Jaarverslag 2019.pdf

Thema 13: Aantrekkelijke en veilige leefomgeving Mensen voelen zich mede-eigenaar van de leefomgeving Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend We onders teunen jaarlijks ten minste één gezamenlijk aangedragen en substantieel bewonersinitiatief Het Tuttelpark in de wijk Torenlanden is samen met inwoners ontwikkeld en aangelegd. Het onderhoud wordt uitgevoerd door een groep vrijwilligers uit de buurt. In Willemsoord is de kruising door inwoners voorzien van bloeiende beplanting. In Vollenhove is er samen met de buurt een plan gemaakt voor het aantrekkelijk en streekeigen inrichten van de omgeving, het plan is in 2019 gerealiseerd. In Oldemarkt hebben bewoners nav gepland onderhoud het initiatief genomen voor een veiligere inrichting van de Hoofdstraat. Samen is een plan uitgewerkt. Uitvoering voorjaar 2020. Inwoners van Kuinre hebben gepleit voor terugbrengen van de snelheid van de N351 naar 50 km/u. In samenwerking met de provincie ligt er nu een door de bewoners gedragen plan dat samen met hen wordt uitgewerkt.

In 2020 start een pilot waarin een aantal pbw’s inspraak krijgen in de prioritering van het uitvoeringsprogramma openbare ruimte voor hun gebied Het uitvoeringsplan 2020 is opgesteld en wordt na vaststelling gepubliceerd op de gemeentelijke website. Er zijn nog geen acties ondernomen om een pilot op te starten. x Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte De integrale visie openbare ruimte wordt in 2019 geactualiseerd Actualisatie van de IVOR is in voorbereiding. Deze wordt in 2020 opgeleverd. x We passen gedifferentieerd onderhoud toe in het openbaar groen Alle PBW’s zijn benaderd met de vraag of er een geschikte plek in de wijk, buurt of kern is voor de aanleg van een Vlinderidylle. Er is een aantal locaties aangedragen. In 2020 wordt een aantal vlinderidylles aangelegd.



In 2022 is 60% van het bermbeheer gericht op biodiversiteit ( 2018 40%) Op dit moment is het percentage ecologisch beheerde berm niet gestegen. Het lag in de verwachting dat de kosten voor het verwerken van het verzamelde gras zouden dalen, bijvoorbeeld door het verzamelde gras in te zetten als grondstof voor productie van meubelplaat, karton of andere gebruiksdoeleinden. De ontwikkelingen op dit gebied gaan minder snel dan verwacht.

NB Behoud cultuur en eigen identiteit Behoud van ontmoetingsplekken (dorpshuizen en MFC’s) Het afgelopen jaar zijn er geen problemen geconstateerd in de exploitatie van dorpshuizen, wijkcentra en multifunctionele centra.



50 Duurzaam landschapsbeheer: de pilot Willemsoord ( samenwerking streekeigen inrichting) krijgt een vervolg in andere kernen / wijken De pilot duurzaam landschapsbeheer is in 2019 afgerond. In 2020 start de uitvoering van de in de pilot ontwikkelde aanpak door aanleg, herstel en onderhoud van landschapselementen. Het is op dit moment nog niet duidelijk of de provincie een vervolg gaat geven aan de pilot. NB Beschoeiingen worden waar mogelijk omgezet in natuurlijke oevers. Waar dit niet kan, worden deze op een duurzame en streekeigen wijze vervangen De afgelopen periode is de beschoeiing in het gebied Giethoorn aangepakt. Bij deze gebiedsgerichte aanpak is rekening gehouden met het karakter en de uitstraling van het gebied. Daar waar mogelijk zijn beschoeiingen omgezet in natuurlijke oevers. Daar waar dit niet mogelijk was, is gekozen voor streekeigen duurzame beschoeiing.



In Giethoorn worden ca 40 bruggetjes / vlonders vervangen In het kader van de Gebied sgerichte Aanpak Giethoorn worden de komende jaren ca. 40 bruggen/vonders vervangen.



Gedifferentieerde welstand is in 2019 ingevoerd De doelstelling is niet gehaald.

x Veilige kernen De verkeerveiligheid in Steenwijkerland neemt toe ten opzichte van 2017. We inventariseren in 2019 knelpunten en komen met een plan van aanpak hoe deze op te lossen verkeersveiligheid beter dan in 2017 Vanuit de inventarisatie VOC (verkeersongevallenconcentratie) is de situatie bij de Klosse in beeld gebracht. Een structurele oplossing (2021) wordt voorbereid. Tot die tijd worden tijdelijke maatregelen doorgevoerd. Inmiddels is het punt op de Eesveenseweg aangepakt; herstelde bebording en belijning maken dit punt nu weer conform de richtlijnen.



In 2019 wordt een vervolgonderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van een ontsluitingsweg Blokzijl en wordt er een besluit genomen over de realisatie Het vervolgonderzoek is in juni 2019 aan de gemeenteraad aangeboden. Er is besloten geen ontsluitingsweg aan te leggen. Wel heeft de gemeenteraad middelen beschikbaar gesteld voor het treffen van verkeersmaatregelen om de overlast van zwaar doorgaand verkeer te beperken.



Een pilot openbare verlichting met de Stichting Innovatie Lokaal wordt in de periode 2019-2020 uitgevoerd Een uitgewerkt plan voor verlichting van het Voorpoortplein bleek te ambitieus. Er wordt nu met SIL gewerkt aan een verlichtingsplan voor de historische kern van Vollenhove. x ‘Ook een pluim voor gewoon werk’ ‘Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte in Steenwijkerland.

Dat lijkt iets vanzelfsprekend s, het onderhoud van onze wegen, paden, trottoirs, bermen en sloten is business as usual en krijgt vaak geen speciale aandacht; we vinden h et heel gewoon dat dat gebeurt. Toch verdient onze ploeg ha rde werkers wel een blijk van waardering. Om een in druk te geven: in één jaar tijd is 240 hectare aan bermen gemaaid en daar naast ook 440 kilometer aan sloten geschoond, dat z ijn samen zo’n 600 voetbalvelden! Die pluim komt ook toe aan de mensen van de gladheidbestrijding, een belangrijke groep die bij nacht en ontij voor ons allemaal klaarstaat. In het vorige winterseizoen is 24 keer gestrooid, de sneeuwploeg met schuivers werd vijf keer ingezet.’ ‘Ruim baan voor de natuur’ ‘We moeten zuinig zijn op de variëteit aan levensvo rmen in de natuur en zetten dus sterk in op biodive rsiteit. Ook het verfraaien van de omgeving hoort daarbij. Veel van onze wensen zijn in 2019 vertaald in concrete acties. Zoals de ze: de aanleg van het Tuttelpark in de Steenwijker wijk Torenlanden, het opknappen van de entree in Oldemarkt, aanpak van he t dorpshuisplein in Sint Jansklooster, herinrichting van Aan Zee in Vollenho ve en advies voor de beoogde bijentuin op de Steenw ijkerkamp.

Verspreid door de gemeente hebben we ook bloembollen geplant en steekproefsgewijs vegetatieopnamen gemaakt: zo kunnen we met meer kennis bloem- en kruidenrijke weides inrichten, die van grote waarde zijn voor de natuur en vlinders, bijen en vogels aantrekken.’ Marcel Scheringa 51
Ontwikkeling doelstellingen Ontmoetingsplekken In 2020 onderzoekt de Rekenkamer in opdracht van de raad de exploitatie en het functioneren van de dor pshuizen in Steenwijkerland. Ook wordt dit jaar gestart met de voorbereiding en aanbesteding van een dorpshuis in Tuk. Verkeersveiligheid We richten ons niet alleen op locaties waar ongeval len plaatsvinden, maar zetten ook in op een risico- gestuurde aanpak (preventie) in combinatie met klachten over de verk eersonveiligheid (subjectieve verkeersonveiligheid). We gaan de locaties met een verhoogd risico in beeld brengen en beoordelen of er maatregelen op het gebied van duurzaam veilig nodig zijn (risico- gestuurde aanpak). We richten ons daarbij eerst op de omgeving van scholen en voorzieningen.

