Opgemaakte Visie Toerisme en recreatie -Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025.pdf

Het gemeentelijk beleid voor biodiversiteit in openbaar groen draagt hier ook aan bij. Dit is erop gericht het beheer en onderhoud af te stemmen op wilde planten en dieren ten behoeve van het behoud en herstel van insectenpopulaties. Met speciale aandacht voor de wilde bij en de vlinder. 5.4 Waardevolle bezoekers Iedereen is welkom in Weerribben-Wieden. Echter, om het toerisme en de recreatie in de gewenste richting te sturen richt deze visie zich vooral op vergroting van het aandeel ‘waardevolle’ bezoekers. Wie dit zijn wordt hieronder toegelicht. Focus op verblijfstoerist en herhaalbezoek Ten eerste ligt ligt de focus op bezoekers die langer dan een dag(deel) blijven en overnachten in Weerrib- ben-Wieden. Dit vanwege de ambitie om bezoekers te verleiden tot spreiden. Als bezoekers een paar dagen in het gebied zijn is de kans groter dat ze dagtochten verspreid over Weerribben-Wieden en de regio onder- nemen dan wanneer ze hier slechts een dag(deel) zijn, bijvoorbeeld voor bezoek aan Giethoorn. Dit geldt ook voor toeristen die voor de tweede of derde keer hier naartoe komen wanneer zij op zoek zijn naar nieuwe ervaringen in het gebied. Ook kiezen we voor een focus op verblijfstoeristen om de bestedingen en in het verlengde daarvan de werkge- legenheid in toerisme en recreatie op peil te houden.

Een verblijfstoerist besteedt per persoon per bezoek doorgaans substantieel meer in het gebied dan een dagtoerist, onder meer vanwege de bestedingen aan logies. Het verblijfstoerisme kan gestimuleerd worden door promotie van Weerribben-Wieden als een bestemming voor een weekendje weg (of ‘short break’) of een va- kantie. Hierbij zijn er zeker ook mogelijkheden om de huidige dagrecreant te verleiden tot een meerdaags her- haalbezoek. Deze is al bekend met het gebied. Daarom liggen daar kansen. Dit geldt ook voor het stimuleren van herhaalbezoek van de huidige verblijfstoeristen. Doelgroepen binnen bezoekers uit Nederland Voor het duiden van de gewenste doelgroepen uit Nederland maken we gebruik van een indeling op basis van ‘leefstijlen’ volgens het model van Leefstijlvinder. Dit is een model dat breed toepast wordt in de vrije- tijdseconomie. Een toelichting is te vinden in de bijlage. • De inzichtzoeker als primaire doelgroep Vanuit deze visie ligt de focus primair op het trekken van bezoekers uit de leefstijlgroep die zich verwant voelen met Weerribben-Wieden. Dit zijn bezoekers die geïnteresseerd zijn in erfgoed, natuur, verhalen en de achtergronden daarbij. Dit type bezoeker wordt de Inzichtzoeker genoemd. Weerribben-Wieden heeft de inzichtzoeker veel te bieden.

Niet alleen een prachtig decor met natuur en erfgoed maar ook een divers horeca-aanbod met maar liefst twee sterrenrestaurants, vele bezienzienswaardigheden met enkele musea en de nodige fiets-, wandel- en vaarroutes door natuur en landschap. De Inzichtzoeker is een groep die Weer- ribben-Wieden nu ook al weet te vinden, vooral als dagtoerist. Dit blijkt uit de Regiomonitor Overijssel Consumentenonderzoek (2016). Inspirerende en rustige activiteiten zijn het domein van de Inzichtzoeker. Kunst, cultuur en wandelingen houden je fit! De over het algemeen iets oudere Inspi- ratiezoeker heeft weer tijd voor zijn interesses én: wil blijven meedoen in de wereld. Dingen leren en ervaren willen ze, in de natuur en met culturele activiteiten. Alleen of in klein gezelschap. Museumbezoek en be- zienswaardige gebouwen; daar liggen de interesses. Actief de natuur in kan ook: het liefst wandelend of fietsend. Overnachten doen ze graag op een plek waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn. Ze zijn dan ook best bereid iets meer te betalen.’ Ook zien we meerwaarde in enige focus op de leefstijl- groep ‘Avontuurzoeker’. Hiervoor moet dan wel aanbod ontwikkeld worden. Waarom deze groep? Aanbod voor deze groep valt op en trekt ook de aandacht van de Inzichtzoeker.

Daarnaast is het lucratief om Avontuur- zoekers te ontvangen vanwege hun betalingsbereidheid die hoger is dan die van de Inzichtzoeker en de meeste andere leefstijlgroepen. Wat typeert de Avontuurzoeker? ‘Moderne kunst? Graag. Andere culturen? Interessant. Deze avontuurlijke en creatieve recreanten doen lekker hun eigen ding. Ze willen het ‘echte’ leven ervaren, in alle rijkheid. Bijvoorbeeld in een museum, in de natuur, of in een cursus waarin ze nieuwe dingen opsteken’, aldus Leefstijlvinder. • Verbindingszoekers en Plezierzoekers (families met kinderen) als secundaire doelgroep Er zijn kansen om de Verbindingszoeker te (blijven) trekken. Aanbod voor de Inzichtzoeker heeft ook aan- trekkingskracht op deze doelgroep. Daarnaast zijn families met kinderen uit de doelgroep Plezierzoekers een kansrijke secundaire leefstijlgroep voor Weerribben- Wieden. Zij kunnen in het hoogseizoen en school- vakanties een aanvulling zijn op de Inzichtzoekers en Verbindingszoekers die veel buiten het hoogseizoen komen. Zo kunnen we jaar rond bezoekers trekken. • Stijlzoekers geen doelgroep Uit het Consumentenonderzoek uit 2016 blijkt dat Weerribben-Wieden het nodige dagbezoek ontvangt uit de leefstijlgroep ‘Stijlzoeker’. Deze groep houdt van luxe en is graag actief onder andere in bepaalde vormen van watersport.

Vanwege de betalingsbereidheid en belangstelling voor watersportmogelijkheden is de Stijlzoeker een interes- sante doelgroep. Daarom is en blijft deze groep van harte welkom in ons gebied. In deze visie wordt echter niet gekozen voor een focus op deze groep. Het is namelijk lastig om deze groep jaar rond te binden aan het gebied (een ambitie in deze visie). Dit komt door het seizoensgebonden karakter van de watersport en het ontbreken van voldoende alternatief aanbod voor jaar rond gebruik, zowel in Weerribben-Wieden als in de omliggende regio. De Verbindingszoeker zet zich in zijn/haar vrijetijd graag in voor anderen, met vrijwilligerswerk of in een vereniging, aldus Leefstijlvinder. In de tijd die over- blijft genieten ze graag van de natuur, op de fiets of al wandelend. Maar ook een bezoek aan museum of theater vinden ze fijn. De Plezierzoeker gaat graag op pad met familie en vrienden. Het belangrijkste is dat het gezellig `op een camping kan is dat prima, maar als ze een leuke aanbieding kunnen vinden voor een luxe hotel… dat is echt genieten, aldus Leefstijlvinder.nl. 30 31 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Op de kaart als duurzame erfgoedbestemming voor meerdaags verblijf met waardevolle bezoekers Doelgroepen bezoekers uit het buitenland In deze visie wordt ervoor gekozen om ook bezoek van gasten uit het buitenland te bevorderen.

Het betreft hier gasten met dezelfde interesses als de leefstijlgroe- pen die in de vorige alinea’s zijn benoemd. Voor gasten uit het buitenland hanteren we een andere indeling in leefstijlgroepen: het Mentality-model (zie ook bijlage 2). De focus ligt op bezoekers uit het buitenland uit de leefstijlgroep ‘Mary’ (vergelijkbaar met de Inzichtzoeker en daarnaast de Verbindingszoeker) en secundair de families met kinderen uit de leefstijlgroep ‘Peter’ (Plezierzoeker). Twee herkomstlanden hebben de voorkeur: Duitsland en België. Waarom deze landen? Uit onderzoek door MarketingOost naar inkomend toerisme in de Regio Zwolle (2016) blijkt dat dit de meest kansrijke landen zijn. Veel bezoekers uit deze landen hebben interesse in ons toeristisch profiel en de mogelijkheden om te wandelen, fietsen en varen. Weerribben-Wieden is voor hen een aantrekkelijke bestemming voor een vakantie of weekendje weg. Vooral ook als ze terugkomen voor de tweede of derde keer; iets waar bezoekers uit Duits- land en België toe bereid zijn als een bestemming ze goed bevalt. Bezoekers uit deze landen maken al een fors aandeel uit van de huidige gasten die Weerribben-Wieden aandoen. Dit geldt ook voor de dagbezoekers uit het buitenland in Giethoorn. Dit blijkt uit een onderzoek op basis van data van mobiele telefonie in opdracht van MarketingOost (2016).

