Rapport Roof en Rechtsherstel Joods (on)roerend goed Steenwijkerland.pdf

44 1 Particuliere collectie, archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief aan Neder- lands Israëlitisch Kerkgenootschap Amsterdam, 5 december 1947. 2 Voor de lotgevallen van de Joodse Steenwijkers tijdens de Tweede Wereldoorlog verwijzen we naar de publicaties van auteur Jan van Rossum: J. van Ros- sum, 51 portretten. De vermoorde joden van Steenwijk uit de schaduw (Steenwijk 2005) ; J. van Rossum, In de onderduik. Hoe Steenwijker joden de oorlog overleefden (Steenwijk 2011) . Het is moeilijk om het aantal Steenwijkers met een Joodse achtergrond voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog precies te duiden. Dit is afhankelijk van de gehanteerde uitgangspunten. 3 J. van Rossum, Twee joden en een burgemeester. Steenwijkerwold 1940-1945 (Steenwijk 2016) . 4 S. Laansma, De Joodse gemeenten in de Kop van Overijssel (Zutphen 1981) ; A. Schoemakers, Van Blokzijl naar Sobibor. De ondergang van de Joodse gemeenschap in Blokzijl (Vledderveen 2016) . 5 P. Datema, ‘Wie worden op 4 mei in Vollenhove her- dacht?’, Rond de Wieden jrg 14, no.1 (1987) 14-16. 6 Statistiek der bevolking van joodschen bloede in Nederland, samengesteld door de Rijksinspectie van de bevolkingsregisters aan de hand van de formulie- ren van aanmelding ingevolge verordening no. 6/1941 van den Rijkscommissaris voor het bezette Neder- landsche gebied (Den Haag 1942) .

7 Bevolking en oppervlakte der gemeenten van Neder- land op 1 januari 1940 (Den Haag 1940) . 8 Collectie Overijssel, 0528 Nederlands-Israëlitische gemeente Steenwijk, inv.nr 5 notulen van de kerken- raad 1930-1945. 9 Van Rossum, 51 portretten, 51-79. 10 H. Spreen, ‘De Openbare Leeszaal en Bibliotheek in de periode 1940-1945’, in: H. Spreen ed., Steenwijk in 40-45. Een historisch dokument (Steenwijk 2005) 226-231. 11 Van Rossum, 51 portretten, 237; H. Spreen, ‘De Openba- re Leeszaal en Bibliotheek in de periode 1940-1945’, 226-231; M. Deckers, Geruisloos verdwenen uit de bi- bliotheekgeschiedenis. Het lot van de ontslagen Joodse bibliotheekmedewerkers (Zutphen 2022) 57-66. 12 Statistiek der bevolking van joodschen bloede in Nederland. 13 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 711, Meldingsplicht, verbod op gebruik zwembad, inbeslagname radiotoestellen, liquidatie bedrijven. 14 Van Rossum, 51 portretten, 55, 59-60; GA Steenwijker- land, 17 gemeente Steenwijk 1928-1972, inv.nr. 711. 15 Ibidem. 16 Spreen, ‘Het drama van de Joden in Steenwijk’, 236- 243; GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928-1972, inv.nr. 712, Inventarisatielijsten van de huisraad. 17 Rijkscommissaris Seyss-Inquart stelde voor elke provincie een Beauftragte (gevolmachtigde/toezicht- houder) aan. Voor Overijssel was dit tot 11 maart 1943 Werner Schröder, en daarna Karl Weidlich.

18 GA Steenwijkerland, 76 gemeente Steenwijkerwold 1923-1972, inv.nr. 544, Stukken betreffende de mel- dingsplicht voor Joodse inwoners, 1941-1942. 19 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 712; Van Rossum, 51 Portretten, 69-71, 177. 20 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Stee nwijk 1928- 1972, inv.nr. 712; Particuliere collectie, archief Neder- lands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief van secretaris Hein de Groot aan de heer J. Slager, 21 augustus 1959; J. Adler, Van droefheid naar vreugde. 1933-1949: van Hitlers duisternis naar het zonlicht over de Karmel (Vledderveen 2019) 197. 21 Collectie Overijssel, 0145 Bewaarders van de Hypo- theken en het Kadaster in Overijssel, inv.nr. 10780, Lijst van de in beslag en onder beheer genomen onroerende goederen van joodse eigenaren, met aantekeningen over de beheerders ervan, teneinde Noten ‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’ 45 in de kadastrale legger te worden verwerkt, 1941. 22 Noordersingel 19, Neerwoldstraat 19, Bovenhofsgang (ongenummerd) , Noordersingel 23. 23 Dataset Verkaufsbücher Nationaal Archief (gepubli- ceerd door KRO Pointer) : https://docs.google.com/ spreadsheets/d/1FUe9oLWipSNEllAO4UHmZBCheI- wLEx5QJ2SNrd-BXfc/edit#gid=0 , laatst bekeken op 29 juli 2022. 24 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.09 Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (CABR) , 1945-1952, inv.nr.

