1. Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot.pdf

3. Kansrijk perspectief

Uit het voorgaande blijkt dat er in de omgeving van Chemelot op alle fronten en door alle betrokken partijen hoge ambities liggen. De verschillende ambities passen bovendien niet zomaar op elkaar en kunnen elkaar in de weg zitten. We realiseren ons dan ook dat verwezenlijking van de ambities enkel kan door ze niet tegenover of naast elkaar te zetten. Juist door ze te verbinden met elkaar kan een zo groot mogelijke waardeontwikkeling in het gebied worden behaald. Dit doen we door de afzonderlijke ruimtelijke doelen op een goede manier met elkaar te integreren en in evenwicht te brengen. Dat noemen we meervoudige waardecreatie. Bij ontwikkelingen behalen we hiermee meerwaarde op meerdere vlakken; op sociaal, ecologisch én economisch vlak. Dit kan betekenen dat we de keuze maken om sommige doelen met een en dezelfde oplossing te verwezenlijken, of dat een bepaald doel beter niet in een bepaald deelgebied een plek kan krijgen maar elders omdat de waardes op een ander vlak hiermee te sterk worden geschaad. Hoe we dit doen in het gebied rondom Chemelot, welke keuzes we maken voor de toekomst, en hoe de toekomst er dan uit kan komen te zien beschrijven we in dit hoofdstuk. Om meervoudige waardecreatie te realiseren stellen we drie principes centraal, die zorgen voor een integrale aanpak en (letterlijk) ruimte scheppen voor de aanwezige ambities.

30

Principe 1 | Creëer sterke ruimtelijke structuren De ruimtelijke basis wordt gevormd door de aanwezige structuren, zoals de hoofdwegenstructuur of ecologische verbindingen waarover mensen en dieren zich door het gebied bewegen. We versterken het netwerk van bestaande ruimtelijke structuren. Deze versterking gebeurt enerzijds door het behouden van aanwezige waardevolle structuren, anderzijds door het aanvullen van de ontbrekende schakels, en het leggen van nieuwe verbindingen. Met het versterken van de ruimtelijke structuren zorgen we voor een groot deel van de beoogde waardecreatie.

Voorbeeld van dit principe is het versterken en verbinden van de ecologische structuren in het gebied. Maar even zo goed het ontwikkelen van een snel en comfortabel fietsnetwerk.

31

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

principe principe12 | | Creëer Kies voor sterke duurzaam ruimtelijke ruimtegebruik structuren

principe principe 2 2| Kies | Kies voor voor duurzaam duurzaam ruimtegebruik ruimtegebruik

principeprincipe 3 | Verweven 2 | Kieswaar voorhet duurzaam kan en scheiden ruimtegebruik waar het moet

Principe 2 | Kies voor duurzaam ruimtegebruik

Principe 3 | Verweven waar het kan en scheiden waar het moet

Bij nieuwe ontwikkelingen kijken we eerst naar de mogelijkheid van duurzaam en meervoudig ruimtegebruik. Bij duurzaam ruimtegebruik worden oplossingen bedacht waarbij primair gebruik gemaakt is van een bestaande functie en bestaand ruimtegebruik of nieuwe gecombineerde functies in één en dezelfde ruimte. We benutten bijvoorbeeld bestaande bebouwing en sturen op hergebruik boven uitbreiding en nieuwvestiging.

Om te komen tot meervoudige waardecreatie laten we functies en doelen zoveel mogelijk met elkaar in interactie komen, door ze te verweven. Alleen wanneer het niet anders kan kiezen we ervoor om functies te scheiden. De toepassing van dit mechanisme op ruimtelijk gebied, waarbij verweving van functies en doelen wordt gestimuleerd, biedt het perspectief dat meer afzonderlijke doelen kunnen worden verwezenlijkt juist door ze met elkaar in verbinding te brengen.

Goed voorbeeld hiervan is het streven om het industriepark maximaal in te zetten c.q. benutten voor ontwikkeling van de circulaire chemische economie. Of het maximaal gebruik maken van daken voor de opwek van zonne-energie.

Een voorbeeld van ‘verweven waar het kan’ is de beoogde herstructurering van bedrijventerrein Kerensheide, waar het creëren van nieuwe kansen voor (circulaire) bedrijvigheid gecombineerd kan worden met het versterken en verbinden van de groenstructuur rond Stein, het realiseren van nieuwe recreatieve routes en het verbeteren van de leefomgeving. ‘Scheiden waar het moet’ geldt bijvoorbeeld voor risicovolle activiteiten die geconcentreerd worden in het centrale deel van de Chemelot site.

32

principe 3 | Verweven waar het kan en scheiden waar het moet

33

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Bestaand

Toekomstbeeld

Chemelot site (bedrijven met zwaardere milieubelasting) Chemelot site (bedrijven met lichtere milieubelasing)

De principes die verwoord zijn in de vorige paragraaf geven richting aan de toekomstige bestemming en invulling van de ruimte. We verplaatsen ons als het ware naar 2040 en verbeelden wat we dan voor ons zien vanuit een wervend perspectief. Vandaaruit zijn de keuzes opgesomd die we nu maken om de visie te verwezenlijken. De ruimtelijke keuzes die we maken voor de toekomst van de omgeving van Chemelot geven op een integrale manier invulling aan de doelen die er zijn voor het gebied waardoor er meervoudige waardecreatie kan ontstaan. De keuzes zijn daarom ook richting gevend voor de ontwikkeling van het gebied en voor het borgen en versterken van bestaande waarden. Deze hier ‘genomen richtinggevende’ principekeuzes worden pas definitief na uitwerking van de opgaven benoemd in de ontwikkelstrategie.

Met de huidige kennis en opbrengst van het gezamenlijk proces zijn de ideeën zorgvuldig in samenhang bekeken en verbeeld in een toekomstbeeld. Het toekomstbeeld is zeker geen vastomlijnd en definitief plan, maar bevat een schematische weergave van de toekomstige ruimtelijke indeling van het gebied. Het toekomstbeeld is tegelijkertijd ook niet vrijblijvend. De verschillende keuzes hangen bovendien met elkaar samen. Het inspireert, nodigt uit en geeft richting aan toekomstige gebiedsontwikkeling en voor het borgen en versterken van bestaande waarden.

huidige Brightlands Chemelot Campus bestaande zonnevelden woongebied centrumvoorzieningen en oude kernen bestaand bedrijventerrein open, overwegend agrarisch gebied Rivierpark Maasvallei oude maasmeander Graetheidebos (restanten) > incl. Lexhy laanstructuren groen, stedelijk uitloopgebied doorzichten op het achterliggend landschap (indicatief)

Nieuw herstructurering bestaande bedrijventerreinen uitbreiding Brightlands Chemelot Campus, fase 1 uitbreiding Brightlands Chemelot Campus, fase 2 uitbreiding woongebied Bramert Noord transformatie opgave centrum Geleen multimodale corridor kleinschalige dorpsmantel ‘A2-parkway’ bovenlokale verkeersstructuren in het groen Recreatief en utilitair fiets- en wandelroutenetwerk ringontsluiting Chemelot

34

35

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot Born

Sittard

Limbricht Guttecoven

Obbicht

Het toekomstbeeld is uiteengelegd in onderscheidende structuren en deelgebieden. Ook is een aantal thema’s specifiek uitgewerkt. • • • • • • • • • • • •

Ecologische structuren Infrastructuur en mobiliteit Energie Chemelot site Milieu Bedrijventerreinen Woongebieden Graetheide Stad-landzone Omgeving Stein Omgeving Geleen Omgeving Beek

Einighausen

Graetheide

Lindenheuvel Geleen Berg aan de Maas

Urmond

Neerbeek

Stein

Beek

Elsloo

36

37

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot 4

Ecologische structuren Toekomstbeeld 2040 In 2040 is de robuuste, ecologische verbinding tussen Rivierpark Maasvallei en de Geleenbeek en Rode beek via het Limbrichterbos en stad-landzone De Graven compleet gemaakt door de aanleg van landschapselementen, (natte) bosgebieden en de versterking van de ecologische waarde van de bestaande bosgebieden. Een versterkte ecologische corridor ten zuiden van het dorp Graetheide maakt onderdeel uit van deze ecologische verbinding. Barrières zoals A2, Julianakanaal en N276 zijn geslecht door faunapassages aan te leggen waardoor fauna een vrije doorgang kan hebben. Parallel hieraan is ook de recreatieve ontsluiting van natuur en landschap verbeterd. De invulling van het gebied met een agrarische functie (die in de loop der jaren steeds meer natuur-inclusief is geworden) zorgt niet alleen voor het behoud van openheid en ruimte, maar versterkt tevens het ecologisch functioneren van het gebied. In het zuidelijk deel van het coulisselandschap Graetheide en de stad-landzone zijn de ecologische waarden eveneens versterkt door onder andere de aanleg van kleine bosjes, bloemrijke akkerranden en laanstructuren. Zodat ook aan deze zijde de ecologische verbinding tussen Geleenbeek/Heuvelland en Rivierpark Maasvallei is versterkt. Hetzelfde geldt voor de verbinding tussen Heuvelland en Rivierpark Maasvallei ten zuiden van de kernen Beek en Elsloo.