Weerribben-Wieden en daarbinnen veelal Giethoorn ontvangt ook bezoek van gasten uit ver weg markten die behoren tot de categorie ‘first-time-visitor’ (aan Nederland) en die vaak één keer in hun leven naar Nederland komen. Ook deze gasten zijn en blijven wel- kom. Vanuit deze visie ligt de focus echter niet op het extra aantrekken van deze gasten door regiomarketing te plegen in de landen van herkomst (de ver weg mark- ten). Uit het onderzoek van MarketingOost blijkt dat gasten uit deze markten vaak op zoek zijn naar iconen. Ze bezoeken Nederland relatief kort als onderdeel van een Europa trip. Dit type bezoeker is daardoor lastiger dan gasten uit Duitsland en België te verleiden om niet alleen de hotspots aan te doen maar ook andere plaat- sen te bezoeken, langer dan een dag(deel) te blijven of op herhaalbezoek te komen. 5.5 Karaktervol merkverhaal en merkactivatie Een positionering om de gewenste doelgroepen te trekken vraagt om een karaktervol merk. Hiertoe stel- len we eerst een merkverhaal op dat de identiteit (het toeristisch DNA) van Weerribben-Wieden beschrijft aangevuld met een merkactivatieplan. Het rapport ‘Het verhaal van Weerribben-Wieden’ dat in 2017 is opgesteld om richting te geven aan de promotie biedt aanknopingspunten. De volgende stap is te stimuleren dat het merkgevoel van Weerribben-Wieden een grotere plek krijgt in de bestemming.

Het merk moet gaan dienen als kompas voor alle relevante onderdelen in het gebied (Nationale Parken Bureau, 2018). Het merk staat of valt bij com- mitment van alle partijen en moet in alles herkenbaar zijn. Dat stelt hoge kwaliteitseisen aan de vormgeving, de inrichting en de beleving. Het vraagt ook wat gedrag van gastheren, ondernemers en beheerders en het is bij voorkeur zelfs herkenbaar in de trots die inwoners voelen voor hun omgeving. 5.6 Samenwerking in de regio Om de toerist langer en meerdaags in ons gebied te laten verblijven zoeken we in de marketingcommuni- catie en productontwikkeling actief de samenwerking met omliggende gebieden met topkwaliteiten. Net als Weerribben-Wieden zijn deze gebieden afzonderlijk in- teressant, maar kunnen ze in de gezamenlijkheid zowel nationaal als internationaal het verschil maken. Door het grotere gebied en de aanwezige kwaliteiten in ge- zamenlijkheid te ontwikkelen en te vermarkten kan de ambitie om de gast langer in het gebied vast te houden en te verleiden tot spreiden makkelijker worden bereikt. Wat zijn kansrijke gebieden en locaties gelet op de gewenste doelgroepen? De Koloniën van Weldadigheid (genomineerd voor de status van UNESCO werel- derfgoed), Meppel, Zwartsluis, de Nationale Parken Drents-Friese Wold en Dwingelderveld, Rottige Meente, het Waterloopkundig Bos in de polder vlakbij Vollen- hove en het Holtingerveld.

Intensievere samenwerking met de toeristische sector in deze gebieden kan leiden tot een product dat interessant is en onze (internatio- nale) gast kan verleiden tot een meerdaags bezoek. Van daggast naar verblijfsgast in de regio. Ook buiten het reguliere hoogseizoen. 33 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk32 6 WEERRIBBEN-WIEDEN OVERAL, JAARROND EN MEERDAAGS AANTREKKELIJK Dit hoofdstuk gaat in op de ontwikkeling van aantrek- kelijk toeristisch aanbod om de positionering van Weer- ribben-Wieden als duurzame erfgoedbestemming te versterken. Daarnaast willen we met nieuw aantrekkelijk aanbod op ándere plaatsen dan de hotspots en ándere momenten dan het hoogseizoen bezoek verleiden tot spreiden en langer dan een dag(deel) in ons gebied te blijven. Vanuit deze visie geldt er een aantal algemene uit- gangspunten voor aanbodontwikkeling. Deze komen aan bod in paragraaf 6.2. Daarna worden de kansen voor nieuwe producten voor dagrecreatie (vermaak) op verschillende plekken in het gebied behandeld. Dan volgt het aanbod om te overnachten door de opgaven en kansen voor de verschillende soorten veelvoorko- mende accommodaties te benoemen. Vervolgens wordt het hoofdstuk afgesloten met de onderwerpen verduur- zaming van het toeristisch product en de krapte op de arbeidsmarkt.

6.1 Uitgangspunten aanbodontwikkeling Identiteit en toeristisch DNA zichtbaar en herkenbaar maken Maatregelen vanuit deze visie voor de ontwikkeling van aanbod dienen - waar mogelijk - bij te dragen aan het zichtbaar maken van de identiteit (het toeristisch DNA) van Weerribben-Wieden en aan het versterken van de omgevingskwaliteit. Op deze manier wordt gebouwd aan sterk merk als duurzame erfgoedbestemming, ge- baseerd op de identiteit van het gebied (zie afbeelding hiernaast). Dit uitgangspunt geldt ook voor initiatieven van derden die aan deze visie worden getoetst. Denk aan plannen voor nieuwe accommodaties waarvoor een vergun- ning nodig is of evenementen voor de toeristische markt waarvoor een subsidieverzoek wordt ingediend. Daarnaast is het wenselijk dat de identiteit van Weer- ribben-Wieden ook zichtbaar of herkenbaar is in het cultuuraanbod, de inrichting van de openbare ruimte en het landschap. Het zichtbaar en/of herkenbaar maken van de identiteit kan op vele manieren. Bijvoorbeeld in materiaalgebruik en vormgeving of in het concept van een evenement of toeristische dienst. Een statische of saaie uitstraling kan worden voorkomen door nieuwe iconen, geïnspi- reerd op de identiteit, toe te voegen aan een bestem- ming. Bijvoorbeeld met kunst of architectuur.

Een beknopte beschrijving van het gebiedsverhaal, waaruit het toeristisch DNA afgeleid kan worden, is onder andere te vinden in ‘Het verhaal van Weerribben- Wieden’ (2017). Het document is verkrijgbaar bij de gemeente, Stichting Weerribben-Wieden en Marketing Oost. Aanvullend op het gebiedsverhaal moet op korte termijn een praktische merkgids voor alle betrokkenen bij toerisme en recreatie tot stand komen om te dienen als leidraad voor aanbodontwikkeling en marketing- communicatie. Aanbod voor gewenste doelgroepen We zien vooral ruimte voor nieuw aanbod waarmee de gewenste bezoekers worden aangesproken. Dit zijn pri- mair de cultuurminnende ‘Inzichtzoekers’ en daarnaast secundair de bezoekers uit de andere leefstijlgroepen die in paragraaf 5.4 zijn benoemd. Balans Voor een evenwichtige afweging tussen economie, ecologie en leefbaarheid is inzicht nodig in de (fysieke) milieueffecten van initiatieven en in de effecten op de leefomgevingskwaliteit. Giethoorn Voor zover maatregelen en initiatieven zoals het toe- voegen van nieuwe toeristische functies zijn voorzien in Giethoorn, moeten deze ook passen binnen de uit- gangspunten van de Toekomstvisie Giethoorn, wanneer deze is vastgesteld door de raad. Afbeelding: eigen bewerking van beeld van F. Cuypers (2016).

Regio MERK Regio PRODUCT Regio IDENTITEIT 34 35 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk 6.2 Voorzieningen om te verleiden tot langer verblijf Dagrecreatie is belangrijk voor Weerribben-Wieden. In het gehele gebied zijn hier mogelijkheden voor. De uitdaging is deze gasten langer te laten verblijven, van een uur naar een dagdeel, van een dagdeel naar een dag en van een dag naar meerdaags verblijf. Mogelijkheden voor dagrecreatie zijn ook van belang om interessant te blijven voor gasten die langer verblijven en voor herhaal- bezoek. Een aantal specifieke bestemmingen voor dag- recreatie komen in deze paragraaf aan bod. Wetland Visitor Center Ossenzijl Het is wenselijk een impuls te geven aan het bezoekers- centrum van Staatsbosbeheer in Ossenzijl omdat het huidige centrum gedateerd is. Er is een plan voor een nieuw centrum in de vorm van een European Wetland Experience Center. Een voorziening die past bij identi- teit van het gebied, die de identiteit zichtbaar maakt en eraan bijdraagt dat toeristen langer in onze regio blijven Ook kan het een centrum worden dat geschikt is voor jaarrond bezoek, ook bij kouder of nat weer. Bij het opstellen van deze visie bevindt het project voor dit plan zich in de initiatieffase.

Met betrokkenen wordt gesproken over hoe vorm en inhoud te geven aan het project en er moet worden bepaald hoe het participatietraject wordt ingericht. De vraag is er of er rondom het duurzame en multifunctionele complex ook andere functies kunnen komen. Er wordt gedacht aan een hotelfunctie. (Dit betreft een impuls aan het aanbod van overnachtingsvoorzieningen. Zie paragraaf 6.4 voor meer informatie) Maar denk ook aan een op- stapplek voor duurzaam vervoer, een kanocentrum, een plek voor educatie, speelplekken en een startplek om de directe omgeving via water, wegen en fietspaden te verkennen. Een poort naar het gebied en een plek die de regio verbindt, over provincie- en gemeentegrenzen heen waarbij toeristen verleid worden om de omgeving te verkennen. Cultuur en evenementen in de steden en de dorpen Cultuur is het fundament onder aantrekkelijke kernen. Dynamiek en nog meer kwalitatief hoogwaardig cultu- reel aanbod in de kernen vergroot de aantrekkelijkheid van Weerribben-Wieden voor het toeristisch publiek. De historische stadjes en plaatsen waar ruimte en draagvlak is voor meer bezoek kunnen zich ontwikkelen tot concentratiepunten van erfgoed, cultuur en recrea- tie. Bestaande evenementen van cultuur(historische) waarde zoals de corso’s en gondelvaarten spelen hierin een belangrijke rol. Ook nieuw aanbod is gewenst.

Denk aan een nieuw museum in Steenwijk, maar ook (locatie)theater, exposities en podiumkunsten. Dit biedt mogelijkheden voor verbreding van het seizoen. Dit onderwerp heeft overlap met de visie op cultuur van de gemeente Steenwijkerland. Waar er sprake is van activiteiten voor dezelfde doelgroepen (die zowel benoemd zijn in de visie op cultuur als in deze visie) zorgen we voor afstemming of trekken we samen op. Giethoorn Varen in een punter of rondvaartboot, lekker op een terras zitten of op een andere manier genieten van het dorp. In Giethoorn is het gezellig. Het dorp is een bij- zondere en zeer belangrijke bestemming voor dagrecre- atie in Weerribben-Wieden en de wijde regio. Net als in andere bestemmingen is ook in Giethoorn ruimte nodig voor doorontwikkeling van het toeristisch product. Dit is cruciaal om aantrekkelijk te blijven als bestemming. De positionering van de regio (met daarin onder andere Giethoorn) als duurzame erfgoedbestem- ming en met een Nationaal Park biedt aanknopings- punten. Zo kan de samenwerking met omliggende gebieden en plaatsen worden uitgebreid om bezoekers met interesse in erfgoed en achtergrondverhalen langer vast te houden en/of hun aandeel binnen het totale aantal bezoekers te vergroten.

Maatregelen en nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen in Giethoorn om hier invulling aan te geven moeten passen binnen de uit- gangspunten van de Toekomstvisie Giethoorn wanneer deze is vastgesteld door de raad. Mogelijk zijn er ook kansen om in de drukke perioden in het hoogseizoen het aandeel bezoekers dat komt voor een kort/vluchtig bezoek en uitsluitend de po- pulaire (drukke) plaatsen bezoekt, te verruilen voor bezoekers die wat langer blijven en daarbij per persoon per bezoek een hoger bestedingspatroon hebben. Dit vraagt om een herpositionering van het dorp. Hiervoor is draagvlak in het dorp nodig. Herpositionering is een langdurig proces en ligt in grotendeels handen van de ondernemers zelf als het gaat om productontwikkeling, doelgroepfocus en promotie. Daarnaast kunnen be- trokken partijen zoals MarketingOost, Stichting Weer- ribben-Wieden en de gemeente hierin een rol spelen. Dit vanuit hun betrokkenheid bij de marketingcommu- nicatie over Weerribben-Wieden en het aanjagen van samenwerking en productvernieuwing. In Giethoorn liggen er kansen om de gasten die een be- zoek brengen aan het dorp te verleiden om –aanvullend op hun bezoek aan Giethoorn- langer te blijven en ook nog naar andere plekken in Weerribben-Wieden en de regio te gaan.

Hiervoor is het nodig bezoekers ter plek- ke goed te informeren over andere mooie plekken in de buurt en hen daar naar toe te geleiden. Het volgende hoofdstuk gaat daar verder op in bij de paragrafen over landmarks en smart hospitality. Zuiderzeedijk en de Zuiderzeestadjes De Zuiderzee met de oude zeedijk en het erfgoed in Vollenhove, Kuinre, Blankenham en Blokzijl is een kans- rijk thema voor productontwikkeling, naar het voor- beeld van de Hanzesteden. Er is een gemeenschappe- lijk verhaal en de stadjes en plaatsen hebben elk hun eigen historie. Een werkgroep met inwoners buigt zich inmiddels over mogelijkheden om de historie meer beleefbaar en zichtbaar te maken. Mogelijk liggen er ook nog kansen om Blokzijl en Vollenhove te helpen om bepaalde recreatieve plannen uit de Visie stadsranden Blokzijl en Vollenhove (2014) te realiseren. Herijking van deze plannen samen met lokale partijen is hiervoor nodig. Steenwijk stoere vestingstad en zakelijk toerisme Ondanks de vele verhalen over de roemruchte geschie- denis en het aanwezige erfgoed profileert Steenwijk zich nog beperkt met cultuur. Daar komt verandering in. De binnenstad is op zoek naar nieuwe economische dragers. De functie van een regionaal boodschappen- centrum neemt af. De vrijetijdseconomie en cultuur zijn kansrijke nieuwe dragers.

Daarom is een project opgestart door de gemeente samen met Stichting Steenwijk Vestingstad en de bewonersvereniging. Doel hiervan is onder andere de toeristische potentie van de binnenstad meer te benutten. Ook wordt het realiseren van een nieuw museum onderzocht. Een museum waarin het verhaal van Steenwijk en relevante collecties van de bestaande musea een plek moeten krijgen. De ontwikkeling van Steenwijk als een bestemming voor een (cultureel) dagje-uit en het opwaarderen van het Intercitystation tot een OV-transferium (zie volgend hoofdstuk) biedt kansen. In en rond de binnenstad, Theater De Meenthe en het station ontstaat een cluster 36 37 Inleiding Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 van voorzieningen waar mogelijk ook andere functies aan te verbinden zijn. Een potentieel nieuwe functie is het aantrekken van zakelijk toerisme. Gelet op de eisen vanuit deze markt is realisatie van een hoogwaardige hotelfunctie in de (nabije) omgeving dan wenselijk. Een dergelijke hotelfunctie kan ook worden benut voor re- creatief toerisme in een hoger segment. (Dit betreft een impuls aan het aanbod van overnachtingsvoorzienin- gen. Zie paragraaf 6.4 voor meer informatie.) Koloniën van Weldadigheid Sommige thema’s overstijgen Weerribben-Wieden. Dit geldt zeker voor de Koloniën van Weldadigheid. Willemsoord is één van de zeven Koloniën.

De andere Koloniën zijn gelegen in gemeenten in Drenthe, Fries- land en Overijssel en in Vlaanderen. Een aantal van hen is genomineerd voor de status van Unesco Werelderf- goed. Het verhaal van de Koloniën draagt bij aan het imago van ons gebied als duurzame erfgoedbestemming. Het verhaal is uniek en onderscheidend in Nederland en daarbuiten. Daarom zetten we ons in om kansen te verzilveren voor de ontwikkeling van Willemsoord als een toeristische bestemming. Verder zetten we ons in voor promotie van de zeven Koloniën, gezamenlijk met alle Koloniën en op basis van één merk. Dit naar voor- beeld van de Hanzesteden. Duurzame ambachten De rietsnijders, punterbouwers, beroepsvissers zijn beroepsgroepen van de oude stempel. Ze kunnen een bijdrage leveren aan het toeristisch product door een beleving te creëren voor bezoekers met het uitoefenen van de ambachten. Bijvoorbeeld in arrangementen met horeca- of recreatieondernemers. Zo versterken ze de positionering van Weerribben-Wieden als een duurzame erfgoedbestemming. Andersom kan toerisme bijdragen aan het in stand houden van deze oude beroepen. Producten uit de ambachten kunnen een plek krijgen in het aanbod. Bijvoorbeeld toeristisch rondvaren met authentieke punters. Vanuit deze visie worden de beroepsgroepen ondersteund bij het benutten van dit soort kansen.

Daarnaast wordt verkend in hoeverre een ‘experience center duurzame ambachten’ gerealiseerd kan worden in het gebied. Verdronken dorp van Beulake Vanuit cultuurhistorisch belang is het wenselijk de laat- ste restanten van het verdronken dorp Beulake boven en onder water te behouden en meer beleefbaar te maken. Dit draagt bij aan het versterken en zichtbaar maken van de identiteit van Weerribben-Wieden. Wat is daarvoor nodig? Ten eerste moet het eiland bij het verdronken dorp beschermd worden tegen golfslag door stenen en organisch materiaal op te brengen. Verder wordt gedacht aan herstel van oude akkertjes en hooilandjes om zo het historische landschap te laten zien. Om het gebied beter te ontsluiten voor bezoek zijn er mogelijkheden door vanaf het Bezoekerscentrum De Wieden in Sint Jansklooster een wandelpad aan te leggen dat o.a. de Beulakerweg volgt. Tot slot is er een wens om het verhaal van het verdronken dorp 4D beleefbaar te maken. Terreineigenaar Natuurmonumen- ten is op zoek naar middelen om deze maatregelen te realiseren. Aanbod thematisch verbinden Om bezoekers te verleiden ook minder bezochte en/ of minder bekende plekken in Weerribben-Wieden aan te doen willen we gebruikmaken van themalijnen. Het erfgoed en de verhalen bieden hiervoor volop kansen. Met de themalijnen verbinden we plekken met elkaar bijvoorbeeld met routes en arrangementen.

De bestaande regio-indeling is hierin een vertrekpunt, aan te vullen met andere thema’s. Het gaat om de volgende regio’s: de (voormalige) Zuiderzeekust en de handelssteden, het Nationaal Park en het veenhart, Giethoorn en de waterdorpen en Steenwijk en het hoge land. Aanvullend hierop zijn de Koloniën van Weldadig- heid een relevant thema. Dit geldt ook voor Oldemarkt- Paasloo die de handen ineen hebben geslagen en hun aanbod hebben gebundeld in een recreatiekaart. Ook is er een groep inwoners die onderzoekt hoe zij de geschiedenis van Steenwijkerwold met betrekking tot de Voorzienigheid kunnen ontsluiten voor recreanten en verbinden met ander religieus erfgoed in Overijssel (met name kloosters). Streekproducten en agrotoerisme Het aanbieden van streekproducten en agrotoerisme draagt bij aan het beleefbaar maken van het agrarisch karakter van Weerribben-Wieden. Dit is een wezenlijk onderdeel van de identiteit van het gebied. Er zijn al de nodige goede voorbeelden van streekproducten. Deze kunnen we nog meer benutten voor het toeristisch aanbod. Voor de agrariërs in ons gebied kunnen agrotoerisme en streekproducten helpen om de bedrijfsvoering te verbreden. Wie succes hierin wil hebben moet onder- scheidend zijn en kwaliteit bieden. Recreanten worden kritischer.

Zij zijn steeds meer op zoek naar een unieke beleving en worden bijvoorbeeld niet meer alleen ver- leid door ‘kamperen bij de boer’ (zie paragraaf 6.4 voor meer informatie over voorzieningen om te over- nachten). 6.3 Toerisme in het laagseizoen stimuleren Het is op dit moment lastig om in Weerribben-Wieden recreatieve bedrijven het hele jaar door bedrijfsecono- misch goed te kunnen exploiteren. Veel accommodaties en voorzieningen zijn daarom in de winter gesloten. Een doelstelling van deze visie is om te komen tot meer speiding van bezoek over het jaar zodat jaar rond toe- risme tot stand komt. Om de exploitatiemogelijkheden voor de bedrijven in het laagseizoen te verbeteren wil- len we samen met ondernemers en andere betrokken partijen een pakket met stimulerende maatregelen ontwikkelen. Denk aan het stimuleren van nieuwe eve- nementen, activiteiten en arrangementen in de winter- periode en extra promotie om bezoek aan de regio in het laagseizoen tot stand te brengen. Ook is het wenselijk te beschikken over vaste voor- zieningen die jaar rond bezocht kunnen worden, ook wanneer het koud is of regent. De bestaande musea en bezoekerscentra kunnen helpen om in deze behoefte te voorzien. Daarnaast zien we ruimte voor meer van weersonafhankelijke voorzieningen, wanneer deze ge- richt zijn op de gewenste doelgroepen en passen bij de identiteit van Weerribben-Wieden.

6.4 Voorzieningen om te overnachten Uit de analyse in de Omgevingsvisie (2017) is gebleken dat er behoefte is aan meer kwalitatief hoogwaardig en onderscheidend verblijfsaanbod zoals hotels en recrea- tieparken om bezoekers langer te kunnen vasthouden. Ook vanuit deze visie wordt deze behoefte onderschre- ven. Hotels en recreatieparken maar ook kleinschalige accommodaties die een bepaalde niche bedienen. Onder kwalitatief hoogwaardig aanbod verstaan we accommodaties die voldoen aan de eisen en behoeften van hedendaagse bezoekers. Vanuit deze visie gaat daarbij de voorkeur uit naar bepaalde doelgroepen (zie paragraaf 5.4). Deze groepen vragen om onderschei- dende, comfortabele en ook wel luxe accommodaties. Maar het kunnen ook voorzieningen zijn met een on- derscheidend back-to-basics concept zonder elektrici- teit en andere ‘luxe’. Een aanzienlijk deel van bestaande bedrijven is reeds ingespeeld op de behoefte van hedendaagse bezoekers. Een ander deel (nog) niet. De ambitie is om samen met de ondernemers de komende jaren te komen tot een ontwikkelingsgericht plan van aanpak voor een vitaal verblijfsaanbod. Een plan dat ten eerste vitalise- 38 39 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk ring aanjaagt van bestaande hotels, recreatieparken en -terreinen die achterblijven.

En ten tweede moet dit plan specifiek - in aanvulling op deze visie - ingaan op de marktruimte voor nieuw aanbod. Hierin trekken we samen op met partijen als Recron, provincie en Gastvrij Overijssel. We maken gebruik van het onderzoek naar de vitaliteit van het verblijfsaanbod in Overijssel dat op het mo- ment van opstellen van deze visie wordt uitgevoerd en in de loop van 2020 wordt opgeleverd. In de paragrafen hieronder beschrijven we de globale kansen per type verblijfsaanbod. Wanneer een bestem- mingsplanwijziging nodig is om nieuwe voorzieningen te realiseren of een bestaand bedrijf uit te breiden, dan moet dit te allen tijde worden afgewogen in relatie tot de overige nabijgelegen bestemmingen en relevante wet- en regelgeving. De uitkomst hiervan kan zijn dat op bepaalde plaatsen geen ruimte is voor initiatieven. Huidige accommodaties en terreinen kwalitatief opschalen De kansen om een impuls te geven aan het verblijfsaan- bod liggen ten eerste in het kwalitatief opschalen van de huidige accommodaties en recreatieterreinen die nu achterblijven bij de moderne wensen van toeristen. Dit komt door veroudering en achterstallig onderhoud. Om aan te sluiten bij de hedendaagse wensen van be- zoekers, moeten ze niet alleen kwalitatief hoogwaardig zijn maar ook zoveel mogelijk duurzaam, authentiek en onderscheidend zijn en passen bij de identiteit van Weerribben-Wieden.

Parken met recreatiewoningen Voor deze initiatieven kan eigenlijk alleen ruimte wor- den gemaakt in de daarvoor geëigende gele gebieden die zijn aangewezen in het Gebiedsperspectief Noord- west-Overijssel (1997) en die zijn vastgelegd in de Omgevingsvisie Overijssel. Buiten de gele gebieden kan alleen nog ruimte gecre- eerd worden voor nieuwe initiatieven als er sprake is van een innovatief concept, als verzekerd is dat de recreatieverblijven voor de verhuur beschikbaar zijn en bedrijfsmatig geëxploiteerd zullen worden. Onder inno- vatieve concepten verstaan we voorzieningen die een nieuw aanbod bieden waarin de markt tot dusver nog niet voorziet en die een meerwaarde bieden voor het toeristisch-recreatieve product van Weerribben-Wieden. Daarnaast moeten nieuwe initiatieven toerismesprei- ding ondersteunen. Dit betekent dat de concepten zoveel mogelijk gericht moeten zijn op bezoek aan Weerribben-Wieden en de regio en niet uitsluitend gericht zijn op een kort dagbezoek. Hotels Vanuit de markt is er belangstelling voor realisering van hotels. Wanneer investeerders gefundeerd aan kunnen geven dat er behoefte bestaat aan hotels zullen we hier positief over meedenken. Ook hier geldt dat nieuwe ini- tiatieven toerismespreiding moeten ondersteunen.

Dit betekent dat de concepten zoveel mogelijk gericht moe- ten zijn op bezoek aan Weerribben-Wieden en de regio en niet uitsluitend gericht zijn op een kort dagbezoek. Kampeerterreinen In het algemeen heeft de kampeersector het de af- gelopen jaren moeilijk gehad door de afnemende belangstelling hoewel dit zich steeds meer lijkt te sta- biliseren. Campings in onze gemeente die durven te investeren doen het goed. De gast vraagt steeds meer luxe en comfort of vraagt juist om een ‘back to basics’ concept. Met realisering van nieuwe campings zullen we de terughoudend omgaan. We zullen alleen mee- werken wanneer het een waardevolle toevoeging met een innovatief concept is. Onder innovatieve concepten verstaan we voorzieningen die een nieuw aanbod bie- den waarin de markt tot dusver nog niet voorziet en die een meerwaarde bieden voor het toeristisch-recreatieve product van Weerribben-Wieden. Minicampings Specifiek voor minicampings geldt dat zij zich richten op een doelgroep die kiest voor kleinschaligheid en geen behoefte heeft aan een veelheid aan voorzienin- gen. Deze doelgroep zoekt juist de rust en authentici- teit met een relatief laag overnachtingstarief. Hiermee voorzien minicampings in een behoefte. Dit biedt kan- sen maar het geeft ook een bedreiging vanuit econo- misch perspectief. Minicampings zijn vaak een neven- activiteit en een aanvulling op een inkomen.

Het levert weinig structurele werkgelegenheid op maar kan wel vraag wegnemen uit de toeristische markt. Hierdoor ko- men de volledig toeristische bedrijven met werknemers onder druk ter staan. Dit kan werkgelegenheid kosten. Veel minicampings hebben niet altijd voldoende plaatsen om aan de vraag te voldoen. In 2016 heeft de gemeenteraad bepaald dat onder voorwaarden mini- campings maximaal 20 plaatsen mogen gaan aanbie- den. Vanwege de ontwikkeling die wordt geschetst in de vorige alinea heeft de gemeente Steenwijkerland het totale aantal plaatsen op minicampings in de gemeente gemaximeerd op 750. Het totale aantal plaatsen is mo- menteel nagenoeg ingevuld. Bed & Breakfasts Kleinschalig verblijf in Bed & Breakfasts past in ons gebied. Hiermee wordt ingespeeld op de trend dat toeristen kiezen voor een sociale manier van reizen. Ze willen overnachten bij locals en zo de cultuur le- ren kennen. Daarnaast is de populariteit te verklaren door de relatief lage overnachtingsprijzen. Onder randvoorwaarden benaderen we aanvragen voor Bed & Breakfasts positief. Dit is in bestemmingsplannen vastgelegd. Voor toekomstige aanvragen voor Bed & Breakfasts in Giethoorn geldt dat deze moeten passen binnen de uitgangspunten van de Toekomstvisie Giethoorn (wanneer deze is vastgesteld door de gemeenteraad).

Hierin is het maximum aantal slaapplaatsen per Bed & Breakfast naar beneden bijgesteld van tien (in het hui- dige beleid) naar ten hoogste vier. Daarnaast komt in de Toekomstvisie de vrijstelling voor het Binnenpad in Giethoorn om bezoekers van Bed & Breakfasts te laten parkeren in de openbare ruimte (in plaats van op eigen terrein, zoals in de rest van de gemeente) te vervallen. Ook hier wordt de eis van parkeren op eigen of particu- lier terrein van toepassing. Kamers die via digitale platforms zoals Airbnb worden verhuurd moeten voldoen aan de voorwaarden voor Bed & Breakfasts. Het huidige aanbod op deze plat- forms betreft veelal aanbod van bestaande, vergunde Bed & Breakfasts en vakantiewoningen. De gemeente volgt de ontwikkelingen van andere gemeenten en bekijkt of deze een basis geven voor toekomstige regel- geving en handhaving in Steenwijkerland. Ook willen we nagaan of we het aantal Bed & Breakfasts in Weer- ribben-Wieden voldoende in beeld hebben. Daarnaast gaan we onderzoeken of het huidige beleid waar nieuwe vergunningaanvragen aan worden getoetst en dat maxi- maal tien slaapplaatsen toestaat (met uitzondering van Giethoorn, zie boven) nog voldoende past bij het stimu- leren van een gebalanceerde duurzame groei van toeris- me. Heroverweging van dit beleid is hierbij een optie.

40 41 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Weerribben-Wieden overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk Campervoorzieningen Het gebruik van campers neemt de laatste jaren sterk toe. Camperaars zijn van harte welkom in Weerrib- ben-Wieden. Er zijn verspreid over Weerribben-Wieden diverse gemeentelijke camperovernachtingsplaatsen aanwezig die geëxploiteerd worden door de Stichting Waterrecreatie Steenwijkerland. Ook steeds meer re- creatieondernemers springen in op de toenemende vraag en realiseren binnen en buiten de poort van hun camping voorzieningen om camperaars te kunnen ont- vangen. We staan positief tegenover ondernemersiniti- atieven die inspringen op toenemende vraag vanuit de markt die het verblijf van toeristen in Weerribben-Wie- den verlengen. In de winterperiode is overnachten in een kampeer- middel (dus ook niet in een camper) op minicampings niet toegestaan. Wanneer sprake is van een recreatieve bestemming (zoals bijvoorbeeld een van de particuliere camperplaatsen bij Giethoorn) geldt deze beperking niet. Het is dan aan de exploitant zelf om het terrein al dan niet open te stellen in de winterperiode. Wanneer de vraag in de winterperiode toeneemt zal de markt hierop inspringen. 6.5 Toeristisch aanbod verduurzamen Om Weerribben-Wieden als een duurzame erfgoed- bestemming op de kaart te zetten moeten we ook het toeristisch aanbod verduurzamen.

Veel bedrijven hebben zelf al stappen gezet door bijvoorbeeld zonne- panelen te plaatsen of andere maatregelen te treffen. De ambitie voor de komende periode is dat de bedrij- ven duurzaam toeristisch ondernemen nog meer inte- greren in hun de bedrijfsvoering. Samen verkennen we de kansen voor verduurzaming en gaan we op zoek naar mogelijkheden deze te verzil- veren. We stemmen dit nauw af op de acties vanuit het Programma Duurzaamheid en de Strategische Mobili- teitsvisie die binnen dit programma ontwikkeld wordt, en trekken zoveel mogelijk samen op. Over verduurzaming van het toeristisch-recreatief varen is in het volgende hoofdstuk in de paragraaf 7.4 over mobiliteit een ambitie opgenomen. 6.6 Krapte op de arbeidsmarkt Een hoogwaardig toeristisch product voor de gewenste doelgroepen vraagt om goed gastheerschap. Hiervoor moeten recreatieve en horecabedrijven kunnen beschik- ken over voldoende en goed opgeleid personeel. Dit is een uitdaging. De huidige krapte op de arbeidsmarkt is ook in Weerribben-Wieden voelbaar. De horecasector in Weerribben-Wieden heeft de han- den ineen geslagen door een eigen Horeca Academie Weerribben Wieden op starten. Hiermee wordt aan studenten en zij-instromers een aantrekkelijke oplei- ding geboden waarbij men kan wonen, werken en leren in Weerribben-Wieden.

Sterk punt van dit gebied is niet alleen de aanwezigheid van een bijzonder Nationaal Park en een internationale icoon Giethoorn maar ook de kleinschalige horeca waar mensen bij uitstek een schat aan werkervaring kunnen opdoen. Zo kan nieuw personeel aan het gebied worden gebonden. De krapte op de arbeidsmarkt en het bieden van pas- sende opleidingstrajecten is een speerpunt van het samenwerkingsverband Regio Zwolle waar de gemeen- te Steenwijkerland aan deelneemt. Regio Zwolle geeft met de Human Capital Agenda (als onderdeel van de Regiodeal) invulling aan het vinden van oplossingen voor de krapte op de arbeidsmarkt. Ook het stimuleren van jaar rond toerisme kan helpen om problemen door krapte op te arbeidsmarkt te lijf te gaan. Een meer jaar ronde bezetting helpt ondernemers om seizoensgebonden functies te vervangen voor jaar ronde functies. Dit maakt deze functies aantrekkelijker voor werknemers.

42 43 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Bezoekers slim en duurzaam door Weerribben-Wieden geleiden 7 BEZOEKERS SLIM EN DUURZAAM DOOR WEERRIBBEN-WIEDEN GELEIDEN Het vorige hoofdstuk richtte zich op het verleiden van bezoekers zich te spreiden in tijd en ruimte met behulp van toeristisch aanbod. Ook dit hoofdstuk gaat over verleiden tot spreiden maar dan door middel van het (ge)leiden van bezoekers met informatie, slimme tech- nologie en duurzame mobiliteit. Daarnaast is er aan- dacht voor de fysieke infrastructuur, de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het aanbod en het zo gemak- kelijk mogelijk van a naar b te kunnen komen met een maximale beleving. Net als in het vorige hoofdstuk moeten kansen wor- den benut om de identiteit van Weerribben-Wieden te versterken. Dat betekent dat de maatregelen voor dit speerpunt waar mogelijk moeten bijdragen aan het zichtbaar maken van de identiteit, bijvoorbeeld door gebruik van streekeigen materialen. 7.1 Stelsel van landmarks Het realiseren van een stelsel van landmarks is een project dat bijdraagt aan de toeristische informatievoor- ziening, het verleiden van toeristen tot spreiden en het versterken van de identiteit van het gebied. Dit project moet de komende jaren gestalte krijgen. Het is een lopend project dat voortkomt uit het Eindadvies van het Kernteam Nationaal Park Weerribben-Wieden.

Dit advies is in 2017 vastgesteld en een deel van de beno- digde middelen is reeds vrijgemaakt voor dit project. Het project wordt uitgevoerd onder directe aansturing van Stichting Weerribben-Wieden en wordt ondersteund met capaciteit vanuit de gemeente. De uitwerking van de plannen vindt plaats in nauwe samenwerking met inwoners en ondernemers van de kernen waar de land- marks gerealiseerd worden. De landmarks kunnen qua locatie, functionaliteit, the- matiek en vormgeving verschillende gezichten hebben. Er zijn diverse locaties in vijf zones te onderscheiden waar verschillende type landmarks kunnen komen: bij invalswegen, vervoersknooppunten, binnen de natuur- gebieden, bij de Zuiderzeestadjes en bij plekken voor waterbeleving. Per plek wordt bepaald wat er speelt en hoe de poort eruit komt te zien, in overleg met de lokale partijen. Ook worden overbodige borden zoveel mogelijk opgeruimd. Er zijn de volgende soorten land- marks: • Toegangspoorten: te vinden langs de belangrijke invalswegen (kan ook langs fietspaden of waterwe- gen) waar je letterlijk Weerribben Wieden binnenrijdt en waar je direct de eigenheid van het landschap herkent. Ze hebben een signaalfunctie: nu ben je er, welkom! Hier zal het Landmark groots en indruk- wekkend zichtbaar zijn, niet te missen! Er hoeven geen voorzieningen zoals bijvoorbeeld parkeerplaat- sen of informatieborden bij te staan.

• Spots: dit type poorten is al meer een doelbestem- ming Ze hebben enerzijds weer de signaalfunctie, maar zijn ook een ontvangstlocatie. Er is parkeerge- legenheid, er is markering en bewegwijzering en hier is het verhaal van het gebied en die plek beleefbaar. • Baken: dit is een herkenningsteken in het gebied dat weer de signaalfunctie heeft, en veelal is gekoppeld aan kleine kernen of bijzondere trekpleisters zoals bijvoorbeeld musea, en informatiecentra. Waar mogelijk en nodig zijn er voorzieningen toegevoegd (soms ook al aanwezig!) zoals informatiepanelen (routeborden, gebiedsverhalen e.d.) Baken kunnen op heel veel locaties geplaatst worden. • Transfers: we willen graag dat bezoekers bij de ran- den van het gebied besluiten om (op milieuvriende- lijke manieren) het gebied in te gaan. Zo willen we in ieder geval een transfer realiseren bij het Interci- tystation Steenwijk (OV-transferium). In Steenwijk ontvangen we bezoekers die met openbaar vervoer het gebied bezoeken. Van hieruit kunnen ze, na een warm welkom waarbij ze zich kunnen oriënteren op alle bezoekersmogelijkheden, via een multimodaal vervoersysteem overstappen naar verschillende windrichtingen binnen en buiten het gebied; denk aan fiets, boot, wandelend etc. Alle poorten die bij de familie van landmarks horen herken je aan het familiekarakter.

Ze lijken op elkaar en ze gedragen zich ook vaak hetzelfde, hoewel ze ook allemaal hun eigen ‘persoonlijkheid’ hebben. Je kunt het direct zien aan de vormgeving van de poorten. We hebben een kunstenaar gevraagd om een iconische verbeelding te ontwerpen die de essentie van gebied vangt, die qua functie en schaal goed ingepast kan worden bij elk type poort maar toch telkens de familie- trekken goed laat zien: ons ‘landmark’. Hierbij wordt gebruik gemaakt van gebiedseigen materiaal en/of gebiedseigen vormen om het karakter van Weerrib- ben-Wieden zichtbaar te maken. Blokzijl heeft de primeur. Daar wordt inmiddels gewerkt aan de specifieke invulling van een spot en een baak. Daarnaast heeft de gemeente de eerste stappen geno- men om Intercity Station Steenwijk in te richten als een OV-transferium (zie volgende paragraaf). Dit project is onderdeel van zowel de Regiodeal Leefbaar Giethoorn als de Regiodeal van de Regio Zwolle. De prioritering en invulling met betrekking tot andere locaties voor land- marks wordt nog nader bepaald. 7.2 OV-transferium intercitystation Steenwijk De gemeente Steenwijkerland wil van intercitystation Steenwijk een aantrekkelijke toegangspoort maken waar bezoekers welkom worden geheten. Hier worden bezoekers verleid om kennis te maken met de stad Steenwijk en de regio die veel te bieden heeft.

Vanaf het station wordt ingezet op een goede bewegwijzering en een aantrekkelijke mix van duurzaam vervoer, waarmee de regio verkend kan worden. Per fiets, e-bike, boot, openbaar vervoer of zelfs amfibiebus of Ecowaterliner. Reserveren, betalen, informatieverschaffing en routebe- paling gaan allemaal via smart mobility. De bezoeker moet het gevoel krijgen dat hij op een bijzondere plek is aangekomen. Met een uitstraling die past bij het gebied Weerribben-Wieden. Het wordt het visitekaartje, al moeten we nog wel wat aan de uitstra- ling van het station doen. Het gebouw wordt aangepast zodat het intercitystation toekomstbestendig en tegelijk een trots uithangbord is. Het biedt direct toegang tot het hart van de vestingstad Steenwijk en is onze etalage voor wat er nog meer te bezoeken is: het Nationaal Park, Giethoorn, de Zuiderzeestadjes en de Koloniën van Weldadigheid. Dit zijn voorbeelden van onze prach- tige bezienswaardigheden waarmee we de bezoeker willen verleiden om het gebied te bezoeken. De centrale toegangspoort bij het intercitystation Steenwijk is een cruciale schakel in een samenhangend stelsel van ver- voersknooppunten en informatiecentra. In deze toe- gangspoort geven we op regionale schaal invulling aan ‘smart hospitality’ en ‘smart mobility’.

Om de toegangspoort mogelijk te maken heeft de gemeente inmiddels een deel van het stationsgebouw aangekocht (het PostNL gebouw). De volgende stap is het maken van een plan voor de invulling en ontwikke- ling met betrokken partijen. In ieder geval krijgt ‘slim reizen’ een belangrijke plek. Met behulp van digitale 44 45 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Bezoekers slim en duurzaam door Weerribben-Wieden geleiden ontwikkelingen kunnen bezoekers gemakkelijk reserve- ren, betalen, informatie krijgen en hun route bepalen. 7.3 Experimenteerregio voor slimme technologie De ambitie is om een experimenteerregio te worden voor slimme technologie voor mobiliteit en gastvrijheid (smart mobility en smart hospitality). De algemene noemer is dat we hierbij nieuwe technieken en data gebruiken om slimmer te werken aan leefbaarheid, be- zoekbeleving en natuurbescherming. Gestart wordt met mobiliteit. Daarna gaat het over snel over de algehele beleving, indruk en gastvrijheid. We werken met een groeimodel, proberen slimme toepassingen uit en als het succesvol is passen we het breder toe. Gestart wordt met slimme toepassingen om de verkeersstromen en het parkeren in en rond Giethoorn beter af te wikkelen, waarna de rest van Weerribben-Wieden wordt opgepakt. Aandachtspunten zijn de bescherming persoonsgegevens en gegevens- beveiliging.

Eerst inventariseren we alle initiatieven in het gebied die raakvlakken hebben met gebruik van slimme technologie. Daarna wordt bepaald waar we op inzetten. Een toepassing met directe meerwaarde voor Weerribben-Wieden is het informeren van bezoekers over de tijden waarop het minder druk is op de popu- laire plekken. Dit geldt ook voor dynamische bewegwij- zering die kan veranderen als uit de data blijkt dat het ergens te druk wordt. Ook via apps kan deze informatie gecommuniceerd worden door parkeer- of ligplaatsdata te delen met bezoekers. De kennis van de verschillende bezoekers (eerst uit be- staande bronnen) kan gebruikt worden om de beleving te verhogen en bij te sturen om overlast te verminde- ren. Een bezoek kan leuker en plezieriger worden door de locatie van bezoekers te koppelen aan toeristische gebiedsinformatie, gebruiksgemak en gemakkelijke betalingen. 7.4 Mobiliteit Nieuwe vervoersmogelijkheden doen snel hun intrede. We willen kansen voor aansprekende nieuwe en/of duurzame mobiliteitsmiddelen benutten. Het streven daarbij is om nadrukkelijk aandacht te besteden aan de herkenbaarheid. Dat kan door een uniform opvallende kleur te kiezen voor de vervoermiddelen of een bijzon- dere vorm / uitstraling van het vervoermiddel. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de herkenbaar- heid van publieke vervoersmiddelen.

Ook is er een wens om de mogelijkheid van het gebruik van vervoers- middelen op waterstof te onderzoeken. Deze dragen bij aan een onderscheidend toeristisch profiel van Weerrib- ben-Wieden als duurzame bestemming. Opstap- en overstappunten bij onder andere spotlo- caties in het stelsel van de landmarks kunnen gemak bieden voor toeristen en recreanten. Hier kunnen ze fiets en auto parkeren en zijn er oplaadvoorzieningen. Ook kan worden overgestapt op duurzame vormen van vervoer (denk ook aan de mogelijkheden van vervoer over water). Het gebied leent zich ervoor om met be- hulp van bijvoorbeeld e-bikes of e-steps de actieradius te vergroten en bezoekers langer vast te houden. Dit geldt ook voor het ontwikkelen van een deelfietsensys- teem. Ook willen we met de Fietsersbond en andere relevente partijen nagaan of we de fietsverbinding (de route) tussen Steenwijk en Giethoorn kunnen verbete- ren. Daarmee kunnen we toeristen en recreanten met een meer aantrekkelijk tracé dan nu verleiden de af- stand tussen beide kernen met de fiets af te leggen. Het is wenselijk het toeristisch-recreatief varen met elektrische boten nog breder te stimuleren en de (ex- plosie)motorboten voor recreatief gebruik te weren.

Verkend wordt of er mogelijkheden zijn om Weer- ribben-Wieden of bepaalde kwetsbare delen van de natuurkern alleen nog maar open te stellen voor toeris- tisch-recreatief varen zonder CO2-uitstoot. Daarnaast is er een wens de mogelijkheden na te gaan voor een Hop-On Hop-Off bus door de gemeente die naast een functie voor toeristenvervoer ook een functie heeft voor publiek vervoer voor de inwoners. De uitvoe- ring van een dergelijke voorziening ligt in handen van derden. Vanuit deze visie kunnen we partijen bij elkaar brengen om de haalbaarheid te onderzoeken en desge- wenst de uitvoering aan te jagen. De onderwerpen in deze paragraaf vertonen grote over- lap met onderwerpen in de Strategische Mobiliteitsvisie Steenwijkerland die naar verwachting in het voorjaar van 2020 wordt vastgesteld. Waar mogelijk trekken we samen op. 7.5 Infrastructuur, vaarwegen en voorzieningen in de openbare ruimte Voor het realiseren van deze visie is het van belang dat de kwaliteit van de fysieke infrastructuur en voorzienin- gen in de openbare ruimte hoogwaardig is. Dit is nodig voor een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van het aanbod en een gastvrije ontvangst van toeristen en recreanten. Daarnaast moeten de infrastructuur en voorzieningen ondersteunend zijn aan het doel om bezoekers te verleiden zich te spreiden over het gebied.

Aanleg, kwaliteitsverbetering, beheer en onderhoud van de infrastructuur en voorzieningen valt binnen de scope van andere beleidsvelden dan toerisme en recreatie. Denk aan voorzieningen als fietspaden, parkeerplaat- sen, vaarwegen, havens en recreatief straatmeubilair. Een aantal jaren geleden is de ambitie uitgesproken om het onderhoudsniveau van gemeentelijke voorzienin- gen voor verkeer, fietspaden, oeververbindingen (brug- gen) en openbare verlichting te verhogen van ‘beperkt basis’ naar ‘basis’. Dit heeft ook positief effect op de recreatieve voorzieningen. Voor onder andere de fiets- paden wordt inmiddels gewerkt aan realisatie van deze ambitie. Andere voorzieningen zoals bepaalde oever- verbindingen vragen op onderdelen nog de aandacht. Vanuit deze visie wordt - vanuit het recreatieve belang- nauwe afstemming gezocht met de partijen die betrok- ken zijn bij infrastructuur en voorzieningen in de open- bare ruimte. Hieronder worden enkele onderwerpen benoemd. Kwaliteitsimpuls fietsnetwerk De komende jaren investeert de gemeente in de fiets-infrastructuur in Weerribben-Wieden. Tien fiets- paden (32 kilometer) krijgen een kwaliteitsimpuls. Hiervoor is een aanpak gemaakt die onderdeel is van de Regiodeal Leefbaar Giethoorn 2019-2021, ook wel ‘Bidbook’ (2019). De provincie en gemeente hebben geld ter beschikking gesteld en de uitvoering is eind 2019 gestart.

De nadruk ligt op het verbeteren van de kwaliteit en toegankelijk houden van het fietsnetwerk en niet op het verder uitbreiden van het netwerk. De aanpak voor de fietsinfrastructuur bouwt voort op beleid van de afgelo- pen tien jaar waarbij verschillende fietspaden zijn aan- gelegd. Deels ontbrekende schakels. Hierdoor is een gemeentedekkend netwerk ontstaan. Dit netwerk maakt (grotendeels) deel uit van het Overijsselse netwerk met fietsknooppunten en sluit aan op de fietsnetwerken in de buurgemeenten. Havens Weerribben-Wieden trekt nog steeds grote aantallen watersporters ondanks de dalende populariteit van de recreatietoervaart. Het gebied kan meer profijt hebben als de watersporters langer in het gebied verblijven en daardoor meer besteden. Daarmee kan een bijdrage geleverd worden aan het opvangen van de gevolgen van de dalende trend van de recreatietourvaart. Daar- naast zien we ruimte voor vernieuwende concepten die inspelen op de toegenomen belangstelling voor andere vormen van watersport (onder andere huur van kleine zeilboten en elektrische sloepen, kano’s en roeiboten) en opwaardering van jachthavens met nieuwe bele- vingsconcepten en andere functies. Het is in ieder geval nodig te beschikken over havens die veilig en aantrekkelijk zijn voor de watersporter die steeds meer zoekt naar kwaliteit en gemak.

Om dit na te streven blijven ook in de toekomst investeringen van zowel de Stichting Waterrecreatie Steenwijkerland die een groot deel van de gemeentelijke havens exploiteert als de gemeente nodig. Hiervoor wordt momenteel een meerjarenprogramma voor de havens opgesteld. Daarnaast is een goede informatievoorziening van belang. Waar kan ik aanleggen, waar kan ik naar toe varen, welke activiteiten zijn er te ondernemen? Samen met Stichting Waterrecreatie Steenwijkerland willen we nagaan of we hier nog beter op in kunnen spelen. Vaarwegen behouden, benutten en ontwikkelen Het water in Weerribben-Wieden is een sterke troef voor recreatie en toerisme. De beleving van rust, ruimte en ontspanning is groot op en rond het water. Een goed vormgegeven net van vaarwegen kan een drager zijn van nieuwe ontwikkelingen. De huidige vaarwegen die- nen behouden en verder ontwikkeld te worden als een aantrekkelijk en samenhangend recreatief vaarnetwerk. Ook liggen er kansen om de mogelijkheden van Weer- ribben-Wieden als bestemming om te roeien en kanoën nog beter te benutten en voor het voetlicht te brengen. Door bepaalde vaarwegen alleen nog toegankelijk te maken voor boten zonder (elektrische) motoren, zoals roeiboten, kano’s, zeilboten en punters met een punter- boom kan een ‘unique selling point’ worden gecreëerd voor liefhebbers van deze vaartuigen.

Als gevolg van de verbeterende waterkwaliteit breiden (beschermde) waterplanten zich uit en kunnen overlast geven voor waterrecreatie. De planten komen in de schroef van motorbootjes en hinderen de doorgang van (zeil)boten. Ook kunnen waterplanten hinder geven op zwemlocaties. Mogelijk gebruik en passend beheer en onderhoud van het water worden daarom op elkaar afgestemd. 47 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025De lusten en lasten in balans46 8 DE LUSTEN EN LASTEN IN BALANS Dit hoofdstuk gaat in op (regulerende) maatregelen die nodig zijn om de lusten en lasten in balans te houden/ krijgen. De speerpunten in voorgaande hoofdstukken over de positionering en het ‘verleiden tot spreiden’ geven een lange termijn perspectief voor de gewenste ontwikke- ling van toerisme. Deze speerpunten vragen om een lange adem en de mogelijkheden zijn niet onbegrensd. Met de maatregelen kan helaas niet ineens worden voorzien in een snelle ontlasting van de drukke plekken in de drukke perioden. Populaire plekken zoals Giet- hoorn blijven een aantrekkingskracht houden op een groot publiek door de (internationale) bekendheid en het unieke karakter van het dorp. Dit betekent dat ook regulerende maatregelen moeten worden getroffen voor betere balans op die plekken waar in bepaalde perioden teveel drukte ervaren wordt en overlast ontstaat. In onderstaande paragrafen wordt dit toelicht.

8.1 Giethoorn Om gerichte maatregelen voor Giethoorn te kunnen treffen worden uitgangspunten voor varen, verblijven & overnachten, kwaliteit van de openbare ruimte en parkeren in Giethoorn ontwikkeld. Deze krijgen een plek in de Toekomstvisie Giethoorn. Deze visie komt tot stand binnen de ‘gebiedsgerichte aanpak’ waar de gemeente samen ’t Gieters Belang en Giethoorn On- derneemt vorm en inhoud aan geeft. De Toekomstvisie wordt naar verwachting in het voorjaar van 2020 door de gemeenteraad vastgesteld waarna de maatregelen kunnen worden getroffen. 8.2 Kwetsbare natuur In de natuurkern in het Nationaal Park (en andere na- tuurkernen) is zonering een aangewezen middel om bezoek te reguleren en overlast te beperken. Zonering houdt in dat bezoekers zonder dat ze het in de gaten hebben naar bepaalde plekken worden gestuurd om de natuurwaarden op andere plekken te ontlasten. Dit kan met behulp van routes. De huidige zonering is vastgelegd in een kaart met rustgebieden voor Natura2000-gebied De Wieden en De Weerribben. Het is van belang deze kaart onder de aandacht te brengen bij relevante partijen en indien nodig te her- ijken. Daarnaast worden toeristische ontwikkelingen bij voorkeur gestimuleerd aan de randen van de natuur- gebieden (ook wel bufferzones). 8.3 Toezicht en handhaving De handhavingsinzet door de gemeente is beperkt en dat vergt dat er keuzes gemaakt moeten worden.

De handhavingsmatrix is hierin leidend. In het najaar van 2020 vindt een herprioritering plaats van de activiteiten in deze matrix. In de afweging moeten ook de ambities met betrekking tot toerisme en recreatie in deze visie waar mogelijk een plek krijgen. Waterplan Gemeente, politie, provincie, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en waterschap werken samen in het waterplan voor toezicht en handhaving in de natuur en op het water. Het toezicht binnen dit Waterplan is gericht op veiligheid op het water en op bescherming van de natuur. Wanneer bij realisatie van deze visie knelpunten naar voren komen die betrekking hebben op toezicht en handhaving, wordt contact gelegd met het samen- werkingsverband rondom het Waterplan om dit onder de aandacht te brengen. Verder kan vanuit de visie meegedacht worden in het vinden van oplossingen om situaties die vragen om toezicht en handhaving te voorkomen. Bijvoorbeeld door in de kanalen voor infor- matievoorziening en promotie op gastvrije wijze regels onder de aandacht te brengen. 8.4 De bezoeker draagt bij De forse investeringen die de komende jaren gedaan worden in toerisme rechtvaardigen een verhoging van de financiële bijdrage van de bezoeker. Hierbij wordt zowel naar het dagtoerisme als naar het verblijfsbezoek gekeken. Concrete voorstellen hiervoor worden in het voorjaar van 2020 gepresenteerd.

48 49 Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025Meten is weten48 9 METEN IS WETEN 9.1 Inleiding We willen op basis van deze visie komen tot een duur- zame groei van toerisme en recreatie verspreid over Weerribben-Wieden met balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid zodat de inwoners van het gebied daarvan profiteren. Data helpen om sturing en richting te geven aan besluitvorming, ontwikkeling, gedrag en beleid (in deze visie) en dragen bij aan het creëren van draagvlak. Om te kunnen beoordelen of de ambitie uit deze visie wordt gerealiseerd of dat we hierin moeten bijsturen is betrouwbare data, op lokaal niveau, nodig. Bestaande bronnen zijn op dit moment echter onvolledig, onbetrouwbaar of de data is in het geheel niet beschikbaar. Benodigde data Enerzijds hebben we data nodig over het toerisme in ons gebied. Hierbij wordt gedacht aan: • Aantallen toeristen en recreanten in het gebied • Tijdstip, verblijfsduur en geografische spreiding van toeristen en recreanten • Profiel van toeristen en recreanten • Besteding van toeristen en recreanten De Stichting Weerribben-Wieden en de gemeente trekken samen op met MarketingOost om de juiste data te inventariseren, verzamelen, vertalen en te communiceren. We werken hierbij o.a. op landelijk niveau samen met NBTC en andere bestemmingen (o.a. Kinderdijk en Zaanse schans) met soortgelijke opgaven als Weerribben-Wieden.