Programmabegroting 2026-2029

Programmabegroting 2026 - 2029 2 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Voor de raadsvergadering van 11 november 2025 Onderwerp: Programmabegroting 2026-2029 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2026-2029 aan. In de begroting zijn de bestuursprogramma’s en de daarbij behorende doelstellingen en resultaten voor 202 6 opgenomen. In het bijbehorend e raadsvoorstel schetsen we op hoofdlijnen het financieel meerjarenperspectief en gaan we nader in op de besluiten die we aan u voorleggen. Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. De Programmabegroting 2026-2029 vast te stellen. 2. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerendezaakbelasting in 2026 te verhogen met 2,7% ten opzichte van 2025; b. de afvalstoffenheffing in 202 6 met gemiddeld 18 ,8% te verhogen ten opzichte van 202 5 en het dekkingspercentage voor 2026 te bepalen op 91,6%; c. de rioolheffing in 202 6 met 7,7% te verhogen ten opzichte van 202 5 en het dekkingspercentage voor 2026 te bepalen op 88,5%; d. de lijkbezorgingsrechten in 2026 met 2,7% te verhogen ten opzichte van 2025 en het dekkingspercentage voor 2026 te bepalen op 85,8%; e. de toeristenbelasting in 2026 met 2,7% te verhogen ten opzichte van 2025; f.

de forensenbelasting in 2026 met 2,7% te verhogen ten opzichte van 2025. 3. Een krediet van in totaal € 11.338.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2026-2029 zoals opgenomen in bijlage 9. 4. Een krediet van € 1.158.500 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 202 6 zoals opgenomen in paragraaf 4.1.8. 5. Een krediet van € 577.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde vervangingsinvesteringen in 2026. 6. Een krediet van € 3.560.400 beschikbaar te stellen voor de sanering en het bouwrijp maken van de grond ten behoeve van de ontwikkeling van Steenwijk Zuidoost. 7. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2025 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; 3 b. het college te machtigen, indien de markt- en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 8. Een bedrag van € 935.046 te storten in de ‘Algemene reserve vaste buffer’ en dit bedrag ten laste te brengen van het begrotingssaldo 2026. 9. Het audit-programma (jaarschijf 2026) vast te stellen zoals opgenomen in bijlage 3.

Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de secretaris, de burgemeester, Marco de Graaf Rob Bats 4 Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................................................................... 6 2. De bestuursprogramma’s ....................................................................................................................................... 7 2.1. Brede welvaart.................................................................................................................................................... 7 2.2. Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ ............................................................................................................... 9 2.3. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ .................................................................................................... 12 2.4. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ .......................................................................................................... 15 2.5. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ ....................................................................................................... 20 2.6. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ .................................................................................................................. 23 2.7.

Bestuursprogramma ‘Leefbare steden en kernen’ ....................................................................................... 26 2.8. Bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ .................................................................................. 32 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 35 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 35 3.2. Begroting en meerjarenbeeld .......................................................................................................................... 35 3.3. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen ........................................................................................................ 35 3.4. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 36 3.5. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 38 3.6. Saldoverbeterende maatregelen (opgenomen in de begroting) ................................................................ 38 3.7.

Vervangingsinvesteringen .............................................................................................................................. 39 3.8. Overhead ........................................................................................................................................................... 39 3.9. Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................. 40 3.9.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ......................................................................................... 41 3.9.2. Verloop voorzieningen ............................................................................................................................. 42 3.10. Overzicht totale programmabegroting ....................................................................................................... 44 3.11. Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 45 4. Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 46 4.1.

Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 46 4.1.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 46 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 46 4.1.3. Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 46 4.1.4. Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 46 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 47 4.1.6. Onroerendezaakbelastingen .................................................................................................................... 48 4.1.7. Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 49 4.1.8.

Rioolheffing ............................................................................................................................................... 51 4.1.9. Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 52 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 53 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen .......................................................................................... 54 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 56 4.2.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 56 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 56 4.2.3. Inventarisatie risico’s en weerstandsratio ............................................................................................. 57 4.2.4. Diverse kengetallen .................................................................................................................................. 67 4.3.

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................... 73 4.3.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 73 4.3.2. Beleids- en beheerplannen ....................................................................................................................... 73 4.4. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................... 81 4.5. Paragraaf Openbaarheid ................................................................................................................................. 89 4.6. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................... 90 4.7. Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................................ 95 5 4.8. Paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ............................................................................. 98 Bijlage 1.

Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 103 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 104 Bijlage 3. Audit-programma, jaarschijf 2026 ..................................................................................................... 108 Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 110 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 111 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 118 Bijlage 7. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 119 Bijlage 8. Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 135 Bijlage 9. Bestedingsplan ...................................................................................................................................... 136 6 1. Inleiding Voor u ligt de programmabegroting 202 6-2029.

De laatste begroting die wij met dit college op zullen stellen. Volgend jaar zal immers een nieuwe bestuursperiode aanvangen, met een nieuw college en een nieuwe raad. En ongetwijfeld nieuwe prioriteiten, doelen en acties. Maar veel van wat de gemeente doet en moet doen zal in de nieuwe bestuursperiode in het verlengde liggen van wat we nu doen en in gang zetten. In de afgelopen jaren hebben we de begroting steeds met veel onzekerheid over de te ontvangen rijksmiddelen (de Algemene uitkering) besproken. Lange tijd was er onduidelijkheid over de hoogte van het bedrag dat gemeenten de komende jaren vanuit de rijksoverheid (extra) zouden krijgen. Bij de opstelling van onze Perspectiefnota hebben we daar destijds een inschatting voor gemaakt die, naar nu blijkt, positiever uitpakt. Toch blijven er onzekerheden bestaan over de financiële middelen voor de komende jaren. L andelijke discussies over hervormingen van de jeugdzorg zijn nog niet afgerond, we leven in onrustige tijden en we krijgen straks een nieuw kabinet dat ongetwijfeld keuzes zal maken die gevolgen hebben voor gemeenten. Ondanks de onzekerheden die er zijn, kunnen we u wel een programmabegroting aanbieden die financieel stabiel en op orde is. Niet alleen voor de eerstvolgende jaren, maar ook voor de jaren erna. We hebben hiervoor in de afgelopen jaren scherpe keuzes moeten maken.

Daardoor konden we blijven investeren in onze samenleving. Veel van wat we ons hadden voorgenomen in ons coalitieakkoord ‘Duurzaam Doorbouwen’ hebben we samen met u gerealiseerd of in gang weten te zetten. Met een goed gevoel kijken we op de achter ons liggende periode terug. We zijn volop in actie met de woningbouwplannen, het realiseren van schoolgebouwen, het ondersteunen van ons bedrijfsleven en het zorgen voor passende en toegankelijke zorg. We werken aan onze duurzaamheidsambities en verbeteren onze leefomgeving. En tegelijkertijd blijven we behoren tot de gemeenten met de laagste woonlasten van Nederland. In deze begroting bouwen we hierop voort. We doen dat met realiteitszin, maar ook met vertrouwen in de kracht van onze gemeenschap. Steenwijkerland is een prachtige, natuurrijke en cultuurhistorische gemeente en kenmerkt zich ook door de vele b etrokken inwoners en ondernemers. Mensen die naar elkaar omkijken en helpen wanneer dat nodig is. Het werken aan een duurzame en fijne toekomst voor onze inwoners , de brede welvaart , zal ook in een nieuwe bestuursperiode veel aandacht vragen van raad, college en organisatie. Deze begroting biedt daar een solide basis hiervoor. We wensen u veel succes bij de voorbereiding van de begrotingsbespreking en hopen dat het lezen van de stukken u daarbij ondersteunt en inspireert. 7 2. De bestuursprogramma’s 2.1.

