de en begin 20ste eeuw stammend, Neo Romaans kerkgebouw werd in 1958/1959 een ruim transept met rechtgesloten koorpartij, toren en sacristie gebouwd. De kerk als geheel kan thans getypeerd worden als een bakstenen kruisbasiliek in romaniserende trant. De toren staat aan de noordzijde van de kerk in de hoek van het transept.

Waardering Het object is cultuurhistorisch waardevol vanwege zijn historisch-ruimtelijke samenhang, architectuurhistorische, en / of architectonische waarden en/of (cultuur)historische waarden en meer in het bijzonder omdat: Cultuurhistorie  De kerk is van betekenis voor de plaatselijke geschiedenis als uitdrukking van een culturele, ruimtelijke en geestelijke ontwikkeling. Situationele en ensemble waarden  Het object is van betekenis als onderdeel van en is ondersteunend aan de historische nederzettingsstructuur, waarvan de oorspronkelijke ruimtelijke structuur nog herkenbaar aanwezig is.  De bouwmassa is ruimtelijk bepalend c.q. markant voor de omgeving en vormt een landmark.  De bouwmassa heeft mede in relatie tot zijn omgeving een bijzondere beleving en is belangrijk voor de identiteit van de omgeving. Vormgeving en architectonische waarden  De kerk is van architectuurhistorisch/architectonische betekenis in relatie tot de esthetische kwaliteit van het ontwerp. Gaafheid en herkenbaarheid  De kerk bezit een hoge mate van (architectonische) gaafheid. Het object wekt een oorspronkelijke indruk of heeft veranderingen ondergaan waarbij het oorspronkelijke beeld herkenbaar is gebleven.  Het object is van belang in relatie tot de structurele en/of visuele gaafheid van de stedelijke, dorpse of landschappelijke omgeving.

Zeldzaamheid  Het object bezit op lokaal niveau een bouwhistorische en functionele zeldzaamheid in relatie tot de gaafheid van het object.  Het belang van het object vanwege het bijzondere materiaalgebruik, de bijzondere detaillering of bijzondere ornamenten  Onder het koor zijn nog archeologische resten aanwezig van middeleeuwse voorgangers van de kerk, waarvan de omvang nog op de kadastrale minuutkaart is aangegeven. De restanten zijn van archeologische en bouwhistorische betekenis en hebben vanwege ouderdom zeldzaamheidswaarde. Waardevolle elementen: • De baksteen architectuur. • De toren. • De natuursteenelementen. • De raam en deuropeningen. • De glas-in-lood ramen.

Uitgangspunten voor wijzigingen aan het object:  Behoud van de historische bouwmassa.  Behoud van de dakvorm en richting.  Behoud van de gevels en waardevolle elementen van de gevels. Bescherming: Het gehele exterieur van de op de verbeelding aangegeven bouwvlak.

Kerkenpaspoort • Kapel van het Bitter Lijden, Stein Adres Plaats

Sint Maartenstraat 1, 6129 CV Stein

Eigenaar

Privé (familie Janssen-Meuleberg)

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Rooms-Katholiek 1972 Modern (zaalkerk) Geurt Pepels 120 196 m² (conform BAG viewer)

Waardevol S207 Religieuze functie Dorpskern

Architectonische bijzonderheden De Kapel van het Bitter Lijden is gelegen in een woonwijk in Stein, op de hoek van Vaart en de Begijnenstraat. De bouw van de kapel is gestart in 1972 en in 1973 werd deze in gebruik genomen. De kapel heeft een nagenoeg vierkante plattegrond met afmetingen van ongeveer 20 bij 20 meter en één afgeschuinde hoek. Het gebouw is opgetrokken uit gele bakstenen en delen van glassteen, en heeft één bouwlaag met een plat dak. Op de buitenmuren zijn kruisjes aangebracht, vergelijkbaar met die van de kruisweg. Het dak wordt gekenmerkt door drie kruisen van neonlicht. Binnenin is de ruimte afgewerkt met een natuurstenen vloer en een houten plafond. De kapel biedt plaats aan ongeveer 200 personen.

Gebruik & bijzonderheden • • • • • •

Financiële gegevens zijn niet beschikbaar, omdat het een privé kapel betreft. De kapel is het enige kerkelijke vastgoed van de eigenaar. Er is één zangkoor dat gebruik maakt van het gebouw om te repeteren. De kapel heeft een bedevaart functie en trekt daarmee een vaste bezoekersgroep. Één keer per maand vindt de biecht plaats. Het aantal vrijwilligers is nog stabiel maar blijft wel een punt van zorg voor de toekomst.