59615, dossier 244. 25 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 712; Van Rossum, In de onderduik, 11-25; Dataset Verkaufsbücher Nationaal Archief (gepubli- ceerd door KRO Pointer) : https://docs.google.com/ spreadsheets/d/1FUe9oLWipSNEllAO4UHmZBCheI- wLEx5QJ2SNrd-BXfc/edit#gid=0 , laatst bekeken op 29 juli 2022. 26 Van Rossum, 51 Portretten, 209-211. 27 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 712; Nationaal Archief Den Haag, 2.09.48 Raad voor het Rechtsherstel afdeling Onroerende goederen,1945-1967, inv.nr. 884, geschillendossier U12512; Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.02 Neder- lands Beheersinstituut, inv.nr. 47372 Bouwknecht K., Steenwijk. Het Nederlands Beheersinstituut was in de periode 1945-1967 belast met het opsporen, be- heren en eventueel liquideren van landverraderlijke vermogens, vijandelijke vermogens en de vermogens van tijdens de oorlog verdwenen personen, veelal gedeporteerde of ondergedoken Joden. 28 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 711. 29 Ibidem, inv.nr. 711 en 712. 30 NIOD Amsterdam, 094f Collectie dossiers afkomstig uit de archieven van de Omnia Treuhandgesellschaft m.b.H., de Deutsche Revisions- und Treuhand A.G. (Zweigniederlassung Den Haag) en de Wirtschaft- sprüfstelle, 2071 – Slager en Zoon, I.; 3323 – Horst, S.M. de; 4830 – Slager, A.; 4982 – Leeuw, S. de. 31 E.

Schaap, ‘Het empathisch onvermogen van Wim Thomassen’, op: https://meitotmei.nl/het-empa- thisch-onvermogen-van-wim-thomassen/ , laatst bekeken op 8 augustus 2022; Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.03 Nederlands Beheersinstituut, inv.nr. 4885, 142093 Polak, J.S. (Handelmij.) NV, Steenwijk. 32 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.03 Nederlands Beheersinstituut, inv.nr. 4885; gesprek Maryszka Kandel-Polak, 6 juli 2022. 33 O.a. de boeken Jan van Rossum over Steenwijk en Steenwijkerwold, en Annemarie Schoemakers over Blokzijl. 34 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 712. 35 Schoemakers, Van Blokzijl naar Sobibor, 55. 36 NIOD Amsterdam, 094f Omnia Treuhandgesellschaft m.b.H., 3323 – Horst, S.M. de. 37 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.48 Raad voor het Rechtsherstel, inv.nr. 884, geschillendossier U12515. 38 Collectie Overijssel, 0528 Nederlands-Israëlitische gemeente Steenwijk, inv.nr 5. 39 Website Joods Historisch Museum, geraadpleegd op 19-07-2021, https://jck.nl/nl/kaart. 40 E. Balkestein, ‘De uitvoering van het rechtsherstel’, Onderzoeksgids Oorlogsgetroffenen WO2, online raadpleegbaar op http://www.oorlogsgetroffenen.nl/ thema/rechtsherstel/02_De_uitvoering_van_het_ rechtsherstel , laatst bekeken op 10 augustus 2022; 41 W. van Meurs, M. Lak en M. Oprel, Joodse burgers in Deventer: onteigening en rechtsherstel (Nijmegen 2022) 53.

42 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.48 Raad voor het Rechtsherstel, inv.nr. 800, geschillendossier U1632. 43 Ibidem, inv.nr. 814, geschillendossier U3933. 44 Ibidem, inv.nr. 884, geschillendossier U12513. 45 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.48.02 Raad voor het Rechtsherstel afdeling Rechtspraak, inv.nr. 213, rekestnummers R9450 en R11105. 46 Jacob Slager, Het “Waarom” en meerdere “Uitroepte- kens”. 1940-1945 (Steenwijk 1996) 12. 47 T. Smit, De Oorlogstapes. Het dagelijks (over) leven in Steenwijk onder nazivlag (Steenwijk 2020) 133. 48 H. Piersma en J. Kemperman, Openstaande rekenin- gen. De gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechtsherstel, 1940-1950 (Amsterdam 2015) 108-153; Van Meurs, Joodse burgers in Deventer, 50. 49 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 712; Particuliere collectie, archief Neder- lands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief aan de heer J. Slager, 21 augustus 1959. 50 GA Steenwijkerland, interview Teun Smit met Jaap en Suze Slager, 5 juli 1984. 51 Adler, Van droefheid naar vreugde, 198-199. 52 Van Rossum, In de onderduik, 248-249. 53 Van Rossum, In de onderduik, 77. 54 Ibidem, 249. 55 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 711. 56 Particuliere collectie, archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief van secretaris Hein de Groot aan de heer J.

Slager, 21 augustus 1959. 57 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.06 Nederlands Beheersinstituut, inv.nr. 99797 Horst, M. de, Blokzijl. 58 GA Steenwijkerland, 32 fortresse/gemeente Blokzijl 1528-1942, inv.nr. 195, notulen 1939-1950; De gemeen- te Blokzijl kocht voor de bouw van deze woningen eveneens het perceel aan de Zuiderstraat waarop de synagoge van Blokzijl had gestaan. Met het landelijke Nederlands Israëlitische Kerkgenootschap kwam men een prijs van 400 gulden overeen, en de voor- waarde dat de gemeente zou zorgen voor eeuwigdu- rend onderhoud van de Joodse begraafplaats aan het Slingerpad. 59 GA Steenwijkerland, 33 gemeente Blokzijl 1942-1972, inv.nr. 12, Stukken betreffende de afwikkeling van de nalatenschap van de familie Soes Manus de Horst waarbij de burgemeester als bewindvoerder is opgetreden, 1952-1964; inv.nr 14, Stukken betreffende de aankoop van diverse percelen grond, 1945-1971; Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.06 Nederlands Beheersinstituut, inv.nr. 99797. 60 Kadaster, afschrift openbaar register, Hyp4 deel 65337, nummer 94. 61 https://www.maxvandam.info/humo-gen/family/1/ F40388?main_person=I107331 , laatst geraadpleegd op 12 oktober 2022; e-mail en telefonisch contact Martin van der Linde, 11 en 12 oktober 2022. 62 GA Steenwijkerland, 33 gemeente Blokzijl 1942-1972, inv.nr.

