Jaarrekening 2017.pdf

1 Jaarrekening 2017 1. INLEIDING ............................................................................................ ................................................... .......... 3 1.1 Saldo van de rekening 2017 ..................................................................................................... ................ 3 1.1.1 Beleidsrekening 2017 .................................................. ................................................... .......................... 4 1.1.2 Bedrijfsvoering 2017 (overhead) ..................................................................................................... ........ 4 1.2 Rechtmatigheid ..................................................................................................... .................................... 4 1.3 Voorstel tot bestemming van het resultaat 2017 .................................................................................... 5 1.4 Het overzicht van baten en lasten ..................................................................................................... ...... 7 1.5 De balans ..................................................................................................... .............................................. 8 1.6 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ............................................................................10 2.

TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ..................................................... .. 14 2.1 Steenwijkerl anders voelen zich welkom .................................................. ..............................................14 2.2 Steenwijkerl anders voelen zich thuis ..................................................................................................... 18 2.3 Steenwijkerl anders doen het samen ..................................................................................................... ..25 2.4 Steenwijkerl anders zijn actief ................................................... ................................................... ...........33 2.5 Financiën en bedrijfsvoering ..................................................................................................... .............35 2.6 Grondexploitaties ..................................................................................................... ...............................41 2.7 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, dividend, overhead, beleggingen en onvoorzien ................52 3. TOELICHTING OP DE BALANS ............................................................................. ..................................... 54 3.1 Toelichting op de vaste activa ................................................... ...................................................

...........54 3.2 Toelichting op de vlottende activa ................................................... ................................................... ....58 3.3 Toelichting op de vaste passiva ..................................................................................................... .........61 3.4 Toelichting op de vlottende passiva ..................................................................................................... ..63 3.5 Schatkistbankieren ..................................................................................................... .............................65 3.6 Garanties ..................................................................................................... .............................................66 BIJLAGEN ............................................................................................. ................................................... ................ 68 Bijlage 1: Controleverklaring van de onafhankelijke accountant .........................................................................68 Bijlage 2: Beleidsindicatoren .....................................................................................................

...............................72 Bijlage 3: Verloop reserves en Voorzieningen ..................................................................................................... ....74 Bijlage 4: Mutaties reserves per programma ..................................................................................................... .....75 Bijlage 5: Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan en van reserves ..........................................................77 Bijlage 6: Afgesloten projecten ..................................................................................................... ............................79 Bijlage 7: Restantkredieten: Ten laste van reserves / Geactiveerde investeringen .............................................80 Bijlage 8: Mutaties in de reserves en voorzieningen ...............................................................................................82 Bijlage 9: Bijlage Taakvelden ..................................................................................................... ..............................87 Bijlage 9: SISA, verantwoording specifieke uitkeringen ........................................................................................90

2

1. Inleiding Aan de Raad, Hierbij bieden wij u de jaarrekening 2017 van de gemeente Steenwijkerland aan. Deze jaarrekening presenteert het geheel van alle gemeentelijke activiteiten. Op grond van de gemeentewet (artikel 198) stelt de raad van de gemeente jaarlijks de rekening1 vast in het jaar volgend op het afgesloten dienstjaar. De gemeente Steenwijkerland valt onder repressief2 toezicht. De jaarrekening moet uiterlijk 15 juli 2018 worden aangeboden bij de provincie Overijssel. Bij vaststelling van de rekening in de raadsvergadering van 10 juli 2018 voldoen wij aan deze voorwaarde. 1.1 | Saldo van de rekening 2017 De jaarrekening van de gemeente Steenwijkerland geeft over het jaar 2017 na bestemming en met inachtneming van de consolidatie van de bedrijfsvoering een positief saldo van bijna € 3,7 miljoen, 3,1% van de lasten van de exploitatierekening. In de rekening 2017 is een bijzonder eenmalig voordeel van bijna € 2,2 miljoen verwerkt als winstnemingen van de grondexploitatie. In paragraaf 2.6 is deze bijzondere bate uitgebreid toegelicht.

Met in achtneming van dit voordeel bedraagt het overige resultaat ruim € 1,5 miljoen ( 1,3% van de exploitatierekening ) Tabel 1.1 Concernresultaat Algemene Dienst 2017: bedragen x € 1.000 Primitieve | Actuele | Rekening Saldo van de rekening | Begroting | Begroting | 2017 | Verschil Algemene Dienst Resultaat Algemene Dienst | 130 | - 137 | 3.190 | 3.428 V Bedrijfsvoering Resultaat Overhead (bedrijfsvoering) | 982 waarvan t.g.v. Najaarsnota | - 490 waarvan t.g.v. bedrijfsreserve | - 100 392 V Resultaat bedrijfsvoering | - | - | 492 | 392 V Resultaat | 130 | - 137 | 3.682 | 3.820 V Door het positief rekeningsaldo stijgt de reservepositie (inclusief rekeningresultaat) naar € 55,4 miljoen (2016: € 55,0 miljoen). Deze reservepositie zal op basis van de door de raad beschikbaar gestelde en nog beschikbare kredieten in 2018 afnemen naar bijna € 51,5 miljoen.3 1 De jaarrekening is opgesteld overeenkomstig het voorgeschreven Besluit Begroting en Verantwoording 2004 (BBV 2004) en gebaseerd op de programma’s van de gemeente Steenwijkerland. 2 Onder repressief toezicht wordt verstaan het toezicht achteraf door de provincie. Wordt niet voldaan aan de voorschriften dan zal er sprake zijn van preventief toezicht. 3 Op basis van de ultimo 2017 nog beschikbare en door de raad beschikbaar gestelde kredieten van € 3,940 miljoen, exclusief raadsbesluiten 2018. 3

1.1.1 Beleidsrekening 2017 De financiële resultaten 2017 per programma4 geven het volgende beeld te zien: Tabel 1.2 | Resultaten per programma 2017: bedragen x € 1.000 Actuele | Rekening Resultaat per programma | Begroting | 2017 | Verschil 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | - 2.727 | - 2.378 | 349 V 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | - 21.495 | - 19.280 | 2.214 V 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | - 46.368 | - 46.336 | 32 V 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief | - 1.330 | - 1.088 | 241 V 5. Financiën en bedrijfsvoering | 71.782 | 72.765 | 983 V Resultaat | - 137 | 3.682 | 3.820 V In hoofdstuk 2 wordt per programma een analyse weergegeven. Op 17 april jl. heeft de raad, overeenkomstig de uitgangspunten van de nota budgetbeheer, ingestemd met overheveling van diverse budgetten naar het jaar 2018 (te bestemmen). Deze overheveling maakt onderdeel uit van de rekening 2017. In de analyse per programma is met deze bestemming al rekening gehouden. 1.1.2 Bedrijfsvoering 2017 (overhead) Het bedrijfsresultaat 2017 sluit met een positief saldo van ruim € 392.000. Onderstaand overzicht geeft u inzicht in het resultaat 2017 per afdeling.

