Steenwijk Zuidoost BKP 20230830

Ook draagt dit bij aan het groene karakter van een woonbuurt. Onze bebouwde omgeving bood voorheen nog ruimte voor vogels en vleermuizen om te nestelen; in de spouw van gebouwen of onder de dakpannen. Dit was echter niet de intentie en slechts een gevolg van kieren en gaten die per ongeluk ontstonden. De he- dendaagse architectuur is dermate afgedicht en haast steriel, waardoor bewust natuurin- clusief ontwerpen een must is geworden. Nestelgelegenheid voor vogels en vleermuizen is nodig, zodat zij zich kunnen vestigen in een verstedelijkte omgeving waar natuurlijke nestvoorzieningen niet beschikbaar zijn. Er zijn talloze manieren om in nestelvoorzienin- gen te voorzien, waarbij ingebouwde varianten bestaan en varianten die op iedere gevel achteraf kunnen worden toegevoegd. Naast voldoende voedsel is beschutting rondom de nestplaats van groot belang. Bij het plaatsen van de voorzieningen is het van belang dat deze niet te warm worden in de zomerzon. Verblijfplaatsen dienen daarom noord of oost gericht te zijn, of in de schaduw van bomen of een overhangende dakgoot te vallen. De verblijfplaatsen bevinden zich bij voorkeur minimaal op drie meter hoogte, dienen een vrije aanvliegroute en vliegruimte te hebben en de locatie dient vrij van direct kunstlicht, vrij van verstoring en buiten bereik van predatoren te zijn.

Variatie in hangrichting is aan te bevelen, zodat vleermuizen afhankelijk van het weer een geschikte verblijfplaats kunnen vinden. Gedurende het jaar gebruiken vleermuizen diverse verblijfplaatsen met verschillende functies. Het is aan te raden deze functies terug te brengen in de woonwijk door variatie in de maatregelen toe te passen. Kleine vleermuiskasten kunnen dienen als zomer- en paarverblijfplaats, terwijl grote kasten ook de functie van kraamverblijfplaats kunnen vervullen. Voor een woonwijk met de grootte van Betap Crilux volstaat een aantal van vier tot zes kraamkasten. Daarnaast kunnen in elk woningblok ruimtes voor zomer- en paarverblijven gecreëerd worden (Eco groen, 2022). Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 32

Aanbevelingen (gewenst niet verplicht): • Nest- en broedvoorzieningen, afgestemd op doelsoorten (vogels, vleermuizen, egels, etc.) • De wens is nadrukkelijk om nestelvoorziening zoveel mogelijk te integreren in de gebouwen, al moet hierbij wel worden gelet op de onderhoudsvriendelijkheid van dergelijke voorzieningen. • Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van belang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. • Beschutting rondom de nestplaats van groot belang (nader worden bepaald). • Mogelijkheid voor insecten- en wormenhotels in privétuinen. • Voorzieningen aan gevels voor klimmende beplanting • Op de platte daken van aanbouwen en bergingen kunnen groene daken (sedum) • Toepassing van verschillende soorten in een haag draagt eveneens bij aan de biodi - versiteit. • Verblijfplaatsen dienen noord of oost gericht te zijn. Bijenhotels en andere nestplekken voor insecten zijn belangrijk, omdat er een groot deel van ons verharde en verstedelijkte landschap geen ruimte biedt voor insecten. Ide- aliter worden dergelijke nestelvoorzieningen geïntegreerd in de bebouwing. Insecten zitten graag in kleine openingen. Er zijn ook insecten die afhankelijk zijn van specifieke bodemtypen om holen in te graven of om materiaal te oogsten als nestmateriaal; de metselbij bijvoorbeeld.

Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van be - lang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. Een monocultuur aan honingbij- en levert weliswaar honing, maar mag geen vervanging zijn van het rijke insectenleven dat van nature voor zou komen. Op verschillende manieren kunnen tuinen een rol spelen in het vergroten van de biodi- versiteit in een woonwijk: • Aanplant van bomen (afhankelijk van de grootte van de tuin) zorgt voor verkoeling en schaduw in de tuin. Ook vangen zij fijnstof en geluid weg. • Door ook inheemse plantensoorten en nectarplanten aan te planten, ‘rommelhoek - jes’ met takken (snoeihout), boomstammen en dode bladeren en plantenresten te creëren worden vogels, insecten, amfibieën, egels en andere kleine zoogdieren aan- getrokken naar de tuin. • Het plaatsen van een insectenhotel, vlinderkasten en bijenstenen bevordert de varia - tie aan insecten. • Open water in de vorm van een vijver of op kleinere schaal een waterschaal trekt vogels, amfibieën en libellen aan (Eco groen, 2022). Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 33

natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 30 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 11. Groene daken Groene daken zorgen voor een geringere opwarming van het dakoppervlak, ze houden regenwater vast en hebben een positief effect op biodiversiteit. Ze kunnen over het algemeen in twee types worden opgesplitst, namelijk extensieve en intensieve groendaken. Extensieve groendaken zijn geringer in opbouw, vereisen minder onderhoud en hebben minder positieve effecten dan intensieve groendaken. Intensieve groendaken herbergen meer mogelijkheden voor beplanting, ze hebben een groter waterbergend vermogen en isoleren beter dan extensieve groendaken. Ze zijn derhalve ook duurder in aanleg en in onderhoud. Extensieve groendaken werken verkoelend in de zomer en werken als een extra deken in de winter. Op groendaken wordt het regenwater opgeslagen in planten en in het substraat. Ook is het mogelijk om een dunne laag kratten aan te brengen onder de vegetatie voor extra ruimte voor het bergen van hemelwater. Door verdamping verdwijnt een gedeelte van het water weer terug in de atmosfeer.