17, Stukken betreffende de aankoop van stoe- pen aan de Zuiderstraat, 1947-1961. 63 Noord-Hollands Archief Haarlem, Adviescommissie ingevolge de Woonruimtewet van 1947 te Uitgeest, 1947-1980, https://hdl.handle.net/10648/6a02cf80- b0ad-4cab-b4d4-add11a189efb (laatst geraadpleegd op 11 augustus 2022) . 64 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 981, Stukken betreffende de vaststel- ling van de “Verordening omtrent het verlenen van vergunningen voor het in gebruik nemen van woongelegenheid”, 1947, 1954; GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928-1972, inv.nr. 982 Stukken betreffende de instelling van de woonruimteadvies- commissie, de benoeming van leden en de opheffing in 1970, 1947-1970. 65 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 4, notulen gemeenteraad 14 juni 1946 en 30 september 1946. 66 Particuliere collectie, archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief aan woning- commissie Steenwijk, 25 november 1947. 67 Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief aan Nederlands Israëlitisch Kerkge- nootschap Amsterdam, 5 december 1947. 68 Ibidem, notulen vergadering kerkbestuur, 21 maart 1948. 69 Ibidem, notulen vergadering kerkbestuur, 2 januari 1949.

70 Verwarrend in deze brief is dat De Groot verwijst naar het adres Gasthuisstraat 18, maar het kadastrale perceel E3438 noemt, dat weer verwijst naar Gast- huisstraat 46. In de woningkaarten van de gemeente Steenwijk komen we op geen ander adres dan op nummer 46 Witziers als bewoner tegen, terwijl in de bevolkingsadministratie van de gemeente ook nie- 46 mand anders met deze achternaam wordt vermeld dan Cornelis Witziers en zijn gezinsleden, wonend op Gasthuisstraat 46. De Groot bedoelt in zijn brief dan ook vrijwel zeker dit adres. 71 Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, brief aan J. Voetelink, 10 januari 1949; GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928-1972, inv.nr. 54 boekjes houdende notities van de vergade- ringen van het College van Burgemeester en Wet- houders, 1948, 30 november - 1949, 7 december. 72 Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, kasboek Joodse gemeente, 1945-1966. 73 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 4, notulen gemeenteraad 4 december 1945, 3 september 1946, 30 december 1946. 74 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.09 Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (CABR) , 1945-1952, inv.nr. 59615, dossier 244. 75 Nationaal Archief Den Haag, 2.09.16.02 Nederlands Beheersinstituut, inv.nr. 104046 Knol J., Steenwijk. 76 R.

te Slaa, De houding van de gemeente Den Haag tegenover Joodse eigenaren van onroerend goed, 1940-1955 (Den Haag 2016) 52, 80. 77 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 667, Stukken betreffende de vaststelling en wijziging van de “Verordening op de heffing en invordering van een straatbelasting”, 1940-1971. 78 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 344, Grootboeken van inkomsten, 1945; Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, kasboek Joodse gemeente, 1945-1966 79 Van Meurs, Joodse burgers in Deventer, 23. 80 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 213, Stukken betreffende de uitgifte van grond in erfpacht, 1941-1972. 81 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 344, Grootboeken van inkomsten, 1945. 82 Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steenwijk, 1945-1988, kasboek Joodse gemeente, 1945-1966 83 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr. 253, Begrotingen met memories van toe- lichting en stukken betreffende de totstandkoming, 1945. 84 GA Steenwijkerland, 17 gemeente Steenwijk 1928- 1972, inv.nr.

344, Grootboeken van inkomsten, 1945; GA Steenwijkerland, 27 secretariearchief gemeente Vollenhove 1942-1972, 1711, stukken betreffende de invordering van een roggepacht die door de Israëli- tische Gemeente te Steenwijk verschuldigd was aan de gemeente Vollenhove, 1943-1945. 85 H. Piersma en J. Kemperman, De erfpachtkwestie in Amsterdam (1945-1960) (Amsterdam 2014) . ‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’ 47 48 Bronnen Gemeentearchief Steenwijkerland • 17 Gemeente Steenwijk, 1928-1927 • 32 Fortresse/gemeente Blokzijl, 1528-1942 • 33 Gemeente Blokzijl, 1942-1972 • 76 Gemeente Steenwijkerwold, 1923-1972 • Collectie interviews Teun Smit Collectie Overijssel, Zwolle • 0145 Bewaarders Hypotheken en Kadaster in Overijssel • 0528 Nederlands-Israëlitische gemeente Steenwijk, 1814-1945 NIOD, Amsterdam • 094f Collectie dossiers afkomstig uit de archieven van de Omnia Treuhandgesellschaft m.b.H., de Deutsche Revisions- und Treuhand A.G.