Waardering beeldbepalend bouwwerk of gebouw Kerngegevens Nummer:

S207

Naam:

N.v.t.

Adres:

Vaart 1

Plaats:

Stein

Bouwstijl:

modere bouwstijl

Kerndatering:

1973

Oorspronkelijke functie:

Kapel van 'Het Bitter Lijden van Jezus en Maria', toegewijd aan Theresia Neumann

Typering geschiedenis: Bertha Meuleberg-Meijers (1917 - 1995) woonde met haar gezin in de Steegstraat (huisnummer 14) en leed vanaf 1961 aan gewrichtsreuma. Via een vriendin kreeg zij in 1965 ter geestelijke ondersteuning een boekje over de kort tevoren overleden Thérèse Neumann. De Duitse Thérèse Neumann (1868-1962) werd na een zwaar lijden wonderbaarlijk genezen. Daarna had Neumann meer dan 700 visioenen en mystieke ervaringen, die zij heeft verwerkt in een boekje. Na het lezen van het boekje hield mevrouw Meuleberg een noveen. Op de vierde dag van de noveen hoorde zij klopgeluiden, op de vijfde en zesde dag heeft Thérèse Neumann met haar gesproken. Aan het einde van het noveen, op vrijdag 3 september 1965, had zij tenslotte een verschijning van Thérèse Neumann, stond op uit bed en was genezen: de reumaknobbels op de handen waren weg en ze kon haar knieën weer buigen. Zie vervolg blad 2

Als boete besloot ze haar grote eetlust te matigen en het vele roken op te geven. Neumann had haar in Steinder dialect toegesproken en gevraagd na haar genezing eerst een bedevaart naar haar geboorteplaats Konnersreuth te maken en vervolgens in Stein een kapel te stichten gewijd aan het lijden van Christus en Maria. Sindsdien ging Bertha in de regel elk jaar naar Konnersreuth op bedevaart en werden plannen gemaakt voor het stichten van een kapel. Op 27 maart 1970 gebeurde er echter nog iets wonderbaarlijks in de woning van Bertha aan de Steegstraat 14. Het kruisbeeld in de gang van het huis ging bloeden. Dit verschijnsel raakte via de familie en vrienden verder bekend. Dit leidde tot een cultus die uitgroeide tot een bedevaart naar het huis, waar vereerders samen kwamen. De voortdurende toestroom van mensen legde een sterk beslag op het gezinsleven. De familie had last van een gebrek aan privacy en kwam soms niet meer aan eten toe. 's Avonds was men dikwijls met 30 à 40 personen in huis of op het erf om te bidden. Op 28 mei 1971 hechtte de gemeenteraad goedkeuring aan het verzoek van mevrouw Meuleberg voor de verkoop van grond (ca. 1100 m2; kadastraalnr. B 3490) ten behoeve van een kapel. In september 1973 werd de kapel gebouwd en in gebruik genomen. Het ontwerp was van de Steinder wethouder (1946-1962) en architect Geurt Pepels.

Door de realisatie van de kapel was de devotie voor het bloedende kruis (dat immers elders stond) verminderd. Het kruis kon op verzoek in het huis van de Meulebergs worden vereerd. Destijds kwamen er dagelijks nog wel mensen naar de Steeg waar het kruisbeeld nooit publiek (in de kapel) te zien is geweest, en nog slechts bij uitzondering aan individuele vereerders werd getoond. Beschrijving: De kapel, met een nagenoeg vierkante plattegrond met een afmeting van ca 20 x 20 meter en één afgeschuinde hoek, is opgetrokken uit gele bakstenen en delen van glassteen, is één bouwlaag hoog en afgedekt met een platdak. In de buitenmuren zijn kruisjes (als van de kruisweg) aangebracht. Op het dak staan drie kruisen van neonlicht. Van binnen is de ruimte afgewerkt met een natuurstenen vloer en een plafond van houten delen. De kapel kan circa 200 personen bevatten. In het midden van de kapel staat een stenen altaar met daarop zes kaarsen, een bronzen tabernakel met twee engelen op de deurtjes met daar bovenop een kruisbeeld (in vorm vergelijkbaar met het bloedende kruis) met overhuiving en twee kaarsenstandaards. Onder het altaar staat een gekleurde pietà in gips en achter het altaar bevindt zich een glaswand met een kruisbeeld van ca. 1 meter; voor het altaar staan twee communiebanken.