Intensieve groendaken hebben vaak een dubbelfunctie. Naast vergroening en/of waterberging kunnen deze daken worden gebruikt om te verblijven of om voedsel op te verbouwen. Intensieve groendaken vereisen een stevige constructie aangezien de belasting van dit dak hoger is dan een extensief groen dak. Groendaken kunnen gecombineerd worden met zonnepanelen. Het rendement van de panelen is zelfs hoger door de lagere temperatuur van het dak. Daarnaast draagt een groen dak bij aan de levensduur van de dakbedekking. Groendak op winkelcentrum Miro in Enschede - foto: Mark van Veen Bloeiende sedumvegetatie trekt bijen en vlinders aan - Bron: Groendaktotaal Dakmoestuin - intensief - Bron: De Dakakker GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Natuur- en klimaatscore Referenties verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 33 14. Verticale en hangende begroeiing Begroeide gevels kunnen ontstaan door klimplanten die zich hechten aan het geveloppervlak. Er zijn echter ook klimplanten die klimhulp nodig hebben. Architectuur, plantsoort en oriëntatie van de gevel hangen daarom sterk samen. Naar gelang de soort kan worden gekozen voor een ruw hechtoppervlak, een raster of kabels.

Een groene gevel vormt als het ware een extra laag op de gebouwschil en biedt schuilplaatsen voor vogels, insecten en kleine zoogdieren. Sommige vogels kunnen hier zelfs hun nest bouwen en bij andere vogels kan het groen goed gecombineerd worden met nestvoorzieiningen. Een groene gevel kan ook als ladder dienen om naar een hoger gelegen groendak te kunnen migreren. Kabels of een pergola constructie kunnen de klimplanten ook horizontaal laten groeien en zo voor schaduw zorgen. Ook draagt dit bij aan het groene karakter van bijvoorbeeld een woonbuurt. Groenslingers, De Dampuurters, GentVerticale staalkabels voor windende gevelbegroeiing - Genderdal - Bron: Buro Lubbers Gevelraster als ondersteuning voor gevelbegroeiing GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Natuur- en klimaatscore Referenties verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 33 14. Verticale en hangende begroeiing Begroeide gevels kunnen ontstaan door klimplanten die zich hechten aan het geveloppervlak. Er zijn echter ook klimplanten die klimhulp nodig hebben. Architectuur, plantsoort en oriëntatie van de gevel hangen daarom sterk samen. Naar gelang de soort kan worden gekozen voor een ruw hechtoppervlak, een raster of kabels.

Een groene gevel vormt als het ware een extra laag op de gebouwschil en biedt schuilplaatsen voor vogels, insecten en kleine zoogdieren. Sommige vogels kunnen hier zelfs hun nest bouwen en bij andere vogels kan het groen goed gecombineerd worden met nestvoorzieiningen. Een groene gevel kan ook als ladder dienen om naar een hoger gelegen groendak te kunnen migreren. Kabels of een pergola constructie kunnen de klimplanten ook horizontaal laten groeien en zo voor schaduw zorgen. Ook draagt dit bij aan het groene karakter van bijvoorbeeld een woonbuurt. Groenslingers, De Dampuurters, GentVerticale staalkabels voor windende gevelbegroeiing - Genderdal - Bron: Buro Lubbers Gevelraster als ondersteuning voor gevelbegroeiing GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 30 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 11. Groene daken Groene daken zorgen voor een geringere opwarming van het dakoppervlak, ze houden regenwater vast en hebben een positief effect op biodiversiteit. Ze kunnen over het algemeen in twee types worden opgesplitst, namelijk extensieve en intensieve groendaken.

Extensieve groendaken zijn geringer in opbouw, vereisen minder onderhoud en hebben minder positieve effecten dan intensieve groendaken. Intensieve groendaken herbergen meer mogelijkheden voor beplanting, ze hebben een groter waterbergend vermogen en isoleren beter dan extensieve groendaken. Ze zijn derhalve ook duurder in aanleg en in onderhoud. Extensieve groendaken werken verkoelend in de zomer en werken als een extra deken in de winter. Op groendaken wordt het regenwater opgeslagen in planten en in het substraat. Ook is het mogelijk om een dunne laag kratten aan te brengen onder de vegetatie voor extra ruimte voor het bergen van hemelwater. Door verdamping verdwijnt een gedeelte van het water weer terug in de atmosfeer. Intensieve groendaken hebben vaak een dubbelfunctie. Naast vergroening en/of waterberging kunnen deze daken worden gebruikt om te verblijven of om voedsel op te verbouwen. Intensieve groendaken vereisen een stevige constructie aangezien de belasting van dit dak hoger is dan een extensief groen dak. Groendaken kunnen gecombineerd worden met zonnepanelen. Het rendement van de panelen is zelfs hoger door de lagere temperatuur van het dak. Daarnaast draagt een groen dak bij aan de levensduur van de dakbedekking.

Groendak op winkelcentrum Miro in Enschede - foto: Mark van Veen Bloeiende sedumvegetatie trekt bijen en vlinders aan - Bron: Groendaktotaal Dakmoestuin - intensief - Bron: De Dakakker GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Natuur- en klimaatscore Referenties verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 33 14. Verticale en hangende begroeiing Begroeide gevels kunnen ontstaan door klimplanten die zich hechten aan het geveloppervlak. Er zijn echter ook klimplanten die klimhulp nodig hebben. Architectuur, plantsoort en oriëntatie van de gevel hangen daarom sterk samen. Naar gelang de soort kan worden gekozen voor een ruw hechtoppervlak, een raster of kabels. Een groene gevel vormt als het ware een extra laag op de gebouwschil en biedt schuilplaatsen voor vogels, insecten en kleine zoogdieren. Sommige vogels kunnen hier zelfs hun nest bouwen en bij andere vogels kan het groen goed gecombineerd worden met nestvoorzieiningen. Een groene gevel kan ook als ladder dienen om naar een hoger gelegen groendak te kunnen migreren. Kabels of een pergola constructie kunnen de klimplanten ook horizontaal laten groeien en zo voor schaduw zorgen. Ook draagt dit bij aan het groene karakter van bijvoorbeeld een woonbuurt.

