Regionaal Risicoprofiel IJsselland 2018.pdf

Het vakantieschip legt op eigen kracht aan in de jachthaven. De gewonden worden afgevoerd met ambulances, de overige opvarenden worden in een nabij gelegen locatie opgevangen. Een kleine hoeveelheid olie komt vrij, verspreiding wordt voorkomen door gebruik van drijvende oilbooms. N.B.: Incidenten met gevaarlijke stoffen hebben andere effecten en zijn beschreven in de scenario’s incidenten met brandbare/explosieve stof bij wegvervoer en giftige stof bij spoorvervoer. Inventarisatie en bronnen Regionale c.q. gemeentelijke informatie: Incidentbestrijdingsplan Vaarwegen Oost-Nederland (niet vastgesteld. SAMIJ regeling). Landelijke informatie: Incidentenbestrijding op het water (IFV 2015). Algemene beschrijving scenario Incident bij beroepsvaart waar geen gevaarlijke stoffen bij betrokken zijn. Op de IJssel gaat het om recreatievaart. De mogelijkheden van de hulpverleningsdiensten voor optreden op het water zijn beperkt en mogelijk zelfs nie t toereikend voor kleinere incidenten. Het kost (veel) tijd om geschikte schepen beschikbaar te krijgen op de plaats van een incident. Risico Oorzaken: Mogelijke oorzaak van het incident is een technisch probleem, waardoor een schip stuurloos raakt. Andere mogelijke oorzaken zijn het over het hoofd worden gezien van schepen of verkeer beoordelen van de verkeerssituatie, waardoor een botsing niet vermeden kan worden.

De natuur (weersomstandigheden, stroming) kan ook een rol spelen. Mogelijke triggers: Directe aanleiding tot het ontstaan van het incident kan zijn een beperkt onderhoud van het schip, de beschikbare breedte van de waterweg, drukte op het water , de mate van overzichtelijkheid van de situatie en oplettendheid van de waterweggebruikers. Bepalende factoren: Een incident met een schip leidt bij vele aanwezigen (en gewonden) tot een grootschalig incident. De omvang van een mogelijk incident wordt ver der bepaald door de mate waarin het schip bestuurbaar blijft en de toegankelijkheid voor de hulpverleningsdiensten. Slachtofferbeeld Status Aantal Doden 5 T1 15 T2 75 T3 35 Getroffenen 125 Betrokkenen 500 Impact Status Waarde Verwacht Onder Boven 1.1 aantasting van de integriteit van het grondgebied NVT 0 6.1 aantasting van cultureel erfgoed NVT 0 2.1 doden 4-16 (2-4 tot max.

16-40) C B Choog 2.2 ernstig gewonden en chronisch zieken 4-16 C B Choog 2.3 lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften) NVT 0 3.1 kosten <20 M€ B 4.1 langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna) 0 0 5.1 verstoring van het dagelijks leven NVT 0 5.2 aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur 1 indicator / dagen A 5.3 sociaal psychologische impact 2 significante categorie B Totaalscore (met behulp van rekenmodule) 0,031 Waarschijnlijkheid Afgeleid van de casuïstiek (een grootschalig incident met slachtoffers op het water is denkbaar) wordt dit incident gezien als onwaarschijnlijk. Dat is een klasse hoger dan zeer onwaarschijnlijk en een klasse lager dan mogelijk. Daarmee wordt de waarschijnlijkheid van het scenario beoordeeld als: 5, onwaarschijnlijk (midden, B). 76 Bijlage 3.17: Scenario verkeersincident op het land Uitgewerkt voorbeeld: Kettingbotsing knooppunt Lankhorst In het verkeer op de snelweg A28 kan mogelijk een incident gebeuren, bijvoorbeeld ter hoogte van knooppunt Lankhorst. Het geselecteerde, maatgevende scenario i s een kettingbotsing waarbij zes auto’s en een bus zijn betrokken. Het ongeluk kan ontstaan rond 18 uur, door plotseling opkomende dichte mist. Twee auto’s raken zwaar beschadigd als ze deels onder een bus terecht komen.