Waardering Het object is cultuurhistorisch waardevol vanwege zijn historisch-ruimtelijke samenhang, architectuurhistorische, en / of architectonische waarden en/of (cultuur)historische waarden en meer in het bijzonder omdat: Cultuurhistorie • Het pand is van betekenis voor de plaatselijke geschiedenis als uitdrukking van een sociale en geestelijke ontwikkeling • Het object is van betekenis in de herinnering van de plaatselijke bevolking. Situationele en ensemble waarden • Het pand is gelegen aan de Vaart. Aan deze weg, die in de tweede helft van de 19 e eeuw werd aangelegd en enkele solitaire huizen bevatte, ontstond omstreeks de jaren 70 van de vorige eeuw een aaneengesloten bebouwing, samen met de ontwikkeling van de wijk tussen de Heerenstraat en het Houterend. Vormgeving en architectonische waarden • Het pand is van betekenis in relatie tot het ontwerp van het pand, dat is gemaakt door de plaatselijke architect en voormalig wethouder Geurt Pepels Gaafheid en herkenbaarheid • De historische bouwmassa en de gevels zijn gaaf bewaard gebleven. Zeldzaamheid • De kapel is zeldzaam als laat voorbeeld van een devotie en bedevaart locatie

Waardevolle elementen: • Niet van toepassing.

Uitgangspunten voor wijzigingen aan het object: • Behoud van de historische bouwmassa. • Behoud van de dakvorm en richting. • Behoud van de compositie van de gevels.

Bescherming: De bouwmassa en de gevels van het op de verbeelding aangegeven bouwvlak.

Kerkenpaspoort • Protestantse Kerk, Urmond Adres Plaats

Grotestraat 67, 6129 CN Urmond (gem. Stein)

Eigenaar

Protestantse Gemeente Maas- en Beekdal

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Protestants 1686 Classicistisch Ds. T. Otten, Ds. A. Olivier, Ds. H. Hermanni 80 123 m² (conform BAG viewer)

Architectonische bijzonderheden De Protestantse kerk ligt in Oud-Urmond op een heuvel aan de Grote Straat. Het kerkje is in 1685 gebouwd. Het is een wit geschilderde, eenbeukige classicistische kerk met rond gesloten koor, dakruiter en een voorzijde met vlakke topgevel. De kerk is omgeven door een tuin, een kleine begraafplaats en bebouwing en is te bereiken via een hek en trappen naast de pastorie. Het kerkgebouw is een Rijksmonument (nr. 34840), heeft een oppervlakte van ca. 123 m2 en heeft ca. 80 zitplaatsen. De pastorie staat aan de voet van de heuvel.

Rijksmonument 34840 Religieuze functie Dorpskern

Gebruik & bijzonderheden •

•

•

De protestantse gemeente (eigenaar) heeft meerdere kerkelijke bezittingen, met name in Sittard-Geleen De protestantse kerk is pro-actief aanwezig in de regio door bijvoorbeeld betrokkenheid met de voedselbank en de wereldwinkel. De betrokkenheid van vrijwilligers is een punt van zorg. Daarnaast is de koster, die veel taken op zich nam, onlangs met pensioen gegaan en is er nog geen opvolger bekend.

Kerkenpaspoort • Sint-Augustinuskerk, Elsloo Adres Plaats

Op de Berg 9, 6181 GT Elsloo (gem. Stein)

Eigenaar

Parochie St. Augustinus, Elsloo en St. Jozef (federatie) Rooms-Katholiek 1848-1849 Neoclassicistisch J.H.J. Dumoulin 250 449 m² (conform BAG viewer)

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Architectonische bijzonderheden De Augustinuskerk ligt op het hoogste punt van de oude dorpskern van Elsloo. Via een trap leidt een smalle klinkerweg tussen twee oude huizen door en langs het goed onderhouden kerkhof naar de hoofdingang. Om de kerk ligt een kleine, parkachtige groenvoorziening. De kerk zelf is een niet-georiënteerde, drieschepige kerk met één zadeldak over drie schepen. De voorkant ligt op de zuidzijde en is voorzien van een vierkante toren met een balustrade, hoektorentjes en spits, die bijna geheel binnen het schip valt. Een ronde absis sluit de kerk af. De kerk zoals die nu bekend is, is in 1848-49 gebouwd en in de jaren 1963-65 en 2009-10 gerestaureerd. In 2015 is de kerktoren nog uitgebreid gerestaureerd. Het kerkgebouw is een Rijksmonument (nr. 34875), heeft een oppervlakte van ca. 449 m2 en heeft ca. 250 zitplaatsen.

