Programmabegroting 2023-2026 gemeente Steenwijkerland.pdf

Stijging bouwkosten Door onder andere Oekraïne- en energiecrisis, schaarste van bouwmaterialen en mankracht zijn de bouwkosten de laatste maanden exponentieel gestegen. Het vinden van een aannemer is lastig en starters hebben moeite om de financiering rond te krijgen. Stikstof Op dit moment (en verm oedelijk tot eind 2022) verleent de provincie geen vergunning voor het opkopen van bestaande stikstofrechten om daarmee ontwikkelingen mogelijk te maken (saldering). Bouwprojecten zijn uitsluitend mogelijk als de depositie van stikstof op (bijna) overbelaste delen van Natura 2000-gebieden gelijk blijft of afneemt. Daarnaast heeft het kabinet nieuw beleid bekend gemaakt, waarin aangegeven wordt dat de stikstofuitstoot fors moet worden teruggedrongen. De provincie gaat een plan opstellen hoe de beperking van de stikstofuitstoot gerealiseerd gaat worden. Grondbeleid Het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland is verwoord in de ‘Nota Grondbeleid 2020 -2024’. Deze nota is op 17 december 2019 vastgesteld door de gemeenteraad. Het grondbeleid is voor een periode van 4 jaar vastgesteld. Conform deze nota voert de gemeente Steenwijkerland de komende jaren een faciliterend grondbeleid, tenzij vanwege volkshuisvestings- en economische redenen actief grondbeleid gewenst is. Voor verdere inhoud van het grondbeleid wordt verwezen naar de ‘Nota Grondbeleid 2020-2024’.

Woningbouw De ‘Woonagenda 2022 -2026’ is per 25 januari 2022 vastgesteld door de raad. In de woonagenda staat verwoord waar voor wat betreft wonen, als gemeente op in wordt gezet. Met 33 concrete acties wordt voorzien in de woonbehoefte van de inwoners van Steenwijkerland met een passende woning voor iedereen. De woonagenda West-Overijssel 2021-2025 en de woonagenda Steenwijkerland 2022 -2026 vormen het kader voor de verwachte woningbehoefte in Ste enwijkerland. Hierbij wordt uitgegaan van een lokale woonbehoefte tot 2030 van ca. 1.735 woningen. Het aanbod van woningen binnen de gemeente Steenwijkerland komt enerzijds tot stand 120 vanuit de gemeentelijke grondexploitaties en anderzijds vanuit projecten waar de grondexploitatie niet actief wordt gevoerd door de gemeente. De gemeente heeft in die projecten enkel een faciliterende rol (bijvoorbeeld Eeserwold, Tuk/Bergstein, Betap Crilux). Ook woningsplitsing en/of transformatie van gebouwen kan leiden tot e en toename van het woningaanbod. De verwachting per 1 -1-2022 is dat vanuit de gemeentelijke grondexploitaties de gronden onder 177 te realiseren woningen worden uitgegeven. Meer dan de helft daarvan bevindt zich in het project Kornputkwartier in Steenwijk. In totaal komt dat neer op een jaarlijks gemiddelde uitgifte van grond onder ruim 17 te realiseren woningen in de periode tot en met 203 1.

Tegelijkertijd zien we dat de verwachting is dat het merendeel (1 09 woningen) van de gronduitgifte in de jaren 2022 t/m 2024 plaats zal vinden. De gronden onder de 177 te realiseren woningen zijn als volgt verdeeld naar woningtype: Bedrijven Op basis van de verwachte behoefte van circa 23,1 hectare voor de jaren 2019 t/m 2030 zijn er afspraken gemaakt met omliggende gemeenten in West -Overijssel. De verwachting was dat in deze behoefte kon worden voorzien vanuit de bestaande bedrijventerreinen; met name door voldoende aanbod op bedrijventerrein Eeserwold. De afgelopen drie jaar (2019 t/m 2021) is de uitgifte echter snel gegaan. Er is 17 hectare uit gegeven waarvan 14 hectare in 2021. Het actuele aanbod van bedrijventerreinen bedraagt circa 13,1 hectare. Het aanbod bestaat uit particulier aanbod enerzijds en gemeentelijk aanbod anderzijds. Het particuliere aan bod bestaat onder andere uit het aanbod op bedrijventerrein Eeserwold (circa 8 hectare). Het aanbod vanuit de gemeentelijke grondexploitaties bedraagt per 1-1-2022 circa 5,6 hectare. Naar aanleiding van de versnelde afname van het aantal uitgeefbare bedri jfskavels in de afgelopen paar jaar is besloten, in samenwerking met Business Club Steenwijkerland, een onderzoek uit te laten voeren naar de kwantitatieve en kwalitatieve ruimtevraag binnen onze gemeente.

Het onderzoek wijst uit dat met name in Steenwijk en Vollenhove de kans groot is op toekomstige tekorten aan bedrijfskavels. Voor de overige kernen geldt dat de resultaten uit het onderzoek pleiten voor ‘maatwerk’ voor concrete eindgebruikers. Een deel van het bedrijventerrein Boterberg Zuid te Oldemark t is (tijdelijk) anders ingevuld door plaatsing van zonnepanelen. Gedurende deze periode kan het ingevulde deel niet worden verkocht als bedrijventerrein. Hier is in de grondexploitatie rekening mee gehouden. Resultaten grondexploitaties In onderstaande tabel zijn de geprognosticeerde resultaten weergegeven van de grondexploitaties voor woningbouw en bedrijventerreinen.