Groenstructuren in het stedelijk gebied sluiten hier goed op aan en dragen bij aan het creëren van doorlopende groene verbindingen.

Keuzes We versterken de ecologische verbindingen tussen het Rivierpark Maasvallei, het Geleenbeekdal en het Heuvelland door de versterking van het ecologisch netwerk van bosgebieden, (kleinschalige) landschapselementen en natuur-inclusieve landbouw.

38

8

3

Voor elke verbinding/deelgebied kunnen een aantal concrete keuzes worden gemaakt waarvan enkelen hun oorspong vinden in de Landschapsverkenning (oktober 2019): Verbinding Rivierpark Maasvallei – Limbrichterbos 1. We maken ruimte voor vernatting en verbreding van het Kingbeekdal. Het creëren van natte biotopen versterkt niet alleen de ecologisch diversiteit maar vergroot ook het waterbergend vermogen en het toeristisch-recreatief potentieel van het gebied. 2. We vormen de, ten zuiden van Graetheide, strakke en eenvormige groenstructuur om tot een meer biodiverse zone, met meer openingen en een meer geleidelijke overgang van (bos)rand naar het open velden (waar natuur-inclusieve landbouw bedreven wordt). 3. We grijpen de ontwikkelingen aan de Parkway A2 aan om de faunapassage te vergroten en meer geschikt te maken voor de passage van grote zoogdieren tussen de Maasvallei en Limbrichterbos (zoals reeën). 4. We vergroten de biodiversiteit in het Grasbroek door een herstel van de oude moerassige situatie met een duidelijk onderscheid tussen hoge en lage delen. Met een verbeterde hydrologische situatie wordt zowel de ecologische- als de waterkwaliteit verbeterd. Verbinding Parkway A2 – Limbrichterbos – Geleenbeekdal 5. We grijpen het inpassingsconcept van de Parkway A2 aan om het (nieuwe) snelweggroen op te nemen als ecologische verbinding tussen de verspreide boskernen (o.a.

het Lexhybos). 6. We maken ruimte in het agrarische landschap rondom het Lexhybos en parallel aan de Urmonderbaan voor brede en robuuste ecologische zones en natuur-inclusieve landbouw. Hierdoor wordt de geschiktheid voor grote zoogdieren vergroot.

7. We nemen de reeds aanwezige routes voor langzaam verkeer als uitgangspunt voor het vergroten en versterken van de ecologische verbinding tussen het Hof van Limburg en het Geleenbeekdal. Hiermee creëren we tevens een aantrekkelijke inpassing en uitloopgebied voor de aangrenzende wijken. 8. We nemen de nieuwe dorpsmantels van Limbricht en Einighausen nadrukkelijk op in de ecologische verbindingszone door agrarische percelen in te zetten voor de aanleg van fruitboomgaarden, heggen en andere cultuurhistorisch verantwoord groen en maken de dorpsmantels onderdeel van de brede ecologische zones en natuurinclusieve landbouw. Dit gaat gepaard met een hoogwaardige faunapassage van de Urmonderbaan. Groene gordel Urmond-Stein 9. We grijpen de stedelijke uitbreiding Bramert-Noord aan om de kern van Urmond af te ronden met een afwisselende groene mantelzone, met plek voor kleine landschapselementen en kleinschalige en natuur-inclusieve landbouw (met buurtfunctie). 10. We zetten de inpassing van de Parkway A2 in om het stenige/harde oostelijke grensgebied tussen Urmond en Stein om te vormen tot een robuuste, volwaardige groene zone en, mede door de aanwezigheid van een (snel)fietsroutes, een hoogwaardig recreatief uitloopgebied. 11.

We benutten de mogelijkheid om met de herstructurering van bedrijventerrein Kerensheide meer kwalitatieve groene ruimte te creëren en de verbinding tussen het Heidekamppark en het Steinerbos te versterken en te verfijnen. 12. We zetten cultuurhistorische elementen zoals de landweer, de Pasveersloot en de terreinen rondom Kasteel Stein in om de duiding van de zuidrand van Stein te versterken en deze op te nemen in een afwisselende, en recreatief goed doorwaadbare mantelzone.

2 1

7 5

Geleenbeekdal 6

9

Rivierpark Maasvallei

10

11

12

Heuvelland

39

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

centrum Obbicht

centrum Sittard

centrum Limbricht

Infrastructuur en mobiliteit Toekomstbeeld 2040

Fiets en openbaar vervoer

In 2040 is het mobiliteitsbewustzijn van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties gegroeid en is het aandeel duurzame en gezonde mobiliteit toegenomen. Met behulp van gedragsbeïnvloeding, mobiliteitsmanagement en smart mobility is ingezet op het spreiden van het auto- en vrachtverkeer en het stimuleren van duurzame vervoerwijzen. Werkgevers en werknemers kiezen bewust of reizen noodzakelijk is of op een ander tijdstip mogelijk is en welk vervoersmiddel ze hiervoor gebruiken. Door deze ingrepen is de mobiliteit sinds 2016 slechts met 5% gegroeid waarmee de noodzaak tot het nemen van fysieke maatregelen beperkt is. De noodzakelijke infrastructurele verbeteringen om te zorgen voor een goede verkeersafwikkeling zijn gerealiseerd.

Er zijn goede fietsverbindingen gerealiseerd tussen kernen en voorzieningen en wandelpaden in de woongebieden. Daarnaast zorgt de aanwezigheid van een fijnmazig en flexibel collectief vervoerssysteem ervoor dat iedereen kan deelnemen aan de maatschappij.

De verschillende netwerken: fiets, openbaar vervoer, buis, spoor, water, en weg zijn versterkt en in samenhang beschouwd en ontwikkeld. Dit geldt voor woon-werkverkeer, recreatief verkeer en goederenvervoer.

Mobiliteitsbewustzijn Alle grote werkgevers waaronder Chemelot hebben een bijdrage geleverd aan het verduurzamen van de personenmobiliteit. Zij stimuleren hun medewerkers om gebruik te maken van duurzame vervoerwijzen door het gebruik van de e-bike, fiets en OV te stimuleren en hun reisbewegingen te beperken door thuiswerken te faciliteren. Hierdoor is een belangrijk bijdrage geleverd aan het verbeteren van de verkeersafwikkeling in de regio voordat fysieke maatregelen nodig waren. Ook in andere delen van de Westelijke Mijnstreek laat men bewust de auto regelmatig staan. De inwoners van het gebied leveren daarmee een positieve bijdrage aan het verminderen van verkeersdrukte.

Snelle fietsroute Sittard – Geleen – Beek – MAA – Maastricht Op de Rijkswegboulevard in Sittard-Geleen is meer ruimte geboden aan de fiets en het openbaar vervoer. Dit door aanpassing van de verkeerslichten waardoor de wachttijd voor fietsers aanzienlijk is verminderd. En waar mogelijk door meer ruimte te maken voor de fiets en de bus waardoor de auto te gast is op deze route. Snelle fietsroute Chemelot (Campus) – Geleen centrum – Parkstad Verbinding tussen de Chemelot (Campus)17 met het centrum van Geleen en de stations Geleen Lutterade en Geleen Oost. Ook de gebiedsontwikkeling Glanerbrook als regionaal sportcentrum ligt aan de route. Via hier is de Geleenbeekroute richting Parkstad verbonden met de campus waarbij voldoende aandacht is besteed aan veiligheid en het combineren van voetgangers en fietsers. Bij het ontwerp van de fietsaansluiting bij gate 3 is rekening gehouden met het kruisend vrachtverkeer. Snelle fietsroute Beek – Stein – Chemelot Campus Aan de westzijde van Chemelot is vanaf het station Beek-Elsloo een snelle fietsroute gerealiseerd naar de campus. Deze route is ook aangesloten op het fietsnetwerk naar Genk (Kolenspoor) met een goede verbinding over de Maas.