Rijksmonument 34875 Religieuze functie Dorpskern

Gebruik & bijzonderheden •

Onbekend

Kerkenpaspoort • Mariakerk, Elsloo Adres Plaats

Dorine Verschureplein 11, 6181 AS Elsloo Elsloo (gem. Stein)

Eigenaar

Parochie St. Augustinus, Elsloo en St. Jozef (federatie) Rooms-Katholiek 1958-1959 Wederopbouw (zaalkerk) S. Dings 1000 1371 m² (conform BAG viewer)

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Architectonische bijzonderheden De Maria- of Onze-Lieve-Vrouwekerk ligt aan het Dorine Verschurenplein in het centrum van het nieuwe gedeelte van Elsloo. Het Dorine Verschurenplein wordt als markten parkeerplaats gebruikt. Rondom het plein liggen winkels. De kerk sluit het plein af en is door haar grootte prominent aanwezig. De kerk is een niet-georiënteerde bakstenen pseudo-basiliek met een halfronde absis en dakruiter. Er is geen kerktoren. De kerk is in 1958 gebouwd en in 1959 in gebruik genomen.

Waardevol Religieuze functie Dorpskern

Gebruik & bijzonderheden • •

Onbekend Mogelijk strategisch punt in de Transformatievisie Centrum Elsloo

Waardering beeldbepalend bouwwerk of gebouw Kerngegevens Nummer:

E046

Naam:

O.L. Vrouw Vrede des Harten

Adres:

Dorine Verschureplein 11

Plaats:

Elsloo

Bouwstijl:

traditionele bouwstijl

Kerndatering:

1959

Oorspronkelijke functie:

Kerk

Typering Niet-georiënteerde bakstenen pseudo-basiliek met een halfronde absis en dakruiter en zonder toren, uit 1959, gelegen aan het Dorine Verschureplein. Ruimtelijke context De O.L. Vrouwekerk ligt met haar voorfront aan het Dorine Verschurenplein in het centrum van het nieuwe gedeelte van Elsloo. Het Dorine Verschureplein wordt als markt- en parkeerplaats gebruikt. Rondom het plein liggen winkels. De kerk sluit het plein af en is door haar grootte prominent aanwezig. Bouwgeschiedenis De oude aan Sint-Augustinus toegewijde parochiekerk kwam door het graven van het Julianakanaal tussen 1921-1935 aan de rand van het dorp te liggen. Ten behoeve van het kanaal werden 50 huizen gesloopt die rondom de kerk lagen. Na de Tweede Wereldoorlog breidde Elsloo zich sterk uit in oostelijke richting. Het was duidelijk dat er een tweede kerk zou moeten verrijzen, die meer centraal zou liggen. (zie vervolg blad 2)

De Augustinuskerk zou bijkerk worden van het nieuwe Godshuis. Architect Dings onderzocht in oktober 1952 of het mogelijk zou zijn de oude kerk uit te breiden. Dit bleek met het oog op de bodemgesteldheid niet mogelijk. De vraag rees waar deze nieuwe kerk gebouwd moest worden. Parochie en gemeentebestuur hadden elk hun eigen opvatting en konden niet tot elkaar komen. Mgr. Lemmens formeerde in oktober 1953 met goedkeuring van gouverneur Houben een arbitragecommissie die alle argumenten wegende tot een bindend besluit moest komen. Pastoor Bertin en burgemeester Meijer van Elsloo zouden zich hierbij neer leggen. De commissie bestaande uit prof. Keulers van het Grootseminarie te Roermond, deken Steegmans van Meerssen en deputé Peters, bepaalde dat de nieuwe kerk op ‘Brikkenwerk’ diende te verrijzen, de locatie die eerder ook de parochie en de BBC al als beste gekozen hadden. Ondanks tegenstribbelen van de gemeenteraad van Elsloo, werd de kerk hier uiteindelijk gebouwd. In juni 1953 bracht pastoor Berlin architect Dings ter stemming in het kerkbestuur, die hem vrijwel unaniem tot bouwmeester van de nieuwe kerk benoemde. Het bisdom sloot zich bij die keuze aan. Pastoor Bertin pelgrimeerde dat jaar naar Lourdes om zich geestelijk voor te bereiden om zijn taak als bouwpastoor. De aanbesteding vond plaats op 11 maart 1958.