(Zweig- niederlassung Den Haag) en de Wirtschaftsprüf- stelle Nationaal Archief, Den Haag • 2.09.09 Inventaris van het archief van het Ministe- rie van Justitie: Centraal Archief van de Bijzonde- re Rechtspleging (CABR) , 1945-1952 (1983) • 2.09.16.xx Inventaris van het archief van het Ne- derlandse Beheersinstituut, beheersdossiers beginnend met de lettter … • 2.09.48 Inventaris van het archief van de Raad voor het Rechtsherstel, Dagelijks bestuur en secreta- riaat, Afdeling Beheer, Voorzieningen voor afwe- zigen en Voorzieningen voor rechtspersonen en Afdeling Onroerende goederen, 1945-1967 Particuliere collectie: • Archief Nederlands Israëlitische Gemeente Steen- wijk, 1945-1988 Literatuur • G. Aalders, Bij verordening. De roof van het joodse vermogen in Nederland en het naoorlogs rechtsherstel (Amsterdam 1998) . • G. Aalders, Roof. De ontvreemding van joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Den Haag 1999) . • G. Aalders, Berooid. De beroofde joden en het Nederlands restitutiebeleid sinds 1945 (Amsterdam 2001) . • J. Adler, Van droefheid naar vreugde. 1933-1949: Van Hitlers duisternis naar het zonlicht over de Karmel (Vledderveen 2019) . • Bevolking en oppervlakte der gemeenten van Nederland op 1 januari 1940 (Den Haag 1940) . • M. Blauw, Verschil maken? Gemeente, belastingen en rechtsherstel in naoorlogs Utrecht (Utrecht 2020) . • J.

Boerboom, Beroofd volgens de regels. Het lot van zeven joodse ondernemers in Deventer (Hilversum 2020) . • M. Bossenbroek, De meelstreep: terugkeer en opvang na de Tweede Wereldoorlog (Amsterdam 2001) . • H.J. Bulten, Uit Blokzijl’s verleden (Steenwijk 1939) . • P. Datema, ‘Wie worden op 4 mei in Vollenhove herdacht?’, Rond de Wieden 14, no.1 (1987) 14-16. • M. Deckers, Geruisloos verdwenen uit de bibliotheekgeschiedenis. Het lot van de ontslagen Joodse bibliotheekmedewerkers (Zutphen 2022) . • J. Doeven, ‘Panta Rhei: Villa Zonnehoek’, Old Steenwiek 2016-1, 6-14. • M. Duijvendak en S. van der Poel, Ontvreemding van Joods vastgoed en rechtsherstel in de gemeente Groningen (1940-1955) (Groningen 2022) . • M. Duijvendak, Roof, beheer en rechtsherstel in Zuidoost Drenthe, 1940-1955 (Coevorden 2022) . • K. de Jong, De stenen spreken. Over de geschiedenis van de joden in Steenwijk (Steenwijk 2015) . • S. Laansma, De joodse gemeenten in de Kop van Overijssel (Zutphen 1981) . • W. van Meurs, M. Lak en M. Oprel, Joodse burgers in Deventer: onteigening en rechtsherstel (Nijmegen 2022) Bronnen & literatuur 49 • H. Piersma en J. Kemperman, De erfpachtkwestie in Amsterdam (1945-1960) (Amsterdam 2014) . • H. Piersma en J. Kemperman, Openstaande rekeningen. De gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechtsherstel, 1940-1950 (Amsterdam 2015) . • H. Piersma en M.

van den Berg, Ontrechting & rechtsherstel. Het Rotterdamse gemeentebeleid inzake ontrechting en rechtsherstel van Joodse oorlogsslachtoffers, 1940-1955 (Amsterdam 2020) . • J. van Rossum, 51 portretten. De vermoorde joden van Steenwijk uit de schaduw (Steenwijk 2005) . • J. van Rossum, De laatste synagoge van Steenwijk, 1870- 1952 (Steenwijk 2007) . • J. van Rossum, In de onderduik. Hoe Steenwijker joden de oorlog overleefden (Steenwijk 2011) . • J. van Rossum, Twee joden en een burgemeester. Steenwijkerwold 1940-1945 (Steenwijk 2016) . • E. Schaap, ‘Het empathisch onvermogen van Wim Thomassen’, op: https://meitotmei.nl/het-empathisch- onvermogen-van-wim-thomassen/ , laatst bekeken op 8 augustus 2022. • A. Schoemakers, Van Blokzijl naar Sobibor. De ondergang van de Joodse gemeenschap in Blokzijl (Vledderveen 2016) . • R. te Slaa, De houding van de gemeente Den Haag tegenover Joodse eigenaren van onroerend goed, 1940- 1955 (Den Haag 2026) . • Jacob Slager, Het “Waarom” en meerdere “Uitroeptekens”. 1940-1945 (Steenwijk 1996) . • Statistiek der bevolking van joodschen bloede in Nederland, samengesteld door de Rijksinspectie van de bevolkingsregisters aan de hand van de formulieren van aanmelding ingevolge verordening no. 6/1941 van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied (Den Haag 1942) . • T. Smit, De oorlogstapes.