121 In de tabel worden zowel de startwaarde als eindwaarde weergegeven. De eindwaarde komt tot stand door alle resultaten die in de toekomst worden behaald bij elkaar op te tellen. Door alle resultaten die in de toekomst worden behaald, terug te rekenen naar v andaag de dag (netto contante waarde) en al deze netto contante waardes vervolgens bij elkaar op te tellen ontstaat het totale resultaat op startwaarde voor het grondbedrijf. Het verwachte resultaat op startwaarde per 1 januari 202 2 van alle grondexploit aties woningbouw en bedrijventerreinen bedraagt circa € 3,5 miljoen voordelig. In onderstaande tabel is de winstverwachting voor de komende begrotingsperiode 2022-2026 weergegeven. In totaal wordt er voor de komende periode circa € 2,7 miljoen aan winst verwacht tot en met 2026. Risico’s Het risicoprofiel van het gemeentelijke grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties) wordt jaarlijks bepaald op basis van de RISMAN -methode. Hierin wordt ingegaan op algemene risico’s en projectspecifieke risico’s. Va n de projectspecifieke risico’s wordt vervolgens aangegeven of deze kwantitatief of kwalitatief van aard zijn. De beide soorten risico’s worden omgezet in een bedrag voor de hoogte van het risico per project. Uitgangspunt is dat de kans dat alle onderkende risico’s zich op exact hetzelfde moment zullen voordoen 75% is (met een bandbreedte van 105%).

Dit percentage is overeenkomend richtlijnen die worden gehanteerd door de Vereniging van Grondbedrijven (70-80%). Dit leidt vervolgens tot de risicobepaling in de vorm van één risicobedrag, oftewel het risicoprofiel. In de tabel hieronder is een overzicht te zien van de risicobepaling. Het actuele risicoprofiel van het grondbedrijf bedraagt circa € 1,9 miljoen. Het risicoprofiel van het grondbedrijf wordt tezamen met overige risico’s, afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de ‘Algemene Reserve vaste buffer’.

122 5. Raadsbesluit Steenwijk, Nummer: 2022/ Onderwerp: Programmabegroting 2023-2026 De raad van de gemeente Steenwijkerland; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van d.d. 4 oktober 2022, nummer 2022/ ; b e s l u i t : Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. In te stemmen met de kaders voor de samenstelling van de Programmabegroting 2023-2026 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.2. 2. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2023 te verhogen met 0,8% ten opzichte van 2022; b. de afvalstoffenheffing in 2023 met 0,8% te verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 76,9%, waarbij het dividend van de ROVA vanaf 2023 onderdeel is van de gesloten huishouding afval; c. de rioolheffing in 2023 met 0,8% verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 78,1%; d. de lijkbezorgingsrechten in 2023 met 0,8% te verhogen ten opzichte van 2022 en het dekkingspercentage voor 2023 te bepalen op 75,3%. 3. Een krediet van € 10.520.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2023 -2026 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.4. 4. Een krediet van € 2.456.840 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 2023 zoals opgenomen in paragraaf 4.1.8. 5.

Een krediet van € 765.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2023. 6. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2022 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 7. Een bedrag van € 1.398.000 te storten in de ‘Algemene reserve vaste buffer’ en dit bedrag ten laste te brengen van de ‘Algemene reserve vrij besteedbaar’. 8. De bedrijfsreserve met ingang van 1 januari 2023 op te heffen. 9. De bestuursprogramma’s vast te stellen. 123 Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen

124 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld

125

126

127

128 Bijlage 3. Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2023 In deze bijlage staan de processen die in 2023 onderzocht gaan worden. Door het vaststellen van deze programmabegroting door de gemeenteraad wordt de onderzoeksopdracht voor 2023 bekrachtigd. WETTELIJKE VEREISTEN Proces Invalshoek Doelstellingen ENSIA Beheersing In beeld brengen of de informatieveiligheid conform regelgeving wordt uitgevoerd. SISA Financiële Beoordeling van de besteding van de specifieke rechtmatigheid uitkeringen van het Rijk. WPG Beheersing In beeld brengen of er wordt voldaan aan de wet politiegegevens FISCALE WET- EN REGELGEVING Proces Invalshoek Doelstellingen BTW Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond BTW conform wordt uitgevoerd. Vennootschapsbelasting Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond vennootschaps- belasting conform wordt uitgevoerd. IB47 Beheersing In beeld brengen of de regelgeving ronde IB47 conform de IB47 wordt uitgevoerd. SAMENLOOP ACCOUNTANTSCONTROLE Proces Invalshoek Doelstellingen Begroting en Beheersing In beeld brengen van de werking van het huidige budgetbeheer planning- en control instrumentarium. Inkopen (incl. betalingsverkeer Beheersing In beeld brengen van de werking van de en prestatielevering) geldende beheersingsmaatregelen.