Aannemer Schreurs uit Sittard was de laagste inschrijver met 371.800 gulden. De eerste steenlegging vond plaats op 22 juni van dat jaar. Op 25 oktober 1959 consacreerde Mgr. Moors de kerk. Beschrijvingen van exterieur De op het zuiden gerichte voorgevel van de O.L. Vrouwekerk heeft een inpandige narthex. Een arcade van drie korfbogen – die in alle ramen en boogconstructies terugkomen - geeft toegang tot de narthex. De bogen rusten op vierkante kolommen van Franse kalksteen. Boven de boogconstructie doorbreekt een groot uit drie korfbogen samengesteld raam de gevel. De raamtracering is uit Sibberblok vervaardigd. Narthex en raampartij staan in een korfbogig spaarveld. In de topgevel bevinden zich in ruitvorm gegroepeerd vier kleine raampjes. De topgevel is aan beide zijden uitgemetseld. De uitmetselingen steunen op aanzetstenen van Sibberblok. De gebouchardeerde holwelvende betonnen daklijst is voorzien van een bakstenen muizetandfries. Het schip heeft een met keramische pannen gedekt zadeldak. Op de overgang van schip naar koor staat een open dakruiter die bekroond wordt door een bol met kruis. Links en rechts van de narthex zijn twee met natuursteen omlijste vierkante venstertjes aangebracht. Een dubbele eikenhouten deur met bovenlicht geeft toegang tot de kerk. Twee kleinere deuren vormen zij- ingangen. De zijgevels zijn symmetrisch.

Tegen de westelijke zijbeuk staat echter als een halve achthoek een devotiekapel. De met lessenaardaken gedekte zijbeuken zijn hoog en laten geen ruimte voor een lichtbeuk. De gevels van de zijbeuken worden door vijf ramen doorbroken. Net als in de voorgevel is Sibberblok gebruikt om een eenvoudig maaswerk te maken. Onder de ramen twee en vier zijn de biechtstoelen uitgemetseld. De daklijsten zijn identiek aan die van de voorgevel: een bakstenen muizentandfries met daarboven een betonnen daklijst. Het koor heeft aan elke zijde een laag ‘transept’, dat een beetje buiten de zijbeuk uitsteekt, maar aanzienlijk lager is en met lessenaardaken tegen het koor staat. Boven het lessenaardak heeft het koor twee vensters. Het koor wordt afgesloten door een lagere ingesnoerde absis. Deze heeft een half leien kegeldak. De absis heeft aan elke kant een groot venster. De sacristie staat als een rechthoekig semi-zelfstandig gebouwtje onder een schilddak tegen de westelijke transeptarm. Qua materiaalgebruik en uitvoering is er geen verschil met de rest van de kerk. De vorm van de ramen is echter rechthoekig en niet korfbogig. De kerk is voorzien van twee glas-in-loodramen met Maria-iconografie.

Een raam toont in acht scènes het leven van Maria: de geboorte van Christus te Bethlehem; de visitatie, de annunciatie; de vlucht naar Egypte; de opdracht in de tempel; de kruisdraging; de pietà; Maria tenhemelopneming. Tot slot het gelovige volk dat zijn toevlucht zoekt tot Maria. Onder het raam staat de tekst: O.L.VROUW VD VREDE DES HARTEN. Het andere raam toont in tien scènes hoe engelen, profeten, heiligen, martelaren en gewone gelovigen de kroon dragen waarmee Maria in de hemel gekroond zal worden. De bovenstaande beschrijving is grotendeels overgenomen uit het onderzoek naar wederopbouwkerken in Limburg, uitgevoerd door Monumentenhuis Limburg in 2003.

Waardering Het object is cultuurhistorisch waardevol vanwege zijn historisch-ruimtelijke samenhang, architectuurhistorische, en / of architectonische waarden en/of (cultuur)historische waarden en meer in het bijzonder omdat: Cultuurhistorie  De kerk is van betekenis voor de plaatselijke geschiedenis als uitdrukking van een culturele, ruimtelijke en geestelijke ontwikkeling. Situationele en ensemble waarden  Het object is gelegen aan het Dorine Verschureplein, een oude verzamelplaats voor vee, die vanaf de jaren ’60 van de vorige eeuw het nieuwe centrum van de kern vormt. Vormgeving en architectonische waarden  De kerk is van architectuurhistorisch/architectonische betekenis in relatie tot de esthetische kwaliteit van het ontwerp. Gaafheid en herkenbaarheid  De kerk bezit een hoge mate van architectonische gaafheid. Het object wekt een oorspronkelijke indruk of heeft veranderingen ondergaan waarbij het oorspronkelijke beeld herkenbaar is gebleven. Zeldzaamheid  Het object bezit op lokaal niveau een functionele zeldzaamheid in relatie tot de gaafheid van het object.  Het object is van belang vanwege het bijzondere materiaalgebruik, de bijzondere detaillering of bijzondere ornamenten.