Het dagelijks (over) leven in Steenwijk onder nazivlag (Steenwijk 2020) . • H. Spreen, Steenwijk in 40-45. Een historisch document (Steenwijk 2005) . • J.M. Vos en S. ter Braake, Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog van geroofd Joods onroerend goed. Inzicht in een administratief proces (Amsterdam 2013) . Online • E. Balkestein, ‘De uitvoering van het rechtsherstel’, Onderzoeksgids Oorlogsgetroffenen WO2, online raad- pleegbaar op http://www.oorlogsgetroffenen.nl/the- ma/rechtsherstel/02_De_uitvoering_van_het_rechts- herstel , laatst bekeken op 10 augustus 2022. • Dataset Verkaufsbücher Nationaal Archief (gepubli- ceerd door KRO Pointer) : https://docs.google.com/ spreadsheets/d/1FUe9oLWipSNEllAO4UHmZBCheIw- LEx5QJ2SNrd-BXfc/edit#gid=0 , laatst bekeken op 29 juli 2022. • Noord-Hollands Archief Haarlem, Adviescommissie ingevolge de Woonruimtewet van 1947 te Uitgeest, 1947-1980, https://hdl.handle.net/10648/6a02cf80- b0ad-4cab-b4d4-add11a189efb , laatst bekeken op 11 augustus 2022. • Stambomen van Nederlands Joodse families, https:// www.maxvandam.info/humo-gen/family/1/F40388?- main_person=I107331 , laatst bekeken op 17 augustus 2022. • Website Joods Historisch Museum, https://jck.nl/nl/ kaart , laatst bekeken op 19 juli 2021. • Website Kadaster, https://kadaster-on-line.kadaster.nl , laatst bekeken op 17 augustus 2022.

‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’ 50 Adres 1940-1945 Kadastraal nummer Joodse bewoners (* = tijdens oorlog omgebracht) Eigenaren Onder beheer NGV/ ANBO Jaar rechtsherstel Steenwijk Bloemstraat 9 (later afgebroken) • Isaac Casoetto* • Ephraïm Casoetto (half-Joods) 1922: Gemeente Steenwijk; Woningstichting Steenwijk erfpachter 1940-1945: J. Kist (volgens woningslijst uit oorlog) N.v.t. Bovenhofsgang (afgebroken) E1464 1931-1963: Mozes Konijn ja N.v.t. Gasthuislaan 6e (later Gasthuislaan 16) E4399 • Frits Polak (gemengd gehuwd) • Rijka Polak-Beekman (niet-Joods) • Maryska Polak (half-Joods) 1933-1959: Gemeente Steenwijkerland; 6 leden fam. Bijkerk erfpachter N.v.t. Gasthuislaan 21 E2438 • Kaatje de Leeuw-Kan* • Anna-Bertha de • Leeuw-de Leeuw* 1937: Anna-Bertha de Leeuw-de Leeuw 1943: Petrus Heiner (oorlogskoper) 1948: Anna-Bertha de Leeuw-de Leeuw (rechtsherstel) ja 1948 Gasthuislaan 46 (later Gasthuislaan 62) D578 1930: Abraham de Leeuw 1943: Klaas Bouwknecht (oorlogskoper) 1949: Abraham de Leeuw (rechtsherstel) ja 1949 Gasthuislaan 73 • Kurt Getreuer (half-Joods) • Eva Getreuer-Hasberg (niet-Joods) • Edgar Getreuer (kwart-Joods) • Manfred Getreuer (kwart-Joods) Gasthuisstraat 12 (later Gasthuisstraat 16) • Hijman Vrieslander* • Carolina Vrieslander- Cohen* • Mirjam Vrieslander* • Daniël Vrieslander* 1940-1945: G.W. Peterson (volgens woninglijst uit oorlog) N.v.t.

Gasthuisstraat 18 (later Gasthuisstraat 22) E517 1870-1949: NL Israëlitische Gemeente Steenwijk N.v.t. Gasthuisstraat 34 (later Gasthuisstraat 38) E2353 • Marcus Slager (gemengd gehuwd) • Johanna Slager- De Wit (niet-Joods) • Izak Slager (half- Joods) • David Slager (half-Joods) 1919: Gemeente Steenwijk; Marcus Slager met 6 familieleden erfpachter 1943: Gemeente Steenwijk; Thomas de Vries erfpachter (oorlogskoper) 1948: Gemeente Steenwijk; Marcus Slager met 6 familieleden erfpachter (rechtsherstel) ja 1948 Gasthuisstraat 35 (later Gasthuisstraat 39) E714 1928: Abraham de Leeuw 1943: Pieter Logtmeijer (oorlogskoper) ja Rechterlijke uitspraak Gasthuisstraat 36 (later Gasthuisstraat 40) E3506 • Hendrik de Vroome (niet-Joods) • Bertha Rachella (Sella) Zilverberg (gemengd gehuwd) • Lotje de Vroome (half-Joods) • Mozes de Vroome (half-Joods) 1924: Joseph Slager met 6 familieleden 1943: Thomas de Vries (oorlogskoper) 1948: Joseph Slager met 6 familieleden (rechtsherstel) ja 1948 Gasthuisstraat 37 (later Gasthuisstraat 41) E1223 1928: Abraham de Leeuw 1943: Pieter Logtmeijer (oorlogskoper) ja Rechterlijke uitspraak Gasthuisstraat 39 (later Gasthuisstraat 43) E441 • Abraham de Leeuw* • Sebilla de Leeuw- Schaap* 1921-1951: Abraham de Leeuw ja N.v.t. Gasthuisstraat 42 (oude Joodse school, later afgebroken) E1568 1923-1951: NL Israëlitische Gemeente Steenwijk ja N.v.t.