Brede welvaart Een belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Ambities en acties voor de komende periode worden hier vermeld. De bestuursprogramma’s zijn afgeleid uit ons coalitieakkoord ‘Duurzaam Doorbouwen, Samen werken aan een vitaal Steenwijkerla nd’: Woningbouw, Werk en economie, Samenredzaam, Vitaal Platteland, Duurzaam, Leefbare steden en kernen en als laatste Financiën en dienstverlening. In het coalitieakkoord hebben we beschreven dat we willen werken aan het vergroten van de brede welvaart. Met elkaar hebben we de uitdaging om te werken aan een duurzaam, welvarend Steenwijkerland voor de huidige en toekomstige generaties. Een gemeente, waarin alle inwoners naar vermogen mee kunnen doen. De Sustainable Development Goals (SDG’s), ofwel werelddoelen voor duurzame ontwikkeling, zijn in de voorliggende bestuursprogramma’s opgenomen. We hebben er opnieuw voor gekozen om de 4 belangrijkste doelen per programma visueel zichtbaar te maken.

Beëindig armoede overal en in al haar vormen Verzeker toegang tot duurzaam beheer van water en sanitatie voor iedereen Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen Gezondheidszorg voor iedereen Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei, en waardig werk voor iedereen Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en innovatie Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes Dring ongelijkheid in en tussen landen terug Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe

8 Verzeker duurzame consumptie - en productiepatronen Bevorder een vreedzame samenleving en creëer doeltreffende, verantwoordelijke en open instellingen Neem dringend actie om de klimaatverandering en haar impact te bestrijden Versterk de implementatiemiddelen en revitaliseer het partnerschap voor duurzame ontwikkeling Behoud en maak duurzaam gebruik van de oceanen, de zeeën en de maritieme hulpbronnen

9 2.2. Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ We zetten de komende jaren in op het bouwen van meer woningen zodat onze huidige en nieuwe inwoners een passende woning kunnen krijgen en kunnen houden (SDG 11). Ook willen we een bijdrage leveren aan de boven regionale vraag (1.000 - 1.500 woningen). Het gaat bij beide om zowel koop - als (sociale) huurwoningen. Voor sociale huurwoningen werken we nauw samen met woningbouwcorporaties en hebben hiermee prestatieafspraken gemaakt (SDG 17). Bij het opstellen van woningbouwplannen nemen we zoveel mogelijk SDG's in ogenschouw en houden we onder andere rekening met de kwaliteit van de openbare ruimte (SDG 3, 10 en 11), klimaatbestendigheid (SDG 11) en natuur inclusief bouwen. Ook zetten we de reserve Volkshuisvesting waar nodig in voor de realisatie van sociale woningbouw. AMBITIES WONINGBOUW: - 1.735 woningen erbij tot 2031, waarvan 2/3 voor 2027. - 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning. - Stimuleren van lokale initiatieven. - Benutten van kansen om voor de bovenregionale woonbehoefte te bouwen. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Om de 1.735 woningen te bouwen conform de Woonagenda, moet het tempo omhoog. We zorgen dat lokale woningbouwinitiatieven gestimuleerd worden.

De kennis, ervaring en passie die onze inwoners hebben om hun (eigen) woningen te realiseren, combineren we met de ervaring en professionele kennis van de gemeente en andere bouwende partijen. Hoewel we zelf geen woningen bouwen, maken we dit voor inwoners en andere initiatiefnemers zo makkelijk mogelijk. Dit doen we door zoveel mogelijk de belemmeringen weg te nemen. We maken gebruik van kansen die ontstaan door vrijkomende agrarische gebouwen. Daarnaast is het mogelijk om een (pré)mantelzorg woning te realiseren. Een pré-mantelzorgwoning is bedoeld voor de fase voordat mantelzorg nodig is, maar de behoe fte om ondersteuning te bieden er al wel is. We zetten bestaande én nieuwe instrumenten en ma atregelen gericht in voor onze lokale woningvraag. Daarmee zorgen we er niet alleen voor dat de woningen voldoen aan de vraag van onze inwoners, maar ook dat woningbouwplannen rekening houden met de verschillende SDG's, dus met natuur, sociale inclusie, veiligheid, klimaatmaatregelen en energiebesparing. Dit alles doen we tegen een achtergrond van een groot woningtekort, stijgende grondstof - en bouwprijzen, stijgende rente, stikstof- en PFAS-problematiek, netcongestie en een krappe arbeidsmarkt. Al deze ontwikkelingen brengen de nodige uitdagingen met zich mee en zijn van invloed op het kunnen behalen van het resultaat.

10 Hoe gaan we dat doen? Doel Voldoende woningen voor onze inwoners Beoogd resultaat Voor 2027 is 2/3 van de benodigde 1.735 woningen tot 2031 gerealiseerd. Acties • We realiseren voor 230 woningen harde plancapaciteit. • We stellen het Volkshuisvestingsprogramma vast (herijking Woonagenda). Doel Voldoende passende en betaalbare woningen Beoogd resultaat Tenminste 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning. Acties • We voeren samen met de woningcorporaties de jaarschijf 2026 van de Prestatieafspraken Steenwijkerland 2023-2027 uit. Doel Faciliteren van eigen inwoners initiatieven in de kernen Beoogd resultaat Het realiseren van woningbouwinitiatieven van, voor en door eigen inwoners. Acties • We willen minimaal twee wooninitiatieven ondersteunen en waa r nodig financieel. Wat mag het kosten?