Thema 14: Wonen Vergrijzing als kans Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Inventarisatie kansen vergrijzing met inwoners, zorg en ondernemers in 2019 -2020 Vier studenten van de Hanzehogeschool uit Groningen hebben in 2019 voor ons een document opgesteld over de kansen die vergrijzing kan bieden voor de gemeente. Dit document heeft de titel meegekregen “Een vergrijzende bevolking, wat betekent dat voor de wereld van morgen?”. In het document komen naast demografische gegevens diverse mooie initiatieven uit binnen- en buitenland aan de orde. Diverse conclusies en aanbevelingen worden in het rapport meegegeven. Zoals ondersteun lokale initiatieven, zet in op wijkregisseurs, vertrouwenspersonen, zorgcoöperaties en kijk hoe subsidieregelingen voor vernieuwende plannen kunnen worden ingezet. Bij dit alles ook de kanttekening om ook het fysieke en economische domein niet te vergeten. Voor 2020 zal worden ingezoomd op de kansen die de vergrijzing biedt voor het vrijwilligerswerk.



Vertaling kansen in uitvoeringsplan 2020-2022 De focus komt te liggen op de kansen die vergrijzing biedt binnen het vrijwilligerswerk.

x Realistische groei woningbouw Steenwijkerland In 2020 ligt er een helder planologisch kader voor het toevoegen en splitsen van woningen in kernen en buitengebied ter verwerking in het omgevingsplan In 2019 is een planologisch kader voor het toevoegen en splitsen van woningen in het buitengebied voorbereid. Voor de kernen wordt dit in 2020 ontwikkeld.



In 2019 wordt een uitvoeringsprogramma woningbouw ontwikkeld voor kernen met een woningvraag op basis van woonbehoefte in gemeentelijke woonvisie en in samenwerking met inwoners In 2019 is een plan van aanpak opgesteld voor het inventariseren van de behoefte in de kernen met een woningvraag. In de kernen Wanneperveen en Eesveen is de behoefte samen met de inwoners in beeld gebracht. In andere kernen is een dergelijke inventarisatie in voorbereiding. Voor Steenwijk is gestart met het opstellen van een afwegingskader voor nieuwe woningbouwplannen. Dit kader is in het eerste kwartaal van 2020 gereed.



In 2019 ligt er een gedragen investeringsplan sociale huur in de kernen Kuinre, Scheerwolde, Het investeringsplan sociale huur wordt conform uitgevoerd. In 2019 is gestart met nader onderzoek van de indicatieve locaties voor sociale huurwoningen, met



52 Oldemarkt, Willemsoord en Steenwijk name in Scheerwolde en enke le locaties in Steenwijk.

Het plan voorziet in een toevoeging van 250 sociale huurwoningen tot en met 2027. Een passende woning voor iedereen Het aantal huurwoningen in Steenwijkerland blijft tenminste gelijk aan het niveau van 2017 Aantal huurwoningen > dan in 2017 Na de indeling van de werkgebieden van woningcorporaties in woningmarktregio’s (2016) is er in Steenwijkerland minder nieuwbouw gerealiseerd dan verwacht. Hierdoor is de sociale huurwoningvoorraad met ongeveer 20 woningen gekrompen ten opzichte van 2017. De verwachting is dat door de uitvoering van het investeringsplan sociale huur, in de periode 2020-2027 de huurwoningvoorraad weer zal toenemen. x Prestatieafspraken Steenwijkerland 2018-2022 met de woningbouwcorporaties worden conform uitgevoerd De uitvoering van de meerjarige prestatieafspraken met corporaties en huurdersorganisaties wordt jaarlijks in het voorjaar gezamenlijk gemonitord en in het najaar wordt een jaarschijf opgesteld voor het daarop volgende jaar. Met dit proces wordt goed vinger aan de pols gehouden.

In 2019 wordt onderzoek uitgevoerd naar de behoefte aan en de mogelijkheden voor duurzame en betaalbare woningen voor jongeren ( koop en huur) en experimentele ( beschutte ) woonvormen voor ouderen en specifiek kwetsbare doelgroepen en wordt een plan van aanpak ontwikkeld In 2019 is samen met de Overijsselse Vereniging van Krachtige Kernen (OVKK) onderzoek uitgevoerd naar de woonbehoefte van jongeren en ouderen in Wanneperveen. In Eesveen is een soortgelijke aanpak uitgevoerd, waarin wordt toegewerkt naar concrete uitvoeringsplannen. In 2019 is het rapport Huisvestingsopgave Wonen en Zorg Steenwijkerland uitgebracht met daarin een uitvoeringsagenda voor de komende jaren.



Voor 3 pilots inclusief wonen is in 2019 een plan van aanpak ontwikkeld dat in de jaren daarna wordt uitgevoerd Voor de pilots inclusief wonen in en rondom Nieuw Clarenberg in Vollenhove, de Perelaar in Wanneperveen en Zonnekamp in Steenwijk zijn in 2019 plannen van aanpak opgesteld en is gestart met de uitvoering hiervan. Het project wordt geleid door een stuurgroep van betrokken zorgpartijen, corporaties en gemeente.

Regeling startersleningen blijft behouden en we onderzoeken de toegevoegde waarde van een regeling blijversleningen Eind 20 19 is de toegevoegde waarde van een regeling Blijversleningen onderzocht in samenhang met de campagne en subsidieregeling Lang zult U Wonen en het rapport Huisvestingsopgave Wonen en Zorg Steenwijkerland. Er is een raadsvoorstel in voorbereiding met daarin een voorstel voor een regeling Blijversleningen in combinatie met Verzilverleningen. Deze wordt in het voorjaar van 2020 aangeboden.



De mismatch in de vraag en het aanbod wonen en zorg is in 2019 in beeld en een plan van aanpak in 2020 ontwikkeld in samenwerking met zorginstellingen en huisvestende partijen In 2019 is de Huisvestingsopgave Wonen en Zorg in opdracht van gemeente en in samenwerking met zorgpartijen en woningcorporaties, in kaart gebracht door bureau Companen. De raad wordt in 2020 geïnformeerd over de aanpak voor de uitvoering van de verschillende opgaven in het rapport.



Huisvesting statushouders conform taakstelling De taakstelling voor 2019 bedroeg het huisvesten van 30 statushouders, die allen voor 31 december 2019 zijn gehuisvest. De corporaties hebben hiervoor woningen aangeleverd naar rato van bezit en de statushouders zijn verspreid over de gemeente gehuisvest.

Impuls aan wijken of kernen Wijkvernieuwing Steenwijk –West is afgerond in 2025 In Steenwijk -West is in 2019 de afgelopen periode geëvalueerd en is vooruit geblikt naar 2026. Er wordt gewerkt aan de Bloemenbuurt, waar 77 energie neutrale sociale huurwoningen worden gerealiseerd. Begin 2020 worden 19 energie neutrale sociale huurwoningen en 8 koopwoningen opgeleverd in de Piet Hein- en van



53 Speijkstraat. De planvorming voor wijkvernieuwing in twee andere wijken is in 2020 opgesteld In 2019 is onderzocht in welke twee wijken een vernieuwingsimpuls wenselijk is. Hieruit kwamen de kern Steenwijkerwold en de wijk de Gagels naar voren. In 2020 wordt, eerst voor Steenwijkerwold en daarna voor de Gagels, samen met inwoners en professionele partijen, een visie ontwikkeld.



‘Aanbod sociale huurhuizen groeit’ ‘Er zijn belangrijke stappen gezet om te komen tot meer betaalbare woningbouw. Samen met Wetland Wone n en Woonconcept inventariseren we wat er mogelijk is in Steenwijker land. Een paar mooie voorbeelden: aan de Cannevelts traat in Vollenhove is al gebouwd, aan de Molenstraat in Sint Jansklooster is gestart en ook in Steenwijk-West (deels sloop, dee ls nieuwbouw) zijn de ontwikkelingen echt zichtbaar. Verder zijn er plannen voor sociale woningbouw rond de Brink in Scheerwolde.