Twee mensen komen om bij het incident, 9 mensen raken gewond, van wie een aantal ernstig. De hulpverleningsdiensten rukken voor het ongeluk met groot materieel uit. De gewonden werden overgebracht naar ziekenhuizen in Groningen, Meppel en Zwolle. Knooppunt Lankhorst is een groot deel van de avond in de richting Hoogeveen afgesloten. Door het ongeval ontstaat een file van 9 kilometer die rond middernacht oplost. Het verkeer wordt omgeleid. De bestrijding wordt multidisciplinair gecoördineerd vanuit Overijsse l met Staphorst als brongemeente, in afstemming met betrokkenen in de provincie Drenthe. N.B.: Incidenten met gevaarlijke stoffen hebben andere effecten en zijn beschreven in de scenario’s incidenten met brandbare/explosieve stof bij wegvervoer en giftige stof bij spoorvervoer. Inventarisatie en bronnen Regionale c.q. gemeentelijke informatie: Bevi-adviezen / EV -studies, Aandachtskaart Snelweg incident Landelijke informatie: Incident Management Rijkswaterstaat ( www.incidentmanagement.nl) en Beleidsregels Incident Management (10-06-2010 tot heden). Algemene beschrijving scenario Het incidentverloop is getypeerd in algemene zin. Het gaat om een groot ongeval met letse l, zoals beschreven in het coördinatieplan SIM . Er zijn meer dan 4 personenauto’ s, 2 of meer vrachtauto’s, of een bus betrokken bij het incident.

Dergelijke incidenten zijn op snelwegen en provinciale wegen het meest waarschijnlijk op (ingewikkelde) knoopp unten, op- en afritten, in (scherpe) bochten of bij wegversmallingen. Indien sprake is van brand, dan is de beschikbaarheid van bluswater beperkt en mogelijk zelfs niet toereikend voor kleinere incidenten. Het kost de hulpverleningsdiensten mogelijk (veel) moeite en tijd om het incident te bereiken gezien de te verwachten verkeersopstoppingen. Risico Oorzaken: Mogelijke oorzaak van het incident is de natuur, namelijk plotseling opkomende dichte mist. Ook andere weersomstandigheden kunnen een rol spelen. An dere mogelijke oorzaken zijn een klapband, waardoor een chauffeur de macht over het stuur verliest, het bewust of ongewild wisselen van rijstrook en vergelijkbare verkeerssituaties waardoor er plotseling geremd of uitgeweken moet worden. Mogelijke triggers : Directe aanleiding tot het ontstaan van het incident kunnen zijn een beperkt onderhoud van de voertuigen, de staat van onderhoud van de snelweg, drukte op de snelweg, de mate van overzichtelijkheid van de verkeerssituatie en oplettendheid van de weggebru ikers. Bepalende factoren: Een incident met een eerste voertuig leidt tot een grootschaliger incident indien meerdere bestuurders een botsing niet weten te voorkomen .

Het aantal slachtoffers wordt verder bepaald door het aantal inzittenden per voertuig en het aantal betrokken voertuigen. Samenhang met andere scenario´s: Afsluiting van de snelweg, rijstroken, rijrichting of het gehele knooppunt, leiden tot verkeersopstoppingen. Slachtofferbeeld Status Aantal Doden 2 T1 3 77 T2 T3 6 Getroffenen 24 Betrokkenen 60 Impact Status Waarde Verwacht Onder Boven 1.1 aantasting van de integriteit van het grondgebied NVT 0 6.1 aantasting van cultureel erfgoed NVT 0 2.1 doden 2-4 B 2.2 ernstig gewonden en chronisch zieken 2-4 (4-16) B C 2.3 lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften) NVT 0 3.1 kosten <20 M€ (<2 M€) B A 4.1 langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna) NVT 0 5.1 verstoring van het dagelijks leven <4.000 mensen, 1-2 dagen A 5.2 aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur NVT 0 5.3 sociaal psychologische impact 1 significante categorie A Totaalscore (met behulp van rekenmodule) 0,014 Waarschijnlijkheid De waar schijnlijkheid van het scenario is afgeleid van de casuïstie k. Grootschalige verkeersongevallen komen met enige regelmaat voor, onder andere op /nabij de knooppunten Hattemmerbroek en Lankhorst . De waarschijnlijkheid wordt daarom ingeschaald als : 8, mogelijk (midden, C).

78 Bijlage 3.18: Scenario ziektegolf Uitgewerkt voorbeeld: Grieppandemie Een grieppandemie breekt mogelijk uit en verloopt naar verwachting volgens één van de volgende scenario’s: 1: 6 -8% van de bevolking besmet met nieuw infectieziekteagens. In dit scenario is ongeveer 6-8% van de bevolking ziek. Dit percentage is gelijk aan een normale infectieziekte -epidemie. Een passend vaccin is na ongeveer 6 maanden beschikbaar. De bevolking stelt veel vragen uit onrust. Het aantal bezoeken aan de huisarts stijgt. Er is sprake van hamstergedrag (voedsel, brandstof en medicijnen). 2: 20% van de bevolking besmet met nieuw infectieziekteagens. In dit scenario is het aantal zieken opgelopen tot 20% van de bevolking. Er is sprake van overbelasting van de medische zorg (huisartsen, ziekenhuizen). De maatschappelijke onrust neemt toe. Er is een hoog ziekteverzuim bij de operationele diensten. Burgers eisen virusremmende medicijnen, wat kan leiden tot openbare ordeverstoringen bij apotheken. 3: Maatgevend scenario: 30% van de bevolki ng besmet met nieuw infectieziekteagens. Dertig procent van de bevolking is besmet met het nieuwe infectieziektevirus. De continuïteit van zorg komt nu echt in het geding. Er is een tekort aan medisch personeel en een tekort aan bedden. De crisis treft ook de hulpverleningsdiensten. Er is een zeer hoog ziekteverzuim.