Aanbestedingen Beheersing In beeld brengen of aanbestedingsprocedures worden uitgevoerd conform de geldende interne en externe beheersingsmaatregelen. Controleren of (indien vereist) een aanbestedingsprocedure (juist) wordt gevolgd. Financiële Vaststellen dat de aankopen passen binnen rechtmatigheid de geautoriseerde begroting. Investeringen en Beheersing Vaststellen dat investeringen en activering plaatsvinden o.b.v. kapitaalgoederen de van toepassing zijnde verordening Financiële Vaststellen dat de activa passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Personeel en salarisadmini- Beheersing In beeld brengen van de werking van de stratie/WKR/WNT geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de kosten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Belastingen en heffingen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen (volledigheid van de opbrengst/jaarlijkse herwaardering). Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen Rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Uitkeringen en inkomens- Beheersing In beeld brengen van de werking van de overdrachten (incl. participatie) geldende beheersingsmaatregelen. 129 Financiële Vaststellen dat de opbrengsten en uitgaven rechtmatigheid passen binnen de geautoriseerde begroting.

WMO Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat voorzieningen worden verleend rechtmatigheid conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Jeugdzorg Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat voorzieningen worden verleend rechtmatigheid conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Grondbedrijf Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Omgevingsvergunning Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Subsidieverstrekking Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat subsidie is verleend rechtmatigheid conform de in de subsidieverordening gestelde voorwaarden. Vaststellen dat er een juiste registratie plaatsvindt in de financiële administratie. Subsidiebaten Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting.

Leges burgerzaken Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Opbrengsten huren en pachten Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Leerlingenvervoer Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Treasury Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. APV/Leges Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen rechtmatigheid binnen de geautoriseerde begroting. Afsluitproces inclusief Beheersing In beeld brengen van de werking van de memoriaalboekingen geldende beheersingsmaatregelen. Mutaties en Reserves Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële Vaststellen dat mutaties in de reserves rechtmatigheid plaatsvinden conform de gestelde voorwaarden. Begraven Financiële Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de Rechtmatigheid geautoriseerde begroting. 130 EIGEN VOORDRACHT Proces Invalshoek Doelstellingen Nader te bepalen Doelmatigheid Toets op doelmatigheid.

Proces jaarlijks te proces te selecteren (afhankelijk van actualiteit). Voor 2023 evaluatie inwonerspanel. 131 Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen

132 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma

133

134

135

136

137

138

139

140 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma De bedragen die staan vermeld bij het programma Werk aan de winkel hebben betrekking op de geprognotiseerde winstverwachting van de grondexploitaties.

141 Bijlage 7. Verbonden partijen De verbonden partijen in deze bijlage zijn onderverdeeld naar de volgende categorieën: - vennootschappen en coöperaties; - stichtingen en verenigingen; - gemeenschappelijke regelingen. We hebben momenteel geen relaties met verbonden partijen die vallen in de 4 e categorie, de ‘overige verbonden partijen’. Als beleidslijn voor de raming van het dividend wordt het werkelijk ontvangen dividend over het voorgaande jaar gehanteerd, tenzij het bestuur van de verbonden partij andere besluiten over het te voeren dividendbeleid heeft genomen. Verder is geprobeerd vo oruit te kijken tot en met het komende begrotingsjaar. Een aantal verbonden partijen heeft deze gegevens niet verstrekt. De bedragen in de tabellen bij de jaren 2019 tot en met 2021 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen van de verschillende verbonden partijen. Vennootschappen en coöperaties Verbonden partij BNG Bank N.V. Activiteiten De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven te voorzien in kredietverlening aan decentrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan lenen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden. Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang.

Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Nederlandse overheden (50% Rijk en 50% gemeenten, provincies en waterschappen).

142 Ontwikkelingen De bank verwacht toenemende investeringen door woningcorporaties in nieuwe woningen en een toename van duurzaamheidsinvesteringen, zoals die in hernieuwbare energie. Deze ontwikkelingen zullen de kredietaanvraag van de klanten positief beïnvloeden. Gegeven de afhankelijkheid van marktomstandigheden is een betrouwbare prognose over de financiële transacties niet te geven. De bank acht het niet verantwoord om nu al een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2022. Het uitkeringspercentage van de nettowinst bedraagt de komende jaren weer 50%. Risico’s Het financieel risico is beperkt tot de deelname aandelenkapitaal. Financiers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietverlening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. Verbonden partij Enexis Holding N.V. Activiteiten Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie; - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie; - Het ontplooien van andere operationele en ondersteun ende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang Om de consument te beschermen tegen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbeheerders in publieke handen blijven.

Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Ontwikkelingen In 2022 is door de aandeelhouders een nieuw strategisch plan vastgesteld. In dit plan ligt de focus op kerntaken met drie hoofddoelen, te weten: 1. Sturen op maatschappelijke optimale energiekeuzes; 2. Iedereen heeft altijd toegang tot energie en 3. Klanten weten wat ze aan Enexis hebben.