Tabel 1.3 Resultaat 2017 per afdeling: bedragen x € 1.000 Prognose | Prognose | Rekening Bedrijfsvoering | voorjaar | najaar | 2017 Directie / Concernstaf | - | 190 | 386 Ondersteuning | - | 350 | 603 Openbare Werken | - | - 50 | 8 Maatschappelijke Ontwikkeling | - | - | 9 Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling | - | - | - 45 Inwoners en Ondernemers | - | - | 20 Afronding | - | - | 1 Resultaat bedrijfsvoering | - | 490 | 982 Ten gunste van de Algemene Dienst ( Najaarsnota) | - | - 490 | - 490 Ten gunste van bedrijfsreserve | - 100 Resultaat bedrijfsvoering | - | - | 392 1.2 | Rechtmatigheid De rechtmatigheid wordt getoetst aan de hand van het door de raad vastgestelde normenkader. Bij een aantal programma’s is sprake van een overschrijding van het budget. Deze overschrijdingen zijn toegelicht en passen binnen het bestaande beleid van de gemeente Steenwijkerland, hetgeen inhoudt dat er geen sprake is van begrotingsonrechtmatigheid. 4 Inclusief grondexploitatie 4

Op 1 januari 2015 zijn taken in het kader van de decentralisaties naar gemeenten overgedragen. Begin 2015 is dit gepaard gegaan met allerlei problemen in de betalingen van de PGB’s door de Sociale verzekeringsbank. Ook over 2017 heeft de SVB een niet goedkeurende verklaring verkregen. Voor onze gemeente heeft dit mogelijk consequenties. Controleverklaringen van de zorginstellingen, SVB en overige partijen werken door in het oordeel van onze controleverklaring. De problematiek in 2015 tot en met 2017, het uitblijven van duidelijke afspraken en de uitloop van declaraties tot en met 15 maart 2018 hebben gevolgen heeft voor de inhoud van onze verklaring. Vanuit de organisatie is op deze ontwikkelingen al geanticipeerd door zelf actief de prestatielevering van de PGB te monitoren. 1.3 | Voorstel tot bestemming van het resultaat 2017 Voorstel tot bestemming van het resultaat 2017: - | Een bedrag van € 102.000 toe te voegen aan de reserve vaste buffer - | Een bedrag van € 200.000 beschikbaar te stellen aan de IGSD voor besteding aan re-integratieactiviteiten - | Een bedrag van afgerond € 3.380.000 toe te voegen aan de algemene reserve vrij besteedbaar 1. Norm vaste Buffer De gemeente Steenwijkerland hanteert een norm van 15% voor het opvangen van risico’s.

Ultimo 2017 bedraagt deze norm op grond van de nota reserves en voorzieningen: bedragen x € 1.000 Norm Algemene reserve vaste buffer | 31-dec-2017 Grondslag normbepaling Algemene uitkering uit gemeentefonds | 42.428 Uitkering deelfonds sociaal domein | 25.045 Opbrengst Onroerende-zaakbelasting | 6.969 Totaal Grondslag normbepaling | 74.442 Afwijking t.o.v. norm Norm 15% | 11.166 Algemene reserve vaste buffer per ultimo 2017 | 11.064 Afwijking t.o.v. norm (lager) | - 102 Ultimo 2017 is de omvang van de reserve € 11,064 miljoen ( € 7,564 miljoen + de toevoeging van € 3,5 miljoen van de Algemene Reserve Grondexploitatie). Op 19 december 2017 heeft de raad de nota Reserves en Voorzieningen vastgesteld. Hierin is een norm vastgesteld van 15% waarbij een bandbreedte van 5% gedurende maximaal 3 jaren is toegestaan. Op grond van de nota reserves en voorzieningen is aanvulling tot de norm niet vereist. Toch wordt voorgesteld om de reserve aan te vullen. Dit omdat in de rekening ook een voordeel van bijna € 2,2 miljoen winstneming op de grondexploitatie is opgenomen, hetgeen gepaard gaat met een hoger risicoprofiel. 2. Participatiebudget 2017 In 2017 is door de gemeente een bedrag van € 80.000 aan btw terug ontvangen. Deze btw heeft betrekking op betaalde btw op re-integratieactiviteiten uitgevoerd door de IGSD in het jaar 2016.

Daarnaast is er een restantbudget over het jaar 2017 voor deze activiteiten ter hoogte van € 120.000. 5

6 Om uitvoering, van de door het rijk gefinancierde r e-integratietrajecten, goed voort te kunnen zetten aan het daarvoor bestemde doel, wordt voorgesteld om ee n bedrag van € 200.000 in 2018 weer beschikbaar te stellen aan de IGSD voor trajecten. 3. Algemene reserve vrij besteedbaar Voorgesteld wordt om het resterende saldo van afgerond € 3.380.000 gunste van de Algemene reserve vrij besteedbaar te brengen. Resumé : Voorstel tot bestemming bedragen x € 1.000 Voorstel resultaatbestemming Rekening 2017 1. Ten gunste van de Reserve vaste Buffer 102 2. Inzet participatiebudget in 2018 200 3. Ten gunste van de Algemene Reserve vrij besteedbaar 3.380 Totaal voorstel resultaatbestemming 3.682 4. Voorziening riolering, baggeren Ultimo 2017 is een bedrag van € 210.000 in de voorz iening riolering gestort of niet uitgegeven. Dit he eft betrekking op een twee projecten die vanwege het ve rbreed gemeentelijk rioleringsplan worden bekostigd uit de rioolrechten. Deze projecten zijn: • Baggeren Moespotvaart € 186.000 • Uitgesteld onderhoud waterwegen € 24.000 Ondanks het feit dat de nieuwe notitie riolering va n de commissie BBV de mogelijkheid biedt om financiële voordelen ten gunste van het resultaat t e brengen is dit niet gebeurd Dit komt omdat wij vasthouden aan het principe dat de door de burger opgebrachte middelen besteed dienen te worden voor dit doel.

Wij stellen dan ook voor om de niet beste de projecten in 2018 uit te voeren en een bedrag va n € 210.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering. 5. Geluidssanering Steenwijkerland De geluidssanering betreft het aanbrengen van een g eluidsscherm aan de zuidzijde van het spoor, globaal vanaf de spoorovergang Eesveenseweg tot aan de spoorovergang Kallenkoterallee. Het project geluidssanering Steenwijkerland is in 2 017 een nieuwe fase ingegaan. De voorbereiding is afgerond en door Prorail is een aanbestedingsproced ure gestart om in 2018 tot uitvoering over te kunne n gaan. De gemeente Steenwijkerland is in dit project tussenpersoon, geen rechtstreekse opdrachtgever. D e subsidie is door het ministerie wel aan de gemeente toegekend en uitgekeerd. Deze wordt vervolgens doorbetaald aan Prorail. Het totaal bedrag aan engineeringskosten en uitvoer ingskosten bedraagt ultimo 2017 respectievelijk € 346.658 en € 1.594.000 exclusief BTW. Voorgesteld w ordt om een bedrag van € 1.940.658 beschikbaar te stellen en een subsidie te begroten van eveneens € 1.940.658.

1.4 | Het overzicht van baten en lasten bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten | Primitieve | Actuele | Rekening | Verschil Begroting | Begroting | 2017 Saldo van baten en lasten Lasten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | - 2.759 | - 3.504 | - 3.419 | 85 V 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | - 28.732 | - 34.703 | - 32.671 | 2.032 V 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | - 60.958 | - 64.660 | - 64.741 | - 80 N 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief | - 1.745 | - 3.247 | - 2.206 | 1.041 V 5. Financiën en bedrijfsvoering | - 14.961 | - 17.652 | - 16.609 | 1.043 V Totaal Lasten | - 109.156 | - 123.766 | - 119.646 | 4.121 V Baten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | 600 | 639 | 903 | 264 V 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | 8.428 | 8.418 | 11.581 | 3.163 V 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | 13.991 | 14.675 | 15.793 | 1.118 V 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief | 84 | 982 | 833 | - 149 N 5.