Gezonde medewerkers blijven ook thuis om familie te verplegen. De continuïteit van de hulpverleningsdiensten en van de vitale sectoren, waaronder transport en logistiek, is bedreigd. De afvalverwerking stagneert. Er overlijden meer mensen dan normaal. Er heerst onrust en angst onder de bevolking. 4: 15% van de bevolking besmet met nieuw infectieziekteagens. Het aantal zieken neemt af. Burgers stellen kritische vragen over de genomen maatrege len. Ondernemers eisen mogelijk schadevergoeding. De maatschappij moet zich voor bereiden op een mogelijke nieuwe golf. N.B.: Een gemiddelde infectieziektegolf, zoals een normale wintergriep, duurt zes tot tien weken. De piek ligt in de derde tot vijfde week. Inventarisatie en bronnen Regionale c.q. gemeentelijke informatie: Informatiekaart infectieziekten crisis ROT, GBT, RBT 23-11-2016 2.0 Landelijke informatie: Nationale risicobeoordeling 2011, Nationaal Veiligheidsprofiel 2016 Algemene beschrijving scenario Er is sprake van een (dreigende) infectieziektecrisis. Dit is een (dreigende) grootschalige infectieziekte-uitbraak onder mensen, die een ernstige bedreiging of beschadiging van leven en gezondheid vormt. Door de crisis komt de continuïteit van (o verheids)zorg in gevaar.

Er is sprake van een ernstige verstoring van de openbare orde en veiligheid , scholen worden (mogelijk) gesloten en gezonde mensen blijven thuis om zieke familieleden te verzorgen of uit angst voor besmetting. Een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties is vereist. Risico Oorzaken: Bij een infectieziektecrisis is er sprake van een infectieziekteagens. Dit kan een infectieziektevirus zijn, maar ook een bacterie of andere infectieziekteverwekker. Denk hierbij ook aan bioterrorisme. Samenhang met andere scenario´s: Aansluitend op het coördinatieplan stellen de partners hun eigen (monodisciplinaire) continuïteitsplannen op, of vullen zij eventueel bestaande plannen aan om de continuïteit van hun organisatie te waarborgen. Een belangrijk te verwachten effect is dat niet alleen zieke medewerkers thuis blijven. Ook g ezonde medewerkers blijven thuis, zij doen dat om familie te verplegen. 79 Gelet op eerdere infectieziektecrises (zoals de Spaanse griep van 1918, de Aziatische grie p van 1957 en de Hongkong griep van 1968) kan een uitbraak van een grootschalige infectieziekte worden gevolgd door een nieuwe uitbraak (een nieuwe golf). Slachtofferbeeld Status Aantal Doden ca.

100 T1 T2 T3 Getroffenen Landelijk Betrokkenen Mondiaal Impact Status Waarde Verwacht Onder Boven 1.1 aantasting van de integriteit van het grondgebied NVT 0 6.1 aantasting van cultureel erfgoed NVT 0 2.1 doden 16-40 (>400) Choog E 2.2 ernstig gewonden en chronisch zieken 40-160 (>400) D E 2.3 lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften) NVT 0 3.1 kosten >2 Mjrd€ E D 4.1 langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna) NVT 0 5.1 verstoring van het dagelijks leven >40000: >maanden E 5.2 aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur 2-6 indicatoren/maanden D 5.3 sociaal psychologische impact 2 significante categorie C D Totaalscore (met behulp van rekenmodule) 0,30 Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van het scenario, gebaseerd op de Nationale risicobeoordeling 6 komt overeen met de casuïstiek (Spaanse griep van 1918, de Aziatische griep van 1957 en de Hongkong griep van 1968: 2,5 -5%), diverse andere ziekten, samen ~10%: 11, waarschijnlijk (midden, D). 80 Bijlage 3.19: Scenario paniek in menigte (evenementen) Uitgewerkt voorbeeld: Paniek op bevrijdingsfestival Zwolle Voor het organiseren van grootschalige evenementen is een vergunning enstelstel ingericht om risico’s te minimalis eren en beheersen. Organisatoren verrichten inspanningen om incidenten te voorkomen.