143 Bovengenoemde missie komt voort uit maatschappelijke ontwikkelingen die een materiële impact op Enexis hebben (klimaatverandering & energietransitie; participatie en vertrouwen in instituties en digitale transformaties). De energietransitie leidt tot een grote investeringsopgave en kapitaalbehoefte, die op lange termijn waarschijnlijk niet door de huidige aandeelhouders kan worden ingevuld. Enexis is met de aandeelhouders in gesprek over de ontwikkelingen en mogelijke maatregelen om te zorgen dat zij een solide basis behoudt. Verder voert het rijk overleg met regionale netbeheerders en hun aandeelhouders over een eventuele participatie. Op basis van de huidige inzichten is de prognose dat Enexis voor de middellange termijn aan de vastgestelde ratio’s blijft voldoen. Risico’s Het risico voor de aandeelhouder is gering omdat Enexis in een gereguleerde (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer opereert. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de (intrinsieke) waarde van Enexis Holding N.V.. Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist. Enexis heeft op dit moment meer dan 50% eigen vermogen. Verwacht wordt dat dit een laag risico oplevert voor de aandeelhouders van Enexis Holding N.V.. Een aanvullend risico is het achterblijven van de geraamde dividendinkomsten.

Het risico is echter gemitigeerd middels een overeengekomen streefwaarde van € 100 miljoen voor het jaarlijkse dividend. Verbonden partij N.V. Rendo Holding Activiteiten Rendo houdt zich als regionale netbeheerder van elektriciteit - en gasnetten primair bezig met het ontwerp, de bouw en het beheer van energienetwerken. Daarnaast houdt zij zich bezig met activiteiten gericht op onderhoud, verhuur en verkoop van energieverbruikstoestellen en adviseert of participeert onder andere in duurzaamheids- en innovatieprojecten op gebied van energie. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang dat er een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening is op de korte en lange termijn. De wet verplicht een splitsing van gasbedrijven in een leverings - en productiedeel, waarbij het lev eringsdeel in publieke handen blijft. Het publiek belang kan het best behartigd worden in een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Gemeenten Hoogeveen, Meppel, Staphorst, Zwartewaterland, Steenwijkerland, Coevorden, Hardenberg, Westerveld en De Wolden.

144 *) is incl. € 300.000 extra uitkering dividend. Ontwikkelingen N.V. Rendo opereert in een gereguleerde markt, onder toezicht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Elke 3 tot 5 jaar stelt de ACM de maximale tarieven vast. In die periode veranderen de gereguleerde tarieven in 3 tot 5 stappen. De tarieven kunnen in een reguleringsperiode zowel omhoog als omlaag gaan als gevolg van een gewijzigde inschatting van het eff iciënte kostenniveau aan het einde van een reguleringsperiode ten opzichte van het startpunt. Ongeacht de richting van de ontwikkeling van de tarieven, bevat de reguleringssystematiek een prikkel voor de Rendo om te komen tot kostenbesparingen om zo de aandeelhouders een redelijk rendement te kunnen bieden. Risico’s De N.V. RENDO Holding bestaat uit RENDO Beheer. RENDO Beheer is weer opgesplitst in Rendo Netwerken, Enavi, N -TRA, RE -NET en RE -NET Hoogeveen Gezien de aard van de activiteiten is Rendo Netwerken een vrij stabiele vennootschap. Bij een eventuele overname in verband met sectorordening vervalt het dividend. De opbrengst is dan naar verwachting (aanzienlijk) lager dan de huidige dividendopbrengst. In verband met de energietransitie moet ook Rendo forse investeringen doen. Verbonden partij Vitens N.V. Activiteiten Het doel van Vitens is een betrouwbare en onafhankelijke watervoorziening tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten.

Inhoudelijk belang Het is wettelijk vastgelegd dat de aandelen van waterbedrijven alleen in publieke handen mogen zijn, omdat de drinkwatervoorziening een publiek belang is. Het belang wordt het beste verwezenlijkt door middel van een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Provincies Overijssel, Utrecht, Flevoland, Gelderland, Drenthe en Friesland en gemeenten in deze provincies.

145 Ontwikkelingen Voor de komende jaren is de verwachting dat Vitens geen dividend zal uitkeren als gevolg van de lage WACC (Weighted Average Cost of Capital of vermogenskostenvoet) en het hoge investeringsniveau voor de komende jaren. De afgelopen jaren heeft Vitens samen met andere drinkwaterbedrijven en met hulp van de aandeelhouders gelobbyd bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Tweede Kamer voor een betere invulling van de WACC (zogeheten Weighted Average Cost of Capital). Dit resulteerde erin dat de minister medio 2021 een WACC heeft vastgesteld van 2,95% voor de periode 2022-2024. Op korte termijn biedt deze maatregel ruimte, maar voor de lange termijn is dit percentage niet voldoende. Met de bestaande systematiek voor het vaststellen van de WACC on tstaan na 2026 problemen met het financieren van het investeringsprogramma. Inmiddels is een onderzoek gestart door bureau Berenschot. De lobby op dit onderwerp heeft de hoogste prioriteit, waarbij samen wordt opgetrokken met provincies en gemeenten. De lo bby voor een aanpassing van de WACC wordt dus onverminderd doorgezet. We zien dat door inflatie de prijzen flink stijgen, het investeringsprogramma een stijgend volume aangeeft en de doorkijk voor de komende jaren aangeeft dat de solvabiliteit en de andere ratio’s verder onder druk staan.