Gasthuisstraat 46 (Joodse school) (later Gasthuisstraat 54) E3438 1919-1951: NL Israëlitische Gemeente Steenwijk ja N.v.t. Gasthuisstraat 56 (synagoge) E3437 1877-1951: Gemeente Steenwijk; NL Israëlitische Gemeente Steenwijk recht van opstalhouder ja N.v.t. Grachtstraat 4 (later afgebroken) • Eduard de Leeuw* 1940-1945: Weduwe J. Bakker (volgens woninglijst uit oorlog) N.v.t. Irisstraat 2 (later Irisstraat 8) E3716 en E3547 • Salomon de Lange* • Henriëtte de Lange- van Gelderen* • Ginette de Lange • Levie Drukker* 1922: Gemeente Steenwijk; Woningstichting Steenwijk erfpachter N.v.t. Bijlage Joods onroerend goed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog Bijlage Joods onroerend goed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog Kallenkoterallee 141 (later Kallenkoterallee 123) B434 • Meijer Asser de Lange (gemengd gehuwd) • Hiltje de Lange- • Boelsma (niet-Joods) • Ans de Lange (half-Joods) • Marcus de Lange (half-Joods) 1935-1967: Hillebrand Ras, Berendina Aberson N.v.t. Kerkstraat 2 E1547 • Simon van der Horst • Helena van der Horst- Themans • Meyer van der Horst 1932: Meyer van der Horst 1940: Simon van der Horst 1969: Meyer (Menno) van der Horst ja N.v.t.

Kornputsingel 28 E2754 • Maurits de Leeuw* • Regina de Leeuw- Elzas • Simon Marcus de Leeuw • Marie de Leeuw 1923: Gemeente Steenwijk; Maurits de Leeuw recht van opstalhouder 1943: Gemeente Steenwijk; Wolter ten Wolde recht van opstalhouder (oorlogskoper) 1951: Gemeente Steenwijk; Regina de Leeuw-Elzas recht van opstalhouder (rechtsherstel) ja 1951 Markt 4 E5026 • Mozes Gokkes • Betje Gokkes-Slager • Marcus Gokkes • Betsy Josephina Gokkes • Izak Gokkes 1917-1951: Mozes Gokkes ja N.v.t. Markt 10 E4629 • Clara van der Horst- Nihom* • Betty van der Horst* • Joseph van der Horst* • Margreet van der Horst* 1937: Clara van der Horst-Nihom 1944: Reinder Berger (oorlogskoper) 1948: Clara van der Horst-Nihom (rechtsherstel) ja 1948 Markt 32 (later Markt 38) E532 • Joseph Gokkes • Amalia Gokkes- Vleesbok • Betje Gokkes 1926: Joseph Salomon Gokkes 1944: Johannes Bouma (oorlogskoper) 1948: Joseph Salomon Gokkes (rechtsherstel) ja 1948 Markt E3321 1917-1951: Mozes Gokkes ja Markt E3337 1917-1951: Mozes Gokkes ja Meppelerweg 2a (later Meppelerweg 4) E4526 • Hein de Groot • Johanna de Groot- de Leeuw • Izak de Leeuw* 1934: Hein de Groot 1943: Cornelis Witziers (aannemer) 1947: Hein de Groot (rechtsherstel) ja 1947 Meppelerweg 80 (later Meppelerweg 98 en daarna afgebroken) • Marcus de Lange* • Jette de Lange-de Leeuw* Rosa Ginette de Lange • Ginette de Lange* 1940-1945: J.

Zandstra (volgens woninglijst uit oorlog) N.v.t. Molenstraat 26 (later Molenstraat 30) E2245 1924: Firma Slager 1943: Willem van der Struik (oorlogskoper) 1953: Bertha en Veronica Slager (rechtsherstel) ja 1953 Neerwoldstraat 13 E85 1926-1955: Salomon van der Horst ja Noordersingel 15 (later Noordersingel 8) E4078 • Mozes van Zuiden • Emma Rosalie van Zuiden-van Dam • Eduard van Dam • Keetje van Dam- Lijdesdorff 1929-1964: Gemeente Steenwijk; Rense van der Leij erfpachter N.v.t. Noordersingel 19 (later Noordersingel 10) E4128 1930-1949: Gemeente Steenwijk; Levie Salomon Brest erfpachter ja N.v.t. Noordersingel 21 (later Noordersingel 11) E4127 • Joseph Slager • Eva Slager-van Praagh • Jaap Slager • Moop Slager 1930: Gemeente Steenwijk; Joseph Slager erfpachter 1943: Gemeente Steenwijk; Jacob Knol erfpachter (oorlogskoper) 1948: Gemeente Steenwijk; Joseph Slager erfpachter (rechtsherstel) ja 1948 Noordersingel 23 (later Noordersingel 12) E4126 • Abraham Reindorp* • Emma Reindorp- Stokvis* • Martha Culp* 1930-1947: Gemeente Steenwijk; Emma Catharina Stokvis erfpachter ja N.v.t. Noordersingel 25 (later Noordersingel 13) E4125 • Julia van Dijk-de Vries* 1941-1958: Gemeente Steenwijk; Johannes Warmolts erfpachter N.v.t.