17 De openbare route houdt op bij de poort. Alleen Chemelot (campus) medewerkers die de juiste veiligheidsinstructie hebben gevolgd, mogen gebruik maken van de fietsroutes op Chemelot.

40

centrum Beek

Snelle fietsroute Chemelot Campus – Sittard station en centrum De verbinding tussen de Chemelot Campus en het station en centrum van Sittard is geoptimaliseerd. Een goede, directe en snelle fietsroute tussen Sittard en Chemelot Campus heeft een bijdrage geleverd aan het verhogen van het fietsgebruik in de regio. De hoofdroute is optimaal aangesloten op de diverse bestemmingen nabij (Chemelot gate 1 en 3, Lindenheuvel en de Sportzone) en in de tracékeuze zijn het recreatieve meekoppelkansen benut.

Geleenbeekdal

Aansluiting snelle fietsroutes op routes Chemelot site en campus Om het fietsgebruik te stimuleren, hebben partijen ervoor gezorgd dat de openbare routes in de regio aansluiten (via de gates) op de niet openbare routes op de site en richting de campus waarbij gekozen wordt voor veilige en directe routes voor de fiets. Zo is in 2040 het snelle fietsroutenetwerk in de Westelijke Mijnstreek gereed met verbindingen vanuit Maastricht via Beek en Stein, Sittard en Parkstad naar de diverse gates van Chemelot. Regionale en lokale fietsverbindingen takken aan op deze hoofdroutes. Zo worden de stations Sittard, Geleen-Lutterade, Geleen Oost en Beek-Elsloo, woonen werkgebieden en het centrum van Geleen ontsloten. Bovendien vinden we bij deze stations mobiliteitshubs: locaties waar (deel) mobiliteit, fiets en collectief vervoer samen komen. Om het gebruik van deelfietsen te stimuleren, is medewerking van bedrijven in deze omgeving een belangrijke voorwaarde. Het netwerk van recreatieve routestructuren tussen Rivierpark Maasvallei, het Heuvelland en Parkstad is versterkt als onderdeel van het Euregionale netwerk. We hebben hiermee ook directe, goede fietsverbindingen voor bewoners en scholieren richting de stad gecreëerd. Zo is tussen de Maasdorpen en Graetheide een directe, goede en aantrekkelijke fietsverbinding aangelegd voor bewoners en scholieren richting Sittard en Geleen.

centrum Geleen

Rivierpark Maasvallei

Station Transport Hub Fietsroutes Recreatief/utilitair

centrum Stein

Fietsroute door de Chemelot Site centrum Beek

Snelfietsroute Entree tot de Chemelot Site en de Campus

centrum Elsloo

Heuvelland

41

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot Hasseltsebaan Julianakanaal

Ook het openbaar vervoer levert een bijdrage aan de multimodale bereikbaarheid van de Campus voor studenten, medewerkers en bezoekers. Het regionaal openbaar vervoernetwerk in Zuid-Limburg, met directe verbindingen tussen de belangrijke knooppunten van openbaar vervoer, regionale voorzieningen en (binnen) steden, ook over de grenzen van de regio heen is versterkt (naar Eindhoven, Aken, Luik en Genk/Hasselt). Chemelot heeft een goede aanhaking op dit netwerk. De ringbuslijn van en naar de Campus zorgt tevens voor een goede OVverbinding met de omliggende kernen Stein, Urmond, Geleen en Sittard. Nieuwe innovatieve vervoersvormen zijn hiervoor ingezet. Dit biedt, bij toenemend gebruik, kansen om het OV-netwerk in de regio verder te versterken waarmee de OV-bereikbaarheid wordt vergroot. Ook de Campus kan hiervan profiteren. Daarnaast is een carpoollocatie gerealiseerd nabij een toe- en afrit van de A2. Zodoende wordt het verkeer uit de regio gebundeld zodat minder voertuigen in de richting van Eindhoven, Heerlen en Maastricht rijden.

Logistiek In 2040 zien we dat er ingezet is op de modal shift van goederen vervoer. Er is bewust ingezet om meer over het water, spoor en buis te vervoeren. De inzet van een logistiek makelaar heeft z’n vruchten geworpen. In de haven van Stein is de verlaadcapaciteit verruimd ten gunste van Chemelot en is de bestaande ruimte zo efficiënt mogelijk gebruikt. Dit is gebeurd als onderdeel van een samenhangende visie op de havens in de regio. Bovendien is een multimodale corridor18 gerealiseerd welke tot een verbetering van de leefkwaliteit m.b.t. veiligheid, geluid en minder verkeersoverlast heeft geleid.

Vervoer over spoor speelt nog steeds een belangrijke rol. Door verdere elektrificatie van met name het toeleidende baanvak naar Chemelot en de Maaslijn is de CO2 uitstoot en het geluidseffect gereduceerd. Bovendien zijn, daar waar nodig, voor de doorstroming en veiligheidsaanpassingen uitgevoerd aan het spoor waaronder aan het emplacement Sittard. Daarnaast heeft het onderzoek naar de uitbreiding van de Rail Terminal Chemelot er toe geleid dat bedrijven op Chemelot gestimuleerd zijn om hier vaker gebruik van te maken. De spooraansluiting van de terminal is verbeterd om de capaciteitsvergroting te kunnen realiseren. Ook zijn afspraken gemaakt over “openingstijden/beschikbaarheid” van de terminal zodat overlast door vrachtwagenparkeren in de omgeving is voorkomen. Nabij knooppunt Het Vonderen is een mobiliteitshub gerealiseerd voor vrachtverkeer waardoor chauffeurs in alle veiligheid kunnen overnachten, rusten, eten en wassen. De aanpak van de Rail Terminal en de mobiliteitshub Het Vonderen hebben er toe geleid dat er geen overlast door vrachtwagenparkeren meer is in de omgeving van Chemelot, zoals op de Kampstraat, en de kwaliteit van de openbare ruimte op en rond de bedrijventerreinen is verbeterd. Het aandeel van het vervoer via de weg is sterk afgenomen ten gunste van het gebruik van buisleidingen.

In de afgelopen 20 jaar is optimaal gebruik gemaakt van de reserveringstroken die voortvloeien uit de Structuurvisie Buisleidingen. Zo is de Deltacorridor tussen Rotterdam – Chemelot en het Ruhrgebied gerealiseerd. Knelpunten zijn opgelost en is Chemelot beter aangesloten op Antwerpen. Daarnaast zijn de mogelijkheden voor verdere optimalisatie van vervoer via buis onderzocht.

Infrastructuur en gemotoriseerd verkeer

Middenweg

A2

In 2040 is de verkeersveiligheid verbeterd doordat zoveel als mogelijk knelpunten zijn aangepakt door bijvoorbeeld het ontvlechten van verkeersstromen. De doorstromingsknelpunten bij het knooppunt Urmonderbaan – Oude Postbaan en het kruispunt Urmonderbaan en Burgemeester Lemmensstraat zijn aangepakt om de afwikkelcapaciteit van de N294 te verbeteren. Hierbij is ook het knelpunt bij Gardenz opgelost. De infrastructurele uitwerking van deze locaties is in een ruimtelijke uitwerking vormgegeven, in samenspraak met de ontwikkelingen van de Chemelot Campus. Waaronder aansluiting van de 4e afslag rotonde bij Van der Valk. De doorstroming is ook verbeterd door de aanleg van een rotonde bij gate 7. Gemotoriseerd verkeer heeft een belangrijk impact op de omgeving in de vorm van geluid en luchtkwaliteit. In 2040 is het aantal elektrische c.q. waterstof (vracht)auto’s toegenomen waardoor het positief effect in termen van geluidsbelasting terug te zien is. Mede door het gebruik van stiller asfalt en voorzieningen als geluidschermen is de geluidimpact gereduceerd.