Waardevolle elementen: • De baksteen architectuur en ornamenten • De glas-in-lood ramen • De natuursteenelementen • Het leiendak van de absis • Uitgangspunten voor wijzigingen aan het object:  Behoud van de historische bouwmassa.  Behoud van de dakvorm en richting.  Behoud van de gevels en waardevolle elementen van de gevels.

Bescherming: Het gehele exterieur van de op de verbeelding aangegeven bouwvlak

Kerkenpaspoort • Sint-Jozefkerk, Meers Adres Plaats

Schoolsteeg 1, 6181 NM Elsloo (gem. Stein)

Eigenaar

Parochie St. Augustinus, Elsloo en St. Jozef (federatie) Rooms-Katholiek 1910 Eenbeuker Eg. Joosten 450 616 m² (conform BAG viewer)

Denominatie Bouwjaar Bouwstijl Architect Zitplaatsen Oppervlakte

Architectonische bijzonderheden De Sint-Jozefkerk is gelegen in Groot-Meers aan de Schoolsteeg. Voor de kerk ligt een plantsoen, achter de kerk is een tuinaanleg. Het is een driebeukige kerk met driezijdig gesloten koor en een ongelede toren met schilddak en dakruiter. De kerk is in 1910 gebouwd en in 1923 uitgebreid. De kerk heeft geen monumentale status en is ook niet als ‘waardevol’ opgenomen in het Erfgoedbeleid van de gemeente Stein. Het gebouw heeft een oppervlakte van 616 m2 en heeft 450 zitplaatsen.

N.v.t. Religieuze functie Dorpskern

Gebruik & bijzonderheden •

Onbekend

Waardering beeldbepalend bouwwerk of gebouw Kerngegevens Nummer:

M037

Naam:

N.v.t. RK-St. Josephkerk

Adres:

Jofferenstraat 1

Plaats:

Meers

Bouwstijl:

Eclectisch met voornamelijk neo-gotische stijlelementen

Kerndatering:

1910

Oorspronkelijke functie:

kerk

Typering RK-St. Josephkerk in Meers, daterende uit 1910, met uitbreiding in 1932. In 1910 werd een éénbeukige kerk met dakruiter, ontworpen door E. Joosten, die afkomstig was uit Valkenburg. De kerk verving de houten noodkerk die iets verderop lag in de Schoolsteeg. Voor die tijd gingen de inwoners van Meers naar de kerk in Elsloo. Tot 1932 bleef de kerk van Meers onder de parochie Elsloo rescorteren. Vanaf 1932 is er sprake van een zelfstandig parochie. Direct hierna werd de kerk uitgebreid naar ontwerp van Clemens Hardeman. De kerk kreeg toen zijbeuken en de huidige toren. Gelijktijdig werd het koor vergroot. De niet-georiënteerde kerk bestaat uit een toren in het zuidoosten, een driebeukige schip met zes traveeën in basilicale opzet en een driezijdig gesloten koor met drie traveeën. De ongelede toren heeft een rechthoekig grondplan, twee galmgaten met galmborden aan drie zijden, een schilddak en een dakruiter. Zowel het middenschip als de zijbeuken hebben steunberen. Het koor heeft geen steunberen. Elke travee van het middenschip en het koor heeft een spitsboogvenster, elke travee van de zijbeuken heeft twee spitsboogvensters. De kerk is opgetrokken in baksteen met een plint van ruwe natuursteen blokken. De afdekkingen van de steunberen zijn van hardsteen, evenals de dorpels van de vensters en de omlijsting van de ingangspartij van de toren.

Ook is boven de ingang van de toren een roosvenster aangebracht met natuurstenen venstertracering. De ramen van het middenschip hebben vensteromlijstingen uit lichtrode geprofileerde baksteen. De daken zijn voorzien van natuursteen leien. De vensters zijn grotendeels voorzien van glas-in-lood ramen.