11

12 2.3. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ Steenwijkerland is een economisch vitale gemeente en dat willen we blijven. We investeren in brede welvaart. We streven naar een excellent vestigingsklimaat voor ondernemers. We zetten in de op de ‘economie van morgen’. Er komen complexe uitdagingen af op het bedrijfsleven van Steenwijkerland. Ondernemers staan voor grote transities op gebied van digitalisering, energie en een circulaire (kringloop) economie. Die overgangen vereisen een heldere koers, die in 2024 samen met ondernemers is opgesteld. Pijlers in de nieuwe Economische Koers zijn: een gunstig ondernemersklimaat creëren met goede dienstverlening en voldoende ruimte om te kunnen ondernemen, een gezonde arbeidsmarkt, aandacht voor innovatie en digitalisering, werken aan duurzaamheid in alle sectoren en een betere positionering van de gemeente in de regio. Om die thema’s te stimuleren vervult de gemeente een wisselende rol. Dit doen we in samenwerking met de ondernemers, de Business Club Steenwijkerland (BCS), en vele partners in Regio Zwolle verband. Dit alles met een juiste balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. AMBITIES WERK EN ECONOMIE: - Creëren van een toekomstbestendige wendbare arbeidsmarkt. - In 2026 weet 75% van de ondernemers uit Steenwijkerland de gemeente te vinden voor ondernemersdienstverlening. - Zorgdragen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

- In 2026 is het aandeel innovatieve bedrijven hoger dan 1,92%. - Inzetten op een hogere mate van duurzaamheid en toekomstbestendigheid op onze bedrijventerreinen. - Zowel op het thema ruimte als economie willen we binnen de regio Zwolle voorbeeldregio zijn en het partnerschap benutten om eigen doelen te bereiken. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Door te zorgen voor een betere toegang van (kleinschalige) ondernemingen tot onze diensten, de diensten in de regio Zwolle en een aantrekkelijk vestigingsklimaat dragen wij bij aan SDG 9. Belangrijke thema’s hierin zijn innovatie, digitalisering en duurzaamheid. Hiermee bevorderen we inclusieve en duurzame economische groei, en waardig werk voor iedereen (SDG 8). Het behouden van agrarisch ondernemerschap en de doorontwikkeling van toerisme als economische drager van ons landelijk gebied doen wij in aanvull ing op en in samenhang met de opgaven die in het bestuursprogramma Vitaal Platteland worden benoemd. Onder andere met de regionale praktijk academie (RPA) stimuleren we een lokale toekomstbestendige, wendbare arbeidsmarkt. Hiermee zetten we in op kwaliteitsonderwijs (SGD 4) dat aansluit op de arbeidsmarkt. We werken lokaal aan deze doelen samen met ondernemers(verenigingen) en maken, waar mogelijk, gebruik van de regionale infrastructuur samen met de partners binnen Regio Zwolle, Provincie Overijssel etc. (SDG 17).

Hoe gaan we dat doen? Doel Versterken en behoud van de werkgelegenheid door opleiden gekwalificeerd personeel en mismatch arbeidsmarkt tegengaan Beoogd resultaat Economische sectoren die van belang zijn voor onze economie, hebben voldoende arbeidspotentieel beschikbaar. Acties • Onderzoeken hoe wij het ‘ongekend (onbenut) arbeidspotentieel’ kunnen aanspreken/benutten samen met partijen als de RPA.

13 • Wij zijn betrokken bij de pilot voor het regionale samenwerkingsproject met de werktitel ‘De Rotonde’ . Het doel is mensen sneller en beter begeleiden naar werk of opleiding en behouden voor de gemeente. Minimaal 2x per maand vindt afstemming plaats over kandidaten en werkplekken. • Verkennen hoe wij onze gemeente beter kunnen positioneren , waardoor wij aantrekkelijker worden voor werkzoekenden. Doel Verbetering externe en interne dienstverlening aan ondernemers Beoogd resultaat Verhoging tevredenheid dienstverlening aan ondernemers en meer toekomstbestendig en betekenisvol ondernemerschap. Acties • We leggen 250 bedrijfsbezoeken af. Doel Voldoende ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven Beoogd resultaat Voldoende mogelijkheden voor bedrijven om uit te breiden en bestaande ruimte te intensiveren. Acties • Toekomstbeeld bedrijventerreinen uitwerken in een uitvoeringsprogramma bedrijventerreinen. • Uitvoeren van twee projecten binnen het Stadsarrangement Binnenstad Steenwijk: waaronder een aanpak hoe we de leegstand in de binnenstad samen met pandeigenaren en ondernemers willen tegengaan en faciliteren nieuwe BIZ periode door een nieuwe biz-verordening. • Minimaal 1 uitbreidingslocatie voor bedrijventerreinen een stap verder richting uitgifte brengen (A32 corridor, Schaarkampen of Tuk).

Doel Duurzame bedrijven Beoogd resultaat Meer ondernemers die duurzaam ondernemen en een hogere mate van duurzaamheid op onze bedrijventerreinen. Acties • Het stimuleren van projecten rondom duurzaamheid en slimmer gebruik van het elektriciteitsnet op bedrijventerreinen Schaarkampen en Dolderkanaal. • Op basis van de uitkomsten onderzoek ‘hoe duurzaam zijn ondernemers in Steenwijkerland?’, een aanpak ontwikkelen waarin duidelijk wordt welke doelgroep ondernemers we willen verleiden om meer duurzaam te gaan ondernemen en op welke manier. Doel Samenwerken aan brede welvaart in Regio Zwolle Beoogd resultaat Meer zichtbaarheid in de regio Zwolle en meer samenwerking en projecten in regionaal verband. Acties • Uitvoering geven aan gehonoreerde regiodeal projecten. Aangevraagde projecten zijn doorontwikkeling mobiliteitshubs, gebiedsarrangement Kop van Overijssel, Cultuurregio Zwolle Talentontwikkeling, Sportecosysteem Regio Zwolle. • Evalueren deelname Regio Zwolle United. 14 Wat mag het kosten?

15 2.4. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ Samenredzaam richt zich op het welzijn en de veerkracht van onze inwoners, vooral voor wie dit niet vanzelfsprekend is. We ondersteunen op het gebied van werk, gezondheid, basisvaardigheden, meedoen, rondkomen, opgroeien, wonen en leefomgeving. Onze taak is om mensen in kwetsbare posities te helpen, met oog voor hun mogelijkheden en beperkingen. Prioritaire ambities • Voorkomen van (ernstige) geldzorgen. • Kinderen veilig thuis laten opgroeien. • Voorkomen van overbelasting van mantelzorgers. • Zelfstandig wonen voor psychisch kwetsbare inwoners. • Gezond leven makkelijker maken. Relatie met SDG’s • Voorkomen van geldzorgen (SDG 1 en 2) door snelle ondersteuning. • Voorkomen van uithuisplaatsing van kinderen (SDG 3 en 10) door eenvoudiger en goedkopere zorg. • Verminderen van druk op mantelzorgers (SDG 3). • Passende zorg voor psychisch kwetsbare mensen (SDG 3) in hun eigen omgeving. • Samenwerken aan gezondheid (SDG 3) voor betere mentale gezondheid, meer beweging en minder middelengebruik. Uitdagingen Hoge kosten van levensonderhoud, woningschaarste, personeelstekorten en complexe mentale problematiek blijven bestaan. Dit brengt onzekerheden voor inwoners en kan invloed hebben op de doelen van de programmabegroting 2026. AMBITIES SAMENREDZAAM:- - Voorkomen (ernstige) geldzorgen.