Groenslingers, De Dampuurters, GentVerticale staalkabels voor windende gevelbegroeiing - Genderdal - Bron: Buro Lubbers Gevelraster als ondersteuning voor gevelbegroeiing GEBOUW Groene daken Verticale en hangende begroeiing Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 34

natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 36 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 17. Nestgelegenheid voor insecten Bijenhotels en andere nestplekken voor insecten zijn belangrijk, omdat er een groot deel van ons verharde en verstedelijkte landschap geen ruimte biedt voor insecten. Idealiter worden dergelijke nestelvoorzieningen geïntegreerd in de bebouwing. Naast gaten en gleuven bestaan er ook insecten die afhankelijk zijn van speciefieke bodemtypen om holen in te graven of om materiaal te oogsten als nestmateriaal; de metselbij bijvoorbeeld. Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van belang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. Een monocultuur aan honingbijen levert weliswaar honing, maar mag geen vervanging zijn van het rijke insectenleven dat van nature voor zou komen.

Insectenhotel in Zwolle - foto: Dana Wiersma Insectenhotel - bron: Natuur voor Elkaar Schutting gevuld met natuurlijk materiaal waar insecten zich kunnen verschuilen GEBOUWnatuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 36 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 17. Nestgelegenheid voor insecten Bijenhotels en andere nestplekken voor insecten zijn belangrijk, omdat er een groot deel van ons verharde en verstedelijkte landschap geen ruimte biedt voor insecten. Idealiter worden dergelijke nestelvoorzieningen geïntegreerd in de bebouwing. Naast gaten en gleuven bestaan er ook insecten die afhankelijk zijn van speciefieke bodemtypen om holen in te graven of om materiaal te oogsten als nestmateriaal; de metselbij bijvoorbeeld. Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van belang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. Een monocultuur aan honingbijen levert weliswaar honing, maar mag geen vervanging zijn van het rijke insectenleven dat van nature voor zou komen.

Insectenhotel in Zwolle - foto: Dana Wiersma Insectenhotel - bron: Natuur voor Elkaar Schutting gevuld met natuurlijk materiaal waar insecten zich kunnen verschuilen GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 36 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 17. Nestgelegenheid voor insecten Bijenhotels en andere nestplekken voor insecten zijn belangrijk, omdat er een groot deel van ons verharde en verstedelijkte landschap geen ruimte biedt voor insecten. Idealiter worden dergelijke nestelvoorzieningen geïntegreerd in de bebouwing. Naast gaten en gleuven bestaan er ook insecten die afhankelijk zijn van speciefieke bodemtypen om holen in te graven of om materiaal te oogsten als nestmateriaal; de metselbij bijvoorbeeld. Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van belang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. Een monocultuur aan honingbijen levert weliswaar honing, maar mag geen vervanging zijn van het rijke insectenleven dat van nature voor zou komen.

Insectenhotel in Zwolle - foto: Dana Wiersma Insectenhotel - bron: Natuur voor Elkaar Schutting gevuld met natuurlijk materiaal waar insecten zich kunnen verschuilen GEBOUW natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Natuur- en klimaatscore Referenties verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 37 18. Nestelgelegenheid voor vogels, vleermuizen (kleine zoogdieren) Onze bebouwde omgeving bood voorheen nog ruimte voor vogels en vleermuizen om te nestelen; in de spouw van gebouwen of bijvoorbeeld onder de dakpannen. Dit was echter niet de intentie en slechts een gevolg van kieren en gaten die per ongeluk ontstonden. De hedendaagse architectuur is dermate afgedicht en haast steriel, waardoor bewust natuurinclusief ontwerpen een must is geworden. Nestelgelegendheid voor vogels en vleermuizen is nodig, zodat zij zich kunnen vestigen in een verstedelijkte omgeving waar natuurlijke nestvoorzieningen niet beschikbaar zijn. Er zijn talloze manieren om in nestelvoorzieningen te voorzien, waarbij ingebouwde varianten bestaan en varianten die op iedere gevel achteraf kunnen worden toegevoegd.

De wens is nadrukkelijk om nestelvoorziening zoveel mogelijk te integreren in de gebouwen, al moet hierbij wel worden gelet op de onderhoudsvriendelijkheid van dergelijke voorzieiningen. Naast voldoende voedsel is beschutting rondom de nestplaats van groot belang. Bijvoorbeeld ook om te voorkomen om prooi te worden van de grote hoeveelheid katten. Nestkasten in het groen - Genderdal - Bron: Buro LubbersNestelvoorzieining in overige bouwwerken - Foto: Raymond Rutting Inbouw nestkast voor vogels - Bron: Traas Nature Care GEBOUW Nestgelegenheid voor insecten Nestgelegenheid voor vogels, vleermuizen (kleine zoogdieren) Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 35

3.12 Groene voortuinen De voortuinen zorgen voor verbinding met de groene aanliggende buitenruimtes. Deze zones zijn beeldbepalend voor het straatbeeld. Toevoegingen aan voorgevel zoals: er- kers, luifels, overstekken, veranda’s, schermen, pergola’s, terrassen maken de identiteit voor de wijk. Dit zal er ook voor zorgen dat de voortuin een aangename plek wordt om in te verblijven. Daarnaast kan de overgangszone tussen de woning en het trottoir in veel gevallen wor- den vergroend om op deze manier hemelwater lokaal te laten infiltreren. Door enkele tegels langs de gevel te verwijderen kunnen geveltuinen worden gecreëerd. De gevel - tuin dient vooral ter vergroening van het straatbeeld en om bewoners meer te betrek - ken bij ‘hun straat’. De geveltuin heeft een sociale functie in de straat. In de geveltuin wordt hoofdzakelijk het regenwater dat op de tuinen zelf valt geïnfiltreerd, mogelijk bijkomstig ook het water van de daken. Daarnaast, bij het gebruik van opgaande be - planting of klimplanten, heeft de geveltuin een (beperkt) verkoelend effect in de zomer, zowel op de woning als in de straat. Met diverse bloemrijke beplanting kunnen de ge - veltuinen (zelfs in zeer smalle straten) bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit. Criteria: • Voortuinen zorgen voor verbinding met groene aanliggende buitenruimtes.