Financiën en bedrijfsvoering | 88.074 | 90.399 | 90.927 | 528 V Totaal Baten | 111.177 | 115.113 | 120.037 | 4.924 V Saldo van baten en lasten | 2.021 | - 8.653 | 391 | 9.044 V Mutatie reserves Toevoegingen | - 2.945 | - 14.416 | - 14.722 | - 307 N Onttrekkingen | 1.055 | 22.932 | 18.013 | - 4.918 N Mutatie reserves | - 1.890 | 8.516 | 3.291 | - 5.225 N Resultaat | 130 | - 137 | 3.682 | 3.820 V Af: incidentele baten en lasten | 65 | 1.048 | 3.914 | 2.867 V Materieel resultaat | 66 | - 1.185 | - 232 | 953 V 7

1.5 | De balans bedragen x € 1.000 Activa | 31-dec-2016 | 31-dec-2017 Vaste Activa Immateriële vaste activa | - | - Kosten van onderzoek en ontwikkeling | - | - Materiële vaste activa | 91.341 | 93.359 Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut | 192 | 2.895 Investeringen met economisch nut | 57.477 | 56.060 Investeringen met econ.nut waarvoor een heffing kan worden geheven | 33.090 | 33.836 Investeringen met economisch nut in erfpacht uitgegeven | 581 | 569 Financiële vaste activa | 17.658 | 16.546 Kapitaalverstrekking aan deelnemingen | 1.246 | 1.246 Kapitaalverstrekking aan gemeenschappelijke regelingen Leningen aan deelnemingen | 3.011 | 2.777 Leningen aan openbare lichamen | 225 | 150 Leningen aan woningbouwcorporaties | 10.534 | 9.724 Overige langlopende leningen | 2.642 | 2.648 Totaal vaste activa | 108.998 | 109.906 Vlottende Activa Voorraden | 20.742 | 22.163 Onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie | 20.742 | 22.163 Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar | 10.334 | 9.218 Vorderingen op openbare lichamen | 6.660 | 6.085 Overige vorderingen | 3.674 | 3.133 Liquide middelen | 60 | 58 Kas- en banksaldi | 60 | 58 Overlopende activa | 3.240 | 2.773 Nog te ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel | 314 | 101 Nog te ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec.

bestedingsdoel | 804 | 459 Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen | 2.122 | 2.213 Totaal vlottende activa | 34.377 | 34.213 Totaal Activa | 143.375 | 144.119 Recht verliescompensatie Vpb | - | - Overige niet uit de balans blijkende rechten | 4.130 | 3.906 8

bedragen x € 1.000 Passiva | 31-dec-2016 | 31-dec-2017 Vaste passiva Eigen Vermogen | 55.032 | 55.423 Algemene reserves | 28.495 | 34.123 Bestemmingsreserves | 22.495 | 17.618 Resultaat boekjaar | 4.042 | 3.682 Voorzieningen | 6.633 | 7.516 Voorzieningen | 6.633 | 7.516 Vaste Schuld met een rentetypische looptijd > 1 jaar | 66.498 | 61.748 Onderhandse leningen van binnenl. banken en overige fin. instellingen | 66.432 | 61.682 Waarborgsommen | 65 | 66 Totaal vaste passiva | 128.163 | 124.688 Vlottende Passiva Netto vlottende schuld met een rentetypische looptijd < 1 jaar | 10.270 | 13.236 Overige kasgeldleningen | 2.500 | 4.500 Banksaldi | 736 | 1.333 Overige schulden | 7.034 | 7.402 Overlopende passiva | 4.942 | 6.195 Ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel | 1.142 | 1.918 Ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec. bestedingsdoel | 425 | 362 Nog te betalen bedragen | 3.162 | 3.875 Overige vooruitontvangen bedragen | 212 | 40 Totaal vlottende passiva | 15.212 | 19.431 Totaal Passiva | 143.375 | 144.119 Gewaarborgde leningen | 206.980 | 201.214 9

10 1.6 Grondslagen voor waardering en resultaatbepali ng 1.6.1 Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van d e voorschriften die het Besluit Begroting en Verantwoording ( BBV) provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepali ng van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende b alanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op balansdatu m zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsj aar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn. Dividendop brengsten van deelnemingen worden als bate genomen op het moment waarop het dividend betaalbaa r gesteld wordt, tenzij garantstellingen zijn afgegeven. Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening getroffen of op andere wijze een verpli chting opgenomen. De referentieperiode is dezelfde als die van de meerjarenraming; te weten vier jaar.

Indien sprake is van (eenmalige) schokeffecten (reorganisaties) dient wel een verplichting gevormd te worden. 1.6.2 Balans Vaste activa Artikel 59 BBV schrijft voor dat alle investeringen moeten worden geactiveerd. Kunstvoorwerpen met een cultuurhistorische waarde zijn hiervan uitgesloten. Tot en met 2016 was het toegestaan om investeringen met maatschappelijk nut ten laste van reserves te brengen en dus niet te activeren. Met ingang van 2017 is dit niet meer mogelijk.. Immateriële vaste activa De immateriële vaste activa worden overeenkomstig d e nota ‘Afschrijvingsbeleid en waarderings- grondslagen gemeente Steenwijkerland’ niet geactive erd. Met ingang van 2016 worden bijdragen aan activa van derden onder de immateriële vaste activa geadministreerd. Materiële vaste activa met economisch nut. De in erfpacht uitgegeven percelen zijn gewaardeerd tegen de eerste uitgifteprijs (i.c. de waarde die bij eerste uitgifte als basis voor de canonberekening in aanmerking is genomen). De overige investeringen met economisch nut zijn ge waardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Specifieke investeringsbijdrag en van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht; in die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven op basis van de verwachte gebruiksduur.

Op grondbezit met ec onomisch nut (buiten de openbare ruimte) wordt niet afgeschreven. Bij de waardering wordt in voork omende gevallen rekening gehouden met een

11 bijzondere vermindering van de waarde, indien deze naar verwachting duurzaam is. In het rekeningjaar heeft een dergelijke vermindering overigens niet plaatsgevonden. Volledigheidshalve vermelden wij dat op investering en die vóór 2004 gedaan zijn, in het desbetreffende verslagjaar, soms extra is afgeschreven zonder econ omische noodzaak (ter verlichting van toekomstige lasten). Ook zijn in voorkomende gevallen reserves op dergelijke investeringen afgeboekt. Op grond van artikel 65 van het BBV wordt bij de wa ardering van de vaste activa rekening gehouden met een vermindering van hun waarde, indien deze vermindering naar verwachting duurzaam is. Op de waarde van activa met economisch nut mogen vanaf 1-1-2004 reserves niet meer in mindering worden gebracht. Investeringssubsidies en andere bijdragen van derden mogen wel in minder ing worden gebracht. Compensabele BTW wordt niet geactiveerd . Materiële vaste activa met maatschappelijk nut Met ingang van 2017 zijn de voorschriften voor investeringen met maatschappelijk nut ( wegen, bruggen) aangepast. Tot en met 2016 was het toegestaan deze investeringen ten laste van een reserve te brengen ter voorkoming van toekomstige lasten. Vanaf 2017 moete n investeringen met maatschappelijk nut evenals investeringen met economisch nut geactiveerd te worden.