Oude Postbaan Urmonderbaan

Rijksweg

GATE 4

Multimodale corridor

GATE 3

GATE 1 GATE 2

Rail Terminal Chemelot

GATE 5

Kerenshofweg

A76

GATE 6

Haven Stein

GATE 7

Station snelweginfrastructuur regionale infastructuur spoorlijn

18 Een multimodale corridor is een logistieke verbinding tussen de Chemelot site en Haven Stein voor de aan- en afvoer van (circulaire) grondstoffen en producten, De corridor is geschikt voor een of meerdere modaliteiten. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de multimodale corridor, waarbij allerlei verschillende modaliteiten worden onderzocht: te denken valt aan buis, spoor, weg, transportbanden en dergelijke.

haven Stein Entree tot de Chemelot Site

GATE X

A2

42

43 A76

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot HD Gas

HD Gas

Keuzes Mobiliteitsbewustzijn Er is ingezet om de werknemers van de Chemelot bedrijven en andere bedrijven in de regio op een andere manier van en naar hun werk te laten gaan. Fiets en openbaar vervoer • We versterken de aantrekkelijke recreatieve routestructuren tussen Rivierpark Maasvallei en Heuvelland als onderdeel van het Euregionale netwerk. We creëren hiermee ook directe, goede fietsverbindingen voor bewoners en scholieren richting de stad; • We realiseren snelle fietsroutes met verbindingen vanuit Maastricht via Beek en Stein, Sittard en Parkstad naar de diverse gates van Chemelot. Regionale en lokale fietsverbindingen takken aan op deze hoofdroutes. Zo worden de stations Sittard, Geleen-Lutterade, Geleen Oost en Beek-Elsloo, woon- en werkgebieden en het centrum van Geleen ontsloten; • We sluiten de routes in de regio via de gates aan op de routes op de site en richting de campus waarbij gekozen wordt voor veilige en directe routes voor de fiets; • We maken mobiliteitshubs van de stations Sittard, GeleenLutterade, Geleen Oost en Beek-Elsloo en rond de A2: locaties waar (deel)mobiliteit, fiets en collectief vervoer samen komen; • We haken aan op een verbeterd regionaal OV-netwerk.

Logistiek Het realiseren van een modal shift voor logistiek door uitvoering te geven aan de volgende plannen en projecten: • Optimalisatie haven Stein voor Chemelot en de realisatie van de multimodale corridor; • Aanleg buisleidingen in reserveringsstroken Structuurvisie Buisleidingen en onderzoek naar mogelijkheden voor verdere optimalisatie van vervoer via buis; • Optimalisatie gebruik spoor door verdere elektrificatie en aanpassingen ten behoeve van doorstroming en veiligheid. En verbeteringen emplacementen en Rail Terminal Chemelot. Weg We realiseren aanpassingen aan de weginfrastructuur ten behoeve van de doorstroming en verkeersveiligheid. • De aanleg van een ongelijkvloerse kruising op de Urmonderbaan; • Aanpassen van het kruispunt Burgemeester Lemmensstraat / Urmonderbaan; • Aansluiting 4e afslag bij rotonde Van der Valk; • Aanleg van een rotonde bij gate 7; We verminderen de milieu impact van het vervoer door elektrificatie.

ARG (etheen) HD Gas

PRB (nafta)

HD Gas

HD Gas

DPO (defensie) + HD Gas

HD Gas

NL

HD Gas

BE

Air Liquide Leidingstroken Haven

PALL (nafta)

DPO (defensie)

PALL (nafta) Elektriciteitsnetwerk Hoogspanningsstation Bestaande 150kV hoogspanningsleidingen (bovengronds) Toekomstige te verwijderen 150 kV hoogspanningsleidingen (bovengronds) Toekomstige nieuwe 150kV hoogspanningsleidingen (ondergronds) 380 kV leiding

Buisleidingennetwerk (indicatieve ligging) Bestaande (hoofd)buisleidingen Reserveringsstrook Structuurvisie Buisleidingen NB. De reserveringsstroken volgen niet altijd het verloop van de bestaande leidingen maar kiezen een gunstiger verloop op onderdelen.

44

HD Gas

pm MVC + ARG (etheen) Air Liquide

HD Gas

45

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Energie Toekomstbeeld In 2040 wordt een aanzienlijk deel van de elektriciteitsbehoefte van het stedelijk gebied opgewekt door zonnepanelen op daken en parkeerterreinen. Dat zal ook zo zijn op veel daken en parkeerterreinen op Chemelot. Daarnaast wordt onder voorwaarden duurzame elektriciteit opgewekt op landbouwgrond in de in 2021 aangewezen zoekgebieden. Tot 2030 is in het kader van de RES ruimte voor windenergie uitgesloten binnen het gebied van deze gebiedsvisie. Richting 2050 blijven we de technologische ontwikkelingen volgen om waar mogelijk en wenselijk te voldoen aan de hogere ambitie voor 2050. Chemelot en Zuid-Limburg wordt in 2040 in haar energiebehoefte voorzien door aansluiting op (grensoverschrijdende) energienetwerken waarvoor de noodzakelijke infrastructuur (koolstofdioxide, waterstof, overige buisleidingen en 380 kV) is aangelegd waar de bestaande infrastructuur er niet in voorzag en is ook ruimte gereserveerd voor verzwaring bij de schakelstations en nieuwe verbindingen. Van belang is dat de nieuwe buisleidingen en elektriciteitsleidingen voldoende ruimte hebben om aan te sluiten op Chemelot.

Een aanzienlijk deel van de woningen en gebouwen is goed geïsoleerd en krijgt elektriciteit en warmte uit duurzame bronnen. Als onderdeel van een systeem van meerdere bronnen (warmtenet, ‘all-electric’, hernieuwbaar gas, hybride) wordt de restwarmte van Chemelot ingezet voor de warmtevraag van het omliggende stedelijk gebied (het Groene Net). Hiervoor is vanaf de aansluiting bij bedrijventerrein Krawinkel de benodigde (ondergrondse) infrastructuur aangelegd en ook een nieuwe aansluiting richting Maastricht. Keuzes • Richting 2030 wekken we energie op door zonnepanelen op daken en parkeerterreinen en benutten we de restwarmte van Chemelot voor de verwarming van het stedelijk gebied. En waar mogelijk en wenselijk op landbouwgrond in de in 2021 aangewezen zoekgebieden. Richting 2050 blijven we de technologische ontwikkelingen volgen om waar mogelijk en wenselijk te voldoen aan de hogere ambitie voor 2050.

Zonne energie Grootschalig zon op daken (zoekgebied) Zon op landbouwgrond (zoekgebied) Zon op parkeerterreinen en braakliggende gronden (zoekgebied) Zon op bedrijventerrein (zoekgebied) Zon op onbenutte terreinen (zoekgebied) Aansluitpunt restwarmte

Bron: RES 1.0 Zuid-Limburg, Zoekgebieden sub-regio Westelijke Mijnstreek (juli 2021)

46

47

cultuurhistorisch cluster o.a. loonhal, watertoren, constructiewerkplaats,

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Chemelot Site19 Toekomstbeeld Anno 2040 is Chemelot getransformeerd van een hoogwaardig chemisch industrieterrein gebaseerd op fossiele grondstoffen naar een circulaire site. Hiervoor zijn de waardeketens uit 2021 verduurzaamd en aangevuld met nieuwe waardeketens bestaande uit bedrijven die secundaire grondstoffen omzetten in herbruikbare grondstoffen als ook bedrijven die mede zorgdragen voor elektrificatie van bedrijfsprocessen. Chemelot is hiervoor selectief geweest in welke bedrijven zich konden vestigen. De in de keten benodigde bedrijvigheid voor de verzameling, verwerking en opslag van afvalstoffen (upstream bedrijvigheid) heeft een plek op afstand gevonden buiten het gebied van deze gebiedsvisie. In 2040 functioneert Chemelot nog steeds als één inrichting doordat bedrijven en/of installaties binnen de keten aan elkaar zijn verbonden waarbij het product van de ene installatie dient (of kan dienen) als grondstof voor de andere. Daarnaast kent Chemelot nog steeds een inwaartse zonering waarbij (nieuwe) bedrijven met een grotere impact op de leefomgeving van bijvoorbeeld geluid en/of veiligheidsrisico in ‘het hart’ van het Industrial Park zijn gesitueerd. (Nieuwe) bedrijven met een kleinere impact op de omgeving zijn gelegen dichter bij de

Mauritsdeponie

randen van de site. Hier bevinden zich bedrijven die een technische, functionele en/of organisatorische binding hebben met Chemelot en de circulaire keten versterken doordat zij de producten van Chemelot verder verwerken richting eindproducten (downstream). Deze werken deels als afscherming richting de omliggende woonwijken. Bij nieuwe ontwikkelingen op de site zijn maatregelen meegenomen die de veiligheid van de omgeving hebben vergroot en de impact ten aanzien van de milieu-aspecten geluids- en lichthinder en lucht-, water- en bodemkwaliteit hebben verminderd. (zie ‘milieu en veiligheid’). Aan de noordwestzijde van de site bevindt zich de campus. Deze heeft zich uitgebreid. De kenniseconomie presenteert zich hier duidelijk aan de buitenwereld door haar ligging aan de A2 te benutten als representatieve zijde. Op sommige plaatsen is het mogelijk om een doorkijk te hebben op de site. Bijzonder aandacht is besteed aan het van buitenaf zichtbaar maken van de Mauritsdeponie en de op de site of aan de randen aanwezige cultuurhistorische objecten en landmarks, te weten Loonhal, watertoren, constructiewerkplaats, Centraal Laboratorium en koeltorens.