• Toevoegingen aan voorgevels: erkers, luifels, overstekken, veranda’s, schermen, per- gola’s, terrassen. • Vergroening voortuinen. • Bijdragen leveren aan het verhogen van de biodiversiteit. IEDERE WOONSFEER IS OP ZIJN EIGEN MANIER VERBONDEN MET HET LANDSCHAP VOORTUINEN MET HEESTERS NATUURLIJKE ERFAFSCHEIDINGEN PATIOTUINGEZAMENLIJK GROEN GEÏNTEGREERDE BUITENRUIMTE LAGE BOSSCHAGES 26 - ARNHEM SCHUYTGRAAF , VELD 3 NOORD IEDERE WOONSFEER IS OP ZIJN EIGEN MANIER VERBONDEN MET HET LANDSCHAP VOORTUINEN MET HEESTERS NATUURLIJKE ERFAFSCHEIDINGEN PATIOTUINGEZAMENLIJK GROEN GEÏNTEGREERDE BUITENRUIMTE LAGE BOSSCHAGES 26 - ARNHEM SCHUYTGRAAF , VELD 3 NOORD natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 32 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 13. Geveltuin De overgangszone tussen de woning en het trottoir kan in veel gevallen worden vergroend om op deze manier hemelwater lokaal te laten infiltreten. Daarnaast is het een aangename verfraaiing van het straatprofiel. Door enkele tegels langs de gevel te verwijderen kunnen geveltuinen worden gecreëerd.

De geveltuin dient vooral ter vergroening van het straatbeeld en om bewoners meer te betrekken bij ‘hun straat’. De geveltuin heeft een sociale functie in de straat. In de geveltuin wordt hoofdzakelijk het regenwater dat op de tuinen zelf valt geïnfiltreerd, mogelijk bijkomstig ook het water van de daken. Daarnaast, bij het gebruik van opgaande beplanting of klimplanten, heeft de geveltuin een (beperkt) verkoelend effect in de zomer, zowel op de woning als in de straat. Met diverse bloemrijke beplanting kunnen de geveltuinen (zelfs in zeer smalle straten) bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit. Geveltuin in Zwolle - foto: Dana Wiersma Geveltuintjes kunnen inwoners activeren Geveltuinen in Zwolle - foto: Dana Wiersma GEBOUW Geveltuintjes kunnen bewoners activeren Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 36

Groene voortuinen Streefbeeld groene voortuinen en geveltuinen Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 37

Principe voortuinen - architectuur, inrichting en toevoegingen Pergola Schermen Hagen Overstek Veranda Terras Geveltuin Erker Groen dak Antraciete dakpannen Luifels Rooilijn verspringing Hemelwater afvoeren Samenhangend kleur en materiaal gebruik Nestvoorziening Tweezijdige orientatie Tweezijdige orientatie Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 38

DE WONINGEN GAAN EEN RELATIE AAN MET HET LANDSCHAP 31 -ARNHEM SCHUYTGRAAF , VELD 3 NOORD DUIDELIJKE AFBAKENING PRIVÉ BUITENRUIMTE GROENE OPRIT 25 -ARNHEM SCHUYTGRAAF , VELD 3 NOORD VOOR DE BOSWONINGEN MET EEN KLEINE EIGEN BUITENRUIMTE IS HET BELANGRIJK OM NAUWKEURIG TE KIJKEN NAAR EEN FRAAIE EN DUIDELIJKE BEGRENZING VAN HET PRIVÉ-DOMEIN ZODAT DEZE GRENS, NAAR VERLOOP VAN TIJD, NIET VERLEGD KAN WORDEN. DIT KAN ENERZIJDS MIDDELS EEN DUIDELIJKE GEBOUWDE AFSCHEIDING DIE ONDERDEEL UITMAAKT VAN HET ONTWERP VAN DE WONING OF ANDERZIJDS MIDDELS LAGE BOSSCHAGES DIE ONDERDEEL VORMEN VAN HET PARKONTWERP . NAUWKEURIG TE KIJKEN NAAR EEN FRAAIE EN DUIDELIJKE BEGRENZING VAN HET PRIVÉ-DOMEIN NAUWKEURIG TE KIJKEN NAAR EEN FRAAIE EN DUIDELIJKE BEGRENZING VAN HET PRIVÉ-DOMEIN DIT KAN ENERZIJDS MIDDELS EEN DUIDELIJKE GEBOUWDE AFSCHEIDING DIE ONDERDEEL UITMAAKT DIT KAN ENERZIJDS MIDDELS EEN DUIDELIJKE GEBOUWDE AFSCHEIDING DIE ONDERDEEL UITMAAKT VAN HET ONTWERP VAN DE WONING OF ANDERZIJDS MIDDELS LAGE BOSSCHAGES DIE ONDERDEEL VAN HET ONTWERP VAN DE WONING OF ANDERZIJDS MIDDELS LAGE BOSSCHAGES DIE ONDERDEEL BOSWONINGEN WONINGEN IN EEN BLOK MET EEN VRIJE LIGGING IN EN ORIËNTATIE OP HET GROEN 07 Schuytgraag, Arnhem | inbo Heerenveen | P12520 | 25 maart 2022 Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk34 3.2 SFEREN BINNEN HET VELD Wonen aan de groene wiggen Bij stedenbouwkundige verkavelingen is het

altijd een zoektocht om te komen tot de goede balans tussen samenhang en variatie. Ook voor veld 3 is dit aan de orde. De bebouwing aan de groene wiggen zoekt in vo- lume en structuur aansluiting op de bebouwing in veld 3 zuid. Hier dient te worden gekeken naar ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiingen, begeleiding van de weg etc om zo te zorgen dat veld 3 als totaal een ge- heel gaat vormen. Een goede manier van aansluiting is door op dezelfde manier als in veld 3 zuid variatie aan te brengen in de gevel. Dit gebeurt door middel van het toepassen van kapverdraaiingen en kleuraccenten. Voor de ligging aan de groene wiggen is de overgang van privé naar openbaar de belangrijkste opgave. Het is de uitdaging om de woning zo maximaal mogelijk te oriën- teren op de autovrije wiggen en daarbij de overgang van openbaar naar privé als geheel mee te ontwerpen. Een goede oplossing hiervoor zijn pergola’s zoals toegepast in veld 3 zuid. Dit zorgt voor een aantrekkelijk samen- hangend beeld en biedt ruimte voor een groene en natuurinclusieve invulling van de buitenruimte. Wonen aan de groene wiggen Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk 39 3.3 MATERIAALGEBRUIK & DETAILLERING Voor het gehele veld geldt dat materialen worden toegepast die hoogwaardig zijn en mooier worden naarmate ze verouderen.