Het college van burgemeester en wethouders heeft de ‘Nota afschrijvingsbeleid en waarderingsgrond- slagen gemeente Steenwijkerland 2009 5‘ vastgesteld. De gehanteerde afschrijvingstermijne n zijn overeenkomstig deze nota, tenzij het college van B& W met instemming van de gemeenteraad bewust is afgeweken van de afschrijvingstabel. Hoofdlijnen afschrijvingstermijnen Termijn ● Grond en sloopwerken 30 jaar ● Kabels en leidingen 30 jaar ● Rioleringen 60 jaar ● Speelvoorzieningen 10 jaar ● Waterwerken, Binnenhavens, Wegen verhard , Openbare verlichBng, 30 jaar Monumenten, Begraafplaatsen ● Gebouwen ( opstallen)/ Onderwijshuisvesting 40-60 jaar ● Gronden 0 jaar ● Wegen open verharding, Openbaar Groen, Parkeerterreinen, 20 jaar Toplaag sportterreinen ● Onderlaag sporDerreinen 40 jaar In 2018 wordt de raad van de gemeente Steenwijkerla nd een nieuwe Financiële verordening ter vaststelling aangeboden. In deze verordening wordt in een bijlage de te hanteren afschrijvingstermijne n vanaf 2018 opgenomen. Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regel ingen en leningen u/g zijn opgenomen tegen nominale waarde. Zo nodig is een voorziening voor v erwachte oninbaarheid in mindering gebracht.

Participaties in het aandelenkapitaal van NV’s en B V’s (‘kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen’ in d e zin van het BBV) zijn gewaardeerd tegen de verkrijg ingsprijs van de aandelen. Indien de waarde van de 5 Op 14 april 2009 heeft het college van B&W de nota Afschrijvingsbeleid en waarderingsgrondslagen aangepast. De inwerkingtreding is 1 januari 2010.

12 aandelen onverhoopt structureel mocht dalen tot ond er de verkrijgingsprijs vindt afwaardering plaats. Tot dusver is een dergelijke afwaardering niet noodzakelijk gebleken. Vlottende activa Voorraden Toekomstige aankopen voor bouwgrondontwikkeling zul len in eerste instantie onder de materiële vaste activa (MVA) worden opgenomen. Nadat de raad een be sluit heeft genomen om de gronden in exploitatie te nemen worden deze onder de voorraden in de balans gepresenteerd. De als ‘onderhanden werken’ (bouwgrond in exploitat ie, BIE) opgenomen bouwgronden in exploitatie zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs dan w el de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de kosten die rechtstreeks aan de vervaardigi ng kunnen worden toegerekend (zoals grondaan- kopen en kosten van bouw- en woonrijpmaken). Ook de rentekosten en de administratie- en beheers- kosten minus de verkregen verkoopopbrengsten vallen hieronder. Winsten uit de grondexploitatie worden slechts geno men indien en voor zover die met voldoende mate van betrouwbaarheid als gerealiseerd aangemerkt kun nen worden. Deze winst werd tot en met 2016 berekend met in achtneming van de kaders van de doo r de raad op 8 december 2015 vastgestelde nota grond -en ontwikkelbeleid.

Door een verplicht voorg eschreven wijziging in de verantwoordings- voorschriften moet met ingang van 2017 de POC ( Pe rcentage of Completion ) methode worden toegepast. Deze methode houdt in dat naar gelang de voortgang van een complex zowel in de kosten als de opbrengsten, eindresultaten in een veel eerder stadium als resultaat verwerkt moet worden. Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale wa arde. Voor verwachte oninbaarheid is een voorziening in mindering gebracht. De voorziening is bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Dividenduitkeringen van deelnemingen worden opgenomen in het jaar dat de deelneming een besluit tot dividenduitkering neemt. Toelichting onzekerheid eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huish ouding of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO ee n bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatievoorziening van het CAK naar de g emeente is om privacyredenen beperkt. Hierdoor kan de gemeente niet de juistheid en volledigheid o p persoonsniveau en op totaalniveau van de eigen bijdragen vaststellen.

In de kadernota rechtmatighe id 2016 van de commissie BBV geeft deze commissie aan dat de wetgever in feite bepaald heeft dat de v erantwoordelijkheid voor de juistheid en volledighe id van de eigen bijdrage geen gemeentelijke verantwoor delijkheid is. Dit betekent dat de gemeente geen zekerheid omtrent de omvang en de hoogte van de eig en bijdrage kan krijgen. In de jaarrekening is dus sprake van een onzekerheid ten aanzien van deze eigen bijdrage, ook al ligt de oorzaak hiervan niet bij de gemeente. Liquide middelen en overlopende posten. Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

13 Vaste passiva Reserves De reserves worden tegen nominale waarde opgenomen Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale be drag van de betrokken verplichting c.q. het voorzienbare verlies. Onder de voorzieningen zijn o ok opgenomen de voorziening riolering en afvalverwijdering omdat dit door derden verkregen m iddelen zijn. De waardering van de voorziening pensioenverplichtingen en pensioenbetalingen van vo ormalige bestuurders is gebaseerd op de meest recente overlevingstabel van het Actuarieel Genoots chap 2016 en rentetermijnstructuur (RTS) van 1 december 2017. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer Vaste schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde verminderd met gedane aflossingen. De vaste schulden hebben een rentetypische looptijd van één jaar of langer. Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vennootschapsbelasting Door de onzekerheid over de definitieve financiële balanspositie en de definitieve afspraak met de belastingdienst bestaat er ten aanzien van de schul dpositie nog een onzekerheid. In de rekening is gee n bedrag als schuld opgenomen. Borg- en garantstellingen Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zi jn, is buiten telling het totaalbedrag van de geborgde schuldrestanten per einde boekjaar opgenom en.

Overigens is in de toelichting op de balans nadere informatie opgenomen. Gebeurtenissen na balansdatum De gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018 hebbe n geleid tot een andere samenstelling van het college van B&W. De hieruit voortvloeiende wachtgeldverplichtingen bedragen € 472.000.

2. Toelichting op het overzicht van baten en lasten De presentatie van de rekening geschiedt overeenkomstig de aan ons opgelegde voorschriften, het zogenaamde Besluit Begroting en Verantwoording 2004 en is per programma opgebouwd. In de toelichtingen zijn alle afwijkingen van minimaal € 20.000 of 10% van het taakveld vermeld. Met ingang van 2017 zijn de BBV voorschriften aangepast en zijn de begroting en de rekening opgebouwd uit taakvelden. Tot en met 2016 waren de begroting en rekening nog gebaseerd op producten. In de rekening hebben wij voor de herkenning, indien nodig, de omschrijving van de producten nogmaals weergegeven. 2.1 | Steenwijkerlanders voelen zich welkom De lasten en baten van het programma Steenwijkerlanders voelen zich welkom: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - | Primitieve | Actuele | Rekening | Verschil 1.

Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom | Begroting | Begroting | 2017 Saldo van baten en lasten Lasten | - 2.759 | - 3.504 | - 3.419 | 85 V Baten | 600 | 639 | 903 | 264 V Saldo van baten en lasten | - 2.159 | - 2.864 | - 2.516 | 349 V Mutatie reserves Onttrekkingen | - | 138 | 138 | - Mutatie reserves | - | 138 | 138 | - Resultaat | - 2.159 | - 2.727 | - 2.378 | 349 V Af: Incidentele baten en lasten | - | - 237 | - 197 | 40 V Materieel resultaat | - | 237 | 197 | - 40 N De belangrijkste verschillen tussen de realisatie na bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen | Verschil Bestuur | 143 V Burgerzaken | 188 V Overige kleine afwijkingen | 18 V Totaal afwijkingen | 349 V Bestuur Dit taakveld bestaat uit de voormalige producten raad en commissies, burgemeester en wethouders, representatie, bestuurlijke samenwerking, bestuursondersteuning raad en rekenkamer. 14

15 Het financiële voordeel in de rekening omvat € 143.000 en bestaat uit 6 onderdelen: 1. Pensioenoverdracht bestuurders Begin december 2017 zijn wij geïnformeerd over de o mvang van de voorziening pensioenoverdracht. Voor de berekeningen van de omvang van de voorzieni ng wordt gebruik gemaakt van de rentetermijnstructuur voor pensioenfondsen op 30 no vember 2017. Dit is een set van rentes die afhankelijk zijn van de looptijd die wordt gepublic eerd door de DNB en de meest recente overlevingstabel (AG 2016) van het Actuarieel Genootschap. Op grond van de APPA-regeling hebben bestuurders de mogelijkheid om pensioenverplichtingen over te brengen naar een ander pensioenfonds. Doen ze dit n iet dan betaalt de gemeente het pensioen. Indien wel wordt overgestapt naar een ander pensioenfonds, dan is een afkoopsom verschuldigd. Deze afkoopsom wordt berekend op basis van de meest rece nte overlevingstabel (AG 2016) van het Actuarieel Genootschap en de stand van bovenvermelde rekenrent e. Aangevuld met wijzigingen in de samenstelling van de leden van het college van B&W kan een bedrag van € 41.000 vrijvallen ten gunste van de rekening. 2. Voorziening wachtgeld voormalige bestuurders De lasten van wachtgeldverplichtingen moeten voor d e gehele resterende periode in een voorziening gestort worden. Bij de Najaarsnota was een omvang v an € 352.000 voorlopig berekend.