Keuzes • We optimaliseren het ruimtegebruik op Chemelot waardoor de site beter benut wordt voor de bedrijven in de keten en de campus en we zijn selectief in welke bedrijven een plek krijgen op Chemelot; • We handhaven de inwaartse zonering van Chemelot met in het centrum van het Chemelot terrein bedrijven met de zwaarste milieubelasting en grootste veiligheidsrisico’s en met een zone met bedrijvigheid met een lagere milieuzonering en veiligheidsrisico’s hier omheen als overgang naar het omliggende stedelijk gebied. Daarnaast nemen we bron- en overdrachtsmaatregelen waardoor in de woonomgeving van Chemelot de milieubelasting afneemt en de veiligheid toeneemt; • We kiezen voor het op afstand plaatsen van de upstream bedrijvigheid. Binnen de directe omgeving van Chemelot is geen ruimte voor grootschalige upstream activiteiten; • De Brightlands Chemelot Campus krijgt onder voorwaarden ruimte om uit te breiden (zie ook onder ‘Stad-landzone’); • We maken de campus, de Mauritsdeponie en de Loonhal, watertoren, constructiewerkplaats en koeltorens beleefbaar door zichtlijnen hierop te creëren en ze kwalitatief in te passen aan de representatieve zijde.

Chemelot site (bedrijven met lichtere milieubelasing) Brightlands Chemelot campus

Chemelot site (bedrijven met zwaardere milieubelasing)

19 Enkel de onderdelen binnen de site die een relatie hebben tot de omgeving van Chemelot zijn hier opgenomen. Voor het overige wordt verwezen naar het Masterplan 2030 van Chemelot.

48

49

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Milieu Toekomstbeeld Chemelot is volop bezig met de realisatie van haar doelstelling om de meest duurzaam Materialen en Chemie site van Europa te zijn zowel op de regionale (geluid, veiligheid) als (inter)nationale (klimaat) schaal. Geluid Chemelot heeft naast andere bronnen van geluid in de omgeving zoals de A2, A76, regionale en lokale bedrijvigheid en spoor een grote invloed op de (directe) omgeving. Geluidhinder was in 2021 ervaren als een van de meest maatgevende vormen van hinder door de omgeving ’s nachts en bij onderhoudstops (zogenaamde turnarounds). Tegelijk was in 2021 tussen de geluidsproductie en de wettelijke vastgelegde milieuruimte (het plafond) weinig ruimte. De betrokken partijen hebben gezamenlijk gekeken naar manieren om in overleg met omwonenden de ervaren geluidshinder te verminderen en ook nieuwe hinder te voorkomen. Dit is geen eenvoudige opgave geweest. Mede door bron- en overdrachtsmaatregelen op de site en het inzetten van andere en stille vervoersmodaliteiten, is de situatie verbeterd. Door passende oplossingen te zoeken en actief rekening te houden met mogelijkheden om de geluidsbelasting te beperken en voorkomen, zijn er bevredigende oplossingen gevonden. Hierdoor is de ervaren hinder in de omgeving afgenomen en tegelijk ook ruimte geboden aan nieuwe ontwikkelingen.

Licht In 2040 is een programma voor het invoeren van LED-verlichting zo goed als afgerond op de bestaande fabrieken en wegen waarbij gedimd wordt wanneer het niet noodzakelijk is om de verlichting aan te hebben. Hierdoor ervaart de omgeving dat Chemelot minder licht geeft dan

50

Veiligheid in 2021. Bij nieuwe fabrieken is dit standaard ingevoerd. Daarnaast is ook langs de wegen op Chemelot LED verlichting gerealiseerd en is de verlichting zoveel mogelijk beperkt zonder dat dit teniet doet aan het gevoel van sociale veiligheid op en rondom de site. Luchtkwaliteit In 2040 is Chemelot goed op weg naar het behalen van haar doel om nul CO2 uitstoot te hebben. Hierdoor draagt ze bij aan het behalen van de Internationale doelstellingen op het reduceren van broeikaseffecten. Verder is mede door de inzet van het Rijksoverheid om de stikstofuitstoot te verminderen de hoeveelheid stikstof verminderd zodat omwonenden schonere lucht hebben maar ook zodat de stikstof depositie op de stikstofgevoelig Natura-2000 gebieden onder de kritische depositie waarde komt te liggen. Met betrekking tot lachgas zijn de maatregelen die in 2018 zijn gepresenteerd om het lachgas te verminderen uitgevoerd waardoor in 2025 de doelstelling is behaald om het product van lachgas te verminderen naar 75%. In de periode tot 2040 is gekeken hoe de uitstoot verder gereduceerd kan worden. Water In 2040 zijn maatregelen uit het programma ‘duurzaam water’ gerealiseerd waardoor Chemelot goed op weg is naar het behalen van haar doelstelling om in 2050 nul lozingen te hebben.

Bovendien is het programma operation clean sweep dat gericht is op het voorkomen van kunststofkorrels in de omgeving en water al 20 jaar op gang. Mede door de bewustwording van de vervoerders maar ook bij incidenten een opschoonactie te houden behoort het vrijkomen van kunststofkorrels in de omgeving tot het verleden.

Bodem Duurzaam bodembeheer op de Chemelot site wordt uitgevoerd, afgestemd met belanghebbenden en autoriteiten. Sanering van historische verontreinigingen (vóór 1987) zijn uitgevoerd of worden gemonitord en zo nodig worden passende maatregelen genomen. De deponieën worden toekomstgericht beheerd. We hebben oog gehad voor de na-ijleffecten van de mijnbouw. Keuzes • We zetten in op stille modaliteiten en kansen om geluidshinder te reduceren; • We betrekken direct omwonenden bij projecten die een mogelijk effect hebben op hun woonleefklimaat; • We onderzoeken de mogelijkheid om LED-verlichting te realiseren voor 2040; • We realiseren onze doelstellingen met betrekking tot CO2 doelstellingen en om lachgas verder te verminderen; • We voeren de maatregelen uit die in het kader van ‘duurzaam water’ zijn benoemd; • We voeren de resterende saneringen uit en identificeren en voeren de (indien nodig) passende maatregelen uit.

Toekomstbeeld 2040 In 2040 is de veiligheid op Chemelot en de omgeving van Chemelot verbeterd op basis van het in 2021 opgestelde Veiligheidskader. Hiervoor is integraal gewerkt aan de veiligheid van omwonenden, weggebruikers en werknemers op Chemelot. Daarnaast is een zonering uitgewerkt waarbij de PR-contour binnen het haalbare is gelegen op de grenzen van de inrichting. De aandachtsgebieden voor brand en explosie zijn waar mogelijk gelegen binnen de grenzen van de site (of de omliggende bedrijventerreinen). Door middel van onderzoek is nagegaan wat daadwerkelijk mogelijk is. Waar dit niet mogelijk blijkt bevinden zich in deze aandachtsgebieden geen (zeer) kwetsbare objecten en is aandacht voor personendichtheidsbeleid. We hebben hiertoe proportionele maatregelen genomen bij de veiligheidsbron, in de overdrachtssfeer en bij de ontvanger. Kansen voor meer binding tussen downstreamactiviteiten in de ketens op Chemelot en de omliggende bedrijventerreinen zijn hiervoor benut zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor andere aspecten van de leefkwaliteit. Ook zijn kansen voor de inzet van buffergroen aan de randen van Chemelot onder andere als middel om de veiligheid te verbeteren verzilverd. De resterende toxische risico’s zijn niet toegenomen t.o.v. 2021.