Hierbij wordt uitgegaan van duurzame, natuurlijke en niet giftige materialen met aandacht voor de herbruikbaarheid. De voorkeur gaat hierbij tevens uit naar lokale, streekgebonden materialen. Toepassing van kunststoffen, betonsteen, houtwolcementplaat en dergelijke in de buitengevel of op het dak horen daar niet bij. Het kleurgebruik aan de buitenzijde van de woningen is terughoudend en heeft een natuurlijke uitstraling. Lichte kleuren hebben de voorkeur in verband met hittestress. De uitstraling wordt vooral bepaald door het uiterlijk van de toegepaste materialen. Dit geldt zowel voor het gevelmateriaal als voor de kozijnen. Essentieel hierbij is een zorgvuldige en bijzondere detaillering die past bij de keuze van de materialen. Het toepassen van groene gevels en groene of bruine daken wordt gestimuleerd. Dit heeft een positief effect op de waterhuishouding, de natuurinclusiviteit, het tegengaan van hittestress en de groene, duur - zame uitstraling van het veld. Daarom maakt dit ook onderdeel uit van het puntensysteem voor natuurin- clusief boouwen Circulair bouwen is een belangrijk thema bij de toepassing van materialen. Het is het uitgangspunt om grondstoffen zoveel mogelijk te hergebruiken. Dit betekent concreet dat per ontwikkeling minimaal 10% van de materialen bewezen circulair is.

Bij hoogwaardig hergebruik is een gedetailleerd inzicht in de materiaalstromen van de gebouwen vereist. Bijvoorbeeld informatie over de hoeveelheden, kwa- liteit en de herbruikbaarheid. Randvoorwaarde voor de ontwikkeling is daarom een grondstoffenpaspoort of materialenpaspoort als dossier voor bewoner, zodat die weet hoe de materialen van zijn woning zijn geproduceerd en in welke mate ze herbruikbaar zijn. Naast het toepassen van herbruikbare materialen en het opnemen van de materialen in een materi- alenpaspoort is ook de toepassing van innovatieve duurzame oplossingen voor bijvoorbeeld energieop- wekking of warmteopslag een manier om het duur - zame karakter van de wijk uit te dragen. Door deze oplossingen mee te nemen in het ontwerp worden ze op een mooie manier geintegreerd in het geheel. Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk34 3.2 SFEREN BINNEN HET VELD Wonen aan de groene wiggen Bij stedenbouwkundige verkavelingen is het altijd een zoektocht om te komen tot de goede balans tussen samenhang en variatie. Ook voor veld 3 is dit aan de orde. De bebouwing aan de groene wiggen zoekt in vo- lume en structuur aansluiting op de bebouwing in veld 3 zuid. Hier dient te worden gekeken naar ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiingen, begeleiding van de weg etc om zo te zorgen dat veld 3 als totaal een ge- heel gaat vormen.

Een goede manier van aansluiting is door op dezelfde manier als in veld 3 zuid variatie aan te brengen in de gevel. Dit gebeurt door middel van het toepassen van kapverdraaiingen en kleuraccenten. Voor de ligging aan de groene wiggen is de overgang van privé naar openbaar de belangrijkste opgave. Het is de uitdaging om de woning zo maximaal mogelijk te oriën- teren op de autovrije wiggen en daarbij de overgang van openbaar naar privé als geheel mee te ontwerpen. Een goede oplossing hiervoor zijn pergola’s zoals toegepast in veld 3 zuid. Dit zorgt voor een aantrekkelijk samen- hangend beeld en biedt ruimte voor een groene en natuurinclusieve invulling van de buitenruimte. ontwerp voor Blos, LATEI & Heijmans Ruimtelijk raamwerk - Stedenbouwkunige aansluiting op veld 3 zuid om als totaal een geheel te vormen. - Ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiing, begeleiding van de weg etc. Materiaalgebruik & Detaillering - Hoogwaardig materiaalgebruik (duurzaam, natuurlijk en niet giftig). - Voorkeur naar lokalen materialen. - Uitstraling architectuur wordt gepaald door materialisering. - Toepassing groene gevels en groene of bruine daken voor waterhuishou- ding, natuurinclusiviteit, tegengaan van hittestress en duurzame uitstraling. - Circulair bouwen als belangrijkste thema bij de toepassing van materialen.

- Grondstoggenpaspoort en materialenpaspoort zodat bewoner weet in welke mate er hergebruik is. beelden uit ruimtelijk raamwerk Ontwerp voor Blos Het ontwerp voor Blos, LATEI en Heijmans, sluit in architectuur aan op het ruimtelijk raamwerk door: - Hedendaagse authenthieke vormgeving in een bruin en beige kleurstelling. - Lokale geproduceerde genuanceerde bakstenen als basis met natuurlijk vergrijzend hout als tweede materiaal. - Ontworpen overgangen privé openbaar, afhankelijk van situering, veranda’s waar deze goed op de zon en groen liggen. - Toepassing van groene gevels op de gewenste plaatsen vanuit het ruimtelijk raamwerk. - Toepassing van sedemdaken op bergingen en garages. - Inmetselen van soortspecifieke nestkasten. - Zie bladzijde 9 voor concrete maatregelen circulariteit en toepassen materialen paspoort. 07 Schuytgraag, Arnhem | inbo Heerenveen | P12520 | 25 maart 2022 Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk34 3.2 SFEREN BINNEN HET VELD Wonen aan de groene wiggen Bij stedenbouwkundige verkavelingen is het altijd een zoektocht om te komen tot de goede balans tussen samenhang en variatie. Ook voor veld 3 is dit aan de orde. De bebouwing aan de groene wiggen zoekt in vo- lume en structuur aansluiting op de bebouwing in veld 3 zuid.