Bij een groot evenement kan mogelijk paniek uitbreken, bijvoorbeeld op het bevrijdingsfestival in Zwolle. Het geselecteerde maatgevende scenario betreft een moedwillige verstoring, ofwel (terroristische) aanslag. Met een bomontploffing wordt paniek gezaaid in de menigte. Een tiental mensen overlijdt, een tiental raakt zwaargewond en enkele tientallen zijn lichtgewond. Er ontstaat grote paniek en (lichtgewonde) mensen prober en de plaats des onheils te ontvluchten door andere mensen weg te drukken. Na enige tijd blijkt dat samen met de bom radioactief materiaal is ontploft. Dit heeft zich verspreid in de omgeving. De (licht)gewonden en vele omstanders raken besmet, evenals de al aanwezige en eerst aangekomen hulpverleners. Het blijkt lastig een effectieve ontsmetting uit te voeren in de ontstane chaos en onrust. N.B.: Mogelijke andere oorzaken en gevolgen van paniek in een menigte zijn in onderstaande tekst opgenomen. Inventarisatie en bronnen Regionale c.q. gemeentelijke informatie: Voorbereidingen voor bevrijdingsfestival Zwolle. Referentiemateriaal Drenthe : Hoofdstuk 5, scenario’s uit het Coördinatieplan crisismanagement Dutch TT 2009, Assen. Landelijke informatie: Visiedocument NBC-steunpuntregio’s, 19 augustus 2004 en Handboek NBC van het Ministerie van BZK en Nibra, januari 2004. Algemene beschrijving scenario De aanleidingen voor paniek in menigten k unnen divers zijn.

Mogelijkheden betreffen terroristische aanslag (eventueel in combinatie met chemische middelen) , luchtvaartongeval bij het evenement (helikopter), ontploffing en brand, grootschalige ordeverstoring en plotselinge weersomslag (noodweer). Risico Oorzaken: De te verwachten gevolgen van paniek in een menigte zijn zeer divers en (vrijwel) onafhankelijk van de oorzaak. Mogelijke oorzaken en gevolgen zijn hieronder weergegeven:  Terroristische aansla g: Kenmerkend is het doel van de dader(s) om zoveel mogelijk slachtoffers te maken en het veroorzaken van zoveel mogelijk schade met als doel het ontwrichten van de samenleving en het beïnvloeden van de politiek.  Vliegtuigongeluk: Het betreft hier voornamelijk lic hte vliegtuigen (reclame) en helikopters (voor hoogwaardigheidsbekleders of televisiestations) die kunnen neerstorten in het publiek.  Ontploffing en brand: Een hoge concentratie voertuigen , apparatuur, brandbare materialen (tentdoek, gasflessen, generatoren, etc.) en mensen kan leiden tot brand met grote effecten.  Grootschalige orde verstoring: Hoge concentraties van mensen kunnen, al dan niet geregisseerd, leiden tot gewelddadige uitbarstingen.  Plotselinge weersomslag: Vooral tijdens de zomerperiode kan het weer plotseling omslaan of plaatselijk veel sterkere effecten hebben dan verwacht op basis van de weersvoorspelling.

Mogelijke trigger s: Een bijzondere aanleiding voor paniek in menigten is het verspreiden van ziekten. De effecten hiervan worden niet uitgebreid beschreven. De effecten openbaren zich achteraf en de gevolgen zijn merkbaar in de woongebieden van de bezoekers. Een aanval met gifgas is niet uit te sluiten, maar aangezien de beschouwde evenementen plaatsvinden in de open lucht, wordt het aangemerkt als een onwaarschijnlijk terroristisch middel. Bepalende factoren: De mate van het ontstaan van (g rote) paniek is niet in te schatten. De aanwezige hulpverlening zal ook medeslachtoffer zijn. De aan - en afvoerwegen zullen mogelijk 81 geblokkeerd zijn door publiek dat het terrein wil verlaten. Vertraagde aan - en afvoer kan tot gevolg hebben dat hulpverleni ng aan slachtoffers beperkt wordt. Gepubliceerde beelden van de ontstane paniek kunnen leiden tot oplopende druk op de hulpverleningsorganisaties en bestuurders. Scenarioraamwerk: Er is mogelijk een dreiging of waarschuwing voorafgaand aan het evenement. Vindt de dreiging laat plaats, dan is afgelasten mogelijk niet meer uitvoerbaar. Samenhang met andere scenario´s: Tijdens of na dit incident worden mogelijk ook op andere evenementen en plaatsen “verdachte” omstandigheden gesignaleerd. Dit vraagt om een grote operationele inzet van de hulpverleningsdiensten.