Onderzocht is of door bouwkundige maatregelen bij (ver)nieuwbouw en/of door goede risico-communicatie de omgevingskwaliteit verbeterd kan worden.

Keuzes We kiezen voor een zonering van veiligheidsrisico’s: • Risicovolle activiteiten / gebiedsontwikkelingen die een binding hebben met de chemische productieprocessen in het hart van de site; • Niet risicovolle activiteiten / gebiedsontwikkelingen die verband houden met de (duurzame) waardeketens van Chemelot in een schil eromheen op Chemelot en waar mogelijk op de omliggende bedrijventerreinen; • Alle overige niet risicovolle activiteiten / gebiedsontwikkelingen buiten voorgaande zones met waar nodig bouwkundige maatregelen.

Veiligheidsvisie en -kader De provincie Limburg heeft samen met de gemeenten Sittard-Geleen, Stein en Beek is de ‘Veiligheidsvisie Chemelot e.o.’ opgesteld. Deze visie is in december 2019 vastgesteld. Onderdeel van de visie is de ontwikkeling van een veiligheidskader. Uitgangspunt daarbij is het streven naar een zo hoog mogelijk veiligheidsniveau, dat verder gaat dan de wettelijke normen voor veiligheid. Voor de ontwikkeling van het veiligheidskader is een externe, onafhankelijke Technische VeiligheidsCommissie (TVC) in het leven geroepen. Het kader ziet op nieuwe initiatieven binnen en buiten Chemelot alsmede op ingrijpende veranderingen aan bestaande installaties die een veranderend risicoprofiel met zich meebrengen. 1. In het advies van de TVC (Veiligheid in samenwerking. Kader voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving, juli 2021) worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: dat de veiligheidssituatie op termijn omhoog dient te gaan; 2. dat de toepassing ziet op veranderende situaties (geen ‘terugwerkende kracht’); 3. een integrale benadering van veiligheid en alle optredende – effecten; 4. een proportionele kosten-batenafweging van te treffen maatregelen versus veiligheidswinst.

Het principe van integrale veiligheid betekent dat behalve naar het effect op externe veiligheid ook wordt gekeken naar andere veiligheids- en gezondheidseffecten en dat deze bij de beoordeling van ontwikkelingen worden meegewogen. Het (concept) veiligheidskader is een onafhankelijk, extern advies dat door de diverse opdrachtgevers en samenwerkende / belanghebbende partijen in een bredere bestuurlijke belangenafweging zal worden betrokken. De bedoeling is dat het resultaat van deze afweging zal worden vervat in een door de betreffende partijen te ondertekenen convenant. 51

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Bedrijventerreinen Toekomstbeeld In 2040 hebben de bedrijventerreinen in het gebied een duidelijke kwaliteitsslag weten te maken. Veel nieuwe bedrijven in de circulaire economie hebben een plek gevonden op leegstaande , aan de rand van het Industrial Park (het deel buiten het centrum van het industriepark en de campus) en op de bedrijventerreinen in de directe omgeving van Chemelot (zoals de businessparken Stein en Geleen en bedrijventerreinen Kerensheide, Beekerveld, Krawinkel en Kampstraat). Het overschot in kantoren van 20 jaar geleden is inmiddels aangepakt en vraag en aanbod is in balans. Ook veel bestaande bedrijven zijn meegegaan in deze transitie en hebben in hun productie en bedrijfsvoering weten aan te haken bij de circulaire economie. De bedrijventerreinen zijn daarmee langzaam verkleurd en herbergen nu een mix van verschillende bedrijven, zowel gelieerd aan Chemelot als aan andere bedrijfstakken. De bedrijfsactiviteiten in de rand van het Industrial Park en op de omliggende bedrijventerreinen vormen geen extern veiligheidsrisico voor de omliggende woonwijken en de impact ten aanzien van de milieu-aspecten geluids- en lichthinder en lucht-, wateren bodemkwaliteit is verbeterd ten opzichte van 2021. Bij de herstructurering is goed gebruik gemaakt van bestaande kwaliteiten door deze beter met elkaar te verbinden.

Door de aandacht voor onder andere het versterken van de groenstructuren en een goede aanhaking op het fietsroutenetwerk, is de omgevingskwaliteit verbeterd.

Woongebieden Keuzes • We benutten de innovatiekracht van Chemelot om een netwerk van circulaire bedrijvigheid aan de randen van het Industrial Park en op bestaande bedrijventerreinen in de directe omgeving te ontwikkelen. Ook de bestaande bedrijvigheid kan hier bij aanhaken. • We benutten daarin tegelijkertijd de kansen die dit biedt voor het verbeteren van de omgevingskwaliteit en het (waar mogelijk) verminderen van de veiligheidsrisico’s en milieu-invloeden op de woonomgeving. • We kiezen er voor de behoefte aan ruimte voor economische activiteiten te accommoderen binnen de huidige Chemelot site en in (de bedrijventerreinen en centra van) het bestaand stedelijk gebied. Met uitzondering van de campus die binnen voorwaarden kan uitbreiden op De Lexhy (zie onder ‘Stad-landzone’). Door bestaande bedrijventerreinen, waar mogelijk, te herstructureren, herprofileren of te transformeren wordt ruimte gecreëerd binnen het bestaande stedelijk gebied.

Toekomstbeeld In 2040 zijn de woonwijken rondom Chemelot ver gevorderd met het toekomstbestendig worden. Ze bieden een aantrekkelijke woon- en leefomgeving voor haar bewoners. Naast de bestaande inwoners vinden ook nieuwe inwoners zoals (kennis)werkers en studenten in de circulaire economie op en rond Chemelot hier een geschikte woning. Nieuwe woonvormen en concepten rondom circulair bouwen en wonen zijn hiertoe gebouwd. Leegstaand vastgoed en (door sloop van verouderd vastgoed) vrijgekomen locaties zijn hiervoor ingezet. Uiteraard energieneutraal en rekening houdend met een voldoende groene en kwalitatieve leefomgeving. De woonomgeving is klimaatneutraal en smart. Ze bevordert een positieve gezondheid. Veiligheid en sociale cohesie is goed. Door de aanleg van snelle fietspaden zijn de woonwijken multimodaal verbonden met de centra, treinstations en werkgebieden (zie ‘infrastructuur en mobiliteit’).

Keuzes • We ontwikkelen de woongebieden rondom Chemelot tot een woonomgeving die gezondheid bevordert, aantrekkelijk is (voor bestaande en nieuwe inwoners), klimaatadaptief is en sociale cohesie bevordert en een goed voorzieningenniveau en een goede bereikbaarheid heeft met voldoende woningen, die karakteristiek, energieneutraal en inclusief zijn, voor alle doelgroepen. • We versterken de kwaliteit van het groen in en rond de woongebieden ten behoeve van een aangenamer en gezonder woon-, leef- en vestigingsklimaat en met gunstige effecten op het gebied van onder meer hittestress en klimaatadaptatie.

De karakteristiek van suburbane tuinwijken is hiervoor optimaal ingezet. Cultuurhistorische elementen en structuren zoals de mijnkoloniën zijn hierbij beter beleefbaar gemaakt. De aanleg van extra en kwalitatieve groene ruimte in en rond de woongebieden heeft geleid tot een verbetering van de omgevingskwaliteit. Rondom Chemelot is zo een groene gordel ontstaan waarin de in 2021 al bestaande groengebieden zijn versterkt. Met gunstige effecten op het gebied van gezondheid, beleving, hittestress, klimaatadaptatie (meervoudige waardecreatie). Via goede langzaamverkeersverbindingen zijn de groengebieden en daarmee de woonwijken optimaal verbonden met de omliggende landschappen. (zie ‘infrastructuur en mobiliteit’). De externe veiligheidsrisico’s en milieu-invloeden van de bedrijvigheid op en rondom Chemelot zijn per saldo verbeterd.