Hier dient te worden gekeken naar ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiingen, begeleiding van de weg etc om zo te zorgen dat veld 3 als totaal een ge- heel gaat vormen. Een goede manier van aansluiting is door op dezelfde manier als in veld 3 zuid variatie aan te brengen in de gevel. Dit gebeurt door middel van het toepassen van kapverdraaiingen en kleuraccenten. Voor de ligging aan de groene wiggen is de overgang van privé naar openbaar de belangrijkste opgave. Het is de uitdaging om de woning zo maximaal mogelijk te oriën- teren op de autovrije wiggen en daarbij de overgang van openbaar naar privé als geheel mee te ontwerpen. Een goede oplossing hiervoor zijn pergola’s zoals toegepast in veld 3 zuid. Dit zorgt voor een aantrekkelijk samen- hangend beeld en biedt ruimte voor een groene en natuurinclusieve invulling van de buitenruimte. Wonen aan de groene wiggen Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk 39 3.3 MATERIAALGEBRUIK & DETAILLERING Voor het gehele veld geldt dat materialen worden toegepast die hoogwaardig zijn en mooier worden naarmate ze verouderen. Hierbij wordt uitgegaan van duurzame, natuurlijke en niet giftige materialen met aandacht voor de herbruikbaarheid. De voorkeur gaat hierbij tevens uit naar lokale, streekgebonden materialen.

Toepassing van kunststoffen, betonsteen, houtwolcementplaat en dergelijke in de buitengevel of op het dak horen daar niet bij. Het kleurgebruik aan de buitenzijde van de woningen is terughoudend en heeft een natuurlijke uitstraling. Lichte kleuren hebben de voorkeur in verband met hittestress. De uitstraling wordt vooral bepaald door het uiterlijk van de toegepaste materialen. Dit geldt zowel voor het gevelmateriaal als voor de kozijnen. Essentieel hierbij is een zorgvuldige en bijzondere detaillering die past bij de keuze van de materialen. Het toepassen van groene gevels en groene of bruine daken wordt gestimuleerd. Dit heeft een positief effect op de waterhuishouding, de natuurinclusiviteit, het tegengaan van hittestress en de groene, duur - zame uitstraling van het veld. Daarom maakt dit ook onderdeel uit van het puntensysteem voor natuurin- clusief boouwen Circulair bouwen is een belangrijk thema bij de toepassing van materialen. Het is het uitgangspunt om grondstoffen zoveel mogelijk te hergebruiken. Dit betekent concreet dat per ontwikkeling minimaal 10% van de materialen bewezen circulair is. Bij hoogwaardig hergebruik is een gedetailleerd inzicht in de materiaalstromen van de gebouwen vereist. Bijvoorbeeld informatie over de hoeveelheden, kwa- liteit en de herbruikbaarheid.

Randvoorwaarde voor de ontwikkeling is daarom een grondstoffenpaspoort of materialenpaspoort als dossier voor bewoner, zodat die weet hoe de materialen van zijn woning zijn geproduceerd en in welke mate ze herbruikbaar zijn. Naast het toepassen van herbruikbare materialen en het opnemen van de materialen in een materi- alenpaspoort is ook de toepassing van innovatieve duurzame oplossingen voor bijvoorbeeld energieop- wekking of warmteopslag een manier om het duur - zame karakter van de wijk uit te dragen. Door deze oplossingen mee te nemen in het ontwerp worden ze op een mooie manier geintegreerd in het geheel. Schuytgraaf Veld 3 Noord I Ruimtelijk raamwerk34 3.2 SFEREN BINNEN HET VELD Wonen aan de groene wiggen Bij stedenbouwkundige verkavelingen is het altijd een zoektocht om te komen tot de goede balans tussen samenhang en variatie. Ook voor veld 3 is dit aan de orde. De bebouwing aan de groene wiggen zoekt in vo- lume en structuur aansluiting op de bebouwing in veld 3 zuid. Hier dient te worden gekeken naar ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiingen, begeleiding van de weg etc om zo te zorgen dat veld 3 als totaal een ge- heel gaat vormen. Een goede manier van aansluiting is door op dezelfde manier als in veld 3 zuid variatie aan te brengen in de gevel. Dit gebeurt door middel van het toepassen van kapverdraaiingen en kleuraccenten.

Voor de ligging aan de groene wiggen is de overgang van privé naar openbaar de belangrijkste opgave. Het is de uitdaging om de woning zo maximaal mogelijk te oriën- teren op de autovrije wiggen en daarbij de overgang van openbaar naar privé als geheel mee te ontwerpen. Een goede oplossing hiervoor zijn pergola’s zoals toegepast in veld 3 zuid. Dit zorgt voor een aantrekkelijk samen- hangend beeld en biedt ruimte voor een groene en natuurinclusieve invulling van de buitenruimte. ontwerp voor Blos, LATEI & Heijmans Ruimtelijk raamwerk - Stedenbouwkunige aansluiting op veld 3 zuid om als totaal een geheel te vormen. - Ruimtelijke opbouw, kaprichting, kapverdraaiing, begeleiding van de weg etc. Materiaalgebruik & Detaillering - Hoogwaardig materiaalgebruik (duurzaam, natuurlijk en niet giftig). - Voorkeur naar lokalen materialen. - Uitstraling architectuur wordt gepaald door materialisering. - Toepassing groene gevels en groene of bruine daken voor waterhuishou- ding, natuurinclusiviteit, tegengaan van hittestress en duurzame uitstraling. - Circulair bouwen als belangrijkste thema bij de toepassing van materialen. - Grondstoggenpaspoort en materialenpaspoort zodat bewoner weet in welke mate er hergebruik is.