- Kinderen kunnen veilig thuis opgroeien (beweging van nul). - Voorkomen overbelasting van mantelzorgers. - Psychisch kwetsbare inwoners kunnen zelfstandig wonen. - Gezond Leven makkelijker maken. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS

16 Hoe gaan we dat doen? Doel Iedereen financieel redzaam Beoogd resultaat Minimaal 55% van de doelgroep voor het minimabeleid maakt gebruik van de inkomensregelingen- en toeslagen (2023: 39%). Acties • Binnen de werkgroep VoorzieningenWijzer zoeken naar nieuwe vindplaatsen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. • In het kader van schuldhulpverlening zetten we in op preventie en drempelvrije toegang tot hulp. • Uit het landelijk plan ‘Basisdienstverlening Schuldhulpverlening’ vloeit voort dat we intensief gaan inzetten op begeleiding naar financiële zelfredzaamheid. Hierdoor voorkomen we dat inwoners na een traject opnieuw te maken krijgen met problematische schulden. Doel Alle jeugdigen kunnen veilig thuis opgroeien (0 uithuisplaatsingen als moreel doel) Beoogd resultaat Het aantal uithuisplaatsingen terugbrengen van 1,6% naar het landelijk gemiddelde van 1,1% (periode 2022 -2026). Minder jeugdigen maken gebruik van specialistische GGZ-jeugdzorg. We geven uitvoering aan de Hervormingsagenda Jeugd. Acties • Het m et (lokale) ketenpartners ontwikkelen van initiatieven waarbij een klimaat wordt gecreëerd waarin ouders om hulp durven te vragen als er sprake is van huiselijk geweld (Beweging van Nul). • Bestaande aanpakken uit breiden, zoals jeugdconsulenten beschikbaar voor huisartsenpraktijken, jeugdconsulenten en schoolmaatschappelijk werk beschikbaar voor alle scholen.

• We investeren in het werken met ‘Verklarende Analyse’ (VA). Hiermee verstevigen we de rol van de gemeentelijke toegang in de regierol over de gespecialiseerde Jeugdzorg die via hen wordt ingezet. Doel Voorkomen van overbelasting van mantelzorgers Beoogd resultaat Vermindering van het aandeel mantelzorgers dat zich zwaar belast voelt. Acties • Het verder ontwikkelen van ondersteunende activiteiten voor mantelzorger i.s.m. Sociaal Werk de Kop. • Inzet van een laagdrempelige app met informatie over mogelijkheden en activiteiten voor Mantelzorgers. Doel Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen zelfstandig wonen Beoogd resultaat Via de opbouw van beschermd -thuis formules verminderen van het gebruik van beschermd-wonen met 30% (periode 2022-2026). Acties • Evaluatie uitvoeren van de pilot Beschermd Thuis. • Monitoren van de afspraken met Woningcorporaties i.v.m. de beschikbaarheid t.b.v. Beschermd Thuis. Daarbij onderzoeken we hoe dit past in het huidige inkoopbeleid rond de lokale Wmo -producten en het gemeentelijke aanbestedingsbeleid. 17 Doel Vitaal ouder worden Beoogd resultaat Toename van het percentage ouderen dat een goede gezondheid ervaart. Acties • Uitvoering van het amendement “Vitaal Ouder worden” waarin met inwoners en partners een actieprogramma wordt ontwikkeld om het Vitaal Ouder worden in de breedste zin te ondersteunen in Steenwijkerland.

• Het organiseren van 5 valpreventietesten met Sociaal Vitaal als kennismakingsprogramma. Doel Een gezond leven makkelijker maken voor alle inwoners van de gemeente Steenwijkerland Beoogd resultaat Inwoners ervaren een betere mentale gezondheid, gebruiken minder middelen en bewegen meer. Acties • Uitbouwen en versterken van de vijf ketenaanpakken (welzijn op recept, valpreventie, kind naar gezond(er) gewicht, gecombineerde leefstijlinterventie en kansrijke start). • Inrichten van een mentaal gezondheidsnetwerk (een verplichting vanuit het Integraal Zorgakkoord). Onderdelen hiervan zijn: invoering van het verkennend gesprek (extra verwijzingsmogelijkheid voor huisartsen) en een laagdrempelig steunpunt als zelfregie en herstelcentrum. Wat mag het kosten?

18

19

20 2.5. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ Onze ambities voor een ‘Vitaal Platteland’ zijn als volgt: AMBITIES VITAAL PLATTELAND: - Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland. - Ruimte en economisch perspectief bieden aan (agrarische) ondernemers. - Gebiedsontwikkeling en randwegen Ossenzijl en Blokzijl. - Versterking toerisme als economisch drager van het gebied. - Vereenvoudiging regels voor ruimtelijke projecten. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS De opgaven rondom klimaat, stikstof, natuur en water hebben grote impact op ons gebied. Voor het leven op het land moeten we ons ecosysteem beter beschermen, herstellen en duurzamer gebruiken (SDG15). Met ‘Vitaal platteland’ zetten we deze opgave in voor e en brede welvaart in het landelijk gebied: een goede balans tussen economie, ecologie en de leefbaarheid. In het landelijk gebied is daarbij partnerschap en samenwerking van belang (SDG17). Samen met lokale initiatiefnemers en onze partners, o.a. de Sticht ing Weerribben-Wieden en de partijen die hierin vertegenwoordigd zijn, bieden we ruimte en perspectief aan onze (agrarische) ondernemers. We willen agrarisch ondernemerschap ook in de toekomst behouden, voor een vitaal en leefbaar platteland (SDG2). Dit in aanvulling op, en in samenhang met, de opgaven die in het bestuursprogramma Werk en Economie worden benoemd.

Innovatie, gebiedsontwikkeling en regie zijn daarbij belangrijke sporen. Samen met de gebiedspartijen stimuleren en faciliteren we lokale initiatieven. Deze lokale initiatieven verbinden we met de grote opgaven in het landelijk gebied. In dit kader zien we kansen voor gebiedsprocessen, innovaties en gebiedsontwikkelingen. Een v oorbeeld van een lokaal initiatief is de productie van riet, als een traditionele en moderne biobased-landbouw (SDG12). We zien een transitieopgave. Doel is om de landelijke opgaven te koppelen aan een toekomstperspectief voor agrariërs en de versterking van de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland. In en rondom kernen verbinden we opgaven aan bijvoorbeeld mobilitei t en gezondheid (SDG 11). Dit alles vraagt om lokale regie. Lokaal hebben we specifieke gebiedskennis, werken we samen met gebiedspartners en kunnen we inspelen op initiatieven. De opgaven gaan gepaard met grote financiële inspanningen. Het Rijk heeft fina nciering beschikbaar gesteld voor de komende jaren, maar er is veel meer nodig. Hierop goed inspelen is cruciaal. De doorontwikkeling van toerisme (SDG 8), als economische drager van het gebied, speelt een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen van dit bestuursprogramma.

21 Hoe gaan we dat doen? Doel Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid in het landelijk gebied Beoogd resultaat Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland. We willen een voorbeeld zijn voor andere gebieden in Nederland die met vergelijkbare opgaven te maken hebben. Acties • In het gebiedsproces Baarlingerpolder gaan we samen met de boeren, de provincie Overijsel en het Rijk volgende fase in waarin we als overheden gaan kijken of we bij kunnen dragen aan de realisatie van de plannen. De realisatiefase start naar verwachting na 2026. • Met de subsidieregeling Vitaal Platteland faciliteren en ondersteunen we vijf initiatieven die bijdragen aan het resultaat van proeftuin, voor behoud van een gezonde balans. Doel Vergroten van de leefbaarheid in Ossenzijl Beoogd resultaat Opening in 2026 van het nieuwe door Staatsbosbeheer gebouwde bezoekerscentrum. Start aanleg Ecologische verbindingszone door de provincie in 2027. Verbeteren van de leefbaarheid van Ossenzijl door diverse ontwikkelingen en woningbouw. De realisatie van een randweg van Ossenzijl dichterbij brengen. Acties • Door middel van een lobby in het belang van de randweg Ossenzijl is er een provinciale motie aangenomen. De lobby wordt voortgezet. Doel Vergroten van de leefbaarheid in Blokzijl Beoogd resultaat Aanleg van een randweg Blokzijl.

Acties • Planologische procedure gericht op realisatie van ontsluitingsweg in 2027. Doel Toerisme als belangrijke economisch drager van het gebied Beoogd resultaat Verhoging van het aandeel van toerisme in de werkgelegenheid (nu 13%, streven is dit percentage terug te krijgen op circa 14). Acties • Publicatie van de resultaten van het onderzoek onder toeristen. • Uitvoeren van twee concrete projecten op basis van een verkenning in 2025 naar de kansen op het gebied van duurzaamheid. • We organiseren een drietal gesprekken met ondernemers en gebiedspartners over de toekomst van de toeristische sector in onze gemeente. Wat mag het kosten?

22

23 2.6. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ Via het programma Duurzaam werken we aan landelijke klimaatneutraliteit. Een ambitie van alle EU -lidstaten, afgesproken in het akkoord van Parijs. In dit bestuursprogramma staan veel van de SDG’s centraal. AMBITIES DUURZAAM: - Steenwijkerland draagt bij aan een klimaatneutraal Nederland in 2050. - Steenwijkerland aardgasvrij in 2045. - De gemeente is een inspirerend voorbeeld in duurzaamheid. - Steenwijkerland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. - Steenwijkerland in 2050 volledig circulair. - Steenwijkerland hoort tot de beste plattelandsgemeenten voor duurzame mobiliteit. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Door het vastgestelde Klimaat - en Duurzaamheidsambitie document, ligt er een overkoepelend stuk wat richting geeft op verschillende duurzaamheidsaspecten. Zo wordt er bijgedragen aan een klimaatneutraal Nederland in 2050 door middel van lokale opwek en inzicht in het energieverbruik. Om CO2-uitstoot te reduceren versterken we de schone mobiliteit met plannen rondom deelmobiliteit en laadinfrastructuur. Belangrijk is ook hoe we omgaan met een belangrijke grondstoffenstroom: afval. We zijn en willen koploper blijven met onze prestaties qua afvalscheiding. Als gemeente moeten we het goede voorbeeld geven. Dat werkt inspirerend, zowel intern als extern. Een belangrijke stap hiervoor was het in kaart brengen van onze eigen CO2 -uitstoot.

Maar bovenal is binnen dit programma bewustwording van en samenwerking met onze inwoners en bedrijven essentieel. Zo wordt er in 2025 veel samengewerkt met partners en maatschappelijke organisaties als Stichting Duurzaam Steenwijkerland, de provincie Overijssel, Energiezuinig & Comfortabel wonen, de ROVA en netbeheerders (SDG 7 en 13). Tot slot willen we als gemeente minder kwetsbaar zijn voor de verandering van het klimaat en de biodiversiteit versterken. Alle ruimtelijke ontwikkelingen moeten daarom klimaatbestendig worden ingericht. Groenblauwe structuren en de gebiedseigen biodiversiteit versterken we. Aan de hand van o.a. de uitvoeringsagenda Lokale Adaptatie Strategie en het opstarten van het SMP1 wordt dit inzichtelijk gemaakt en actie op ondernomen (SDG 14 en 15). 1 Soortenmanagementplan.

24 Hoe gaan we dat doen? Doel Steenwijkerland draagt bij aan een klimaatneutraal Nederland in 2050 Beoogd resultaat 55% CO2-reductie in 2030 (ten opzichte van 1990). Acties • We zoeken samen naar geschikte locaties voor energie-infrastructuur. • Verkennen van mogelijkheden voor het beter benutten van het huidige netwerk, zoals de smart energy hubs Groot Verlaat en Eeserwold. • Uitvoering geven aan het vastgestelde RES -bod van 171 GWh duurzaam opgewekte energie. Doel Steenwijkerland aardgasvrij in 2045 Beoogd resultaat Elk jaar is er een afname van 3% van het aardgasverbruik. Acties • Uitvoering van het programma “geWOON besparen”. Het aanbod omvat onder andere het online energieloket, de inzet van energiecoaches, de isolatiesubsidie, de witgoedwissel, het fix-team en de routekaarten. • Vaststellen van het Warmteprogramma. Doel De gemeente is een inspirerend voorbeeld in duurzaamheid Beoogd resultaat Verlagen van de eigen CO2-voetafdruk. Acties • Start van de bouw van de zonnecarport aan de Vendelweg. • Uitvoeren activiteiten Actieplan MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en Inkopen). Doel Steenwijkerland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust Beoogd resultaat Versterking klimaatbestendigheid en geen verdere afname biodiversiteit.

Acties • Versteende plekken in de openbare ruimte, schoolpleinen en parkeerplaatsen vergroenen; afkoppelen van regenwater bij rioolvervangingen en herinrichtingen; realiseren van waterberging zoals wadi’s en stimuleren van vergroening via acties, subsidies en educatie. • Actualiseren klimaatstresstesten. • Opstellen van een Soortenmanagementplan, inclusief natuur inclusieve maatregelen voor natuurvriendelijk isoleren. • Monitoring van de ecologische kwaliteit van de bermen. Doel Steenwijkerland in 2050 volledig circulair Beoogd resultaat In 2030 wordt 50% minder primaire abiotische grondstoffen gebruikt (mineralen, metalen en fossiele grondstoffen). Acties • Onderzoeken van de mogelijkheden voor het invoeren van een GRIP -wagen, ter vervanging van de Chemowagen in 2027. Doel Steenwijkerland hoort tot de beste plattelandsgemeenten voor duurzame mobiliteit Beoogd resultaat Meer inwoners en toeristen verplaatsen zich CO2-neutraal. Acties • Onderzoek uitvoeren naar de knelpunten en kansen in ons wandelnetwerk. 25 • Tot 2028 komen er nog 14 deelfiets -hubs bij in de gemeenten Steenwijkerland, Zwartewaterland en Staphorst. Na afstemming met deze gemeenten starten we met de verdere doorontwikkeling. Wat mag het kosten?