52

53

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Graetheide Toekomstbeeld In 2040 heeft het landschap van de Graetheide zich verder ontwikkeld als aantrekkelijke open groene ruimte tussen het verstedelijkte gebied van Sittard en Geleen aan de ene kant en het Rivierpark Maasvallei aan de andere kant. Verschillende elementen zijn ingezet om het landelijke systeem sterker te maken, zoals natuurontwikkeling, nieuwe (kleinschalige) landschapselementen en recreatieve routes. Voormalige veldwegen zijn weer meer met elkaar verbonden, zodat er een fijnmaziger recreatief netwerk is ontstaan. Dit heeft de beleving van een aantal landschapselementen en grotere groeneenheden verbeterd. De nieuwe groenstructuren vergroten de identiteit van het landschap en dragen daarnaast bij aan ecologische verbindingen en bieden aantrekkelijke mogelijkheden voor bewoners om hierin te recreëren. Landbouw is nog altijd de belangrijkste economische drager en functie in het gebied. Deze heeft zich steeds meer ontwikkeld tot een natuurinclusieve en circulaire landbouw. Dat betekent optimaal gebruik van goede landbouwgrond voor het produceren van voedsel, minder gebruik van kunstmest, beter benutten van reststromen, kringlopen sluiten en korte ketens. Daarnaast heeft de agrarische sector ook een belangrijke rol in het beheer van het landschap gekregen.

De (historische) samenhang van de dorpen Guttecoven, Limbricht en Einighausen is als aanleiding gebruikt voor de aanleg van een dorpsmantel rondom de dorpen. Hierdoor wordt de historische context van verbondenheid deels hersteld en worden dorpsranden beter in het grootschalige agrarische cultuurlandschap ingepast. Door goede verbindingen in deze dorpsmantels is ook de sociale cohesie tussen de bewoners vergroot. De dorpsmantels dragen bij aan verhoging van

54

dorpsmantel en ecologische verbinding de kwaliteit van de woon- en leefomgeving, biodiversiteit, verlagen van hittestress en hebben een toegevoegde recreatieve waarde (‘dorpsommetjes’). Het toevoegen van kwalitatief groen rondom de dorpen is verbonden aan de transformatieopgave van het wonen en de natuurinclusieve en circulaire landbouw.

natuurinclusieve en circulaire landbouw

versterken ecologische verbindingen

versterken landschapselementen en- structuren

dorpsmantel

oude maasmeander

Limbricht

Keuzes • Graetheide blijft groen. En dit groen gaan we versterken. Er komen geen aan Chemelot gerelateerde economische activiteiten op Graetheide; • We werken aan een optimaal en vitaal buitengebied met een verweving van (circulaire) landbouw, recreatieve mogelijkheden en ecologie door realisatie van hoogwaardige groenelementen en aanleg van dorpsmantels. Daarmee wordt tevens een bijdrage geleverd aan opgaven van klimaatadaptatie en water; • We versterken de belevingswaarde van de verschillende landschappelijke deelgebieden door voor het gebied karakteristieke groenstructuren te ontwikkelen. En door zorg te dragen voor de archeologische waarden. Niet alleen door onderzoek bij ontwikkelingen maar ook door het beter beleefbaar maken van de archeologische vondsten en geschiedenis van het gebied; • We versterken de aantrekkelijke recreatieve routestructuren tussen Rivierpark Maasvallei en het stedelijk gebied en achterliggend Heuvelland als onderdeel van het euregionale netwerk. Vice versa creëren we hiermee ook directe, goede fietsverbindingen voor bewoners en scholieren van de dorpen in het landelijk gebied richting de stad.

Guttecoven

Einighausen

55

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Stad-landzone Toekomstbeeld In 2040 is in de stad-landzone tussen Urmond, Chemelot en Lindenheuvel aan de zuidzijde en de Bergerweg aan de noordkant een robuust groen casco ontwikkeld. Door de aanleg van bosjes, laanbeplanting en kleinschalige landschapselementen is de ecologische en landschappelijk waarde versterkt. Door de groenstructuur op de voorgrond worden zowel Chemelot als omliggende woonwijken heel mooi opgenomen in haar omgeving. Ecologisch sluit het gebied aan bij de Graetheide en vormt het onderdeel van de verbinding tussen Geleenbeekdal en Rivierpark Maasvallei. Door het aanleggen van fietsen wandelpaden is het gebied beter ontsloten als uitloopgebied van het omliggende stedelijk gebied en de omliggende dorpen. De stadlandzone loopt via bestaande en nieuwe groenstructuren als groene vingers door in de omliggende woonwijken. In 2040 heeft de Brightlands Chemelot Campus zich uitgebreid in het groene casco op De Lexhy omdat op de site aantoonbaar niet voldoende uitbreidingsmogelijkheden meer voorhanden waren. Dit is eventueel gecombineerd met het opwekken van zonne-energie in een energielandschap binnen de mogelijkheden die de uitwerking van de RES heeft geboden. Het campusdeel op De Lexhy bestaat net zoals het campusdeel aan de andere kant van de Urmonderbaan uit een gemeenschap van moderne en hoogwaardige bedrijven in een aantrekkelijk verblijfsgebied.

Alleen onderdelen die bij het campusecosysteem horen, hebben hier een plek. De Brightlands Chemelot Campus betreft een terrein dat gericht is op activiteiten die betrekking hebben op research en development, de daaraan onlosmakelijk verbonden onderwijs-, test-, proefproductieen kantooractiviteiten, en de daaraan verbonden of daaruit voortkomende kleinschalige, kennisintensieve productiebedrijven

56

Bergerweg

en voorzieningen. Binnen de sectoren (performance) materialen, chemische technologie en processen, regeneratieve geneeskunde en (bio)medische materialen. De campus betreft een bijzonder economisch ecosysteem dat floreert doordat de verschillende onderdelen in elkaars nabijheid zitten en voorzieningen, netwerken en kennis delen. De activiteiten hebben veelal een synergie met het Industrial Park. Op de campus vinden geen grootschalige industriële activiteiten plaats. Zo kent de campus geen risicovolle activiteiten met een impact op de omgeving en veroorzaakt de campus geen onevenredige toename van de milieu impact op de omgeving ten opzichte van de situatie in 2021. Ze kent bovendien slechts beperkte logistieke vervoersbewegingen. De campus kent een uniforme (hoogwaardige) uitstraling met een hoogwaardige buitenruimte en beeldkwaliteit van de gebouwen. Ze kent geen grote open productie installaties zoals op het Industrial Park. De Brightlands Chemelot Campus kent een hoogwaardige uitstraling en presentatie ten opzichte van de A2 en is daarmee visitekaartje en uithangbord van de gehele kennisregio. Gezien het samengaan met de landschappelijke kwaliteiten wordt op De Lexhy in tegenstelling tot de rest van de campus een maximum maat gehanteerd voor de gebouwen (in categorie en/of fysieke grootte).

De beide campusdelen aan weerszijden van de Urmonderbaan kennen een grote mate van functionele en ruimtelijke samenhang. De campus functioneert als één samenhangend ecosysteem gericht op ontmoeting en innovatie. Hiertoe is een hoge verblijfskwaliteit aanwezig, gericht op de voetganger en fiets. Het parkeren van auto’s gebeurt vooral aan de randen. De campusuitbreiding op De Lexhy is een onlosmakelijk onderdeel van de campus. De interactie tussen de beide onderdelen aan weerszijden van de Urmonderbaan is optimaal. De Urmonderbaan is hiervoor overwonnen als barrière. De campus wordt door haar gebruikers als een geheel ervaren over de Urmonderbaan heen.

Bramert Noord

onderzoeksopgave Campus Lexhy

Versterking groen casco

De campus (en eventuele zonne-energieopwekking) is goed landschappelijk ingepast en is gecombineerd met versterking van de huidige landschappelijk waardes van De Lexhy. Het versterkte groene casco garandeert een goede inpassing en zorgt voor een goede overgang van stedelijk gebied naar het open coulisselandschap. Het aanwezige Lexhybos is vrijwel volledig intact gebleven en maakt op een vanzelfsprekende wijze deel uit van het beeld van de campusomgeving. Het gebied van De Lexhy is voor een deel toegankelijk voor omwonenden als uitloopgebied. De recreatieve toegankelijkheid van de Lexhy is al voordat de campus uitbreidt op De Lexhy verbeterd. De campus als onderdeel van het gebied van De Lexhy is in beginsel niet openbaar toegankelijk. Bij realisatie van de campusuitbreiding op de Lexhy kan de Oude Postbaan naar verwachting niet open blijven. Alsdan is er de harde voorwaarde dat de bereikbaarheid van de omliggende kernen niet in het geding komt en dat dit nooit mag leiden tot een toename van extra verkeer door de omliggende kernen. De Oude Postbaan wordt niet afgesloten als geen nieuwe vervangende infrastructuur is aangelegd of een andere passende robuuste en toekomstvaste oplossing is gerealiseerd. Ten noorden van Urmond is met de uitbreiding Bramert Noord een mooi nieuw woongebied en een aantrekkelijk landschap gerealiseerd (zie voor nadere omschrijving Omgeving Stein).

Lindenheuvel

Urmond

Brightlands Chemelot campus

Keuzes • In de stad-landzone realiseren we een sterk landschappelijk raamwerk met verhoogde natuur- en landschapswaarde en recreatieve uitloopmogelijkheden en binnen randvoorwaarden de uitbreiding van de Brightlands Chemelot Campus op De Lexhy, eventueel gecombineerd met zonne-energieopwekking in een energielandschap.

57

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Omgeving Stein Toekomstbeeld 2040 De ligging van de gemeente Stein in de nabijheid van Chemelot met diverse snelwegen, spoorverbindingen, het Julianakanaal met de haven en de aanwezigheid van diverse buisleidingen maakt dat milieuaspecten voor de bewoners belangrijke aandachtspunten zijn. Er wordt altijd creatief gezocht naar een verbetering van deze milieuen veiligheidsaspecten en mede daarmee zijn de kernen binnen de gemeente Stein bruisende dorpen met een prettig woon-leefklimaat. De inwoners vormen een gemêleerd gezelschap van mensen die geboren en getogen zijn in Stein maar ook nieuwe inwoners die zijn verhuisd naar de regio om te werken op o.a. Chemelot Circular Hub. Hiermee zijn veel van de lokale voorzieningen op peil gehouden. Vanuit Stein zijn er veel mogelijkheden om van het water en groen te genieten te voet of op de fiets. In de afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in de groene structuren in en om de kernen en in fiets- en wandelpaden. Aan de randen van het stedelijk gebied is meer groene ruimte gecreëerd met meerwaarde voor de woon- en leefomgeving. Hierbij is goed gebruik gemaakt van bestaande kwaliteiten door ze beter met elkaar te verbinden. Aanhaking op het fietsroutenetwerk zorgt voor goed ontsloten woonkernen en bedrijventerreinen.

Een goed voorbeeld hiervan is de omgeving van het Businesspark Kerensheide in Stein waar door ontstening en vergroening groene ruimte met kwaliteit is ontstaan. Bedrijventerreinen Kerensheide / Poort van Stein en businesspark Stein (Elsloo) zijn voor een deel geherstructureerd en bieden ruimte aan nieuwe bedrijven in de circulaire economie en vanuit de lokale economische behoefte. Ook veel bestaande bedrijven hebben in productie en bedrijfsvoering weten aan te haken bij deze circulaire economie.

58

Bramert Noord Daarnaast zijn de bedrijventerreinen beter en veilig bereikbaar gemaakt voor OV, autoverkeer en langzaam verkeer. Een verbeterde logistiek en het gebruik van transporthubs in de regio zorgt ervoor dat de lokale bedrijventerreinen minder overlast hebben van parkeren en overnachten van vrachtauto’s. Het gebruik van de haven Stein is geoptimaliseerd met de aanleg van nieuwe aanlegsteigers en de komst van nieuwe panden in en aansluitend bij de haven, ten dienste van de verduurzamingsactiviteiten van de Chemelot site. Hierbij is steeds het uitgangspunt geweest dat door of ondanks de ontwikkeling van de haven het woon- en leefklimaat ter plaatse is verbeterd. Bij de realisatie van de uitbreiding is aandacht voor het woon- en leefklimaat ter plaatse door toepassing van de best beschikbare technieken. Daar waar vrachtverkeer ingezet moet worden, zijn elektrisch aangedreven voertuigen ingezet om de impact op de leefomgeving te verminderen. Door de toepassing van nieuwe technieken en de aandacht voor kwaliteitsverbetering is de milieuzonering en geluidscontouren niet verder verruimd. Er is na uitgebreid onderzoek naar verbetering van verkeersveiligheid, transportmogelijkheden en milieu impact een multimodale corridor gerealiseerd.

De multimodale corridor is een logistieke verbinding tussen de Chemelot site en Haven Stein voor de aan- en afvoer van (circulaire) grondstoffen en producten. De corridor is geschikt voor een of meerdere modaliteiten o.a. buis en spoor. Deze corridor heeft tot een verbetering van de veiligheid en leefkwaliteit m.b.t. geluid en minder verkeersoverlast geleid en is in goed overleg en in samenspraak met de omwonenden aan deze route tot stand gekomen. Ook is er aandacht voor veilige rijroutes richting de waterzuiveringsinstallatie IAZI via de haven.

Er is een goede balans tussen de ontwikkelingen voortkomend uit de Chemelot transitie en de ontwikkelingsmogelijkheden die de gemeente en haar inwoners verlangt. Dit geldt naast bedrijvigheid en infrastructuur ook voor ontwikkelingen voor woningbouw. Het gebied Bramert-Noord aan de noordzijde van Urmond (onderdeel van de zogenaamde stad-landzone), is sinds 2010 bestemd als uitbreidingslocatie voor woningbouw voor 350 woningen. De eerste 50 woningen zijn gerealiseerd in een duurzame woonwijk met een landelijk karakter. Vanuit deze nieuwe woonomgeving is tegelijkertijd ook een goede relatie tot stand gebracht met het omringende landschap van Graetheide. De toevoeging van deze woningen en daarmee vernieuwde infrastructuur en aanleg van recreatieve verbindingen en fraaie groenstructuren geeft het nu landelijke gebied een opwaardering die zowel voor nieuwe bewoners als voor de omgeving nieuwe recreatieve mogelijkheden biedt. Het resterende gebied van BramertNoord kan gehandhaafd blijven als uitbreidingslocatie ten behoeve van woningbehoefte en groei, maar zou ook terug bestemd kunnen worden naar een groen en agrarisch gebied. Deze opties worden nog onderzocht. Bij ontwikkeling dient in elk geval rekening gehouden te worden met voldoende groen en ruimtelijke kwaliteit. Keuzes • We versterken de groene structuren en recreatieve routes.

• Ontwikkeling van de capaciteit van Haven Stein met verbetering voor de leefomgeving; • Ruimte reserveren voor infrastructuur ten behoeve van buisleidingen en Multimodale Corridor; • Investeren in en ruimte creëren voor opwaardering van bedrijventerreinen; • Uitbreiding Bramert-Noord met ca. 50 woningen.

Multimodale Corridor

bedrijventerrein Kerensheide (Poort van Stein)

bedrijventerrein Business Park Stein

Urmond

Heidekamppark

Steinerbos

Kerensheide

Haven Stein

Oud-Stein

Nieuwdorp

Elsloo

59

Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot

Omgeving Geleen Toekomstbeeld 2040 In 2040 heeft het centrum van Geleen zich her uitgevonden als dynamisch stadscentrum waar verschillende stedelijke functies als winkelen, wonen, werken, cultuur en ontmoeten samenkomen. Ze is proeftuin voor de circulaire economie. Het is de plek waar een keer per jaar de Dutch Circular Design Week plaatsvindt en waar de innovatie op Chemelot en de campus plaatselijk, regionaal en nationaal zichten tastbaar zijn. Het centrum vormt daardoor een onderscheidende innovatieve leefomgeving. Young, urban en innovatief. Waar het goed wonen is in een dynamische omgeving met goede verbindingen met Chemelot en de voorzieningen in de regio. Met een aantrekkingskracht voor de kenniswerkers werkzaam op Chemelot en studenten. In het verlengde hiervan biedt het centrum van Geleen kansen voor de onderdelen van de economische activiteiten in de Circulair Hub die passen in een centrumomgeving zoals maak- en creatieve industrie. Met Geleen Circulair is hiermee in 2021 al een start gemaakt. Onder andere de tentakels van de Campus en Chemelot laten hartje Geleen sprankelen. De omgeving tussen de Brightlands Chemelot Campus en het centrum van Geleen is getransformeerd tot de Circulair Mile. Hier is de verbinding gelegd tussen de Brightlands Chemelot Campus en het centrum van Geleen en de stations GeleenLutterade, Geleen Oost en het busstation.