De exacte berekening ultimo 2017 komt uit op een bedrag van € 334.000, € 18.000 lager dan voorheen was voorzien. Dit wordt veroorzaakt door een korting op de wachtgeldverplichtingen door neveninkomsten. 3. Betaling pensioenen voormalige bestuurders Voor pensioenbetalingen ontstaan na 1 januari 2015 geldt hetzelfde regime als bij pensioenoverdracht. In 2015 zijn hiervoor de BBV 6 voorschriften aangepast. Ook hierbij wordt gebruik gemaakt van een extern opgemaakte berekening die is gebaseerd op de meest recente overlevingstabel van het Actuarieel Genootschap en de stand van bovenvermelde rekenrent e. De bijstelling van deze voorziening in de Najaarsnota en bovenvermelde ontwikkelingen leiden tot een lagere voorziening. Het voordeel voor de rekening bedraagt € 11.000. 4. Fractievergoedingen Op het budget van fractievergoedingen is een bedrag van € 12.000 niet tot besteding gekomen. 5. Bestuursondersteuning gemeenteraad en Rekenkamer De gemeente Steenwijkerland verzorgt het secretaria at van de regionale rekenkamer. De gemeenten Meppel, Westerveld en Staphorst hebben een financiële bijdrage van € 35.000 betaald. 6. Overig In 2017 zijn de vergoedingen voor PC gebruik van ra ad- en commissieleden grotendeels niet uitgekeerd, omdat deze maximaal 3 jaren van toepassing is en in 2014 t/m 2016 zijn voldaan. Het voordeel bedraagt € 11.000.

De uitgaven voor internationale samenwerk ing vallen eveneens € 11.000 mee. Dit betreft lager e kosten voor Talent for Governance. Dit is een progr amma van de VNG, waarin getalenteerde buitenlandse ambtenaren de gelegenheid krijgen om k ennis op te doen over het lokale bestuur in Nederland. Dat gebeurt in de vorm van een theoretis ch deel van 2 weken in Den Haag en een praktisch 6 Besluit Begroting en Verantwoording

deel waarin ze 1 week stage lopen in een Nederlandse gemeente. Steenwijkerland en Meppel verzorgen deze stageweek al een aantal jaren gezamenlijk Andere klein afwijkingen omvatten een bedrag van € 3.000, waardoor het totale voordeel voor de rekening 2017 neerkomt op een bedrag van afgerond € 143.000. Wet Normering Topinkomens ( WNT) Per 1 januari 2013 is de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke- en semipublieke sector (WNT) ingegaan. Deze verantwoording is opgesteld op basis van de volgende op de gemeente Steenwijkerland van toepassing zijnde regelgeving: het algemene WNT maximum. Het bezoldigingsmaximum in 2017 voor de gemeente Steenwijkerland is € 181.000. Het weergegeven individuele WNT-maximum is berekend naar rato van de omvang (en voor topfunctionarissen tevens de duur) van het dienstverband, waarbij voor de berekening de omvang van het dienstverband nooit groter kan zijn dan 1,0 fte. Bezoldiging topfunctionarissen bedragen x € 1 Bezoldiging topfunctionarissen | S.S. Weistra | D. Cazemier | A.

Ten Hoff Gegevens 2017 Functie(s) | Secretaris | wnd Secretaris | Griffier Duur dienstverband in 2017 | 1/1 - 31/12 | 13/9 - 31/12 | 1/1 - 31/12 Omvang dienstverband 2017 (in fte) | 0,8 | 1,0 | 1,0 Gewezen topfunctionaris? | nee | nee | nee (Fictieve) dienstbetrekking? | ja | ja | ja Bezoldiging 2017 Beloning en Belastbare kostenvergoeding | 101.409 | 30.037 | 93.924 Beloningen betaalbaar op termijn | 16.765 | 4.188 | 14.065 Totaal bezoldiging 2017 | 118.174 | 34.225 | 107.989 Individuele WNT - maximum 2017 | 144.800 | 54.547 | 181.000 Motivering indien overschrijding | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. Gegevens 2016 Duur dienstverband in 2016 | 1/1 - 31/12 | - | 1/1 - 31/12 Omvang dienstverband 2016 (in fte) | 0,8 | - | 1,0 Bezoldiging 2016 Beloning | 97.155 | - | 88.118 Belastbare onkostenvergoedingen | 471 | - | 411 Beloningen betaalbaar op termijn | 14.710 | - | 11.921 Totaal bezoldiging 2016 | 112.336 | - | 100.450 Individueel WNT-maximum 2016 | 143.200 | - | 179.000 Motivering indien overschrijding | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. De beloning is inclusief werkgeverspremies. Overige rapportageverplichtingen op grond van de WNT Naast de hierboven vermelde topfunctionarissen zijn er geen overige functionarissen met dienst- betrekking die in 2017 een bezoldiging boven het individuele WNT-maximum hebben ontvangen.

Er zijn in 2017 geen ontslaguitkeringen betaald aan overige functionarissen die op grond van de WNT dienen te worden vermeld, of die in eerdere jaren op grond van de WOPT of de WNT vermeld zijn of hadden moeten worden. 16

17 Burgerzaken Op het budget voor het kadaster resteert een bedrag van € 55.000. Dit wordt veroorzaakt doordat het geld dat vorig jaar is overgeheveld naar 2017 slechts gedeeltelijk noodzakelijk is geweest en door lagere kosten voor cartering en signalering. De baten voor de persoonsdocumenten hebben een overschot van € 89.000. De inkomsten voor zowel reisdocumenten al s rijbewijzen zijn hoger uitgevallen dan begroot. Per saldo is voor de inkomsten en uitgaven van de b urgerlijke stand een nadeel ontstaan van € 7.000. P er saldo is voor de inkomsten en uitgaven van het GBA een nadeel ontstaan van € 18.000 Het budget voor de verkiezingen kent een nadeel van € 9.000. Daarna ast zijn er nog kleinere voordelen voor € 7.000 waarmee het totale resultaat van het taakveld op € 117.000 uitkomt. In 2017 was een eenmalig budget van € 55.000 en een investering van € 80.000 (met een afschrijvingstermijn van 5 jaar ) beschikbaar voor het actualiseren van het systeem voor burgerzaken.. Het rijk heeft besloten om de modernisering persoon sregistratie stop te zetten. Dit heeft uiteindelijk geleid tot de keuze van Steenwijkerland om geen inv esteringen te doen in het burgerzakenpakket die hiervoor noodzakelijk waren. Als gevolg van bovenvermelde ontwikkeling valt het eenmalige budget en de kapitaallasten van in totaliteit € 71.000 vrij ten gunste van het resultaat.