Vervolg Steenwijk 51 ‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’ Adres 1940-1945 Kadastraal nummer Joodse bewoners (* = tijdens oorlog omgebracht) Eigenaren Onder beheer NGV/ ANBO Jaar rechtsherstel Bijlage Joods onroerend goed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog 52 Vervolg Steenwijk Oosterstraat 9 E4041 • Leo van der Horst* • Sascha van der Horst- Goslinski • Käthy van der Horst • Betty van der Horst 1928-1953: NV Manufacturenhandel voorheen Matthijs van Goor ja N.v.t. Oosterstraat 30 (later Oosterstraat 32) E248 • Siegfried de Leeuw • Rosa de Leeuw-Elkus • Heiman de Leeuw • Louis de Leeuw • Lien de Leeuw 1916-1947: Siegfried de Leeuw ja N.v.t. Oosterstraat 39 E3692 • Eduard van Dam • Keetje van Dam- Lijdesdorff 1926-1958: Frederik Wilhelm Rijnders N.v.t. Oosterstraat 71 (later Oosterstraat 85) E2234 • Saartje Slager- Zeehandelaar* • Aron Slager* 1920-1951: Saartje Slager-Zeehandelaar ja N.v.t. Oosterstraat 72 E230 1929-1953: Maurits Heiman van Someren ja N.v.t. Oosterstraat 79-81 (later Oosterstraat 95-97) E4623 1937-1954: Gemeente Steenwijk; Bernard Keijzer erfpachter ja N.v.t. Oosterstraat E2920 1934-1952: Bernard Keijzer ja N.v.t. Rozenstraat 11 E4011 • Jacob Slager* • Judith Slager-Spier* 1927-1964: Gemeente Steenwijk; Firma G. Aberson erfpachter N.v.t.

Scholestraat 13 E265 1923: Izaac Slager 1943: Sierd Tiemens van der Veen (oorlogskoper) 1947: Izaac Slager (rechtsherstel) ja 1947 Scholestraat 15 E2922 • Izaäk Slager* • Simon Slager* • Nettie Slager-de Levie • Sara Slager • Trees Slager • Dineke Slager 1928: Firma M. Slager en Zoon 1943: Cornelis Witziers (oorlogskoper) 1947: Firma J. Slager en Zoon (rechtsherstel) ja 1947 Scholestraat 19 E3763 en E3764 1923: Isaac Slager 1943: Jelle Johannes Winkler (oorlogskoper) 1948: Isaac Slager (rechtsherstel) ja 1948 Scholestraat 26 E2453 1908-1953: Gemeente Steenwijk; Bernard Keijzer erfpachter ja N.v.t. Scholestraat 62 (later Scholestraat 52) E3509 1919: Bernard Keijzer 1944: Hendrik Nijenhuis (oorlogskoper) 1951: Elias Sigmund van de Waal (rechtsherstel) ja 1951 Stationsstraat 7 • Hendrik Vissinga (niet-Joods) • Bella Vissinga- Meijerson (gemengd gehuwd) • Johanna Marie Vissinga (half-Joods) • Hendrik Vissinga (half-Joods) • Anette Vissinga (half-Joods) Stationsstraat 17 (later Stationsstraat 15) E3019 • Salomon de Groot* • Betje de Groot-Slager* • Mannes de Groot* • Clara de Groot • David de Groot* 1910: Gemeente Steenwijk; Vereeniging Bouwlust erfpachter 1941-1949: Gemeente Steenwijk; Frederik Steenbergen erfpachter N.v.t. Steenwijkerdiep 11 • Meijer Kan • Reintje Kan-Slager • Harry Kan 40-45: G. van der Leij (volgens woninglijst uit oorlog) N.v.t.

Torenlanden (Joodse begraafplaats, nu Eesveenseweg) A404 1910: NL Israëlitische Gemeente Steenwijk ja N.v.t. J.H. Tromp Meestersstraat 2 (later J.H. Tromp Meestersstraat 2a) E2726 en E2728 • Bernard Polak* • Helena Polak- Franken* 1924-1946: Gemeente Steenwijk: NV Handelsmaatschappij J.S. Polak erfpachter N.v.t. J.H. Tromp Meestersstraat 8 E4058 • Bertha Slager* • Veronika Slager* 1929: Firma Slager 1943: Klaas Bouwknecht (oorlogskoper) 1949: Bertha en Veronica Slager (rechtsherstel) ja 1949 J.H. Tromp Meestersstraat 9 (later J.H. Tromp Meesters - straat 11) E2633 • Matthijs van Goor* • Bertha van Goor- Leefsma 1924-1950: NV Manufacturenhandel voorheen Matthijs van Goor ja N.v.t. Adres 1940-1945 Kadastraal nummer Joodse bewoners (* = tijdens oorlog omgebracht) Eigenaren Onder beheer NGV/ ANBO Jaar rechtsherstel Bijlage Joods onroerend goed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog 53 ‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’ Tukscheweg 12 • Hendrik Bezembinder (niet-Joods) • Antje Bezembinder- Knoops (half-Joods) Tukscheweg 26 • Isaak Madiewski (half-Joods) • Petronella Madiewski-de Boer (niet-Joods) • G. Madiewski (kwart-Joods) • ? Madiewski (kwart-Joods) • ? Madiewski (kwart-Joods) • P.