In 2020 gaat op veel plekken concreet de schop de grond in.’ Marcel Scheringa
Ontwikkeling doelstellingen Wonen In de samenleving zijn veranderingen gaande die gro te impact hebben op het wonen. Een grote toename va n het aantal ouderen de komende 20 jaren, die voornamelijk zelfstandig b lijven wonen. En dit vaak doen in hun bestaande hui s, ook omdat er geen keus is, waardoor de doorstroming stagneert. Kleine huishoudens, ouderen, maar ook starters, die op zo ek zijn naar een kleinere betaalbare woning, die op veel plaatsen schaars is. Ontwikkelende partijen bouwen vaak nog voort op co ncepten die in het verleden hebben gewerkt, terwijl de toekomst vraagt om iets anders. Het realiseren van een passende wo ning voor iedereen is daarmee voor de komende periode echt een uitdaging te noemen. Een uitdaging ligt er ook bij het toevoe gen van kleinschalige woningbouw in de kleine kernen, waarbij er speciale aandacht is voor de woonmogelijkheden voor kleine huishoudens, zowel oud als jong. We zijn daarbij op zoek naar zelfregie en eigen initiatief van inwoners om hierbij iets te kunnen betekenen. Vergrijzing Als het om vergrijzing gaat, is begin 2020 een uitv oerig advies verschenen van de Raad voor Volksgezon dheid en Samenleving (RVS) over dit onderwerp. Dit advies heeft als tite l meegekregen “De derde levensfase, een geschenk va n de eeuw”.

Het gaat in op hoe mensen in deze levensfase meer uitgenodigd kunnen worden om deel te blijven nemen aan de maatschappij. De adviezen van de RVS zullen worden betrokken bij de uitwerking van ons implementatieplan. Thema 15: Kunst en cultuur We stimuleren een brede cultuurparticipatie Wat wilden we bereiken in 2019 ? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Met de bibliotheek, Scala en de Meenthe maken we in 2019 prestatiecontracten afspraken over het bieden van breed cultuuraanbod en versterking van de cultuurparticipatie  De in 2019 gemaakte prestatieafspraken met de Meenthe worden in 2020 uitgevoerd. De afspraken hebben o.a. betrekking op; - Professionele programmering; - Culturele programmering en cultuureducatie - Activiteiten i.h.k.v. Stichting de Meenthe Externe Projecten • Met de bibliotheek zijn in 2019 prestatieafspraken gemaakt, zodanig dat deze afspraken vanaf 2020 kunnen worden uitgevoerd. Te maken afspraken hebben betrekking op; - Wettelijk kader bibliotheek werk (o.a.

54 educatie, aanbod literatuur, ter beschikking stellen van kennis en informatie etc.); - Overige activiteiten (samen werken met andere instellingen, beleid laaggeletterdheid); • In 2020 wordt een Plan van aanpak opgesteld, waarin staat beschreven op welke wijze invulling gegeven wordt aan de activiteiten zoals deze momenteel door Scala worden verzorgd. In 2020 wordt het subsidiebeleid ter versterking van de amateurkunst herzien Dit traject is opgestart.



Vergroten zichtbaarheid cultuursector en herkenbaarheid gemeente Instellen culturele raad / netwerkvorming 2019 De cultuurmakelaar wordt geworven in het voorjaar van 2020 x Marketing en pr-plan opstellen ter profilering van de cultuursector in 2020 Dit project loopt, o.a. door opzet van een digitale culturele UITagenda en de conceptvisie recreatie en toerisme, waarbij cultuur integraal is opgenomen.



Vaststellen beleid voor kunst in de openbare ruimte in 2021 Er is een eerste aanzet opgesteld.



‘Meer samenhang stadsmusea’ ‘We hebben zoveel moois in huis op gebied van cultu ur, architectuur en geschiedenis, verpakt in een pa ar musea. De kunst is om die losse elementen beter te verbinden. De identiteit van sommige streken in onze gemeente is helder: je hebt de Zuiderzeestadjes, het kolonieverleden, Weerribben-Wieden.

Maar wat is het grote, karakteristieke verhaal van Steenwijk? Hoe aantrekkelijk is de binnenstad eigenlijk voor bezoekers? Vragen die in 2019 centraal stonden in een onderzoek naar de moge lijke koppeling van de verschillende musea: het Stadsmuseum, Hildo Krop, h et Kermis- en Circusmuseum -dat al gesloten is. We zijn op inspiratietour geweest in Elburg en Harderwijk. Een van de conclus ies was: we moeten meer eenheid uitstralen. Het is ook een mogelijkheid dat de musea onder één vlag, verenigd in een stichting, gaan samenwerken.’ Trijn Jongman
Ontwikkeling doelstellingen Musea binnenstad Steenwijk Het centrale doel van ‘project binnenstad Steenwijk ’ is het realiseren van een aantrekkelijke binnenst ad voor ondernemers, bewoners en bezoekers. De museale invulling is een belangrijk thema hierin. Er is een onafhankelijk m useumadviesbureau aangesteld die de opdracht heeft gekregen om een haalbaarheidsonderzoek museale invulling uit te voeren. Het haalbaarheidsrapport is 31/1/2020 opgeleverd. Er wordt nu gewerkt aan de 2 e fase van dit plan.

Thema 16: Sport en bewegen Zoveel mogelijk vitale, fitte, participerende inwoners in Steenwijkerland in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Behoud en instandh ouding van het Naar aanleiding van de motie bespeelbaarheid



55 huidige niveau van sportaccommodaties sportvelden, is een plan van aanpak geschreven. Hierin is onder meer verplaatsing van de verlichting vv Willemsoord opgenomen evenals beregeningsinstallaties voor alle sportvelden. Hiermee kunnen de verschillende accommodaties op NOC NSF niveau onderhouden blijven worden. Behoud en versterking recreatieve en sportieve infrastructuur ( fietsen, wandelen en varen) In het kader van de versterking recreatieve infrastructuur is ingezet op verbreding en verbetering van 12 fietspaden in Steenwijkerland. In 2020 wordt met de uitvoering gestart.



Ontmoetingsplekken in de openbare ruimte stimuleren jong en oud zich te bewegen. Er wordt een pilot uitgevoerd Dit proces loopt. In Steenwijkerwold wordt Dorpsbelang ondersteund met het realiseren van een beweegtuin en er is een inwonersinitiatief ondersteund voor realisatie van een discgolf parcours.

Een in 2019 vastgesteld en breed gedragen sport- en beweegbeleid met bijbehorend uitvoeringsprogramma waar we uitvoering aan geven In september is het Wedstrijdplan vastgesteld in de gemeenteraad en dit is uitgewerkt in een concept Sportakkoord onder leiding van een tweetal Sportformateurs. Dit concept Sportakkoord wordt in het voorjaar van 2020 getekend. Buurtwerk sport, onderdeel van Sociaal Werk de Kop, voert een belangrijk deel van het Wedstrijdplan uit. Hier zijn zij ook in 2019 actief mee aan de slag geweest.



‘Na oponthoud fietspaden aanpakken’ ‘Ook in Steenwijkerland kregen we te maken met de discussie rond PAS (stikstof) en PFAS (chemische stoffen). Die heeft ons ook flink parten gespeeld bij de vaststelling van het p rojectplan Fietspaden, waarvoor we in 2018 al geld hadden gereserveerd. Er zijn nu, verspreid door de hele gemeente, twaalf fietspaden in beeld gebracht waarvan de toplaag deels verv angen en deels verbreed wordt. Een mooi voorbeeld is het tracé aan de Steen wijkerweg tussen Witte Paarden en de gemeentegrens met Friesland, dat momenteel in uitvoering is.’ Marcel Scheringa
Ontwikkeling doelstellingen In het voorjaar van 2020 zal het concept Steenwijke rlands Sport & Beweegakkoord getekend worden met én door verschillende partijen. Binnen verschillende thema’s voeren we he t akkoord uit met inwoners en organisaties samen.

M et ingang van 2020 zijn ook de nadere regels voor subsidie voor sportevenem enten in werking getreden. Deze nadere regels zijn opgesteld naar aanleiding van het vastgestelde Wedstrijdplan. Daarnaast zal ook in de eerste helft van 2020 de visie op beheer en onderhoud van buitensportaccommodaties worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Thema 17: Mobiliteit Iedereen mobiel Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend In 2020 wordt een strategische mobiliteitsvisie vastgesteld, gevolgd door een uitvoeringsplan In 2019 zijn samen met stakeholders de ambities en uitgangspunten vastgesteld. In het voorjaar van 2020 wordt de strategische mobiliteitsvisie, inclusief een plan van aanpak, voorgelegd aan de raad.



De tevredenheid over de voet- en fietsinfrastructuur neemt toe ten Er is gestart met de voorbereiding v oor de verbetering en verbreding van 12 fietspaden in de gemeente. Er is



56 opzichte van 2017 gestart met de herinrichting van de Steenwijkerweg, inclusief de naastgelegen fietspaden.

In 2020 brengen we de knelpunten in kaart voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare ruimte en openbare gebouwen Het geplande onderzoek naar de toegankelijkheid van de gemeente bleek te omvangrijk en daardoor niet werkbaar. Er is gekozen voor een opzet om met ervaringsdeskundigen gebiedsgericht de woonomgeving te schouwen en aan te pakken




Ontwikkeling doelstellingen IJzeren brug Witte Paarden Voor een betere spreiding van het landbouwverkeer rondom Willemsoord en Witte Paarden hebben we de afgelopen jaren gelobbyd bij ProRail voor vervanging van de IJzeren Brug. Deze heeft het einde van haar levensduur bereikt. In plaats van het in 2020 geplande onderhoud aan het brugdek, heeft ProRail besloten de brug te gaan vervangen. Naar verwachting zal de nieuwe brug in 2022 worden gerealiseerd.

Thema 18: Onderwijs en onderwijshuisvesting Kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Het integraal huisvestingsplan onderwijs is vertaald in een uitvoeringsplan en fase 1 hiervan ( Tuk, Wanneperveen, de Gagels en Eekeringe ) is in uitvoering • Tuk: In 2020 staat de verhuizing van de scouting op de planning, evenals de voorbereiding en aanbesteding van de school en het dorpshuis. De planning voor de school is gericht op ingebruikname in 2021. • Wanneperveen: In de eerste helft van 2020 wordt een PvE opgesteld voor de nieuw te bouwen school. Ook moet een uitgebreide bestemmingsplanprocedure doorlopen worden t.b.v. de nieuwe locatie. Een voorzichtige planning geeft zicht op een nieuwe school in 2022. • De Gagels: In 2019 is onderzocht op welke manier samenwerking van de scholen mogelijk is. Het jaar 2020 wordt gebruikt voor de voorbereiding van een nieuwe school. Mogelijk kan in 2022 dan een nieuwe school gerealiseerd worden. • Eekeringe: In 2020 wordt gestart met de voorbereiding van de uitbreiding van de Eekeringe. Daarmee wordt vastgehouden aan het tweelocatieprincipe. Wel wordt onderzocht hoe e.e.a.

stedenbouwkundig ingepast kan worden, inclusief de (financiële) consequenties en planning daarvan.




Ontwikkeling doelstellingen Nieuwbouw school Giethoorn (geen onderdeel van het IHP) Wat betreft de school in Giethoorn is het bestemmingsplan in 2019 vastgesteld. Het schoolbestuur (de bouwheer) is in voorbereiding met het ontwerp en de nadere uitwerking. De kostenraming van het voorlopig ontwerp valt hoger uit dan het in 2016 beschikbaar gestelde krediet. In basis ligt de verantwoordelijk heid in handen van het 57 schoolbestuur, echter gezamenlijk toetsen we of de vooraf gestelde uitgangspunten in de praktijk juist blijken te zijn, en of aanpassingen noodzakelijk zijn. Overzicht baten en lasten programma Mijn Steenwijkerland 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 Rekening 2018 Actuele Begroting Rekening 2019 25.957 26.914 22.593 9.996 9.178 8.437 Bedragen x € 1.000 5. Mijn Steenwijkerland (Baten en lasten excl.

mutatie reserves) Lasten Baten Waaraan is het geld besteed? 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en… 2.5 Openbaar vervoer 3.3 Bedrijvenloket en… 3.4 Economische promotie 4.2 Onderwijshuisvesting 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie,… 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.7 Openbaar groen en… 6.1 Samenkracht en… 7.2 Riolering 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.3 Wonen en bouwen 4.767 118 116 1.592 89 3 50 1.871 246 3.007 580 649 225 3.455 322 3.814 3 660 1.027 Bedragen x € 1.000 Lasten 2019 5. Mijn Steenwijkerland 58 2.6 Financiën en bedrijfsvoering Waar gaan we voor? Programmabegroting 2019-2022 In het Coalitieakkoord ‘Door verbinding naar result aat’ is voor wat betreft de financiën een aantal ui tgangspunten meegegeven aan het college: 1. Wij willen een solide financieel beeld voortzetten met een reëel sluitende meerjarenbegroting; 2. De algemene reserve zit nu op voldoende omvang en wij willen dat zo houden als een veilige achtervang; 3. De lokale lasten worden jaarlijks trendmatig aangepast en stijgen niet meer; 4. Financiële ruimte voor prioriteiten moet gevonden worden door herschikking; 5. Voor de uitvoering van de bestuursprogramma’s wordt per programma een aanjaagbudget beschikbaar gesteld.

100% 0% Doelstellingen 2019 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen
Trends en ontwikkelingen Onderstaand geven we de belangrijkste trends en ont wikkelingen die positief dan wel negatief hebben b ijgedragen aan de beoogde resultaten. Dit betreffen zowel zelf tot st and gebrachte als niet beïnvloedbare zaken waar de gemeente mee is geconfronteerd.  Daling ziekteverzuimpercentage naar 4,1%  Coelo Atlas 2019: gestegen naar plek 31 van gemeenten met de laagste lokale woonlasten
Grote fluctuaties in de rijksbijdrage Algemene Uitkering worden deze kabinetsperiode niet opgelost door het Rijk
Inhuurpercentage >10% Thema 19: Verantwoorde gemeentelijke financiën Sluitende meerjarenbegroting Wat wilden we bereiken in 2019? Norm 201 9 Wat is er bereikt in 201 9? Welke acties zijn uitgevoerd om (toekomstige) doelstellingen te behalen? Gehaald?



= gehaald x = niet gehaald NB = Niet bekend Een materieel en reëel sluitende begroting voor alle jaren is het uitgangspunt Materieel sluitende begroting Het resultaat van de jaarrekening 2019 is negatief. De programmabegroting 2020-2023 was structureel en reëel in evenwicht.



Gematigde ontwikkeling lokale lasten 59 De OZB jaarlijks niet meer dan trendmatig verhogen Trendmatig In 2019 is de OZB met 0,1% gestegen.

Dat percentage komt overeen met het inflatiepercentage dat is gehanteerd voor de uitgavenramingen conform de geldende systematiek binnen de gemeente Steenwijkerland. De werkelijke inflatie over 2019 ligt hoger, namelijk 2,3% 1.



Voor de afvalstoffenheffing en de rioolrechten worden wijzigingen in de kosten verhaald door de tarieven dienovereenkomstig aan te passen ( gesloten huishouding) Kosten v erhaald door tarieven De kostenstijgingen bij afval zijn doorberekend in de tarieven voor 2019 (=7,2%). Bij riolering zijn de kosten eveneens doorberekend in de tarieven. Echter, de rioolrechten zijn per saldo gedaald met 3,1%, omdat de egalisatievoorziening deels is afgebouwd en meer in lijn is gebracht met het maximumniveau dat uw raad heeft bepaald. De stand per 31 december 2019 geeft een enigszins vertekend beeld omdat er in 2019 terughoudend is omgegaan met de uitgaven inzake stedelijk water in verband met een mogelijke overgang van taken richting het waterschap. De ontwikkelingen hierin kunnen leiden tot verschuivingen van de gemeentelijke rioolheffing naar de watersysteemheffing van het waterschap. Ook kan het zijn dat we maatregelen moeten nemen om het watersysteem gereed te maken voor de overdracht of dat er een afkoopsom moet worden meegegeven.

Dit is momenteel nog niet duidelijk, maar maakt onderdeel uit van de overdrachtsovereenkomst waarin onder andere de financiën moeten worden geregeld. De verwachte einddatum van het project is eind 2020.



In de C oelo Atlas 2019 zijn we gestegen van plek 40 naar 31 van gemeenten met de laagste lokale woon lasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) Voldoende weerstandsvermogen als veilige achtervang Op basis van een goede en betrouwbare risicocontrole komen tot een juiste analyse, beoordeling en beheersing van risico’s In de programmabegroting 2019 zijn de belangrijkste financiële risico’s benoemd, inclusief mogelijke impact en getroffen beheersmaatregelen en de kans van optreden (‘risicokans’). Het totale risicobedrag bedraagt afgerond € 7,3 miljoen (excl. de risico’s die niet konden worden gekwantificeerd). Het gewogen risico - rekening houdend met de ‘risicokans’ – bedraagt afgerond € 2,3 miljoen.



Voldoende weerstandscapaciteit om financiële tegenvallers op te kunnen vangen De weerstandscapaciteit van de gemeente Steenwijkerland wordt aan de vermogenskant gevormd door de Algemene reserve vaste buffer. Daarnaast bestaat financiële ruimte aan de exploitatiekant doordat de tarieven voor de OZB kunnen worden verhoogd (de onbenutte belastingcapaciteit). In 2019 werd uitgegaan van een totale weerstandscapaciteit € 14,7 miljoen.

Ontwikkeling doelstellingen Op basis van de jaarrekening en de begroting zijn d e resultaten over 2019 positief. Wel zagen we dat de gemeentelijke financiën onder druk kwamen te staan met name door stijgende uitgaven binnen het sociaal domein. We zijn daarom eind 2018 al gestart met een traject om onze inkomsten en uitgaven nader in beeld te brengen zodat we duidelijke keuzes konden maken waar we ons geld aan uitgeven. In het voorjaar van 2019 hebben we als resultaat va n de ‘bestuurlijke herprioritering’ een breed pakket aan maatregelen a an u voorgelegd ter grootte van ongeveer € 2 miljoe n structureel om onze uitgaven naar beneden bij te stellen. Dit pakket aa n maatregelen is integraal opgenomen in de programm abegroting 2020-2023 1 Bron: Kerngegevenstabel 2018-2021 uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB, maart 2020. 60 waarbij de besparing op het ‘mantelzorgcompliment’ is geschrapt (amendement van uw raad). In aanvulling daarop is in diezelfde begroting een aantal ‘saldoverbeterende maatregelen’ opgenomen: 1. maatregelen om de kosten jeugdhulp te beheersen; 2. prijsindex voor de helft uitkeren (0,8% in plaats van 1,6%); 3. uitstellen van de bouw van een school in Sint Jansklooster met een jaar. Daarnaast waren we genoodzaakt om de lokale lasten voor onze inwoners en ondernemers over 2020 extra t e verhogen.

Dat staat op gespannen voet met het uitganspunt in ons coalitieakkoord dat we de lokale lasten niet meer dan trendmatig laten stijgen. De lokale lasten stijgen in 2020 in totaal met 4,6% . Dat is 3% bovenop de 1,6% die in het voorjaar van 2020 bij de PPN was voorzien als opbrengstenstijging. Ook is vanaf 2021 een bedrag ingeboekt als extra opbrengst onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’. De bijbehorende (mix aan) maatregelen worden in het voorjaar van 2020 aan uw raad voorgelegd. Het oordeel van de provincie Overijssel als financi eel toezichthouder over de begroting 2020 is positi ef. Deze is structureel en reëel in evenwicht. De toetsing is wel beïnvloed do or de mogelijkheid die het Rijk en de provincies he bben gegeven om de nog niet formeel extra toegekende middelen jeugdhulp va naf 2022 van € 824.000 te betrekken bij deze beoord eling. Het Rijk heeft deze gelden vooralsnog alleen incidenteel beschikbaar gesteld voor 2022 en 2023. ‘Financiële schommelingen opvangen’ ‘We hebben een gezonde begroting, al vergt het soms kunst- en vliegwerk om de balans te houden. In november 2018 werden we geconfronteerd met een forse tegenvaller: de rijksu itkering uit het Gemeentefonds samen met de BUIG ge lden pakte ruim 1,3 miljoen lager uit. Ik ben er trots op dat het ons g elukt is om via herprioritering dat op te vangen, d oor opnieuw kritisch te kijken op inhoud.

Wat is écht belangrijk? Dat was een moeilij ke opgave, maar die zoektocht leidde naar een sluit ende begroting voor de jaren 2020-2023, waar ook de provincie Overijssel a lle vertrouwen in heeft. Ik vind de wisselende bedr agen van rijksuitkeringen wel zorgelijk; we moeten nadenken over oplossingen voor de lange termijn om dat soort financiële schom melingen op te vangen. Daar hebben we al concrete ideeën over.’ Marcel Scheringa 2,0% 3,0% 4,0% 5,0% 6,0% 2015 2016 2017 2018 2019 Norm 5,1% 5,3% 5,0% 4,4% 4,1% 5,2% Ziekteverzuim bron: Gemeente Steenwijkerland 4,0% 6,0% 8,0% 10,0% 12,0% 14,0% 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Norm 9,3% 11,4% 13,7% 10,3% 11,8% 12,9% 10,0% Percentage inhuur bron: Gemeente Steenwijkerland 61
Ontwikkeling doelstellingen Het percentage ziekteverzuim is gedaald en ligt hie rmee ruim beneden de doelstelling van 5,2%. Het per centage inhuur is ten opzichte van vorig jaar gestegen en ligt met 12,9% boven onze doelstelling van maximaal 10%. Dit is mede het gevolg van het invullen van vaste formatie met tijdelijke inhuur. Het is een aandachtspunt voor het management om vaste formatie niet structureel in te vullen met externe inhuur. In 2020 wordt hier nadrukkelijk op gestuurd.

Overzicht baten en lasten programma Financiën en bedrijfsvoering 0 20.000 40.000 60.000 80.000 100.000 Rekening 2018 Actuele Begroting Rekening 2019 14.257 17.343 16.832 82.059 85.650 85.854 Bedragen x € 1.000 6. Financiën en overhead (Baten en lasten excl. mutatie reserves) Lasten Baten Waaraan is het geld besteed? 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.64 Belastingen overig 0.8 Overige baten en lasten 3.4 Economische promotie 15.863 -128 808 22 261 6 Bedragen x € 1.000 Lasten 2019 6. Financiën en overhead 62 3. Specifieke paragrafen 3.1 Lokale heffingen De lokale heffingen zijn ook in 2019 een belangrij ke inkomstenbron voor onze gemeente geweest. Deze i nkomsten werden verkregen van burgers en bedrijven, welke gebaseerd zijn op publiekrechtelijke regelingen. Bij het ver krijgen van deze inkomsten is de gemeente aan regels gebonden. De lokale heffingen zijn onder te verdelen in twee categorieën: - de belastingen en - de rechten. Belastingen zijn heffingen waar geen aanwijsbare tegenprestatie van de overheid i.c. de gemeente tegenover staat. Beleidsuitgangspunt belastingen De belangrijkste functie van belastingen is de budgettaire functie. Dit houdt in dat de opbrengst van de heffing bedoeld is voor het financieren van collectieve goederen en diensten wa arvan de politiek bepaald dat zij algemeen toeganke lijk moeten zijn.

Te denken valt onder andere aan wegen, onderwijs, politie, etc.. De raad heeft een grote mate van vrijheid bij het v aststellen van de belastingtarieven. In 2019 zijn d e opbrengsten verhoogd met 0,1%, te weten het inflatiepercentage. Beleidsuitgangspunt rechten Door het karakter van de rechten als bestemmingshef fing bestaat er een duidelijke relatie tussen de op brengst van de rechten en de kosten van de door de gemeente geleverde prestat ie. Uitgangspunt is daarom een reden voor kostendek kendheid van de betrokken tegenprestatie. De mate hiervan bepaalt in principe het in rekening brengen van het tarief aan de inwoner. Zowel voor de afvalstoffenheffing als de rioolheffi ng geldt dat de tarieven maximaal 100% kostendekken d mogen zijn. De overschotten en tekorten worden verrekend met de egalisatievoorziening. Er wordt geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de BTW en een groter deel van de overhead door te berekenen, terwijl deze wel tot de uitgaven behoren. De middelen zijn niet toegevoegd aan algemene midde len, maar gestort in de voorziening riolering. Hier mee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt ( BBV artikel 44 lid 2 ) dat deze door derden verkregen middelen specifiek ingezet moeten worden. De tarieven voor rioolrechten zijn in 2019 met 3,1% verlaagd en afvalstoffenheffing met 7,2% verhoogd.

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidr aad Invordering Gemeentelijke Belastingen. Kwijtschelding wordt verleend over de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Wat de afvalstoffenheffing betreft is het mogelijk dat een burger maximaal € 158,42 kwijtschelding krijgt over het va ste tarief met GFT (zonder GFT € 132,92) en € 15,08 over het variabele deel. Voor de rioolheffing is kwijtschelding voor de gebruiker mogelijk van € 95,85.Daarnaast bestaat de mogelijkheid om kwijtschelding te verlenen voor eigenaren als de woning “onder water” staat. In 2019 zijn ook voorlopige kwijtscheldingen verleend, daar de definitieve afrekening van de afvalstof fenheffing pas in maart 2020 zijn verzonden. In 2019 zijn 1024 aanvragen binnengekomen, waarvan er 721 deels of volledig zijn gehonoreerd. 303 verzoeken zijn afgewezen.

bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingen Actuele Begroting Rekening 2019 Verschil Rekening 2018 Bedrag Lasten - 228 - 183 45 V - 198 Aantal Aantal binnengekomen verzoeken 900 1.024 124 992 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken 900 721 - 179 767 63 Het totale beeld van belastingen en heffingen over 2019 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen Actuele Begroting Rekening 2019 Verschil Rekening 2018 Belastingen Onroerende zaak belasting gebruikers 1.075 1.065 - 10 N 1.060 Onroerende zaak belasting eigenaren 5.797 5.847 50 V 5.874 Toeristenbelasting 647 715 68 V 572 Forensenbelasting 796 808 12 V 779 Hondenbelasting 173 174 1 V 179 Totaal Belastingen 8.488 8.609 121 V 8.464 Heffingen Rioolheffing 4.892 5.047 155 V 4.978 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing 3.402 3.491 88 V 3.187 Marktgelden 18 23 5 V 21 Totaal Heffingen 8.313 8.561 249 V 8.187 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken 391 402 11 V 499 Begraafplaatsrechten 445 511 65 V 532 Overige leges en rechten 1.369 1.270 - 98 N 1.459 Totaal Leges en rechten 2.205 2.183 - 22 N 2.490 Totaal lokale belastingen en heffingen 19.006 19.353 347 V 19.141 In onderstaande cirkeldiagram wordt het aandeel van de belastingsoorten en verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht.

35,4% 4,1% 3,7% 0,9% 17,9% 25,9% 12,1% Lokale heffingen - Rekening 2019 Onroerende zaakbelasting (35,4%) Forensenbelasting (4,1%) Toeristenbelasting (3,7%) Hondenbelasting (0,9%) Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing (17,9%) Rioolheffing (25,9%) Overige leges en rechten (12,1%) Woonlasten 2019 In het collegeprogramma was afgesproken dat de tar ieven van de gemeentelijke belastingen alleen maar trendmatig mochten worden verhoogd met het jaarlijks inflatiepercentage. Uitzondering hierop zijn echter de rioolheffingen en de afvalstoffenheffingen. Deze zijn aangepast in verband met een aantal ontwikkelingen. 64 Woonlasten eigenaar en gebruiker 2019 2018 Lasten- stijging (€) Lasten- stijging (%) Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar € 219,20 € 218,99 € 0,21 0,1% Afvalstoffenheffing, inclusief GFT € 179,30 € 167,23 € 12,07 7,2% Rioolrechten/rioolheffing € 220,09 € 227,20 € -7,11 -3,1% Woonlasten eigenaar en gebruiker € 618,59 € 613,42 € 5,17 0,8% Gebruiker Afvalstoffenheffing, inclusief GFT € 179,30 € 167,23 € 12,07 7,2% Rioolrechten/rioolheffing € 95,65 € 98,74 € -3,09 -3,1% Woonlasten gebruiker € 274,95 € 265,97 € 8,98 3,4% Ten aanzien van de OZB is uitgegaan van de tarieven zoals opgenomen in de Programmabegroting 2019-2022 met de daarbij behorende WOZ-waarden. De lokale belastingdruk is voor de eigenaar met € 5,17 toegenomen en voor de gebruiker met € 8,98.

Verder wordt opgemerkt dat de gemeente Steenwijkerland met ingang van 1 januar i 2013 het begrip “rioolheffing” in plaats van “rio olrechten” hanteert.. Nu worden ook onbebouwde percelen voor de rioolheffing aangeslagen. Er is immers sprake van waterbeheer i n de ruimste zin van het woord en gaat het niet meer alleen om het afvoeren en verwerken van rioolwater. Woonlastendruk COELO Jaarlijks wordt door het centrum voor Onderzoek van Economie voor Lagere Overheden (COELO) een uitgave verzorgd met hierin een vergelijking van de lasten voor de burger per g emeente. Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2019 en 2018 respectievelijk de bijbehorende plaats in de COELO atlas. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de COELO atla s nog geen rekening houdt met door de gemeente Stee nwijkerland gewijzigde vorm van afvalverwijdering. Dit zal naar verwachting in de toekomst wanneer meer gemeente o vergaan op omgekeerd inzamelen wel het geval zijn. Op basis van onze tariefstelling is de plaats op de ranglijst van 40 aan de bescheiden kant. Netto woonlastendruk De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklim aat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. D it heeft de nodige inspanningen van de gemeente gekost. .Deze inspanningen hebben veel geld gekost.

Uiteindelijk bepaalt de gemeenteraad welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland. De raad heeft de nieuwe tarieven voor de lokale belastingen en heffingen medio december 2018 vastgesteld. Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2019 2018 Ranglijst 2019 Ranglijst 2018 Meppel 608 602 21 21 Hoogeveen 667 662 58 67 Weststellingwerf 674 679 60 95 De Wolden 736 716 145 143 Steenwijkerland 639 639 31 40 Noordoostpolder 721 710 118 133 Staphorst 680 680 69 97 Westerveld 641 654 33 56 Hardenberg 747 747 168 201 Zwartewaterland 742 741 157 189 Provincie Overijssel 743 755 Nederland 740 721 De gemeente is van de 40 e plaats in 2018 naar de 31 e plaats gestegen in de COELO Atlas, de jaarlijkse woonlasten monitor . Wel wordt opgemerkt dat de lastendruk in onze gemee nte negatief wordt beïnvloed doordat de tarieven va n de leges voor begraafrechten niet 100% kostendekkend zijn. Verder zijn van invloed de kosten van het aanleggen van riolering op plaatsen waar een slechte bodemstructuur en natuurlijk ook extra kosten in verband met de uitgestrektheid van onze gemeente. 65 500 550 600 650 700 750 Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2018 2019 66 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de nota van aanbieding hebben we gemeld dat het noodzakelijk is dat er een goed inzicht bestaat in de risico’s die de gemeente loopt.

Op basis hiervan kan een juiste analyse worden gemaakt voor de beoordeling en beheersing van de risico’s. De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is geweest van de gemeente Steenwij kerland. Opgemerkt wordt dat het proces van risico control nog de nodige aandacht verdient. Daarom heeft het college de volgende doelstellingen gehanteerd: - dat het optreden van risico’s geen effect mag hebbe n op de uitvoering van bestaand beleid en op de gem eentelijke voorzieningen; - dat er een koppeling bestaat tussen het risicoprofiel en de omvang van de weerstandscapaciteit; - dat de (project)risico’s worden beheerst; - dat het bewust denken in risico’s een onderdeel is van de beleidsprocessen. Risicomanagement Dit is het identificeren en kwantificeren van risico’s, alsmede het vaststellen van beheersmaatregelen om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Belangrijk is dat bewust nagedacht moet worden over mogelijke risico’s bij onze beleidsprocessen. Bij het opstellen van de begroting 2020 is getracht het risicomanagement verder te verbeteren. Belangr ijke aandachtpunten die hierbij een rol spelen zijn: - de processen binnen onze organisatie zodanig in te richten en op te zetten, zodat risico’s worden voor komen, c.q.

worden weggenomen dan wel in een vroeg stadium worden onderkend en herkend; - de risico-inventarisatie zo goed mogelijk te voorzien van een plan van aanpak om deze risico’s te beheersen. Dit houdt in dat maatregelen worden genomen om risico’s weg te nemen. Overigens kan het ook voorkomen dat voor niet-beïnv loedbare risico’s, dus risico’s waar de gemeente ni ets aan kan doen, vooraf geen maatregelen getroffen kunnen worden. Bij de begroting is een inventarisatie gemaakt van de risico’s om te komen tot een risicoprofiel voor onze gemeente. Hieronder treft u de diverse beleidsterreinen aan waarbij risico wordt gelopen: - Minimabeleid; - Participatiewet (re-integratie en WSW); - Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO); - Jeugdzorg; - dividenduitkering N.V. Rendo Holding; - rentestijging; - BTW compensatiefonds (BCF); - Invoering vennootschapsbelasting; - Participatiewet (uitkeringen en rijksbijdrage); - ontwikkeling algemene uitkering uit het gemeentefonds; - rioolheffing; - invoering van de omgevingswet; - verhoging van de afvalstoffenbelasting; - dalende inkomsten bij kunststofverpakkingsmateriaal; - uitbreiding van de BTW-sportvrijstelling; - prijsstijgingen gas en elektra; - onderhoud openbare ruimte; - Investeringsprojecten ruimtelijk domein; Minimabeleid Uitkeringen bijzondere bijstand en minimabeleid zijn zogenaamde open eind financieringen.

Afhankelijk van het aantal aanvragen en hoogte van de uitkeringen kunnen er onder- dan w el overschrijdingen plaatsvinden. In de primitieve begroting 2019 is een budget van € 1,8 miljoen opgenomen. Wanneer ook de schuldhulpverlening wordt meegenomen komt het defin itieve budget op iets meer dan 2,3 miljoen euro. Uiteindelijk is er bijna 2,1 miljoen euro uitgegeven en is er op het b eschikbare budget een bedrag van € 260.000 overgebleven. 67 Sociaal domein Participatiewet (re-integratie en WSW) De invoering van de Participatiewet per 1 januari 2 015 is gepaard gegaan met een forse korting op de d iverse rijksbijdragen. Ook de nieuwe regeling Beschut Werk is een verhoogd ris ico. Het in dienst nemen van mensen met een arbeids beperking wordt door veel werkgevers gezien als een te groot risico. Net zoals in 2018 heeft het rijk ook in 2019 extra gel den beschikbaar gesteld (€ 230.000). Dit is echter niet voldoende geweest om h et tekort op sociale werkplaats op te vangen. Bij d e PPN (2020-2023) is aangegeven dat het tekort over 2019 zou uitkomen op bijna € 1,5 miljoen en dat de gemeentelijke bijdra ge structureel met € 542.000 moet worden opgehoogd. De extra gelden waren vooral nodig voor de herstructureringskosten als gevolg van de transitie die in 2018 is ingezet, de gestegen loonkosten van het SW-personeel en de kosten voor de uitvoering va n het nieuwe ‘Beschut Werk’.

De uitgaven zijn dit jaar gelijk aan het beschikbare budget voor de Noordwest Groep. Het budget voor re-integratie activiteiten (uitgevo erd door de Igsd) is overschreden met een bedrag va n € 391.000. Van het beschikbare budget is aan de NoordWestGroep een bed rag uitgegeven van € 73.000 voor Beschut Werk. De r est van het geld is besteed door de Igsd voor re-integratie(trajecten) voor mensen met een uitkering. De jaarrekening 2019 van de Igsd is/wordt nog afzonderlijk aan u ter kennisname voorgelegd. Daarbij worden de diverse afwijkingen nader toegelicht. Voorzieningen Wmo Op 1 januari 2015 is de nieuwe Wmo in werking getre den. Met deze wetswijziging zijn er nieuwe taken na ar de gemeente gekomen met de daarbij behorende (gekorte) budgetten. De taken binnen de Wmo, uitgevoerd door de gemeente zelf, bestaan uit: Begroting Jaarrekening Verschil Begeleiding en dagbesteding 5.263.000 5.269.000 - 6.000 Schoonmaakondersteuning 3.836.000 4.012.000 - 177.0 00 Voorzieningen in het kader van wonen, rollen en vervoer 1.279.000 1.360.000 - 91.000 Opvang en beschermd wonen - 545.000 - 1.238.000 + 693.000 Eigen bijdrage - 650.000 - 511.000 - 139.000 Totaal 9.182.000 8.902.000 + 280.000 De taak Opvang en Beschermd Wonen wordt door de cen trumgemeente (Zwolle) uitgevoerd en rechtsreeks doo r het rijk bekostigd.

Dit jaar zijn de reserves, die in de afg elopen 4 jaar bij de centrumgemeente zijn ontstaan, uitgekeerd aan de gemeenten. Voor Steenwijkerland betekende dit dat er bovenop de eerder aangekondigde € 545.000 nog een s € 693.000 extra is uitgekeerd. Deze meevaller is de reden geweest dat de totale uitgaven van de Wmo binnen het beschikbare budget zijn gebleven. Ook de tegenvaller van de verminderde eigen bijdrag e, door de invoering van het abonnementstarief, kon binnen het totale wmo budget worden opgevangen. De risico’s binnen de Wmo-voorzieningen bestaan uit stijgingen in het aantal voorzieningen of een toen ame in de zorgzwaarte. Deze zaken zijn van te voren slecht in te schatten. Wat afgelopen jaren ook een groot effect heeft geh ad (en komende jaren ook een groot effect zal hebben) is de indexeringen op de tarieven voor de diverse zorgproducten. De gemeenten zijn verplicht (AMvB) een reële kostprijs te betalen voor de zorg. Dit he eft afgelopen jaar vooral effect gehad bij de schoo nmaakondersteuning. De tarieven zijn in 2019 met bijna 20% verhoogd onder invloed van CAO-afspraken. De schoonmaakondersteuni ng, die sinds 2017 weer via een maatwerkvoorziening wordt verstrekt, laat over de jaren 2017-2019 een stijgende lijn zien. 68 Wanneer hier nader op wordt ingezoomd, blijkt dat h et aantal voorzieningen is gestegen van 1.000 begin 2017 naar bijna 1.400 eind 2019.

In 2017 en 2018 kwam de jaarlijkse stijg ing uit op rond de 10%. In 2019 was de stijging 16, 7% en lag hiermee dus hoger dan de jaren daarvoor. Of deze stijging wordt veroorzaakt door demografische ontwikkelingen dan wel door de invoering van het abonnementstarief is niet aan te geven. Wel lijkt het duidelijk dat de inwoners van Steenwijkerland de toegang weten te vinden. Voorzieningen Jeugd Op 1 januari 2015 is de Jeugdwet in werking getrede n. Hiermee is de verantwoordelijkheid voor de gehel e jeugdzorg bij de gemeenten gelegd. Ook hier gold, net als bij de Wmo , dat de hiermee gepaard gaande budgetten met een f orse korting overgeheveld zijn naar de gemeenten. Deze korting is overigens in de loop van 2016, 2017 en 2018 bijgesteld. Het oorspronkelijke budget voor 2019 bedroeg € 9.77 0.000. Gezien de ervaringen uit 2018 ( totale uitga ven kwamen uit op € 10.300.000), de stijging in de zorgvraag is er bij zowel de PPN als de NJN extra budget gevraagd. In t otaal is er bij deze nota’s € 1.150.000 bij het bestaande budget opgekomen. Daarn aast is er nog eens € 320.000 aan budgetruimte gevo nden binnen het sociaal domein en heeft ook het rijk het budget nog eens met € 50.000 opgehoogd. Het totale budget van € 11.288.000 is helaas niet genoeg gebleken. De uitgaven zijn uitgekomen o p € 12.572.000. Dit betekent een overschrijding op het budget van € 1.3 miljoen.