Waardering Het object is cultuurhistorisch waardevol vanwege zijn historisch-ruimtelijke samenhang, architectuurhistorische, en / of architectonische waarden en/of (cultuur)historische waarden en meer in het bijzonder omdat: Cultuurhistorie • De kerk van betekenis is voor de plaatselijke geschiedenis als uitdrukking van een sociale en geestelijke ontwikkeling. • Het object is van betekenis in de herinnering van de plaatselijke bevolking. Situationele en ensemble waarden • De kerk is centraal gelegen tussen de bebouwingsclusters klein Meers en groot Meers die langzamerhand aan elkaar zijn gegroeid. De kerk was hier een van de eerste aanzetten toe. • Het pand heeft mede in relatie tot zijn omgeving een bijzondere beleving en is belangrijk voor de identiteit van de omgeving. De toren vormt een landmark in de kern. Vormgeving en architectonische waarden • Het pand is van architectonische betekenis in relatie tot de esthetische kwaliteit van het ontwerp van het pand. Gaafheid en herkenbaarheid • Het object bezit een hoge mate van architectonische gaafheid. Het object wekt een oorspronkelijke indruk of heeft veranderingen ondergaan waarbij het oorspronkelijke beeld herkenbaar is gebleven. Zeldzaamheid • Het pand bezit een architectonische en typologische zeldzaamheid in relatie tot de gaafheid van het object.

Waardevolle elementen: • De dakruiter op de toren. • De natuursteen leibedekking. • De natuurstenen plint. • De natuurstenen afdekkingen van de steunberen. • De natuurstenen onderdorpels van de vensters. • De natuurstenen omlijsting van de entree van de toren. • De natuurstenen venstertraceringen. • De vensteromlijstingen van geprofileerde rode baksteen. • Het glas-in-lood.

Uitgangspunten voor wijzigingen aan het object: • Behoud van de historische bouwmassa. • Behoud van de dakvorm en richting. • Behoud van de compositie van de gevels. • Behoud van de waardevolle elementen van de gevels. • Bij wijziging/herstel van de ramen en deuren in de gevels is het wenselijk om de oorspronkelijke indeling het materiaalgebruik en de detaillering te behouden. • Behoud van de indeling en het materiaalgebruik van ramen en deuren.

Bescherming: De bouwmassa, de gevels en waardevolle elementen van het op de verbeelding aangegeven bouwvlak.

Bijlage 2 Plan van Aanpak ‘Kerk en Toekomst’

Kerk en Toekomst Plan van Aanpak

Versie 0.3 Adviescommissie “Parochie Berg aan de Maas en de toekomst” Berg en de Maas/Nattenhoven, augustus 2019

Versiehistorie Status en wijzigingen

Versie nr.

Datum

Auteur

0.1

4-06-2019

0.2

14-7-2019

0.3

20-08-2019

0.4

21-08-2019

0.5

26-08-2019

Versie nr.

Datum

0.2

14-7-2019

Leden werkgroep “Kerk en Toekomst” tbv vergadering 16-7-2019

0.3

20-08-2019

Leden werkgroep “Kerk en Toekomst” tbv vergadering 20-08-2019

0.5

26-08-2019

Kerkbestuur tbv bespreking tijdens vergadering op 9 september 2019

M. Wenmekers Aanpassingen nav bijeenkomst werkgroep op 4 juni 2019 Aanpassingen nav bijeenkomst werkgroep op 14 juli 2019 Aanpassingen nav bijeenkomst werkgroep op 20 augustus 2019 Conceptversie tbv distributie aan Kerkbestuur ivm vergadering op 9 september 2019

M. Wenmekers M. Wenmekers M. Wenmekers M. Wenmekers

Distributie

1

Naam

Inhoudsopgave Inleiding……………………………………………………………………………. 3 Aanleiding…………………………………………………………………………. 3 Probleemstelling………………………………………………………………… 4 Swot…………………………………………………………………………………. 4 Missie……………………………………………………………………………….. 5 Doelstelling………………………………………………………………………… 5 Resultaten………………………………………………………………………….. 7 Afbakening………………………………………………………………………… 8 Bijlage 1…………………………………………………………………………….. 9

2

1

Inleiding

Het plan van aanpak “Kerk en Toekomst” is door de werkgroep “Parochie Berg aan de Maas en de toekomst” in samenwerking met pastoor Schwillens uitgewerkt in opdracht van het kerkbestuur van de parochie Berg aan de Maas. In dit plan van aanpak wordt de aanleiding tot de opdracht beschreven, de door de adviescommissie gestelde doelstelling en de adviezen van de commissie aan het kerkbestuur.

2

Aanleiding

Het zal U wellicht niet ontgaan zijn dat de katholieke kerk en daarmee ook de functie van de kerkgemeenschap in zijn algemeenheid de laatste jaren niet meer dezelfde belangrijke en centrale rol heeft gespeeld binnen het dagelijkse leven van een dorpsgemeenschap als voorheen. E.e.a. heeft te maken met een terugval van het aantal praktiserende katholieken, de kerkelijke ontzuiling, en tegelijkertijd heeft dit ook te maken met het feit dat de katholieke kerk op een niet al te positieve manier in het nieuws is geweest. Denk hierbij o.a. aan de negatieve publiciteit naar aanleiding van seksueel misbruik binnen de kerk. Dit heeft geresulteerd in een aantal neergaande trends en ontwikkelingen met name: • Het vertrouwen in de katholieke kerk is teruggelopen; • De kerkgang is de laatste jaren sterk gedaald; • Pastoraal werk is minder zichtbaar geworden binnen de huidige maatschappij; • Financiële situatie van de katholieke kerk is sterk verslechterd; • Veel kerkgebouwen worden al voor totaal andere doeleinden gebruikt dan wel gesloopt. Op grond van dit alles is de centrale rol met de daaraan verbonden verantwoordelijkheid van de katholieke kerk in het geding gekomen.

Ook binnen de parochie van Berg aan de Maas moet helaas geconstateerd worden dat onze kerk een vergelijkbare ontwikkeling doormaakt met als gevolg dat het voortbestaan van de parochie en het in stand houden van het kerkgebouw in het geding komen. Nog afgezien van het verlies voor de katholieke kerk als zodanig betekent dit ook een teloorgang van een stuk Limburgs erfgoed en meer in het bijzonder voor Berg aan de Maas, het verlies van een gezichtsbepalend gebouw voor het dorp. Naast dit alles zien we de kerk als een waardevol cultuurgoed met een rijke historie en zoiets mag nooit verloren gaan! Op grond van deze huidige situatie is in samenwerking met de nieuwe pastoor van onze parochie, pastoor Schwillens, een adviescommissie in het leven geroepen bestaande uit een aantal vrijwilligers die gezamenlijk de handen in elkaar geslagen hebben om de levensvatbaarheid en het voortbestaan van onze parochie een sterke impuls te geven en daarmee de toekomst van de kerkgemeenschap in Berg aan de Maas en Nattenhoven veilig te stellen.

Onder het motto “Parochie Berg aan de Maas en de toekomst” kan men het doel van deze adviescommissie als volgt omschrijven: Het opstellen en implementeren van een strategisch aanpak, uitgewerkt in een plan van aanpak, om kerk en parochie wederom een meer centrale en veelzijdige rol toe te delen, zodat de handhaving van de Limburgse (kerkelijke) tradities, pastorale werkzaamheden en saamhorigheid in de ruimste zin van het woord gewaarborgd blijven voor de toekomst van onze parochie. In bijlage 1 staan de leden van de adviescommissie vermeld.

3

3 • • • • • •

•

•

Probleemstelling Het aantal praktiserend Katholieken is in de loop der jaren sterk teruggelopen. Het imago van de kerk heeft door de misbruikschandalen in de media maar ook door het (vermeende) gebrek aan flexibiliteit bij de kerkdiensten een forse deuk opgelopen. De zichtbaarheid van de kerk in ons dorp is minder zichtbaar en tastbaar. De Katholieke Kerk maakt geen onderdeel meer uit van ons dagelijks leven. Het aantal dopelingen, communicanten en vormelingen loopt terug. De groei van nieuwe parochianen stagneert hierdoor. De vergrijzing onder de parochianen is groot. Het aantal begrafenissen, bruiloften, doopsels, communicanten is in de loop der jaren sterk gedaald. Het verenigingsleven in Berg aan de Maas en Nattenhoven is nauwelijks nog betrokken bij de kerk. Bij thema Heilige Missen, zijn er nauwelijks nog leden van verenigingen aanwezig tijdens de kerkdienst, zelfs als zij een rol vervullen bij de Heilige Mis. Het aantal kerkdiensten in de weekenden is teruggebracht. Afwisselend wordt in de kerk van Urmond en in de kerk van Berg a/d Maas en Nattenhoven een kerkdienst georganiseerd. Het aantal deelnemers aan deze kerkdienst is zeer minimaal en het betreft meestal de oudere generatie. De jeugd is de toekomst. Dit geldt ook voor onze parochie. In het verleden was de samenwerking tussen de basisschool van Berg aan de Maas en onze kerk sterk.