Slachtofferbeeld Status Aantal Doden 4-6 T1 + T2 4-16 T2 T3 50 Getroffenen 40.000 Betrokkenen nationaal Impact Status Waarde Verwacht Onder Boven 1.1 aantasting van de integriteit van het grondgebied 1-4 weken, max. 4 km2 A 6.1 aantasting van cultureel erfgoed NVT 0 2.1 doden 4-16 (2-4 tot max 40) C B Choog 2.2 ernstig gewonden en chronisch zieken 4-16 (2-4 tot max 40) C B Choog 2.3 lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften) NVT (geen verlies huis en haard) 0 3.1 kosten * <2 M€ (<20 M€)* A B 4.1 langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna) NVT: herstelt zich 0 5.1 verstoring van het dagelijks leven 1-2 dagen A 5.2 aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur (wel nationale impact) Lokaal 1 indicator gedurende dagen A 5.3 sociaal psychologische impact 3 significante categorie gevoelens van angst E D Totaalscore (met behulp van rekenmodule) 0,13 * Economische schade Apeldoorn, nasleep Koninginnedag 2009: 0,65 M€ (bron: persbericht Apeldoorn) Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van het scenario moedwillige verstoringen en extremisme is gebaseerd op de Nationale risicobeoordeling 6 , ingeschaald als mogelijk (8). De waarschijnlijkheid dat (kleinschaliger) paniek in een menigte binnen IJsselland optreedt wordt hetzelfde ingeschaald als de kans op een nationaal incident: 8, mogelijk (midden, C).

82 Scenario 20: Maatschappelijke Onrust Inventarisatie en bronnen Lokale en regionale informatie:  Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid (versie 2011)  Handreiking Aanpak Maatschappelijke Onrust (versie 2015) – Veiligheidsregio Twente Landelijke informatie:  Handboek Sociaalcalamiteiten plan Algemene beschrijving scenario Uitgewerkt voorbeeld 1: Spanningen tussen etnische groepen (onrust in woonwijken) Op een warme zomeravond begin juli ontstaat in een wijk in Zwolle een woordenwisseling in een snackbar tussen twee groepen jongeren. Beide groepen hebben elk een andere etnische achtergrond. De ruzie is ontstaan door een opmerking over een meisje uit één van de groepen. De eigenaar van de snackbar weet beide groepen naa r buiten te krijgen. Na nog enkele toespelingen naar elkaar lijken de twee groepen uiteen te gaan. Echter, later op de avond treffen ze elkaar wederom en ontstaat een vechtpartij waarbij wordt gestoken met een mes. Hierbij raken twee personen zwaargewond en drie personen moeten met lichte verwondingen naar het ziekenhuis. Eén van zwaargewonden blijkt de volgende dag te zijn overleden. De volgende avond is het erg onrustig in de wijk. Via social media wordt de hulp ingeroepen van vrienden. Groepen jongeren lopen door de straten en bekogelen huizen met stenen en flessen. Eén huis wordt getroffen door een molotovcocktail en vliegt in brand.

Hulpdiensten worden belemmerd in de bestrijding van de brand. In deze straten blijken vooral familieleden van de daders va n het eerdere fatale incident te wonen. De dag erna staat in het teken van verschillende aanvaringen tussen de twee etnische groepen, waarbij enkele (6) lichtgewonden vallen. Er wordt een veiligheidsrisicogebied ingesteld en de ME wordt ingezet om de orde te herstellen. Na drie dagen van onrust is de rust voorlopig wedergekeerd. Het gehele voorval heeft veel media -aandacht gegenereerd en ook op bestuurlijk en politiek vlak is er de nodige onrust ontstaan. NB. Gebaseerd op het voorbeeldscenario uit het Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid (2011). Uitgewerkt voorbeeld 2: Terugkeer ex-gedetineerde in woonwijk In 2010 is een persoon schuldig bevonden aan drie gevallen van ontucht (aanranding) en nog 37 gevallen van ontucht met minderjarige meisjes. Daarnaas t werden op vijf computers, harde schijven en usb-sticks tienduizenden pornografisch getinte foto’s van minderjarige meisjes gevonden. Deze persoon werd destijds veroordeeld tot een gevangenisstraf van zes jaar zonder TBS. In februari 2014 werd hij voorwaardelijk in vrijheid gesteld. De Stentor onthulde zaterdag dat de veroordeelde pedofiel in Kampen woont. Dit nieuws is opgepikt door landelijke media en leidt tot een golf van verontwaardiging. Tientallen mensen protesteerden toen bij de flat.

Dat protest v erliep in grimmige sfeer. Bewoners eisten dat veroordeelde pedofiel voor komende zaterdag uit zijn huis wordt gezet. Het is nu woensdagavond en momenteel staan opnieuw tientallen mensen voor de woning. Onder hen zijn ook enkele leden van 1% - motorclubs. De gemeente Kampen kondigde eerder op de avond een samenscholingsverbod af voor het gebied waar de veroordeelde pedofiel woont. NB. Gebaseerd op praktijkvoorbeeld ‘Benno L.’ (http://nl.wikipedia.org/wiki/Zaak-Benno Larue en http://nos.nl/artikel/613604-weer-onrust-bij-huis-benno-l.html). 83 Onder maatschappelijke onrust verstaan we het verschijnsel van hevige ongerustheid en emotionele reacties bij (diverse) groepen mensen als gevolg van een schokkende gebeurtenis waarbij het risico bestaat op escalatie, verstoring van de openbare orde en veiligheid en een toename van deze problematiek. Voorbeelden zijn enerzijds vrij zeldzame, “grote” gebeurtenissen zoals project X in Haren (2012), de overval op de juwelier in Deurne (2014), de onrust rond de terugkeer van Benno L. in Leiden (2014), en de terugkeer van Volkert van der G. in Apeldoorn (2014). Anderzijds de vele lokale, “kleine” casussen van (dreigende) maatschappelijke onrust, zoals familiedrama’s, zelfdodingen en incidenten op scholen die niet het (landelijke) nieuws hebben gehaald. Al de genoemde voorbeelden ku nnen zich ook in de regio IJsselland voordoen.

Maatschappelijke onrust is een verschijnsel dat onverwachts kan oplaaien. Soms in een flits. Echter, meestal geldt dat er eerst een aantal a ndere ontwikkelingen plaatsvindt voordat een probleem uitgroeit tot onrust of een calamiteit. We kunnen stellen dat er meestal sprake is van de volgende fasering: 1. Rust 2. Dreigende maatschappelijke onrust 3. Maatschappelijke onrust 4. Escalatie (sociale calamiteit) In de praktijk komen de fases 2 en 3 het meeste voor. Risico Uitingen: bij maatschappelijke onrust wordt qua calamiteiten onderscheid gemaakt tussen:  De situatie, waarin zich (nog) geen incident heeft voorgedaan in een IJssellandse gemeente, maar signalen worden opgevangen, dat maatschappelijke onrust buiten dan wel binnen de gemeente kan leiden tot oplopende onrust en spanningen in de gemeente.  De situatie, waarin sprake is van een geïsoleerd, op zichzelf staand incident, die mogel ijk aanleiding vormt tot maatschappelijke onrust binnen ee n IJsselland se gemeente, die al dan niet tot vervolgincidenten in de gemeente kan leiden.  De situatie, waarin sprake is van een incident in een IJssellandse gemeente, die al dan niet deel uitmaakt v an een reeks incidenten, en die aanleiding (kan) zijn voor oplopende spanningen, verbreding van betrokken bevolkingsgroepen en vervolgincidenten.

 De situatie, waarin sprake is van een incident of incide ntenreeks buiten de regio IJsselland, die aanleiding ( kunnen) zijn voor oplopende spanningen, toenemende betrokkenheid vanuit bevolkingsgroepen en incidenten binnen (één van) de IJssellandse gemeenten. Oorzaken / mogelijke triggers: maatschappelijke onrust is van alle tijden. De uitingsvormen en aanleidingen kunnen in de loop van de tijd enigszins verschillen, maar aan de basis van alle vormen liggen één of meer basale menselijke behoeften. Indien deze behoeften bedreigd worden, zullen mensen boos en verontwaardigd reageren:  inkomen en/of werkomstandigheden  woongenot  de (identiteit van de) eigen groep  zaken, symbolen en locaties die gezien worden als 'heilig'  burgerrechten en grondrechten  persoonlijke veiligheid  veiligheid van kinderen  vrede en politieke stabiliteit  het milieu 84  overige collectieve goederen zoals de (volks) gezondheid Kenmerken: maatschappelijke onrust ontstaat bij:  Een voedingsbodem, onderliggende maatschappelijke problemen;  (de dreiging van) één of meerdere incidenten, die heftige reacties veroorzaken bij burgers, in de media of in de politiek, en die symbool staan voor bestaande maatschappelijke spanningen en problemen.

Dit kan een dramatisch incident zijn, maar ook een vrij klein incident dat de druppel vormt die de emmer doet overlopen;  Het (als reactie op een incident) optreden van massale, dan wel ernstige aantastingen van de openbare orde en veiligheid. Samenhang met andere scenario´s: maatschappelijke onrust kan zowel de aanleiding als het gevolg zijn van andere scenario’s. Denk bijvoorbeeld aan een brand in een kwetsbaar object, bijvoorbeeld een gevangenis (Schipholbrand), religieuze instelling e.d. Slachtofferbeeld Status Aantal Doden (T4) 1 Zwaargewonden (T1+T2) 2 Lichtgewonden (T3) 9 Getroffenen 250 Betrokkenen 10.000 Impact Status Waarde Verwacht Onder Boven 1.1 aantasting van de integriteit van het grondgebied n.v.t. 0 - - 2.1 doden 1 A 0 B 2.2 ernstig gewonden en chronisch zieken 2 (T1+T2) B - C 2.3 lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften) n.v.t. 0 - - 3.1 kosten <2 M€ A - B 4.1 langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna) n.v.t.

0 - - 5.1 verstoring van het dagelijks leven < 400 mensen gedurende 3 dagen tot 1 week B - B 5.2 aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur Aantasting van functioneren openbaar bestuur, openbare orde en veiligheid (dagen/weken), aantasting van geaccepteerde NL waarden en normen C B D 5.3 sociaal psychologische impact Hoog, 3 significante categorieën E B D 6.1 aantasting van cultureel erfgoed n.v.t. 0 - - Totaalscore (met behulp van rekenmodule): D, zeer ernstig 0,121 Waarschijnlijkheid Afgeleid van de waarschijnlijkheid maatschappelijke onrust in de Nationale risicobeo ordeling 2012: C, mogelijk (9 voor de rekenmodule). 85 Bijlage 5: Begrippenlijst Strategische Beleidsagenda Een strategisch plan dat zich richt op essentiële keuzes ten aanzien van crisisbeheersing en rampenbestrijding. (Bron: Handreiking Beleidsplan Veiligheidsregio) Capaciteiten Een verzamelterm voor de beïnvloedingsmogelijkheden van risico´s en scenario´s. Beïnvloedingsmogelijkheden zijn er in de hele veiligheidsketen van risicobeheersing (pro-actie / preventie), incidentmanagement (preparatie en represssie) en herstel. De capaciteiten kunnen zich richten op de dreiging of risicobron, de kwetsbaarheden en gevolgen, of het incidentverloop en de afloop. Crisis Een situatie waarin een v itaal belang van de samenleving is aangetast of dreigt te worden aangetast.

(Bron: Wetsvoorstel veiligheidsregio’s) Crisisbeheersing Het geheel van maatregelen en voorzieningen, met inbegrip van de voorbereiding daarop, dat de overheid treft met het oog op een crisis, het voorkomen van een crisis en het beperken van de gevolgen van een crisis. (Bron: Wetsvoorstel veiligheidsregio’s) Crisistype Categorie van mogelijke branden, rampen en crises die qua soort effecten en qua ontwikkeling in de tijd op elkaar lijken. Incidenttype Een gebeurtenis die de gang van zaken op een bepaalde manier verstoort. Het soort van verstoring wordt bepaald door de werkingsmechanismen van de directe oorzaak en de directe gevolgen. Naast fysische, chemische en biologische werkingsmechanismen (rampen) worden ook sociaal economische en politieke werkingsmechanismen onderscheiden (crises). Kwetsbaarheden Er zijn verschillende benaderingen voor het begrip kwetsbaarheid: a. De kwetsbare locaties zoals die in de klassieke rampenb estrijding / externe veiligheid worden gehanteerd: ziekenhuizen, scholen, bejaardehuizen e.d. b. De locaties die behoren tot de vitale infrastructuur zijn kwetsbaar voor hun uitval en de gevolgen daarvan. c. De objecten die op voorhand aan te duiden zijn als aan slaggevoelig zoals onder meer benoemd door de NCTb en de regiopolitie. Zij zijn kwetsbaar voor actie van moedwillig menselijk handelen.

Ramp Een zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en de gezondheid van veel personen, het milieu of grote materiële belangen in ernstige mate zijn geschaad of worden bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties van verschillende disciplines is vereist om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te beperken. (Bron: Wetsvoorstel veiligheidsregio’s) 86 Ramptype Een categorie van mogelijke rampen die qua soort effecten en qua ontwikkeling in de tijd op elkaar lijken. (Bron: Leidraad Maatramp) Regionaal Risicoprofiel Een inventarisatie en analyse van de risico´s (waarsc hijnlijkheid en impact) van branden, rampen en crises waarop het beleid van de veiligheidsregio wordt gebaseerd. Risico Een samenstel van de waarschijnlijkheid dat zich een brand, ramp of crisis (of dreiging daarvan) voordoet en de mogelijke impact die dat kan hebben. Risicobeoordeling Een analyse waarin weging en inschatting van gevolgen van soorten branden, rampen en crises zijn opgenomen.

(Bron: Wetsvoorstel veiligheidsregio’s) Risicobeheersing Alle activiteiten die een vroegtijdige structurele aan dacht voor integrale veiligheid bevorderen en die gericht zijn op het zoveel mogelijk voorkomen van onveilige situaties en omstandigheden, waaronder het voorkomen van directe oorzaken van onveiligheid (proactie) en het beperken en beheersen van gevolgen van inbreuken op de veiligheid (preventie). (Bron: Handreiking Beleidsplan Veiligheidsregio) Risicobron Een object, infrastructuur of natuurlijke omstandigheid die kan leiden tot een brand, ramp of crisis. Risicodiagram Een tweedimensionaal diagram waarin de oordelen over impact en waarschijnlijkheid van de scenario’s worden samengebracht. Op basis van dit diagram kan een clustering naar ernst van het scenario worden aangebracht. (Bron: Leidraad Methode Nationale Risicobeoordeling) Risico- inventarisatie Een overzicht van risicovolle situaties binnen de regio die tot brand, ramp of crisis kunnen leiden en een overzicht van de soorten branden, rampen en crises die zich in de regio kunnen voordoen. (Bron: Wet op de veiligheidsregio’s) Risicovolle situatie Een samenstel van een of meerdere risicobronnen en kwetsbaarheden die kunnen leiden tot een ramp of crisis.