beelden uit ruimtelijk raamwerk Ontwerp voor Blos Het ontwerp voor Blos, LATEI en Heijmans, sluit in architectuur aan op het ruimtelijk raamwerk door: - Hedendaagse authenthieke vormgeving in een bruin en beige kleurstelling. - Lokale geproduceerde genuanceerde bakstenen als basis met natuurlijk vergrijzend hout als tweede materiaal. - Ontworpen overgangen privé openbaar, afhankelijk van situering, veranda’s waar deze goed op de zon en groen liggen. - Toepassing van groene gevels op de gewenste plaatsen vanuit het ruimtelijk raamwerk. - Toepassing van sedemdaken op bergingen en garages. - Inmetselen van soortspecifieke nestkasten. - Zie bladzijde 9 voor concrete maatregelen circulariteit en toepassen materialen paspoort. Veranda luifel luifel Schermen Pergola Veranda Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 39

3.13 Erfscheidingen overgang openbaar privé Erfafscheidingen kunnen vergunningsvrij gerealiseerd worden met uitzondering voor hoekwoningen. Om niettemin een zekere kwaliteitsambitie te bereiken zijn er in dit beeldkwaliteitplan enkele aanvullende criteria gegeven voor erfafscheidingen. Bij de Welstandstoetsing van de aanvraag van de omgevingsvergunning wordt de uitstraling van erfafscheidingen meegenomen. Overal waar een privé-tuin direct grenst aan een (semi-)openbare ruimte wordt een meeontworpen en te realiseren erfafscheiding verplicht gesteld. Waar een zij- of achter- kant van een tuin grenst aan het openbaar gebied, komt een erfafscheiding van 1,80 meter hoog (achter de voorgevelrooilijn). In deze hoge erfscheiding kunnen bergingen, poorten, carports, garages, etc. opgenomen worden. Erfafscheidingen die aan achterpaden grenzen (tot 5 meter vanaf openbaar gebied) hoeven hier niet aan te voldoen. Erfafscheidingen dienen in samenhang met de bebouwing ontworpen te worden. De erfafscheidingen kunnen dan bestaan uit metselwerk (laag muurtje), hekken of hagen of combinaties daarvan (bijvoorbeeld een muurtje met een hek er bovenop of een hekje met een haag erachter). Voor de hagen is een groenblijvende of bladhoudende boerenhaag, beukenhaag of gemengde haag gewenst. Een hek kan begroeid worden met hedera of een andere klimmende plant.

Ook kunnen er plantenbakken worden toegepast, geïntegreerd met de bebouwing of in de gevel. Als er in de voortuin een erfafscheiding wordt toegepast (voor de voorgevelrooilijn), is deze min. 0,40 meter en max. 1 meter hoog. Dit kan een muurtje zijn, eventueel in combinatie met een hekwerk of een haag (ook max. 1 meter hoog). Criteria: • De erfscheidingen (overgang privé-openbaar) worden uitgevoerd als groene hoge hagen (gemengde hagen). • Volwassen beplanting toepassen (hagen, struwelen, klimmende beplanting). • Blinde, gesloten muren en dichte houten schermen worden nadrukkelijk uitgesloten. • Hagen: groenblijvende of bladhoudende boerenhaag/beukenhaag. • Voldoende privacy te bieden. • Eventuele erfafscheiding voorzijde en deels achterzijde: min. 0,40 meter en max. 1 meter hoog. Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 40

Verplcihte erfscheiding, natuurlijke haag Erfscheidingen Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 41

Ecologisch waardevolle haag Een groene erfgrens is niet alleen prettig om naar te kijken maar biedt ook verkoeling in de tui. Daarnaast biedt deze vorm van erfafscheiding betere condities voor fauna ten opzichte van een reguliere schutting. Insecten vinden hier hun toevlucht en ook vo- gels kunnen schuilen in de dikke hagen. Met name diepte en ondoordringbaarheid zijn voor de natuur erg welkom. Toepassing van verschillende soorten in een haag draagt eveneens bij aan de biodiversiteit. Er kan echter ook gekozen worden voor een groen - blijvende of bladhoudende haag, deze keuze kan bijdragen aan de beleving en privacy. natuurinclusief klimaatadaptief beleving kosten verminderen hittestress voedsel - variatie belevingswaarden indicatie aanlegkosten indicatie beheerskosten Referenties Natuur- en klimaatscore verminderen wateroverlast tegengaan droogte veiligheid - verblijf verbinding - verplaatsing 40 CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF 21. Ecolgisch waardevolle haag Een groene erfgrens is niet alleen prettig om naar te kijken maar kan verkoeling in de tuin bieden. Daarnaast biedt deze vorm van erfafscheiding betere condities voor fauna ten opzichte van een reguliere schutting. Insecten vinden hier hun toevlucht en ook vogels kunnen schuilen in de dikke hagen. Met name diepte en ondoordringbaarheid zijn voor de natuur erg welkom.

Toepassing van verschillende soorten in een haag draagt eveneens bij aan de biodiversiteit. Er kan echter ook gekozen worden voor een groenblijvende of bladhoudende haag, deze keuze kan bijdragen aan de beleving en privacy. GROENE ERFAFSCHEIDING Soortenmenging in haag bevordert de biodiversiteit, dichte haag biedt beschutting voor vogels Modulaire ecologische schutting - Bron: De BuurjongensVariatie in haag aanplant KAVEL, PLEIN EN PARK Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 42

RIJWONINGEN ALS SCULPTURALE EENHEID GROEN ALS OMZOMING VAN DE INRIT PERGOLA OP DE OVERGANG TUSSEN PRIVÉ EN OPENBAARNATUURLIJKE, HALFHOGE ERFAFSCHEIDINGEN GROENE OMZOMING VAN DE PRIVÉ BUITENRUIMTE 24 - ARNHEM SCHUYTGRAAF , VELD 3 NOORD BOSWONINGEN WONINGEN IN EEN BLOK MET EEN VRIJE LIGGING IN EN ORIËNTATIE OP HET GROEN Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 43