Dit en de toekomstige financieringsstrategie, waarin mogelijk een beroep op de aandeelhouders en kapitaalmarkt zal worden gedaan, maakt dat het uitkeren van dividend helaas een logisch besluit is. Risico’s De deelneming brengt voor de gemeente een gering risico met zich mee. Vitens opereert maar zeer beperkt in een concurrerende omgeving, de marktrisico’s zijn daarom beperkt. De operationele risico’s zijn niet klein omdat het product moet voldoen aan hoge kwaliteitseisen. Verbonden partij N.V. Rova Holding Activiteiten Het op financieel, milieutechnisch en maatschappelijk verantwoorde wijze exploreren en exploiteren van afvalzorgplicht van gemeenten. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang dat de gemeente de afvalverwerking tegen de zo laag mogelijke maatschappelijke kosten uitvoert. Het publiek belang kan behartigd worden door middel van een publieksrechtelijk deelname op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR). Bestuursprogramma Duurzaam Deelnemende partijen Rova werkt voor 23 gemeenten. Dit is een werkgebied van ongeveer 850.000 inwoners en verdeeld in 3 regio’s: IJssel-Vecht, Achterhoek en Eemland. 146 Ontwikkelingen Rova werkt als maatschappelijke onderneming samen met gemeenten en hun inwoners aan een mooie en schone leefomgeving, nu en in de toekomst.

In opdracht van de deelnemende gemeenten werken ze aan het terugdringen van afval en het bevorderen van hergebruik van grondstoffen en werken ze aan het schoon, heel en v eilig houden van de openbare ruimte. Rova zet zich in om nuttige grondstoffen uit het restafval te halen om deze zoveel mogelijk opnieuw te kunnen gebruiken. Rova heeft de ambitie om verder te gaan dan de VANG0 - doelstellingen, samen met gemeenten werken ze aan het volledig sluiten van kringlopen. Risico’s Beperkt tot deelname aandelenkapitaal en een renterisico bij herziening van het percentage van de achtergestelde lening die door gemeente Steenwijkerland in 2001 is verstrekt. Deze lening is in 2021 met uitzondering van een bedrag van € 2,7 miljoen verlengd met 5 jaar, met een optie tot verlenging met telkens nog 5 jaar. Gedurende de looptijd is de lening vrij van aflossing. Deze lening met de A-aandeelhouders die zijn opgenomen bij de financiële herstructurering in 2001, zijn achtergesteld ten opzichte van bancaire financiers. Verbonden partij Wadinko N.V. Activiteiten Het deelnemen in en het directie voeren over andere ondernemingen die bij voorkeur werkzaam zijn in de provincie Overijssel, waaronder bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van kunststoffen en milieutechnieken en het bevorderen van de werkgelegenheid in de provincie, één en ander in de ruimste zin van het woord.

Inhoudelijk belang Wadinko heeft tot doel het creë ren van werkgelegenheid door middel van het stimuleren van bedrijvigheid. Dit is van maatschappelijk belang, maar strikt genomen geen publiek belang omdat het een normale economische activiteit betreft. Er zijn concurrerende particuliere initiatieven die m et vergelijkbare participaties hetzelfde doel bereiken. Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Provincie Overijssel en 20 gemeenten in Overijssel plus gemeenten Meppel, Noordoostpolder, Urk en Westerveld.

147 Ontwikkelingen Wadinko zet het huidig beleid voort met enige accentverschuivingen, waarbi j thema’s duurzaamheid en digitalisering meer aandacht krijgen. In de aandeelhoudersvergadering van juni 2021 is besloten om de komende 5 jaar een bedrag van € 1,5 miljoen als dividenduitkering per jaar uit te keren. Risico’s De participatiemaatschappi j zorgt dat zij invloed uitoefent op de ondernemingen waarin zij participeert via een Raad van Commissarissen of een aandeelhoudersovereenkomst. Het is echter niet te zeggen welke risico’s Wadinko precies loopt met betrekking tot de aangegane participaties . Wel is zij van mening dat het risico van fraude met de governancestructuur rondom (des)investeringen, betalingsorganisatie en het beperkte contant geldverkeer voldoende is gemitigeerd. Van nature is het businessmodel hoog risicovol. Het desinvesteren va n de belangen kan met relatief grote winsten of verliezen gepaard gaan. Verbonden partij Noordwestgroep N.V. Activiteiten Noordwestgroep is een sociaal werkontwikkelingsbedrijf. Het doel is om alle werkzoekenden, met passende hulp en ondersteuning, naar zinvol werk te leiden. Inhoudelijk belang Het publiek belang, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking aan het arbeidsproces laten deelnemen, is wettelijk gezien een taak van de gemeente en wordt verwezenlijkt via de Noordwestgroep N.V.

Bestuursprogramma Samenredzaam Deelnemende partijen Gemeente Steenwijkerland

148 Ontwikkelingen De raad heeft vorig jaar de rol en positie van NoordWestGroep in de uitvoering van de Participatiewet voor de komende 6 jaar vastgesteld. Hierbij fungeert NWG als sociale onderneming en als arbeids -ontwikkelbedrijf. Naast het zelf aanbieden van werk in een beschutte werkomgeving worden ook inwoners met een bijstandsuitkering arbeidsfit gemaakt om toe geleid te worden naar de reguliere arbeidsmarkt. Hier dient naar de toekomst toe ook meer de focus op komen te liggen. In de ‘oude’ Sociale werkvoorzieningsre geling is vanaf 2015 geen nieuwe instroom meer mogelijk. Dit betekent dat deze doelgroep jaarlijks, grotendeels door natuurlijk verloop, met circa 5% afneemt. Risico’s Jaarlijkse verlaging van de rijksbijdrage Sociale werkvoorziening betekent een financieel risico voor de gemeente als Noordwestgroep hier geen nieuwe inkomsten tegenover zet. Bijkomend risico is dat het huidig bestand niet genoeg krimpt. Voor het jaar 2023 wordt de aanvullende gemeentelijke bijdrage geraamd op € 960.400. Via de Algemene uitkering van het gemeentefonds wordt een bedrag ontvangen van € 6.132.000. Dit bedrag wordt doorbetaald aan de Noordwestgroep. Vennootschappen na verkoop Essent In 2009 werd het productie - en leveringsdeel van Essent verkocht aan RWE. Bij de verkoop is een aantal tijdelijke B.V.’s opgericht om de belangen van de aandeelhouders te behartigen.

In verband met contractuele verplichtingen moeten de volgende vennootschappen: CSV Amsterdam B.V. en Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. nog in stand worden gehouden. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt zich tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van d eze vennootschappen. Verbonden partij CSV Amsterdam B.V. Activiteiten en inhoudelijk belang Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de gas - en elektriciteitsnetten binnen de Essent - groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhouders van Essent. De B.V. is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aa n Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren.

149 Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 3.888 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,1944%. Vertegenwoordiger Wethouder Scheringa Ontwikkelingen De vennootschap zal voorlopig nog voortbestaan om op eigen kosten en risico namens Deponie Zuid B.V. (vennootschap onder Attero Holding B.V.), in overleg met de aandeelhouderscommissie, bezwaar en/of beroep te voeren tegen de Belastingdienst ten aanzien van een naheffingsaanslag afvalstoffenbelasting. Na afw ikkeling van deze bezwaar - en/of beroepsprocedure of eventuele voortijdige beëindiging van deze procedure zal de vennootschap kunnen worden opgeheven en de resterende liquide middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer beheerst geachte risico’s. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000). Verbonden partij Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V.

Activiteiten en inhoudelijk belang Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de gas - en elektriciteitsnetten binnen de Essent - groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhouders van Essent. De B.V. is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aan Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren. Bestuursprogramma Financiën en dienstverlening Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 3.888 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,1944%. Vertegenwoordiger Wethouder Scheringa

150 Ontwikkelingen Het doel is dat de vennootschap in 2023 of eerder indien mogelijk zal kunnen worden opgeheven en de resterende middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenvermogen. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer beheerst geachte risico’s. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000). Stichtingen en verenigingen Verbonden partij Stichting Weerribben-Wieden Activiteiten In de stichtingsakte is het doel van de stichting als volgt omschreven “Het bewerkstelligen van aantoonbare maatschappelijke (economische en ecologische) meerwaarde voor het gebied Weerribben-wieden (Steenwijkerland) met als hart het Nationaal Park, alsmede het verbinden van beide entiteiten”. De activiteiten zijn daarop gericht. Hier is in de loop van de tijd het behouden van de leefbaarheid aan toegevoegd . Er is een aanpassing van de statuten in voorbereiding waaraan dit wordt toegevoegd. Inhoudelijk belang De Stichting Weerribben-Wieden ziet voor zichzelf een aantal rollen.

Deze rollen liggen op het initiatie -, participatie - en communicatieproces als Gebiedsfacilitator, het aanjagen en verbinden van initiatieven uit het gebied als Gebiedsprojecten-ontwikkelaar, het profileren van het gebied als Gebiedspromotor en het geven van gevraagd en ongevraagd advies als Gebiedsboard. Hiermee wordt het individueel belang van de afzonderlijke gebiedspartijen (waaronder de gemeente) in samenwerking opgepakt. Bestuursprogramma Vitaal platteland Deelnemende partijen Stichting Weerribben-Wieden is een organisatie van, voor en uit het gebied. In het bestuur van de Stichting hebben de volgende partijen zitting: - Koninklijke Horeca Nederland, afd. Steenwijkerland; - KOPTOP; - LTO Noord, Afd. Steenwijkerland; - Natuurmonumenten, gebiedseenheid De Wieden; - Staatsbosbeheer, regiodirectie Oost; - Ondernemersplatform Steenwijkerland; - Contactpersonen voor inwoners en Plaatselijke Belangen - Gemeente Steenwijkerland.

151 Vertegenwoordiger De gemeente is vertegenwoordigd in het stichtingsbestuur op basis van het raadsbesluit van 20 juni 2017. Dit is vastgelegd in de stichtingsakte. Het aantal bestuursleden bedraagt ten minste 3 waaronder een lid van het college, te weten wethouder Harmsma. Ontwikkelingen De gemeente draagt jaarlijks bij aan de toeristische promotie en marketing van het gebied (€ 150.000) en voor organisatie en educatie (€ 150.000). Huisadvocaat Nysingh heeft ons geadviseerd hoe we over de besteding afspraken kunnen maken zonder dat dit negatieve gevolgen heeft m.b.t. BTW en zonder dat we dit (Europees) aan moeten besteden. Op basis van het advies van Nysingh zullen we jaarlijks een overeenkomst aangaan met de Stichting. Risico’s De Stichting Weerribben -Wieden is een stichting zonder winstoogmerk. Het financieel risico is laag en beperkt zich tot het leveren van een jaarlijkse financiële bijdrage. Gemeenschappelijke regelingen Verbonden partij Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Activiteiten De GGD IJsselland bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van de ruim 500.000 inwoners van 11 gemeenten in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang De gemeente heeft de wettelijke taak om de gezondheid van de burgers te bevorderen en te beschermen tegen ziekten en calamiteiten. Daarnaast is de gemeente verplicht een gemeenschappelijke gezondheidsdienst te hebben.

Het publiek belang kan het best gediend worden door middel van een publiekrechtelijke deelname op basis van de WGR. Bestuursprogramma Samenredzaam Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen. Olst -Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. De (basis)bijdrage per gemeente wordt berekend aan de hand van het aantal inwoners. Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: wethouder Jongman

152 Ontwikkelingen ‘Toekomstbestendig samenwerken aan gezondheid’, dat is de titel van de ontwikkelingenbrief 2023 die als basis dient voor de programma-begroting 2023 en meerjarenraming 2024 -2026 van de GGD IJsselland. In de ontwikkelingenbrief zijn een aantal ontwikkelingen genoemd voor de komende jaren (zie hieronder). Alle 25 GGD -en in Nederland en hun besturen hebben landelijk aandacht gevraagd voor een noodzakelijke financiële investering in de basis van de GGD- en. De komende periode zal blijken wat de uitkomst hierva n is en of hiervoor geld beschikbaar wordt gesteld door het rijk. Wanneer er de komende jaren extra middelen uit het rijk komen wil de GGD IJsselland deze middelen inzetten als compensatie voor de verhoging van de inwonersbijdrage. Hierover is echter nog geen formeel besluit genomen en het is dus nog onduidelijk of en welke gelden hiervoor naar gemeenten of de GGD-en komen. In het landelijke coalitieakkoord 2021 -2025 ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ wordt versterken van de publieke gez ondheidszorg als ambitie genoemd en een coördinerende rol voor de GGD. Er moet landelijk echter nog veel worden uitgewerkt en ook de financiën zijn nog onduidelijk. Mede door de coronacrisis zien we dat er onomkeerbare ontwikkelingen in gang zijn gezet e n veranderingen plaatsvinden in kijken, denken en doen over gezondheid.

(Blijven) w erken volgens het gedachtengoed van positieve gezondheid (breed kijken naar gezondheid) is daarom van belang . Daarnaast is een integrale aanpak nodig gericht op ‘gezondheid over alle beleidsterreinen heen’ om de zorgkosten behapbaar te houden en gelijke kansen op gezondheid te bevorderen. Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Daarom is het de wens van de GGD om leren en ontwikkelen structureler en hoger op de agenda te zetten. Hiervoor heeft de GGD structurele middelen gevraagd in haar begroting 2023. Risico’s In de begroting van de GGD wordt met name als risico gemeld dat er een krappe arbeidsmarkt is van zorgprofessionals en sommige andere disciplines. Een ander risico is het wegvallen van een toeleverancier door bijvoorbeeld faillissement. GGD IJsselland voert een actief financieel risicobeleid. De weerstandscapaciteit wordt geëvalueerd op basis van een financiële risico-inventarisatie. Op basis van de meerjarenraming is het risico voor de gemeente Steenwijkerland klein.

153 Verbonden partij Veiligheidsregio IJsselland Activiteiten Veiligheidsregio IJsselland werkt met gemeenten en andere partners samen in het voorkomen, bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crisis in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang De brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en het bieden van geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn alle publieke belangen. Deze belangen kunnen het beste behartigd worden door middel van een gemeenschappelijke regeling op basis van de WGR. Bestuursprogramma Leefbare steden en kernen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: burgemeester Bats Ontwikkelingen Binnen de brandweer en crisisbeheersing is een aantal ontwikkelingen gaande die ook in 2023 een vervolg zullen krijgen. Met Europese regelgeving als directe aanleiding en goed werkgeverschap als drijvend motief, houdt de VRIJ de organisatievormen, waarbij brandweer-vrijwilligers gekazerneerd of geconsigneerd zijn tegen het licht. Tevens wordt een nieuwe keuze gemaakt over de organisatievorm en/of de aanstelling van vrijwilligers.

Daarin wordt de verdeling van specialismen over de brandweerposten meegenomen. Verder gaat men voor de periode na 2022 (2023 tot en met 2026) aan de slag met een nieuw strategisch beleidsplan. Vanaf 1 januari 2022 is de Veiligheidsregio aangesloten bij de Werkgeversvereniging Samenwerkende Veiligheidsregio’s. De kosten voor de deelnemende gemeenten worden vanaf 2023 voor 50% verdeeld op basis van de historische kosten en voor 50% op basis van een meer geobjectiveerde methodiek, te weten het gemeentefonds. Bij de wijziging van het verdeelsysteem (was 75% -25%) b ehoort de gemeente Steenwijkerland tot een nadeelgemeente. De extra bijdrage is verwerkt in de begroting 2023. Wel is voor de eerste 3 jaar een aflopend ingroeipad afgesproken (75%, 50% en 25%), waardoor niet gelijk de volledig hogere bijdrage moet worden betaald. In de begroting 2023 is voor de Veiligheidsregio IJsselland een bijdrage opgenomen ter hoogte van € 3.279.300.

154 Risico’s Een uitdaging is de samenvoeging van de drie huidige meldkamers in Oost - Nederland. Deze samenvoeging is begin 2023 een feit en vereist voorbereiding op het gebied van personeel, middelen en werkprocessen. Verbonden partij Omgevingsdienst IJsselland Activiteiten De Omgevingsdienst is een gemeenschappelijke regeling op het gebied van de milieuwetgeving, -regelgeving en -handhaving. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke milieutaken uitvoert op een regionale schaal om zo minder kwetsbaar en meer efficiënt te zijn. Bestuursprogramma Duurzaam Deelnemende partijen Provincie Overijsel en de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het bestuur bestaat uit de vertegenwoordigers van de colleges en gedeputeerde staten. Vertegenwoordiger Wethouder Smit Ontwikkelingen In maart 2021 is een plan van aanpak gemaakt waarbij in 5 sporen wordt gewerkt aan een efficiënt ingerichte organisatie die financieel in control is en gefocust is op een rendementsverbetering van de beschikbare capaciteit. Verder worden de komende periode voorstellen voor herijking van de financieringsgrondslagen ontwikkeld met ingang van 2023.

Naast het reguliere werk en de doorontwikkeling vraagt ook de implementatie van de Omgevingswet de komende jaren veel aandacht. De oorspronkelijke ingangsdatum was 1 januari 2021, maar is uitgesteld naar 1 januari 2023. Deze ontwikkeling vraagt forse investeringen waarvan de omvang op di t moment nog niet volledig ingeschat kan worden. Inmiddels zijn de voorbereidingen in volle gang. Risico’s De Omgevingsdienst IJsselland is in 2018 gestart. Doordat er weinig historische gegevens zijn, brengt dit onzekerheden in de begroting met zich mee. Zo moeten uitvoering en ontwikkeling tegelijkertijd plaatsvinden, terwijl de overgedragen capaciteit zich vooral bezig houdt met uitvoering. Vermeldenswaardig is dat wij taken hebben ingebracht en voor de daarbij behorende capaciteit betalen. Aanvullende, niet standaard ingebrachte, taken kan de Omgevingsdienst wel voor ons uitvoeren, deze worden dan aanvullend in rekening gebracht. Hierbij gaat het in ieder geval om specialistische advisering t.a.v. gaswinning en

155 geluidsmetingen bij evenementen, maar daarnaast bijvoorbeeld ook mogelijke aanvullende metingen (geluid, gevaarlijke stoffen) bij handhavingstrajecten. In de begroting 2023 is voor de Omgevingsdienst een bijdrage opgenomen ter hoogte van € 1.281.600. Verbonden partij RSJ IJsselland (regionaal servicepunt) Activiteiten De uitvoeringsorganisatie fungeert als aankoopcentrale voor gemeenten. Verder beheert de uitvoeringsorganisatie namens de gemeenten de in het kader van de inkoop gesloten overeenkomsten. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke jeugdzorgtaken uitvoert en daarbij regionaal samenwerkt om zo efficiënt mogelijk te zijn. Gekozen is voor een lichte vorm van samenwerking via een bedrijfsvoeringsorganisatie, ofwel de uitvoerende taken en niet de beleidsvormende taken. Bestuursprogramma Samenredzaam Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst -Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. Vertegenwoordiger Wethouder Jongman Ontwikkelingen In 2023 wil het RSJ zich verder ontwikkelen naar een toekomstbestendige stabiele organisatie die kwaliteit hoog in het vaandel heeft staan, met een bestuur dat zich betrokken en uitgerust voelt om gezamenlijk sturing te geven.

Concreet betekent dit dat het RSJ zich zal inzetten op versterken van het werkgeverschap en opdrachtgever/opdrachtnemer-relatie. Verder is de planning dat het nieuwe inkoopmodel per 1 januari 2023 ingaat. Voor 2023 zal dan ook specifiek aandacht worden besteed aan het monitoren van de effecten van het inkoopmodel in vergelijking met de historische kosten, zodat trends over de jar en heen mogelijk blijven en op basis daarvan gestuurd en verantwoord kan worden. Daarnaast vraagt de transformatie om monitoring. Risico’s De RSJ heeft geen risicomanagement maar er wordt wel jaarlijks een inschatting gemaakt van de risico’s en de mitigerende maatregelen. Gezien de risico’s, de mitigerende maatregelen en de huidige bijdrageregeling is het niet nodig om een eigen weerstandsvermogen op te bouwen binnen het RSJ. In de huidige

156 begroting is een post voor onvoorziene uitgaven opgenomen (c irca € 102.000) om de nodige budgetflexibiliteit in te bouwen. . 157 Bijlage 8. Beleidsindicatoren Op grond van het BBV dienen gemeenten de effecten van beleid toe te lichten door een vaste set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting en jaarrekening. De meeste van deze indicatoren zijn te vinden op www.waarstaatjegemeente.nl. Bij elk van deze indicatoren is een omschrijving en nadere toelichting vermeld.