Scenario Een mogelijk verloop van een incident, of – meer precies – een verwacht karakteristiek verloop van een incidenttype vanaf de basisoorzaken tot en met de einduitkomst. Een scenariobeschrijving geeft een gestructureerde beschrijving van de gebeurtenissen die consequenties hebben voor de regionale veiligheid, de oorzaak daarvan, de context en de gevolgen. Vitale belangen Essentiële aspecten van veiligheid die bij aantasting door een ramp of crisis leiden tot ontwrichting van de samenleving. Het betreft:  Territoriale veiligheid;  Fysieke veiligheid;  Ecologische veiligheid;  Economische veiligheid;  Sociale en politieke stabiliteit;  Veiligheid cultureel erfgoed. 87 Bijlage 6: Referentielijst Hoofdtekst [1] Handreiking Regionaal Risicoprofiel, BZK, 2009 [2] Nationale risicobeoordeling (6) [3] Regionaal Risicobeeld IJsselland (Wat kan ons overkomen?), IJsselland, 2014 [4] Handreiking multidisciplinaire advisering risicobeheersing, IJsselland, 2006 [5] Leidraad maatramp, BZK [6] Leidraad operationele prestaties, BZK [7] Website KNMI [8] Website Wikipedia Veiligheidsregio IJsselland Bijlagen [9] Coördinatieplan overstromingen, IJsselland [10] Nationaal responsplan hoogwater en overstromingen [11] Waterwet (voormalige Wet op waterkering) [12] Agendapunt commissie Brandweerzorg: “Risicokaart natuurbrand”, IJsselland [13] Natuurbranden onderschat risico (dhr. A.T.W.

Gulik, [14] Natuurbestrijdingsplan Veiligheidsregio IJsselland (2009/2010), [15] Bronnenboek “Natuur-brandbestrijding” 2014 (Landelijke Vakgroep Natuurbranden (LVN)). [16] Nationale risicobeoordeling 6 [17] Nationaal Hitteplan, RIVM, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, [18] Informatiekaart infectieziekte ROT / GBT / RBT [19] Ziekenhuis Rampenopvangplan (ZiROP), Isala Klinieken (2012) [20] Aandachtskaart VRIJ 3.0.2 Incident management auto(snel)wegen (17-02-2017). [21] Bevi-adviezen A28 Zwolle [22] EV-studies A28 Zwolle [23] Www.scenarioboekev.nl [24] Rampbestrijdingsplan N.V. Gasunie Installatie Ommen, versie 09-11-2016 [25] Besluit externe veiligheid buisleidingen [26] Incident bestrijdingskaart spoor (09-04-2018) [27] Wet Basisnet [28] Rampbestrijdingsplan AKZO Deventer, 2007 [29] Rapport invloed waterscherm op PCL3 emissie, 2008 [30] Rampenbestrijdingsplan Kernkraftwerk Emsland (zomer 2015) [31] Incident bestrijdingskaart verstoring uitval elektriciteit 23-4-2018, versie 2) Landsdeel Oost [32] Bescherming vitale infrastructuur, BZK, 2005, 2010 [33] Weerbare vitale infrastructuur (NCTV, EZK, 2017) [34] Herijking vitale infrastructuur 2015, Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland Netbeheer Nederland april 2016.

[35] Incident bestrijdingskaart verstoring uitval drinkwater (23-4-2018, versie 2) Landsdeel Oost [36] Incident bestrijdingskaart verstoring uitval telecom (23-4-2018, versie 2) Landsdeel Oost [37] Nationale risicobeoordeling bevindingenrapportage 2012,6 (BZK). [38] Incidentbestrijdingsplan vaarwegen Oost-Nederland, SAMIJ regeling (niet vastgesteld) [39] Incidentenbestrijding op het water (IFV 2015) [40] Aandachtskaart Snelweg incident (VRIJ) [41] Incident Management Rijkswaterstaat (www.incidentmanagement.nl) en Beleidsregels Incident Management (10-06-2010 tot heden) 88 [42] Project Waterrand [43] Informatiekaart infectieziekte ROT, GBT, RBT 23-11-2016 2.0 [44] Nationaal Veiligheidsprofiel 2016 [45] Regionaal Risicoprofiel Zuid-Holland Zuid (versie 2011) [46] Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland Netbeheer Nederland april 2016 [47] Inspectieonderzoek van het ministerie van JenV (Staat van de Rampenbestrijding 2016 )