26 2.7. Bestuursprogramma ‘Leefbare steden en kernen’ Een fijne plek om te wonen en te verblijven – dat is waar Steenwijkerland voor staat. Daarom zetten we ons in voor een gezonde, veilige en toegankelijke leefomgeving. Denk aan een groene en klimaatbestendige openbare ruimte (SDG 4), maar ook aan plekken waar mensen kunnen bewegen, elkaar ontmoeten, ontspannen en spelen (SDG 3). We zorgen voor voorzieningen die niet alleen veilig zijn (SDG 3), maar ook inclusief, bereikbaar en toegankelijk voor iedereen (SDG 3 en SDG 11). Investeren in veilige, duurzame en gezonde schoollocaties draagt bovendien bij aan goed onderwijs (SDG 4). We willen inwoners actief betrekken en gebruikmaken van hun ideeën en inzet (SDG 17). Samen bouwen we aan een duurzame toekomst onder andere door hier invulling aan te geven door: • uitvoering van het fietsplan en het integraal huisvestingsplan; • sport- en cultuurverenigingen te ondersteunen; • de weerbaarheid tegen ondermijning en cybercriminaliteit te vergroten; • projecten uit te voeren die de openbare ruimte verbeteren; • nieuw evenementenbeleid te ontwikkelen; • inwonersinitiatieven te ondersteunen; • gebiedsvisies op te stellen met bijbehorende uitvoeringsplannen. Deze acties dragen bij aan onze ambities: AMBITIES LEEFBARE STEDEN EN KERNEN: - Verbeteren van de leefomgeving.

- Een veilige en stimulerende omgeving met sport- en cultuurvoorzieningen en verenigingsleven. - Goede huisvesting van het onderwijs. - Gebiedsgericht werken. - Benutten denk- en doekracht van inwoners. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving Een veilige, groene, toegankelijke en duurzame inrichting van onze omgeving draagt bij aan het mentaal welzijn van inwoners. Openbare ruimtes die uitnodigen tot bewegen, ontmoeten en spelen, bevorderen niet alleen de fysieke gezondheid, maar versterken ook de sociale samenhang in buurten en dorpen. Sport, cultuur en verenigingsleven als basis voor verbinding Goede en voldoende sport - en cultuurvoorzieningen bieden ruimte voor ontspanning en inspanning. Ze zijn belangrijk voor de gezondheid van inwoners én voor het versterken van het sociale netwerk via het verenigingsleven.

27 Toekomstbestendige onderwijshuisvesting Kinderen leren en ontwikkelen zich beter in een schoolgebouw dat comfortabel, gezond en veilig is. Veel schoolgebouwen in onze gemeente zijn verouderd. Door te investeren in nieuwbouw of renovatie verbeteren we de leeromgeving aanzienlijk. Door kinderopvan g te integreren bij nieuwbouw stimuleren we een doorgaande ontwikkellijn van 0 tot 12 jaar. Bij elke ingreep kijken we ook naar duurzaamheid, natuurinclusiviteit en klimaatadaptatie. Gebiedsgericht werken en samenwerken met inwoners Door opgaven, mensen en middelen per gebied te bundelen, werken we samen aan een duurzame leefomgeving. Daarbij benutten we actief de ideeën en inzet van inwoners. Hoe gaan we dat doen? Doel Opwaardering openbare ruimte Beoogd resultaat Het verhogen van de kwaliteit van de openbare ruimte en het vergroten van de tevredenheid van inwoners over de openbare ruimte (bijvoorbeeld openbaar groen, wandelpaden, wegen, fietspaden en parkeerplaatsen). Acties • Bij het uitvoeren van de onderhoudsplannen houden we rekening met de wensen van inwoners/plaatselijk belangverenigingen voor opwaarderings - projecten in de openbare ruimte.

Doel Kansen benutten die de regionale verstedelijkingsstrategie biedt Beoogd resultaat Uitwerking van de regionale verstedelijkingsstrategie op het gebied van woningbouw (ambitie van 1.000-1.500 woningen), klimaat, mobiliteit en economie, met bijzondere aandacht voor de integrale ontwikkeling van de Spoorzone Steenwijk. Acties • Opstellen en uitwerken van de ontwikkelstrategie stadsvisie Steenwijk. • Uitwerken van de spoorzone Steenwijk in Novex verband. Doel Verbeteren van de bereikbaarheid Beoogd resultaat Verhogen van het fietsgebruik en wandelmogelijkheden. Acties • Aanleg van het fietspad Oldemarkt Ossenzijl. • Voorbereiding opwaardering van het fietspad Hamspad. • Uitvoeren van een onderzoek naar verbinding pontje, gezamenlijk met de gemeente Weststellingwerf. Doel Inwoners, ondernemers en toeristen ervaren een sociaal en fysiek veilige leefomgeving Beoogd resultaat Inwoners, ondernemers en toeristen ervaren een sociaal en fysiek veilige omgeving. Acties • Voortzetten van de samenwerking binnen de AVE-aanpak voor volledige implementatie in het begin van 2026. Binnen deze samenwerking ligt ook de focus op het vergroten van de veiligheid van jeugd en andere kwetsbare groepen.

• We bereiden ons voor op rampen en crises door inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bewust te maken van risico’s en hun rol, de 28 samenwerking met deze groepen te versterken, en ervoor te zorgen dat de gemeentelijke organisatie haar belangrijke taken kan blijven uitvoeren tijdens noodsituaties. Doel Stimulerende omgeving voor sport en bewegen Beoogd resultaat Inwoners zijn tevreden over de mogelijkheden om buiten te bewegen en te sporten. We streven naar een verbetering van de cijfers uit 2022: 80%, resp. 72%. Acties • Opstellen van het meerjarenplan natuurgrasvelden. • We starten nieuwe buitenbeweeggroepen in een drietal kernen. Doel Voldoende veilig en kwalitatief goed sportaanbod Beoogd resultaat Verenigingen hebben voldoende bestuurskracht en kwalitatief goed (vrijwillig) kader. Acties • Organisatoren die subsidie aanvragen voor sportevenementen, vragen we een nevenactiviteit (of aanbod) te organiseren voor inwoners voor wie bewegen minder vanzelfsprekend is. Doel Museum Steenwijk inclusief herhuisvesting bibliotheek, Galerie en Historische vereniging Beoogd resultaat Realisatie van een toonaangevend museum voor inwoners en toeristen waarin de herhuisvesting van de bibliotheek ‘Kop van Overijssel’ aan de Markt integraal is meegenomen.

Acties • Realiseren werving externe middelen (minimaal € 950.000) om de financiering van de aanpassing en inrichting van de gebouwen rond te krijgen. • Ontwikkelen van een definitief ontwerp voor het museum en de inrichting daarvan. Ook de museumorganisatie, inclusief governance, krijgt invulling. Doel Ontwikkeling naar een maatschappelijk educatieve bibliotheek Beoogd resultaat Meer inwoners hebben toegang tot de bibliotheken en nemen deel aan programma’s en activiteiten voor betere taalvaardigheid en digitale vaardigheid. Acties • Het informatiepunt digitale overheid wordt tijdens openingsuren van de bibliotheek bemenst. • Opstellen van een meerjarenbeleidsplan. Doel Borging kwaliteit evenementen (‘evenementen gemeente’) Beoogd resultaat Evenementen in de gemeenten sluiten aan op de initiatieven en wensen van inwoners en toeristen en voldoen aan (nieuwe) wetgeving. Acties • Opstellen van een aangepaste subsidieregeling voor cultuur- en sportevenementen en nadere regels voor vergunningsverlening – en meldingen. Doel Unilocatie Voorgezet onderwijs Beoogd resultaat Realisatie van één school voor Voortgezet Onderwijs (VO) in Steenwijk. Acties • Afronden ontwerp Unilocatie. • Opstellen overeenkomsten doordecentralisatie Unilocatie.

29 Doel Schoolgebouwen die functioneel, veilig, gezond, comfortabel en duurzaam zijn Beoogd resultaat Realisatie van de plannen in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Acties • Opstellen ontwerp Kindcentrum Sint Jansklooster. • Realisatie nieuwbouw Lisdodde Wanneperveen. • Voorbereiden nieuwbouwlocatie basisscholen Vollenhove. Doel Gebiedsgericht werken: leren door te doen Beoogd resultaat Vergroten tevredenheid inwoners over hun buurt, kern of gemeente. Acties • De gebiedsteams ontwikkelen samen met de deelnemende organisaties een integrale agenda met leefbaarheidsvraagstukken. Doel Benutten denk- en doekracht inwoners Beoogd resultaat Vergroten van de tevredenheid van inwoners over de manier waarop de gemeente inwoners betrekt bij het maken van plannen. Acties • We evalueren ons participatiebeleid. Doel is het creëren van een eenduidige werkwijze die voor inwoners helder en herkenbaar is. Bij de evaluatie nemen we ook de wettelijke eisen uit de Omgevingswet en de nieuwe Wet versterking participatie op decentraal niveau mee. Deze wetten verplichten gemeenten om inwoners vroegtijdig te betrekken bij beleidsvorming én bij de uitvoering en evaluatie ervan. Zo bouwen we aan een transparant en toekomstbestendig participatiekader. Wat mag het kosten?

30

31

32 2.8. Bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ Financieel beleid Het financieel beleid van de afgelopen jaren continueren we. Dat is vertaald in de volgende drie ambities: AMBITIE FINANCIEN: - Sluitende meerjarenbegroting. - Voldoende weerstandsvermogen. - Gematigde ontwikkeling lokale lasten. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Onze ambities voor Financiën staan niet op zichzelf, maar hangen samen met SDG 16. Solide financiën zijn immers noodzakelijk om een sterke publieke dienst te kunnen zijn, ook in de toekomst. In een tijd waarin de onzekerheden groot zijn, is het essentieel dat we voldoende wendbaar zijn om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Dat kan doordat de begroting ruimte biedt, we over voldoende financiële reserves beschikken of de lokale lasten op een laag niveau liggen. Onze ambities zijn daarom geformuleerd op deze drie aspecten. Dienstverlening We willen aansluiten bij de leefwereld van inwoners en ondernemers door passende gemeentelijke dienstverlening en communicatie. Daarbij stellen we onszelf de volgende ambities: AMBITIE DIENSTVERLENING: - Aansluiten bij de behoefte en beleving van de inwoner of ondernemer. - Open en transparant met elkaar omgaan op basis van vertrouwen. - Snel en simpel waar het kan, persoonlijk waar het hoort.

SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS In 2026 gaan we aan de slag met het uitvoeren van de herijkte visie op dienstverlening. Daarbij hebben we onder andere aandacht voor toegankelijke en begrijpelijke gemeentelijke dienstverlening. Zo zorgen we er bijvoorbeeld voor dat inwoners kunnen kiezen uit verschil lende manieren om contact met ons op te nemen, zodat er altijd een manier is die bij iemand past. We werken continu aan het verbeteren van onze website waardoor deze door iedereen, ongeacht een eventuele beperking, te gebruiken is.

33 Hoe gaan we dat doen? Doel Verantwoord omgaan met financiële middelen Beoogd resultaat Een sluitende begroting voor alle jaren is het uitgangspunt. Dit houdt in dat de structurele uitgaven en inkomsten in evenwicht zijn. In voorliggende begroting presenteren we vanaf 2026 financiële tekorten. Tegelijkertijd kondigen we maatregelen aan om bij de PPN 2025 -2029 wel te komen tot een sluitend meerjarenbeeld voor alle jaren. Acties • Het maken van verantwoorde keuzes die leiden tot een positief begrotingssaldo in 2029. Doel Voldoende weerstandsvermogen Beoogd resultaat Om financiële tegenvallers op te kunnen vangen is voldoende weerstandsvermogen nodig. Bij een waarde van de weerstandsratio (het kengetal hiervoor) van minimaal 1 is daar sprake van (waarde in begroting 2026: 4,2). Acties • De ratio voor het weerstandsvermogen komt ruim boven de 1 uit waardoor er geen maatregelen getroffen hoeven te worden. Doel Lokale (woon)lasten relatief laag Beoogd resultaat Behoren tot de top 25% gemeenten van Nederland met de laagste lasten. Steenwijkerland staat op plaats 10 van de 342 gemeenten (COELO-atlas 20252). Acties • We passen alleen een trendmatige stijging en dus geen extra verhoging van de OZB toe, zodat we binnen de genoemde top van de gemeenten blijven .

Doel Gemeentelijke dienstverlening sluit aan bij de behoefte Beoogd resultaat Rapportcijfer voor klanttevredenheid minimaal een 7. Acties • We gebruiken enquêtes (voor balies, telefonie, e-diensten, meldingen openbare ruimte, vergunningen) om te weten te komen hoe inwoners onze dienstverlening ervaren: zijn er bijvoorbeeld punten die we kunnen verbeteren, maar ook wat kan hetzelfde blijven, omdat inwoners daar juist tevreden over zijn. Doel Onze communicatie is actief, omgevingsgericht en in duidelijke taal Beoogd resultaat Steeds meer brieven, formulieren en teksten zijn in eenvoudig Nederlands geschreven (‘B1-niveau’). Acties • We maken gebruik van het Testpanel (inwoners), Versimpelteam (intern/ambtelijk) en Taalteam (intern/ambtelijk) om brieven en formulieren in duidelijke taal te schrijven). 2 Atlas lokale lasten, COELO, www.coelo.nl. 34 Wat mag het kosten?

35 3. Financiële positie 3.1. Inleiding Dit hoofdstuk geeft het financiële beeld en de achtergronden ervan weer. Het overzicht financiële kengetallen biedt meer inzicht in de financiële positie. 3.2. Begroting en meerjarenbeeld Het structurele financiële beeld ziet er gunstig uit doordat er bij de vaststelling van de Programmabegroting 2025 - 2028 en de Perspectiefnota 2025-2029 al maatregelen getroffen zijn om het structureel begrotingssaldo te verbeteren. Daarnaast heeft het Rijk via de meicirculaire extra middelen aan de gemeenten beschikbaar gesteld. 3.3. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Ze geven dus inzicht in de financiële weerbaar - en wendbaarheid. Naast een aantal verplichte kengetallen hanteren we een ‘eigen’ kengetal, de weerstandsratio 3. De weerstandsratio is een hulpmiddel waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s die we lopen. Het zegt iets over het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Alle kengetallen zijn opgenomen in hoofdstuk 4.2. 4, inclusief een nadere toelichting.

Hieronder wordt een totaaloverzicht gegeven dat kan dienen als ‘dashboard’ om te bepalen of de gemeente financieel gezien ‘op koers’ ligt. 3 Bij de vaststelling van de ‘Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2019’ is afgesproken dat de signaleringswaarde voor d e weerstandsratio minimaal 1,0 is. Meerjarenbeeld Begroting 2026 MJR 2027 MJR 2028 MJR 2029 Saldo Perspectiefnota 2025-2029 2.713 2.169 - 836 183 Informatienota Meicirculaire 2025 1.355 1.362 126 163 Actualisatie algemene uitkering (maatstaven) 1.266 1.582 2.167 2.991 Raadsbesluiten tot en met de vergadering van 30 september 2025 - 37 - 37 - 40 - 40 CAO ontwikkelingen - 414 - 784 - 713 - 713 Structurele doorwerking financiële mutaties Najaarsnota 2025 - 464 - 304 - 362 - 362 Mutatie saldo verbeterende maatregelen PPN 2025-2029 - 140 - 90 - 90 - 90 Financiële mutaties Programmabegroting 1.117 990 1.042 1.034 Subtotaal 2.683 2.719 2.130 2.983 Saldo Programmabegroting 2026-2029 5.396 4.888 1.294 3.166 Storting in de Algemene Reserve - vaste buffer - 935 - - - Structureel saldo Programmabegroting 2026-2029 (+ = positief saldo) 4.461 4.888 1.294 3.166 bedragen x € 1.000 36 De gezamenlijke provinciale toezichthouders en het Rijk hebben signaleringswaarden opgesteld voor de verplichte kengetallen.

Zij hebben gekozen voor een indeling in drie categorieën, waarbij kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en C het meest risicovol. In onderstaande tabel zijn de signaleringswaarden opgenomen. De scores op de kengetallen moeten in samenhang worden bekeken. De waarden worden niet gebruikt als norm bij het beoordelen van het materieel evenwicht van de meerjarenbegroting. Hieronder zijn de ‘scores’ voor 2026 tot en met 2029 opgenomen: 3.4. Uitgaven en inkomsten per programma

37 Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit: Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma ‘Financiën en dienstverlening’. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het Rijk via de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen. Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit: De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein.

38 3.5. Uitgangspunten programmabegroting 3.6. Saldoverbeterende maatregelen (opgenomen in de begroting) In de PPN 2025 -2029 zijn de onderstaande saldoverbeterende maatregelen voorgesteld om tot een positieve financiële basis op langere termijn te komen: Besparing van 4 fte Het college krijgt de opdracht om te bezien waar de ambitie lager kan, waardoor er een besparing op de formatie ontstaat. Dit kan ook gerelateerd worden aan lopende vacatures, aflopende contracten of pensionering van medewerkers. Verlagen eigen bijdrage gemeente NWG Met de NoordWestGroep (NWG) zijn gesprekken gevoerd om de samenwerking inhoudelijk en financieel toekomstbestendig te maken. Zo wordt uitgegaan van marktconforme overheidstarieven voor het nieuwe contract Onderhoud Openbare Ruimte en zijn in de opdrachtbrief doelgroepen Sociaal Domein 2025 afspraken vastgelegd over de begeleiding en financiering van de doelgroep banenafspraak en beschut werk. Vanwege de verwachte

39 verbetering van het bedrijfsresultaat is de eigen bijdrage van de gemeente verlaagd. De NWG is zelf verantwoordelijk voor de invulling van deze taakstelling. Wmo (waaronder begeleiding) De ontwikkeling van Wmo-begeleiding laat in 2024 een trendbreuk zien, namelijk een stijgende lijn in enerzijds de prijsontwikkeling en anderzijds een toename van de vraag. Deze trendbreuk resulteert in 2024 en verder in een structureel nadeel. In de financiële mutatie bij de PPN is opgenomen om deze trend te analyseren om te komen tot stabilisatie. Aanvullend wordt er een taakstelling openomen van € 50.000 in 2026 oplopend tot € 200.000 in 2029. Nadere uitwerking volgt, waarbij o.a. wordt onderzocht of een nieuwe inkoopsystematiek en/of beleidsmatige veranderingen effect hebben op een daling van de prijsontwikkeling en daling van de vraag. Wijziging dekking bijdrage Stichting Duurzaam Steenwijkerland (SPUK-gelden) De Stichting Duurzaam Steenwijkerland ontvangt structureel subsidie van de gemeente. Deze is tot en met 2026 verhoogd met € 75.000 per jaar om de Stichting daarmee voldoende middelen te geven als partner in het behalen van het duurzaamheidsdoel. Een gedeel te van de werkzaamheden van de Stichting kan gefinancierd worden uit de SPUK middelen die de gemeente als subsidie van het Rijk ontvangt. 3.7.

Vervangingsinvesteringen Zoals gebruikelijk zijn de meerjarige vervangingsinvesteringenplannen geactualiseerd. In voorliggende programmabegroting zijn op basis van deze plannen voor de jaren 202 6 en volgende de kapitaallasten van de geplande investe ringen gereserveerd. Wij verwijzen u naar bijlage 1 van deze begroting. Het betreffen de vervangingsinvesteringen voor: • tractie; • ICT; • begraafplaatsen; • huishoudelijke dienst. De kapitaallasten voortvloeiende uit de v ervangingsinvesteringen kunnen volledig worden gedekt uit de gereserveerde vrijvallende kapitaallasten. Voor 2026 stellen wij voor de volgende kredieten beschikbaar te stellen: 3.8. Overhead De volgende definitie wordt gehanteerd voor de overhead: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Dit gebruiken wij om vast te stellen welke kosten verband houden met de sturing en ondersteuning van de gemeentelijke taken.

40 De kosten van sturing en ondersteuning van de directe medewerkers (overhead) bestaan in ieder geval uit: • loonkosten (onder meer: financiën, personeel en organisatie, inkoop, juridische zaken, leidinggevenden ; • bestuurszaken en bestuursondersteuning; • ICT kosten; • huisvesting en facilitaire zaken; • uitbestedingskosten bedrijfsvoering; • overige materiële kosten (waaronder tractie, gereedschappen, kantoorbenodigdheden). Met deze definitie wordt een eenduidig inzicht geboden in de kosten die direct zijn toe te rekenen aan bepaalde taakvelden. In de praktijk zijn dit veelal loonkosten die direct zijn toe te rekenen tot bepaalde activiteiten binnen een van de bestuursprogram ma’s. Die kosten zijn dan ook opgenomen onder het desbetreffende programma en niet betrokken bij de berekening van het bedrag aan overhead. We hebben één uitzondering gemaakt op het verplicht centraal begroten en verantwoorden van overhead. Dit betreft de toerekening van overhead aan de grondexploitaties en de investeringen (prestatiecontract). Deze uitzondering is gemaakt omdat het niet toerekenen van overhead aan dergelijke investeringen zou leiden tot een begrotingstekort. In onze begroting hebben we rekening gehouden met een bedrag van ruim € 0,3 miljoen. Zoals uit onderstaande tabel blijkt, bedragen de kosten voor overhead in totaal bijna € 19 miljoen in 2026.