Een deel hiervan, € 500.000, heeft betrekk ing op 2018. Een deel van de aanbieders factureert laat, maar soms gaat het ook om toewijzingen die met terugwerkende kracht ‘opgelegd’ worden. Het is lastig voor gemeenten hierop te acteren. Deze uitgaven zijn inclusief lokale projecten zoals de Praktijkondersteuners Huisartsen en de SO+ en SO++ klassen. Het doel van deze projecten is het voorkomen van verstrekken van jeugdhulp aan jeugdigen. De evaluatie van de POH-e rs laat zien dat veel jeugdigen met enkele gesprekken bij de POH-er zijn geholpen en dat er veel minder jeugdigen worden doo rgestuurd naar zorgaanbieders. Dividenduitkering N.V. Rendo Holding Lagere dividenduitkering als gevolg van afschaffing precariorechten en instemming met de Algemene Vero rdening Ondergrondse Infrastructuur en aanpassing van de algemene voorwaarden leiden tot een lagere nettowinst. Tot en met 2019 is een dividenduitkering ontvangen € 1,5 miljoen. Verwacht wordt dat over het boekjaar 2019 nog hetzelfde bedrag zal worden uitgekeerd. Zodra de algemene vergadering van aandeelhouders hebben ingestemd met de aanpassing van de algemene voorwaarden en dus ook met de in werking t reding van de Algemene Verordening Ondergrondse Inf rastructuur kan dit gevolgen hebben voor de dividenduitkering in de toekomst.

Verder verwacht Rendo dat zij de komende jaren inkomsten ontvangen in verband met aanleg van het glasvezelnet in onze gemeente. Rentestijging De rente bevindt zich op een heel laag niveau. Bij een aantrekkende economie is een rentestijging niet ondenkbaar. Ook de spanningen in de wereld kunnen van invloed zijn op het rentepercentage. Het zijn risico’s die niet te beïnvloeden zijn door ons als gemeente, maar die zich wel degelijk kunnen voordoen. Het eventuele overschrijdingsrisico werd voor 2019 ingeschat op 25%, in de categorie laag. Een rentest ijging van 1% werd gekwantificeerd op ongeveer € 250.000 in 2019 oplop end naar € 400.000 in 2022. Dit is een grote stijgi ng ten opzichte van het jaarverslag 2017, hetgeen wordt veroorzaakt door het hoge investeringsniveau opgenomen in de meerjarenbegroting 2019 - 2023 Jaarlijks voor de begroting wordt op basis van de r entegegevens op 1 september een herberekening gemaa kt van de rentecomponent. Bij de rapportages van de P&C cyclus wordt over de financiële gevolgen van de rente gerapporteerd. BTW compensatiefonds De gemeente Steenwijkerland declareert BTW terug op grond van het BTW compensatiefonds. Landelijk gezi en is hieraan een plafond ingevoerd. Als dit plafond wordt bereikt, worden de hogere uitgaven door het rijk gekort op de algemene uitkering.

Door de 69 mindere economische omstandigheden van de afgelopen jaren is dit plafond niet bereikt, maar komt door de aantrekkende economie wel eerder in beeld. De invloed hiervan is zeer moeilijk te bepalen omdat het een macronorm b etreft waarvan de rapportage van het ministerie van Financiën komt. Ook voor 2019 is sprake van een afname van de ruimt e onder het plafond van het BTW-compensatiefonds. D e ontwikkeling van het gemeentefonds is volgens de septembercirculaire de komende jaren vrij vlak, op een plus van 186 miljoen na in 2019. Verder speelt al jaren de discussie over de vraag o f de btw op kosten voor de exploitatie van begraafp laatsen compensabel is bij het BTW-compensatiefonds. Inmiddels voert hierover een gemeente in ons land een procedure bij de Hoge Raad. Bij de meicirculaire wordt normaliter bekend wat de afrekening over 2019 is. Invoering Vennootschapsbelasting De invoering vergt een flinke investering voor de g emeente door de extra (structurele) werkzaamheden, benodigde inhuur van externe adviseurs en opleidingen van personeel. Inmiddels zijn de aangiften over 2016 en 2017 inged iend. Naar aanleiding van de afgesloten vaststellin gsovereenkomst zijn herziene aangiften 2016 en 2017 ingediend. Inmiddels is een definitieve aanslag over 2016 ontvangen.

De belastingdienst heeft de mogelijkheid geboden om een vaststellingsovereenkomst (VSO) te sluiten ove r de waarde van de grondvoorraad voor de openingsbalans en de daarmee samenhangende toerekenbare rente. Begin 2019 is hie rvoor een verzoek tot vooroverleg ingediend bij de belastingdienst. Eind 2019 is de VSO ondertekend door de gemeente Steenwijkerland. Ontwikkeling Algemene uitkering De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voo r een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Als de rijksoverheid in een jaar minder uitgeeft dan ge raamd, wordt dat onderbesteding of onderuitputting genoemd. Bij de jaarrekening is uitgegaan van de laatste stand van het accres dat is gemeld in de decembercirculaire 2 019. Deze circulaire is gekoppeld aan de najaarsnota van de rijksoverheid met peildatum 1 oktober. Omdat deze circulaire geen officieel bijstelmoment is, heeft dit geen financiële gevolgen. De definitieve afrekening van het accres over 2019 vindt pas plaat s bij de meicirculaire 2020. Verwacht wordt dat deze afrekening niet negatief zal zijn. Verder staat er een nieuwe Financiële Verhoudingswe t aan te komen. De geplande ingangsdatum van 2021 i s inmiddels uitgesteld. De komende maanden wordt er aanvullend onderzoek verricht. Dat moet vooral tot minder fina ncieel nadeel voor het platteland leiden.

Die studies naar een andere opzet van het gemeentefonds maakten dat de voor 2021 geplande herverdeling van het rijksgeld over de gemeenten voor 2 op de 3 gem eenten nadelig uitpakt. Vooral kleine en middelgrot e gemeenten zien hun inkomsten dalen. Voor steden valt de herverdeling juist gunstig uit. Daarom wordt een aanvullend onderzoek verricht. In dit onderzoek moet worden gekeken of er verdeelmode llen kunnen komen die betrouwbaarder zijn en beter uit te leggen. Verder dringt de VNG er op aan dat gemeenten in decemb er worden geïnformeerd over de nieuwe verdeling. Wel wordt opgemerkt dat e en nieuwe verdeling niet genoeg zal zijn om de prob lemen op te lossen. Parallel aan het onderzoek moet daarvoor een oplossing worden gezocht. Rioolheffing De afgelopen jaren bent u meermaals geïnformeerd over procedures tegen de rioolheffing 2013, 2014 en 2015. Vorig jaar heeft de Hoge Raad de beroepen op alle punten ongegrond verklaard. De verordeningen en de opgelegde aanslagen rioolheffing zijn in stand gebleven. Daarmee is dit niet langer een risico voor onze financiële positie. Tegen de aanslagen 2016 tot en met 2019 lopen nog wel bezwaarprocedures. Aangezien deze inhoudelijk gelijk zijn aan de gevoerde procedures voor 2013 tot en met 2015, is het financiële risico naar verwachting beperkt. Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is een grote opga ve voor de organisatie.

Op 1 januari 2022 gaat de w et in en moet onze organisatie er op zijn voorbereid, en ook daarna zal de verdere implementatie van de wet veel inzet vergen. Inmiddels komt de datum van invoering dichterbij en wordt steeds duidelijker wat de omgevingswet van d e organisatie vraagt. In de begroting voor 2020 is dit nader gespecificeerd en de organisatie werkt op dit moment programmatisc h aan de opgave. Voor meer informatie hierover wordt verwezen naar de pro grammabegroting 2020-2023. Via aparte bijeenkomsten en informatienota’s wordt de raad aanvullend geïnformeerd over de invoering van de omgevingswet. Verhoging van de afvalstoffenbelasting De verhoging van de afvalstoffenbelasting heeft con sequenties voor de hoogte van de afvalstoffenheffin g. De verwachting is dat de afvalstoffenbelasting verdubbelt. Ook zullen (ve rwachte) gedragseffecten ontstaan met een indexerin g van de afgesproken verhoging. Deze plannen van de regering zijn onderdeel van het vergroenen van het belastingstelsel. Daarnaast is de egalisatievoorziening reiniging bes chikbaar om financiële tegenvallers op te vangen en daarmee tariefschommelingen zoveel mogelijk te voorkomen.