Het totale voordeel komt hierdoor op € 188.000. Overheveling van budgetten 2017 Ultimo 2017 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2018 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 24 april 2018 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2017. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Geen bestemde budgetten Afronding - Totaal bestemde budgetten - In de analyse van de taakvelden is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Investeringen met een dekking uit reserves die op g rond van de regelgeving via de exploitatie worden verantwoord. (selectie nieuwe burgemeester ) o Vrijval van de voorziening pensioenopbouw, te betal en pensioen en wachtgeld (voormalig) bestuurders

2.2 | Steenwijkerlanders voelen zich thuis De lasten en baten van het programma Steenwijkerlanders voelen zich thuis: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - | Primitieve | Actuele | Rekening | Verschil 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis | Begroting | Begroting | 2017 Saldo van baten en lasten Lasten | - 28.732 | - 34.703 | - 32.671 | 2.032 V Baten | 8.428 | 8.418 | 11.581 | 3.163 V Saldo van baten en lasten | - 20.304 | - 26.286 | - 21.090 | 5.195 V Mutatie reserves Toevoegingen | - 434 | - 110 | - 709 | - 599 N Onttrekkingen | - 752 | 4.901 | 2.519 | - 2.382 N Mutatie reserves | - 1.186 | 4.791 | 1.810 | - 2.981 N Resultaat | - 21.491 | - 21.495 | - 19.280 | 2.214 V Af: Incidentele baten en lasten | 1.417 | 3.464 | 2.322 | - 1.142 N Materieel resultaat | - 22.907 | - 24.958 | - 21.602 | 3.356 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie na bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen | Verschil Beheer overige gebouwen en gronden | - 200 N Verkeer en vervoer | 135 V Parkeren | - 25 N Openbaar groen | 42 V Samenkracht en burgerparticipatie | 35 V Afval (afvalverwijdering) | 22 V Riolen en rioolgemalen | - 155 N Milieubeheer | 186 V Grondexploitatie: Niet bedrijventerreinen | 2.346 V Fysieke bedrijfsinfrastructuur: Grondexploitatie bedrijventerreinen | - 192 N Overige kleine

afwijkingen | 20 V Totaal afwijkingen | 2.214 V Beheer overige gebouwen en gronden In 2010 heeft de raad een voorziening Maatschappelijk Vastgoed ingesteld. Op basis van een 10 jarige prognose worden alle onderhoudslasten van opgenomen panden begroot. Elk jaar bij de vaststelling van de rekening wordt de omvang van deze voorziening jaarlijks berekend op basis van de uitgaven van het lopende dienstjaar en de actualisatie van het meerjarig onderhoudsplan. Binnen het taakveld beheer overige gebouwen en gronden ontstaat een nadeel op de voorziening maatschappelijk vastgoed van € 200.000. Bij de doorkijk voor de komende 10 jaar zijn we er op gestuit dat de voorziening richting de 0 gaat. Aangezien een voorziening niet negatief mag staan is verder gekeken hoe de voorziening zich in de periode daarna gaat ontwikkelen. Als de periode wordt verlengd tot 15 jaar ontwikkelt de voorziening zich negatief. Om dit te voorkomen is het verstandig hier reeds nu op in te 18

19 spelen. Dit betekent dat een extra storting van € 2 00.000 in de voorziening noodzakelijk is. Bij de opstelling van de cijfers voor de voorziening is ui tgegaan van een aanbestedingsvoordeel van 4% op de uitgaven. Op basis van de ervaringen uit het verled en en de verwachtingen voor de komende periode wordt dit percentage realistisch geacht. Verkeer en vervoer Binnen het taakveld verkeer en vervoer is in totaal een voordeel ontstaan van € 135.000. Dit resultaat is als volgt ontstaan: er is een nadeel binnen het ond erhoudsbudget wegen van € 54.000 door meer onderhoud van onverharde wegen, uitgevoerde werkzaa mheden herinrichting Heetveld (deze kosten waren niet voorzien), voetpad Cornelisgracht, herst el voetpad Willemsoord tgv slootonderhoud en overige onverwachte werkzaamheden. Binnen gladheid is een nadeel ontstaan van € 64.000 door hoge kosten inhuur externe partijen voor de NS brug in S teenwijk en 2 fietspaden, hogere kosten door regionale samenwerking m.b.t. routeoptimalisatie bi nnen het samenwerkingsverband gladheidsbestrijding Overijssel, toename inkoop hoe veelheid zout. Het aantal strooiacties was met 32 keer meer ten opzichte van de vorige winterperiode. Een relatief groot aantal strooiacties waren het gevolg van zoutverdunning- en afspoeling, waardoor vaker gestrooid moest worden om het zoutniveau op verhardingen op orde te houden.

Voordelen zijn er binnen de volgende budgetten: het wegengehandicaptenbudget sluit met een voordeel van € 36.000 omdat er minder aanvragen zijn geweest voor aanpassingen. Op de kapitaallasten op investeringen op het gebied van wegen is een voorde el ontstaan van € 63.000 doordat een aantal investeringen in wegen niet geheel in 2017 is gerealiseerd. Binnen het budget voor openbare verlichting is een totaal voordeel ontstaan van € 73.000 waarvan € 34.000 is gerelateerd aan het onderhoudsbudget door een gunstige aanbesteding en minder storingen en € 39.000 aan lagere energielasten. Het energiebudget is bepaald aan de hand van de gemidde lden van de afgelopen 4 jaar. Ten opzichte van dit gemiddelde is het verbruik en hiermee de kosten voor opslag duurzame energie en energiebelasting lager uitgevallen. Binnen het budget voor oeververbindin gen is er een overschot van € 65.000 door een voordeel op de onderhoudslasten van € 30.000 en een voordeel van € 35.000 op de kapitaallasten doordat een aantal investeringen in oeververbindingen in 20 17 niet geheel is gerealiseerd. Daarnaast zijn er n og diverse andere kleinere voordelen voor een totaal bedrag van € 16.000. Parkeren Het taakveld parkeren sluit met een tekort van € 25 .000.

Dit komt voor € 15.000 door hogere beheer en onderhoudskosten voor de parkeergarage dan begroot, € 6.000 door de OZB op de parkeergarage en € 4.000 door hogere kosten voor parkeercontrole. Openbaar groen en openluchtrecreatie Het taakveld openbaar groen en openluchtrecreatie s luit met een overschot van € 42.000. Dit voordeel wordt veroorzaakt door een plus van € 20.000 op het reguliere onderhoudsbudget voor groen, € 25.000 door een plus op het onderhoudsbudget voor onderhou d groen contract NWG en € 6.000 door een plus op het onderhoudsbudget voor groen nabij begraafpla atsen. Daarnaast zit er een min van € 3.000 op de kosten voor extensief maaien gras en € 6.000 op het onderhoudsbudget voor speelvoorzieningen. Samenkracht en burgerparticipatie Binnen het taakveld samenkracht en burgerparticipat ie is een voordeel ontstaan van € 35.000 door een voordeel op het budget wat was bestemd voor de werkplaats.

20 Riolen en rioolgemalen De baten en lasten van riolen en rioolgemalen en de rioolheffingen zijn in twee programma’s opgenomen. De lasten komen tot uitdrukking in dit programma, t erwijl de opbrengsten in het programma Financiën en bedrijfsvoering worden toegelicht. Het exploitatieresultaat riolering valt uiteen in t wee onderdelen, te weten het resultaat op de investeringen (kapitaallasten) en de overige exploitatiebudgetten. Het resultaat op de kapitaallasten bedraagt positie f € 169.000 en is toegevoegd aan de voorziening rioleringsinvesteringen. Het overige exploitatieresultaat bedraagt € 256.000 positief. Aan belastinginkomsten is € 155.000 meer binnen gekomen dan begroot. Dit wordt toegelicht in het programma Financiën en Bedrijfsvoering. Dit voordeel wordt met name veroorzaakt door de grootve rbruikers. Deels is dit incidenteel en deels ook structureel. Met name een grote inkomst van 1 groot verbruiker over 2015 en 2016 zorgt voor een groot deel van de verklaring. Aan de uitgavenkant zit een voordeel van € 101.000. De budgetten voor riolerin g algemeen (€ 47.000), strategische planvorming (€ 28 .000) en onderzoek (€ 41.000) sluiten met een overschot. Per saldo positief € 116.000. Het voorde el bij riolering algemeen zit met name in de lagere vergoeding voor het zandfilter aan het waterschap e n lagere kosten voor de waterregisseur en regulier wateroverleg.

Het voordeel bij onderzoek zit in lag ere kosten voor reinigen en inspectie en lagere kos ten voor berekeningen. Het voordeel bij strategische pl anvorming zit met name in het opstellen van het operationeel programma van riolering wat dit jaar z elf is gedaan en niet is uitbesteed. Aan energielas ten en onderhoudslasten zijn de uitgaven € 15.000 hoger dan begroot. Naast bovengenoemde exploitatie komt het onderdeel water ten laste van de voorziening riolering (exploitatie). Hierop is een voordeel ontstaan van € 279.000. Op het onderhoudsbudget voor waterwegen zit een voordeel van € 24.000 (op een totaal budget van ruim € 4 ton). Dit betreft uitgestelde onderhoudswerkzaamheden. Deze uitgaven vinden in 20 18 nog plaats en worden dus in 2018 aan de voorziening onttrokken. Op het budget voor baggeren waterwegen zit een voordeel van € 50.000 door een voordeel bij het baggeren van de Oostermeenthe door een betere kwaliteit van het bagger wat het goedkoper maakte om het af te voeren. Daarnaast wordt een voordeel van € 186.000 veroorza akt doordat het project baggeren van de Moespotvaart nog niet is uitgevoerd. Ook deze uitga ven vinden in 2018 plaats en waardoor deze uitgaven in 2018 aan de voorziening zullen worden onttrokken.

Teneinde bovengenoemde projecten voort te kunnen ze tten in 2018 wordt voorgesteld om een bedrag van € 210.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering (exploitatie). Het project baggeren in Blokzijl is met een voordee l van € 10.000 afgesloten en er is een voordeel van € 9.000 op het budget voor maaien schouwsloten gerealiseerd.

Het resultaat 2017 riolering en rioolrechten: bedragen x € 1.000 Mutaties Voorziening Riolering ( Investeringen en Exploitatie ) | Verschil Dotaties Dotatie voorziening Riolering investeringen Kapitaallasten investeringen | 169 V Dotatie conform begroting | 480 V Afronding Dotatie voorziening Riolering investeringen | 649 V Dotatie voorziening Riolering exploitatie Vaarwegen / baggeren / schouw | 279 V Hogere belastinginkomsten | 155 V Onderhoudslasten en planvorming | - 7 N Planvorming | 28 V Onderzoek | 41 V Energie | - 8 N Algemeen | 47 V Dotatie voorziening Riolering exploitatie | 535 V Totaal dotaties | 1.184 V Onttrekkingen Onttrekking voorziening Riolering exploitatie Baggeren, schouwsloten en vaarwegen | - 337 N Onttrekking voorziening Riolering exploitatie | - 337 N Onttrekking voorziening Riolering investeringen Onttrekking conform begroting Onttrekking voorziening Riolering investeringen | - Totaal Onttrekkingen | - 337 N Totaal mutatie voorzieningen riolering | 847 V Voor een volledig beeld geven wij de ontwikkelingen van de voorzieningen weer: bedragen x € 1.000 Voorziening riolering | Saldo | Stortin- | Onttrek- | Aanwen- | Saldo 31-12-2016 | gen | kingen | dingen | 31-12-2017 016 Voorziening riolering (investeringen) | 1.234 | 649 | - | - | 1.883 086 Voorziening riolering (exploitatie) | 863 | 535 | - 337 | - | 1.061 Totaal | 2.097 | 1.185 | - 337 | - | 2.944 In

bovenstaande tabel zijn zowel de begrote onttrekkingen en dotaties7 opgenomen alsmede het resultaat 2017. Opvallend is de dotatie van € 649.000 op de voorziening riolering investeringen. Dit is onder andere veroorzaakt door een bijstelling van de doorbelaste rente naar het taakveld riolering voor een bedrag van € 480.000. De omvang hiervan is eenmalig omdat in de begroting 2018 – 2021 het lagere rentepercentage is bijgesteld naar 1,5% hetgeen tot een verlaging van het riooltarief heeft geleid. 7 Conform primitieve begroting en bijstellingen in perspectiefnota en najaarsnota 2017 21

Afval (en afvalstoffenheffing) Evenals bij de riolering(heffing) worden de lasten van de riolering toegelicht in dit programma en komen de opbrengsten tot uitdrukking in het programma Financiën en bedrijfsvoering. De opbrengsten Afvalstoffenheffing zijn € 22.000 lager dan begroot. Dit nadeel wordt toegelicht en verrekend met het voordeel van € 32.000 op de afvalverwijderingskosten die in dit programma zijn opgenomen. Per saldo is het resultaat nihil omdat het positieve saldo van € 10.000 aan de voorziening reiniging wordt toegevoegd. De kosten voor de ROVA vallen € 46.000 lager uit dan begroot. Dit is een geringe afwijking van 1,3%. De kosten voor de aanpak zwerfvuil vallen € 23.000 lager uit dan begroot. Het budget voor oud papier van € 25.000 is in 2017 niet aangesproken door de papierprijs die hoger lag dan het bedrag waarboven wij de verenigingen een vergoeding verschuldigd zijn. Het budget voor afvalinzamelingsstructuur, wat is bestemd voor het onderhoud van ondergrondse inzamelingssystemen en het inrichten/aanpassen van containerverzamelplaatsen sluit met een overschot van € 21.000. De vergoeding voor de inzameling van Nedvang viel € 76.000 lager uit dan begroot. De afwijking is relatief beperkt omdat het gaat om totale inkomsten van circa € 1 miljoen Daarnaast zijn er nog kleinere nadelen voor in totaal € 7.000.

bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Afval en afvalstoffenheffing | Verschil Exploitatie Reiniging Afvalinzamelingstructuur | 21 V Lagere lasten inzameling oud papier | 25 V Subsidies afvalfonds | - 76 N Kosten aanpak zwerfafval | 23 V Kosten inzameling ROVA | 46 V Diversen | - 7 N Subtotaal Exploitatie | 32 V Lagere belastinginkomsten ( Financiën en Bedrijfsvoering ) | - 22 N Resultaat 2017 | 10 V Dotatie voorziening Reiniging Dotatie cf begroting | - Resultaat Afval lasten en baten 2017 | 10 V Dotatie voorziening Reiniging | 10 V Onttrekking voorziening Reiniging Onttrekkingen conform begroting | - 50 N Project "Mooi Schoon" | - 5 N Afronding | - Onttrekking voorziening Reiniging | - 55 N Totaal mutatie voorziening Reiniging | - 45 N Voor een volledig beeld geven wij de ontwikkelingen van de voorziening weer; bedragen x € 1.000 Voorziening reiniging | Saldo | Stortin- | Onttrek- | Aanwen- | Saldo 31-12-2016 | gen | kingen | dingen | 31-12-2017 085 Egalisatievoorziening reiniging | 1.171 | 10 | - 55 | - | 1.126 Totaal | 1.171 | 10 | - 55 | - | 1.126 Milieubeheer 22

23 Het taakveld milieubeheer sluit met een overschot v an € 186.000. De belangrijkste oorzaak is dat een d eel van de nog te maken kosten (en zijn bestemd bij de jaarrekening 2016) ten behoeve van de RUD niet noodzakelijk zijn gebleken. Het voordeel hierop bed raagt € 51.000. Daarnaast zijn er nog inkomsten ontvangen van RUD partners die niet waren begroot voor € 59.000. Het budget voor milieubeheer duurzaamheid van € 36. 000 is niet benut. Ook het budget voor bodemonderzoeken van € 40.000 is in 2017 niet aangesproken. Fysieke bedrijfsinfrastructuur / Grondexploitatie niet bedrijventerreinen ( Met ingang van 2017 is de grondexploitatie in twee onderdelen uitgesplitst nl; 1. Fysieke bedrijfsinfrastructuur, de bedrijventerreinen 2. Grondexploitatie niet bedrijventerreinen, de woningbouwcomplexen Jaarlijks wordt de prognose van de complexen bereke nd. Onderdeel hiervan is dat aan het eind van het jaar bij de verschillende complexen verliezen en wi nsten worden verantwoord. Op 19 december 2015 heeft de raad van de gemeente Steenwijkerland de no ta grond- en ontwikkelingsbeleid vastgesteld. In deze nota is ook vastgelegd dat winsten worden verantwoord op het moment dat: 1. De boekwaarde negatief is. Dit wil zeggen dat ultim o van enig jaar de opbrengsten hoger zijn dan de kosten en 2. Toekomstige opbrengsten hoger zijn dan de nog te maken kosten.

Op basis van deze berekeningsmethode werd in de rekening2017 van een beperkte winst uitgegaan. In 2017 zijn er door de commissie BBV uitspraken ge daan ten aanzien van de winstbepaling. Dit heeft in december geresulteerd in een uitspraak die de door de raad vastgestelde methode van winstbepaling buitenspel heeft gezet. Overeenkomstig deze methode moet onze winst berekend worden, anders zou dit gevolgen hebben voor de verkregen verklaring bij de jaarrekening. Neveneffect van deze verplichte wijziging is dat de toekomstige winsten al in een veel eerder stadium tot uitdrukking moeten komen. In de rekening is als gev olg hiervan een winst van € 2.861.000 en een verlie s van € 706.000 verantwoord. Deze “winst” wordt bijge schreven op de boekwaarde. Het “verlies” komt in mindering op de boekwaarde. Per saldo een winst van € 2.154.000. Deze bestaat uit per saldo een verlie s op de fysieke bedrijfsinfrastructuur van € 192.000 en een winst van € 2.346.000 op de grondexploitatie niet bedrijventerreinen. Deze aanpassing heeft volledige betrekking op een w ettelijke wijziging, die grotere risico’s met zich mee gaat brengen. In de toekomst moet nog blijken of da adwerkelijk de “winst” ook door daadwerkelijke verkopen kan worden gerealiseerd. In paragraaf 2.6 wordt een nadere uiteenzetting van de ontwikkelingen per complex nader uitgelegd.

Overheveling van budgetten 2017 Ultimo 2017 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2018 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 24 april 2018 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2017.

24 bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Energieloket 2016 - 2020 61 Uitvoering notitie nieuwe energie 130 Invoering Omgevingswet 45 Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid 10 Wegen: project uitvoeringsagenda binnenstad 150 Wegen: oppervlaktebehandelingen 75 Oeververbindingen 80 Afronding - Totaal bestemde budgetten 551 In de analyse van de taakvelden is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. explosieven, dorpsplannen, onderhoud bruggen , stadstuin, binnenstad Steenwijk, Koloniën van weldadigheid, Wijkvisie Steenwijk west etc.) o Reserveringen in voorziening riolering exploitatie / investeringen o Extra dotatie voorziening maatschappelijk vastgoed van € 200.000 o Verkoop onroerende zaken van € 119.000

2.3 | Steenwijkerlanders doen het samen De lasten en baten van het programma Steenwijkerlanders doen het samen: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - | Primitieve | Actuele | Rekening | Verschil 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | Begroting | Begroting | 2017 Saldo van baten en lasten Lasten | - 60.958 | - 64.660 | - 64.741 | - 80 N Baten | 13.991 | 14.675 | 15.793 | 1.118 V Saldo van baten en lasten | - 46.967 | - 49.986 | - 48.948 | 1.038 V Mutatie reserves Toevoegingen | - 50 | - 50 | - 245 | - 195 N Onttrekkingen | 458 | 3.668 | 2.857 | - 811 N Mutatie reserves | 408 | 3.618 | 2.612 | - 1.006 N Resultaat | - 46.559 | - 46.368 | - 46.336 | 32 V Af: Incidentele baten en lasten | 505 | - 867 | - 1.263 | - 396 N Materieel resultaat | - 47.064 | - 45.501 | - 45.073 | 428 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie na bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen | Verschil Onderwijshuisvesting | - 60 N Sportbeleid en activering | 213 V Sportaccommodaties | 25 V Musea | 28 V Inkomensregelingen | - 246 N Sociaal domein: Maatwerkdienstverlening 18+ | - 76 N Maatwerkdienstverlening 18- | - 925 N Geëscaleerde zorg 18+ | 35 V Geëscaleerde zorg 18- | - 44 N Maatwerkvoorziening WMO | 627 V Samenkracht en burgerparticipatie | 275 V Wijkteams | - 71 N Begeleide participatie | 81 V

Arbeidsparticipatie | 200 V Volksgezondheid | - 24 N Overige kleine afwijkingen | - 6 N Totaal afwijkingen | 32 V Onderwijshuisvesting Het budget is overschreden met een bedrag van € 60.000. Dit wordt veroorzaakt door de bouw van nieuwe scholen. Hierdoor moest meer OZB betaald worden (€ 55.000). Dit betekent overigens ook dat er 25

26 meer OZB door de gemeente wordt ontvangen. Voor de verzekering van de schoolgebouwen is een bedrag van € 5.000 meer uitgegeven. Sportbeleid en activering Er valt een bedrag vrij ter hoogte van € 213.000. E r is een bedrag van € 14.000 minder aan subsidies uitbetaald. Vanuit de gevormde reserve Impuls brede scholen, sport en cultuur (restant van de uitgevoerde sportagenda van de afgelopen 4 jaar) en overige reguliere sportbudgetten valt een bedrag vrij van € 199.000. Sportaccommodaties Aan huurinkomsten van sportaccommodaties is een bed rag van € 10.000 minder ontvangen dan begroot. Op het budget voor groene sportvelden is een tekort ontstaan van € 36.000 door extra maaiwerkzaamheden door de NWG, grootonderhoud van s portvelden, verplaatsen van hekwerk, aanschaf ballenvangers, vangmatten, bekisting en al uminium bakken. Het budget voor de realisatie van een extra sportveld in Steenwijkerwold is met een bedrag van € 18.000 overschreden door de extra kosten voor huur verlichting, 2 extra lichtmasten en aanpa ssen van de schakelkast. Op het budget voor zwembaden is een tekort ontstaan van € 23.000. Dit wordt veroorzaakt doordat de uitgaven ten behoeve van de Waterwijck deels onderhoudswerkzaamheden bet rof, terwijl ervan uitgegaan is dat we op alle uitgaven afgeschreven kon worden. Op het investerin gskrediet ontstaat er daardoor na afronding wel een overschot.