Madiewski (kwart-Joods) Tukscheweg 106 E4494 1934: Gemeente Steenwijk; Mozes de Groot erfpachter 1943: Gemeente Steenwijk; Thomas de Vries erfpachter (oorlogskoper) 1948: Gemeente Steenwijk; Mozes de Groot erfpachter (rechtsherstel) ja 1948 Tukscheweg 108 E4493 • Marianna de Groot* • Mozes de Groot* • Margarita de Groot* 1934: Gemeente Steenwijk; Margarita en Marianne de Groot erfpachter 1943: Gemeente Steenwijk; Thomas de Vries (oorlogskoper) 1948: Gemeente Steenwijk; Marigarita en Marianne de Groot erfpachter (rechtsherstel) ja 1948 Tuttelstraat 11 E4786 • Johan Slager • Elisabeth Slager- Boutelje 1942-1957: Gemeente Steenwijk; Anna Elisabeth Volkers erfpachter N.v.t. Westersingel 7 (later Paul Krügerstraat 7) D668 • David Slager • Klaartje Slager- Gokkes • Saartje Gosschalk- Slager* • Heiman Gosschalk* 1939: Gemeente Steenwijk; Betsy Clara de Leeuw erfpachter 1942: Gemeente Steenwijk en Peter Martinus Bruins; Gesina Jantina van Tarel erfpachter 1953: Gemeente Steenwijk; Jan Timmer erfpachter N.v.t. Westwijkstraat 82 (later Tulpstraat 26) • Betje de Leeuw- de Leeuw* • Mozes de Leeuw* • Margott de Leeuw* • Elisabeth de Leeuw* 40-45: Woningstichting Steenwijk (volgens woninglijst uit oorlog) N.v.t.

Willem de Zwijgerstraat 39, 41, 43 E4563 1935: Gemeente Steenwijk; Isaac de Leeuw en Joseph Slager erfpachters 1943: Gemeente Steenwijk; Klaas Bouwknecht erfpachter (oorlogskoper) 1949: Gemeente Steenwijk; Joseph Slager (rechtsherstel) ja 1949 Woldstraat 3 (later Woldpromenade 3) E4340 • Jacob Jacobs* • Naatje Jacobs-van der Horst* • Salomon Jacobs* 1938-1951: Luciene Geertruida Monsieur N.v.t. Woldstraat E851 1922-1952: Meyer van der Horst ja N.v.t. Woldstraat E4362 en E83 1933-1949: Hartog Meyer Kan ja N.v.t. Steenwijkerwold Hoek Gierwal/Eesveenseweg • Herman de Groot* Tukscheweg 156 • Comprecht Nieweg (gemengd gehuwd) • Afke Nieweg-de Jong (niet-Joods) • Herman Nieweg (half-Joods) • Kitty Nieweg (half-Joods) • Miep Nieweg (half-Joods) Adres 1940-1945 Kadastraal nummer Joodse bewoners (* = tijdens oorlog omgebracht) Eigenaren Onder beheer NGV/ ANBO Jaar rechtsherstel Bijlage Joods onroerend goed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog 54 Blokzijl Kerkstraat 111 (afgebroken) A165 1927-1964: Soes Manus de Horst ja N.v.t Kerkstraat 218 (afgebroken) A603 • Soes Manus de Horst* • Roosje de Horst- Meiboom* • Mozes de Horst* • Mietje de Horst* • David de Horst* 1927-1964: Soes Manus de Horst ja N.v.t Slingerpad 280 A974 1907: Gemeente Blokzijl; Mozes de Horst recht van opstalhouder 1944: Gemeente Blokzijl; Dirkje Poepjes recht van opstalhouder (oorlogskoper) 1949: Gemeente Blokzijl;

Israël de Horst recht van opstalhouder (rechtsherstel) ja 1949 Zuiderstraat 318 (later Zuiderstraat 18) A328 en A329 (later A1241 en daarna H239) 1935: Mozes de Horst 1943: Freerk Bonne Harkema (oorlogskoper) 1943: Evert Scholte 1955: Israël de Horst (rechtsherstel) ja 1955 Zuiderstraat 322 (later Zuiderstraat 10) A1053 • Mozes de Horst* • Naatje de Horst- Keizer* • Rika de Horst* 1913: Mozes de Horst 1944: Dirkje Poepjes (oorlogskoper) 1949: Israël de Horst (rechtsherstel) ja 1949 Zuiderstraat (plek van afgebroken synagoge) H536 en H537 1901-1949: NL Israëlitische Gemeente Blokzijl N.v.t Vollenhove Visschersstraat 290a (later verbrand, locatie Visscherstraat 35) • Froukje de Levie- Simons • David de Levie* • Simon de Levie* N.v.t. Adres 1940-1945 Kadastraal nummer Joodse bewoners (* = tijdens oorlog omgebracht) Eigenaren Onder beheer NGV/ ANBO Jaar rechtsherstel ‘ Wij zitten hier met een moeilijk geval’

Colofon Dit onderzoek is in opdracht van de gemeente Steenwijkerland uitgevoerd door de stichting Overijsselacademie, kenniscentrum en productiehuis voor streektaal en streekcultuur in Overijssel. Auteur en onderzoeker is historicus Martin van der Linde. Wim de Ruiter, vrijwilliger bij Collectie Overijssel, assisteerde bij het kadasteronderzoek. De gemeente Steenwijkerland heeft het onderzoek begeleid in de vorm van een projectgroep bestaande uit projectleider Bert Kleen, gemeentearchivaris Roel Lensen en nazaten van Joodse Steenwijkers Harma Prinsen-de Vroome en Joop Slager. Afbeelding voorkant: Gezicht op de Gasthuisstraat in Steenwijk met links de synagoge, ca. 1920. (particuliere collectie)