3.14 Samenvatting Bebouwingskorrel • De variatie is niet per woning (pandsgewijs), niet per blok en niet per straat. De va - riatie is per ‘gebouw’ (2 twee-onder-één-kapwoningen = samen 1 gebouw - 1 rijtje woningen = samen 1 gebouw). • Binnen één gebouw: één samenhangende architectuursignatuur en/of één kleur / materiaalpalet, en afwijkend van het buurgebouw. • Het Erf en het hof als één bebouwingskorrel ontwerpen. Massa en positie • De bouwmassa mag niet de maximale bouwvolume uit het bestemmingsplan overschrijden. • Rooilijn voorzijde minimaal 2,00 meter en maximaal 4,00 meter. • Volumes deels verrijkt met kleine uitbouwen, erkers, veranda’s en/of loggia’s. • Erker of uitbouw mogelijk aan voor- en zijkant woning. Maximaal één bouwlaag, maximaal 1,50 meter uit de gevel (met uitzondering van een garage). • Aan- of uitbouwen maken onderdeel uit van de hoofdmassa, erkers zijn ‘toevoeging’ • Zijgevel is onderdeel van totale architectuur, met woningentrees en gevelopeningen • Op de hoeken tweezijdige oriëntatie toepassen. • Voor het ‘erf’ is alzijdige oriëntatie verplicht. Dit betekent dat er geen dichte gevels zijn toegestaan. Architectuur • Niet een uitgesproken kenmerkende stijl. • Bij rijenwoningen (4 woningen of meer) minimaal één verbijzondering. • Niet alle woningen hetzelfde, niet alle woningen verschillend (geen pandsgewijze variatie).

• Variatie in architectuur en tegelijk één samenhangende architectuur voor een gevel- of straatwand. • Toevoegingen aan voorgevel afstemmen op architectuur: erkers, luifels, overstekken, veranda’s, schermen, pergola’s, terrassen. Het boerenerf • Samenhangend gebouw-ensemble rond collectief erf (hofje) met boerderij- en schuur-achtige gebouwen • Niet alle bebouwing op het erf krijgt exact dezelfde uitstraling • Het gevelmateriaal moet binnen een bouwvolume hetzelfde zijn • Toe te passen gevelmateriaal is baksteen (in een kleurstelling van bruin tot geelbruin) of hout • Toegepaste kleuren zijn ‘onverzadigd’ in een vergrijsd of ‘gedekt’ kleurpalet. Er mo- gen geen harde of felle kleuren voorkomen. • Gezamenlijk parkeren integraal vormgegeven en zoveel mogelijk uit zicht • (Groot) dakvlak met lage goot, geen platte daken toegestaan, • Geen individuele voortuinen (bij rijwoningen) • Geen erfscheidingen aan voorzijde • Erfscheidingen aan achterzijde uitvoeren als haag (passend in boerenerf-gedachte), bijvoorbeeld 1,2 m. en niet hoger dan 2,0 m. Materiaal en kleurgebruik • Hoofdmateriaal gevel: baksteen, aangevuld met keimwerk. • Variatie door verschillende baksteenkleuren, metselverbanden, voegwerk, trasraam. • De kleur van het metselwerk varieert doorgaans van geel tot bruin. Toe te passen kleu - ren moeten zoveel mogelijk binnen het gegeven spectrum vallen (zie volgende pagina).

• Keimwerk in wit kan als accent in het gevelbeeld worden gebruikt. • Dak wordt afgedekt met antraciete (zwarte) dakpannen. • Hout wordt toegepast als ondergeschikt materiaal, kozijnen en dak beëindigingen (evt. als decoratief element). Daken, dakvorm • Materiaal: mat antraciete (zwarte) dakpannen (niet geglazuurd) • Het dakvlak heeft waar mogelijk een overstek tussen de 0,20 en 0,70 m. • De kaphelling van het dak is tussen 40° en 50° • Dakkapel voorzijde ondergeschikt aan de kap • De nok van het dak loopt parallel aan de langste zijde van het volume. • Incidenteel is een gedraaide kap (dwarskap) toegestaan Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 44

Duurzame energie • All black zonnepanelen, geen aluminium omlijsting • Geen ‘willekeurige’ positie van zonnepanelen, • Warmtepompen zo min mogelijk in het zicht Klimaatadaptatie en hittestress • Afkoppelen van regenpijpen ontlast het rioolstelsel. • Hemelwater opvangen voor waterberging. • Afstromend water herbruiken (circulariteit) of afwateren naar groenzones Natuurinclusieve aanbevelingen (gewenst niet verplicht) • Nest- en broedvoorzieningen, afgestemd op doelsoorten (vogels, vleermuizen, egels, etc.) • De wens is nadrukkelijk om nestelvoorziening zoveel mogelijk te integreren in de gebouwen, al moet hierbij wel worden gelet op de onderhoudsvriendelijkheid van dergelijke voorzieningen (in overleg met gemeente en ecogroen nader te bepalen). • Aandacht voor een diversiteit aan inheemse insecten is van belang, omdat dit nodig is voor een evenwichtig systeem. • Indien nestplaatsen worden toegepast is beschutting van groot belang. • Mogelijkheid voor insecten- en wormenhotels in privétuinen. • Voorzieningen aan gevels voor klimmende beplanting • Op de platte daken van aanbouwen en bergingen worden groene daken (sedum)toegepast • Toepassen van verschillende soorten in een haag draagt eveneens bij aan de biodiversiteit. • Verblijfplaatsen dienen noord of oost gericht te zijn. Beeldkwaliteitplan Betap Crilux | Steenwijk Zuidoost 45

atelier DUTCH Architectuur Stedenbouw Landschap Antennestraat 86 | 1322 AS Almere T 036 - 533 34 24 | M 06 - 5380 1133 info@atelierdutch.nl | www.atelierdutch.nl © Atelier Dutch Alle foto’s, illustraties en kaartmateriaal zijn gemaakt door Atelier Dutch, ten- zij anders vermeld. De inhoud van deze publicatie kan onderworpen zijn aan copyright. Gebruik van de inhoud ervan door anderen zonder toestemming van atelier Dutch is onrechtmatig. S-STE-2021019 30 augustus 2023 Rob van der Velden Sharon Corten Bhavya Bathena in opdracht van: in samenwerking met: ontwerp en samenstelling: