Jaarrekening 2017.pdf

27 Overzicht van de diverse afwijkingen IGSD: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen IGSD Verschil Verstrekte uitkeringen WWB - 146 N Terugvordering en verhaal 80 V Ontvangsten WWB I-deel 130 V Zelfstandigen - 41 N IOAW - 29 N Schuldhulpverlening 8 V Minimabeleid - 8 N Overig - 35 N Apparaatskosten IGSD - 205 N Totaal afwijkingen - 246 N De jaarrekening 2017 van de IGSD is / wordt nog met een afzonderlijk voorstel aan u voorgelegd. Hierbi j worden de diverse afwijkingen nog nader toegelicht. 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 658 681 732 825 852 810 761 Overzicht gemiddeld aantal verstrekte WWB-uitkering en Het gemiddeld aantal verstrekte uitkeringen is in 2 017 uitgekomen op 761 (per 1 januari 2017: 777 / pe r 1 januari 2018: 744). In de begroting is uitgegaan va n een gemiddeld aantal van 758. De gemiddelde koste n per uitkering zijn uitgekomen op een bedrag van € 1 3.880 (begroot € 13.750). Er is een bedrag van € 10.562.000 aan WWB uitkeringen uitbetaald. Voor t erugvordering en verhaal is een bedrag ontvangen van € 330.000. Sociaal domein Aanleiding De raad heeft, bij het vaststellen van de jaarstukk en 2015, met een amendement aangegeven dat in de programmabegroting 2017 en 2018 een afzonderlijke paragraaf Sociaal domein opgenomen moet worden. In de jaarrekening 2016 is voor het eerst een aparte paragraaf opgenomen.

Van transitie naar transformatie De transitie, die startte in 2015, hield in dat de jeugdhulp en enkele taken van de Wmo werden overgeheveld naar de gemeenten. Ook het jaar 2016 s tond nog in het teken van de transitie. Met het nieuwe beleidsplan Sociaal domein 2017-2020 is gestart met de transformatie. Om ervoor te zorgen dat in de toekomst iedereen die dat nodig heeft, ondersteuning kan krijgen bij deelname aan de samenleving, moeten er nú maatregel en genomen worden. Het doel is het versterken 28 van de zelf- en samenredzaamheid van onze inwoners en het vergroten van de effectiviteit en efficiënti e van de ondersteuning (de vangnetvoorzieningen). Er is dit jaar gezocht met zorgaanbieders, woningcoöperaties en andere instellingen die zich b ezighouden met ondersteuning, naar een ander samenspel. Er is gewerkt met een transformatie-agenda waarin d rie transformatielijnen centraal staan in de beleidsontwikkeling: - het versterken van de preventie, - het tot stand brengen van effectieve verbindingen en - het realiseren van scherp opdrachtgeverschap. De eerste grote stap die dit jaar is gezet, en waar bij aandacht is voor alle transformatielijnen, is d e aanbesteding van het Sociaal werk bij De Kop. Vanaf 1 januari 2018 wordt onder een sturende werking van het gemeentelijk opdrachtgeverschap gewerkt met één partij die primair in de wijk en buurt actief zal zijn.

Hierbij komt de nadruk te liggen op activitei ten waarvan het aannemelijk is dat zij een positiev e bijdrage leveren aan het vermogen van inwoners om z o zelfstandig mogelijk deel te nemen aan het maatschappelijk-, economisch- en sociaal verkeer. Daarnaast is er, samen met de zorgaanbieders, in 20 17 gewerkt aan een andere wijze van inkopen van de zorg. Deze andere wijze van inkopen, waarbij een re ële kostprijs wordt betaald voor de zorg, is vanaf 2019 verplicht. De gemeente Steenwijkerland heeft b esloten om al in het jaar 2018, met de nieuwe aanbesteding, uit te gaan van de nieuwe inkoopregels. Over statushouders en armoedebestrijding onder kinderen Het jaar 2017 stond, voor wat betreft het minimabel eid, in het teken van de armoedebestrijding onder kinderen. Het rijk heeft hier extra middelen voor b eschikbaar gesteld. Er zijn binnen Steenwijkerland diverse maatregelen genomen om de armoede onder kin deren te bestrijden. Zo is de leeftijd om in aanmerking te komen voor een bijdrage in de aanschaf van een computer verlaagd naar die van kinderen in groep 7. Er is een zwemfonds en een jeugdcultuur fonds beschikbaar gekomen. Als laatste is in het vierde kwartaal van 2017 ook het Maatwerkkindbudget in werking getreden. In 2017 zijn er 75 statushouders gehuisvest in onze gemeente, waarmee de taakstelling (59) ruimschoots is gehaald.

Ook hebben in 2017 18 mensen een participatieverklaringstraject getekend, met voorafgaand een workshop over bijvoorbeeld gezondheid. Realisatie 2017 Binnen de gemeente Steenwijkerland is het Sociaal domein als volgt gedefinieerd: - Jeugd; maatwerkvoorzieningen (ZIN en PGB) en geëscaleerde zorg (reclassering en veilig thuis) - Wmo; nieuwe maatwerkvoorzieningen (dagbesteding en begeleiding zowel ZIN als PGB), geëscaleerde zorg (opvang en beschermd wonen), oude maatwerkvoorzieningen (wonen, rollen en vervoer) en schoonmaakondersteuning - Overige taken; toegang (CJG en exploitatielasten BV O) en Samenkracht en burgerparticipatie zoals algemeen maatschappelijk werk, sociaal cultur eel werk, ouderenbeleid, jeugdbeleid, gehandicaptenvervoer, innovatie, kinderopvang en asiel-/minderhedenbeleid. - Participatie; participatie (re-integratie) en Wsw (Noordwestgroep) 29 Jeugdzorg (incl. geëscaleerde zorg) De uitgaven van de jeugdzorg zijn, ten opzichte van voorgaand jaar, sterk toegenomen. Dit sluit ook aa n bij het landelijke beeld van een duurder wordende ( en zwaarder geïndiceerde) jeugdzorg. In 2015 bedroegen de uitgaven van de jeugdzorg € 8,6 miljoe n. Bij de najaarsnota 2017 werden, op basis van de derde kwartaalrapportage van de BVO, de uitgaven ingeschat op € 8,9 miljoen.

Bij de concept-rapportage van de BVO over het vierde kwartaal echter, zijn de uitgaven gestegen naar € 9,7 miljoen. Voor alle 11 gemeenten in de regio k wam deze overschrijding zeer onverwacht. Regionaal (en lokaal) wordt verder geanalyseerd waar de stijg ing door veroorzaakt wordt en welke verdere maatregelen genomen kunnen worden. Eén maatregel is de al eerder in dit jaarverslag genoemde nieuwe bekostigingswijze van de jeugdzorg. Deze moet de st ijgende lijn in de uitgaven stoppen. Daarnaast gaat de gemeente Steenwijkerland, net als drie andere ge meenten, vanaf 2018 zelf de betaling van de declaraties van de jeugdzorg verzorgen. Het is de v erwachting dat ontwikkelingen hierdoor eerder zichtbaar worden. Van de totale kosten is bijna € 600.000 uitgekeerd via een PGB-budget. Dit is vergelijkbaar met 2016. Uit de cliënttevredenheidsonderzoeken blijkt bij de jeugdhulp, sinds deze hulp door de gemeente wordt verstrekt, een stijgende lijn in de tevredenheid va n cliënten over de gevonden oplossing. Zowel het rapportcijfer als het percentage cliënten dat tevre den is kent een stijging. Het rapportcijfer voor de toegang steeg van 6,7 naar 7,1 en het percentage cl iënten dat tevreden is steeg van 63% naar 79%. Het rapportcijfer voor de geleverde jeugdhulp daalde heel licht van 7,4 naar 7,3. Het aantal cliënten bij de jeugdzorg is in de afgel open 3 jaar gestegen.

Van gemiddeld 525 in 2015 naa r 625 in 2017. Hierbij moet worden aangetekend dat het gemiddelde in 2015 mogelijk door ‘administratieve onvolkomenheden’ iets te laag is. De gemiddelde uitgave per cliënt is in diezelfde periode gestegen van € 9.200 in 2015 naar € 10.150 in 2017. Er wordt nog uitgezocht waar deze stijging door wordt veroorzaakt. In 2017 is extra geld (€ 44.000) beschikbaar gestel d voor Veilig Thuis, de zogenaamde ‘geëscaleerde zo rg 18-‘. Dit was voorzien in de Perspectiefnota. Als d ekking hiervoor werd de post geëscaleerde zorg 18+ gebruikt. Hier is dan ook € 35.000 overgebleven op het budget. Wmo (incl. geëscaleerde zorg) Het beeld dat hier zichtbaar wordt is een toename i n de kosten bij de nieuwe voorzieningen (begeleidin g en dagbesteding), een afname van de kosten bij de o ude voorzieningen (wonen, rollen en vervoer) en een toename bij de kosten voor de schoonmaakondersteuning. De afname van de kosten bij wonen, rollen en vervoe r heeft vooral te maken met een gunstig aanbestedingstraject dat in 2016 heeft geleid tot e en nieuwe aanbieder voor hulpmiddelen. De kosten zi jn met € 240.000 afgenomen. Schoonmaakondersteuning is, na bijna twee jaar via het compensatiefonds te zijn gefinancierd, nu weer een maatwerkvoorziening. Dit heeft tot een stijging in de kosten geleid. Deze stijging was wel minder hoog dan in eerste instantie was begroot.

Vandaar d at er op de schoonmaakondersteuning iets meer dan een € 1.000.000 is overgebleven. Van de uitgaven is bijna € 500.000 uitgekeerd via een PGB-budget. In de tussenrapportages (voorjaar en najaar) is aan gegeven dat overschotten bij de schoon- maakondersteuning mogelijk nodig waren bij de uitga ven voor de nieuwe Wmo-voorzieningen en de jeugdzorg. Bij de nieuwe Wmo-voorzieningen is sprak e van een tekort op de begroting van € 661.000. De kosten liggen ook hoger dan in de twee jaren daarvo or. De stijging in de kosten heeft niet zozeer te 30 maken met een stijging in het aantal cliënten maar met de inzet van zwaardere (en duurdere) zorg. Vana f 2015 heeft het aantal cliënten geschommeld rond de 550. De gemiddelde uitgaven per cliënt is in die ti jd echter gestegen van € 7.500 in 2015 naar € 8.200 in 2017. Mogelijk dat deze stijging te maken heeft me t het langer thuis wonen van ouderen. Komend jaar (2018) wordt, bij de verdere uitwerking van de transformatie-agenda, de stijging verder onderzocht. Ook bij de Wmo uitgaven geldt dat hiervan circa € 6 00.000 is uitgekeerd via een PGB-budget, net zoals voorgaande jaren. De cliënten van de Wmo zijn tevreden over de toegan g en de geleverde ondersteuning. In beide gevallen zijn de rapportcijfers de afgelopen 3 jaar gestegen . Het eerste cijfer is gestegen van een 7,1 (in 201 5) naar een 7,6 (in 2017).

Het tweede cijfer is gestegen va n een 7,1 (2015) naar een 8 (2017). Ook het percent age cliënten dat tevreden is lag die gehele periode op of boven de 80%. Samenkracht en burgerparticipatie Op dit taakveld is een overschot ontstaan van € 275.000. Dit overschot is als volgt opgebouwd: • De exploitatie van mfa’s is met een bedrag van € 35.000 lager uitgevallen dan begroot; • De kosten voor kinderopvang vielen hoger uit met een bedrag van € 30.000. • Bij het budget Algemene voorzieningen Wmo en Jeugd is een bedrag van € 270.000 niet besteed. Dit wordt deels veroorzaakt door een teruggaaf van de Sociale Verzekeringsbank ter hoogte van € 90.000 voor herstelacties Zvw. Daarnaast viel het mantelzorgcompliment € 30.000 lager uit dan begroot. Ook is er minder gebruik gemaakt van de algemene voorzieningen. Begeleide participatie Er is een overschot ontstaan van € 81.000, voorname lijk door een iets lager tekort bij de Noordwestgro ep over het jaar 2017. Het begrote tekort was € 622.000. Bij de najaarsnota is dit bedrag verhoogd met € 413.000, waardoor het geraamde tekort uitkwam op € 1.035.000. Hiervan behoeft dus niet het gehele bedrag uitbetaald te worden. Arbeidsparticipatie In de begroting was een budget beschikbaar voor arb eidsparticipatie ter hoogte van € 1.630.000. Hierva n is een bedrag uitgegeven van € 1.430.000.

In 2017 is door de gemeente een bedrag van € 80.000 aan btw terugontvangen. Deze btw heeft betrekking op betaalde re-integratieactiviteiten uitgevoerd do or de IGSD in het jaar 2016. Daarnaast is er een restantbudget over het jaar 2017 voor deze activiteiten ter hoogte van € 120.000. Om uitvoering van de door het rijk gefinancierde re -integratietrajecten goed voort te kunnen zetten aa n het daarvoor bestemde doel, wordt voorgesteld om ee n bedrag van € 200.000 in 2018 weer beschikbaar te stellen aan de IGSD voor deze trajecten. Overige taken Jeugd en Wmo Vanaf 1 januari 2017 werd gewerkt met een geïntegre erde toegang Wmo en Jeugd. De jeugdconsulenten, die tot die tijd hun werkzaamheden vanuit het CJG u itvoerden, zijn in het eerste kwartaal 2017 in dien st gekomen bij de gemeente en hebben intrek genomen in het gemeentehuis. Werkprocessen van de Wmo en Jeugd zijn gedurende het jaar verder op elkaar afgestemd. Ook is een onderzoek gestart om de toegang verder t e integreren; om de dienstverlening nog meer te optimaliseren zouden ook de werkzaamheden van de IG SD toegevoegd kunnen worden aan de reeds geïntegreerde toegang. Dit krijgt zeker zijn vervolg in 2018. 31 De overschrijding op deze post van € 71.000 heeft t e maken met de overheveling van de dienstverlening van ZONL aan 0-4 jarigen (jeugdgezondheidszorg) naar de GGD.

Hiervoor moesten diverse processen en andere zaken door de GGD ingeregeld worden. Gedurende het jaar zijn met diverse grote subsidie- partijen gesprekken geweest (ZONL, Timpaan, MEE) over het overhevelen van de activiteiten naar de ni euwe partij die het Sociaal Werk zou gaan uitvoeren . Alle activiteiten zijn in goede harmonie overgedrag en zodanig dat De Kop vanaf 1 januari 2018 de werkzaamheden heeft overgenomen. Naast de al eerder genoemde huisvesting van 75 statushouders is er in 2017 een intensieve samenwerking gestart met ketenpartners om huisvesting, inkomen e n begeleiding voor Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen die 18 worden te bewerkstelligen door samenwerkingsafspraken. Daarnaast is er een contract gesloten met Vluchtelingenwerk Oost Nederl and om de maatschappelijke- en juridische begeleiding van statushouders vanaf 1 januari 2018 te leveren. Zij bieden in 2018 vier workshops t.b.v. het participatieverklaringstraject aan. Uiteindelijk zijn de totale uitgaven voor statushouders en minderheden in 2017 uitgekomen op bijna € 550.000.

Samenvatting van de diverse afwijkingen sociaal domein: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Sociaal Domein Verschil Maatwerkdienstverlening 18+ - 76 N Maatwerkdienstverlening 18- - 925 N Geëscaleerde zorg 18+ 35 V Geëscaleerde zorg 18- - 44 N Maatwerkvoorzieningen WMO 627 V Samenkracht en burgerparticipatie 275 V Wijkteams - 71 N Begeleide participatie 81 V Arbeidsparticipatie 200 V Totaal afwijkingen 102 V Volksgezondheid Er is een tekort op dit taakveld ter hoogte van € 2 4.000. Aan subsidies is een bedrag van € 8.000 mind er uitbetaald. Aan de GGD is een bedrag van € 32.000 m eer uitbetaald. Dit betreft voornamelijk een afrekening van de doorgeschoven btw over het jaar 2016. Overheveling van budgetten 2017 Ultimo 2017 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2018 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 24 april 2018 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2017.

bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Achterstandsbestrijding: Taalniveau 3F 59 Achterstandsbestrijding: Peuterspeelzalen 36 Algemene voorzieningen Wmo en Jeugd sociaal werk 100 Afronding - Totaal bestemde budgetten 195 32 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord. (o.a. onderwijshuisvesting, ren ovatie dorpshuizen / multifunctionele - en sportaccommodaties, waterhuishouding sportvelden, fusieschool Giethoorn etc.) 33 2.4 Steenwijkerl anders zijn actief De lasten en baten van het programma Steenwijkerl anders zijn actief: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 4.

Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2017 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 1.745 - 3.247 - 2.206 1.041 V Baten 84 982 833 - 149 N Saldo van baten en lasten - 1.662 - 2.264 - 1.373 891 V Mutatie reserves Toevoegingen - - 871 - 283 587 V Onttrekkingen 460 1.805 568 - 1.237 N Mutatie reserves 460 934 284 - 650 N Resultaat - 1.202 - 1.330 - 1.088 241 V Af: Incidentele baten en lasten - - 100 - 100 - 0 N Materieel resultaat - 1.202 - 1.230 - 988 242 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 32 V Economische promotie 58 V Openbaar groen en openluchtrecreatie 117 V Overige kleine afwijkingen 34 V Totaal afwijkingen 241 V Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen De rekening 2017 laat een positief saldo van € 32.0 00 zien. Een afrekening van € 37.000 op een verleen de subsidie voor elektrische rondvaartboten verklaart grotendeels dit resultaat. Economische promotie Het taakveld economische promotie heeft een oversch ot van € 58.000. Dit wordt met name veroorzaakt door: • Er is een stelpost ter hoogte van € 35.000 niet ingezet.

Dit budget is bestemd voor het ontwikkelen van (nieuw) toeristisch beleid; • Ook is een stelpost voor het Nationaal park ter hoo gte van € 40.000 niet gebruikt. Wel is een provinciale subsidie van € 115.000 uitgegeven, same n met een regulier gemeentelijk begrotings- budget van € 40.000. • In februari 2015 heeft de gemeenteraad de Investeri ngsimpuls recreatie en toerisme vastgesteld. Er is in samenwerking met de provincie Overijssel b udget beschikbaar gesteld voor een kwaliteitsimpuls van de gemeentelijke havens en een kwaliteitsverbetering van toeristisch netwerken en recreatieve voorzieningen. In totaal g ing het hier om een investeringsbedrag van 34 ruim € 3 miljoen. Het project is inmiddels afgerond , met in het jaar 2017 een negatief resultaat van € 14.000. Openbaar groen en openluchtrecreatie Het taakveld openluchtrecreatie heeft een overschot van € 117.000. Dit wordt veroorzaakt doordat binnen het gesubsidieerde project vrije tijdseconomie stei gers zijn gerealiseerd in Blokzijl, waarop op grond van de voorschriften met ingang van 2017 moet worden af geschreven. De netto investering is in de rekening geactiveerd. Overheveling van budgetten 2017 Ultimo 2017 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2018 te waarborgen.

De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 24 april 2018 door u vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2017. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Loswal Kerkweg Giethoorn 63 Afronding - Totaal bestemde budgetten 63 In de analyse van de taakvelden is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. vrijetijdseconomie, gele g ebieden, park-management, Steenwijk vestingstad, Leader 2014-2020, investeringen Nationaal Park etc. ) 35 2.5 Financiën en bedrijfsvoering De lasten en baten van het programma Financiën en bedrijfsvoering: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 5.

Financiën en bedrijfsvoering Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2017 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 14.961 - 17.652 - 16.609 1.043 V Baten 88.074 90.399 90.927 528 V Saldo van baten en lasten 73.112 72.747 74.318 1.571 V Mutatie reserves Toevoegingen - 2.461 - 13.385 - 13.485 - 100 N Onttrekkingen 889 12.420 11.932 - 488 N Mutatie reserves - 1.572 - 965 - 1.553 - 588 N Resultaat 71.540 71.782 72.765 983 V Af: Incidentele baten en lasten - 1.857 - 1.212 3.034 4.246 V Materieel resultaat 73.397 72.994 69.731 - 3.263 N De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Overhead 392 V Treasury - OZB woningen 59 V OZB niet woningen 59 V Belastingen overig - 38 N Algemene uitkering 105 V Overige baten en lasten (onvoorziene lasten / dubieuze debiteuren) 104 V Economische promotie 90 V Riolering ( opbrengsten ) 155 V Afval ( opbrengsten ) - 22 N Begraafplaatsen en crematoria 79 V Overige kleine afwijkingen 0 V Totaal afwijkingen 983 V Overhead (resultaat bedrijfsvoering) Het bedrijfsresultaat 2017 bedraagt € 982.000. Bij de Najaarsnota is hiervan al een bedrag van € 490.0 00 gerapporteerd en financieel verwerkt.

Een bedrag va n € 100.000 is gedoteerd in de bedrijfsreserve om i n 2018 de herhuisvesting te kunnen uitvoeren, met in achtneming van de uitgangspunten zoals vastgesteld in de nota reserves en voorzieningen. ( maximale omvang van de bedrijfsreserve niet > € 500.000) 36 Het resultaat is op hoofdlijnen als volgt te specificeren: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Saldo kostenplaatsen Verschil Bedrijfsvoering Vaste / flexibele / inhuur capaciteit 439 V Prestatiecontract - 59 N Huisvesting - 66 N Vorming en opleiding - 124 N Werving en selectie 52 V Herhuisvesting - 60 N Tractie en gereedschappen 38 V Kapitaallasten / bestedingsplan 174 V Organisatieontwikkeling 109 V ICT 178 V Diensten voor IGSD 164 V Diensten voor Zwartewaterland ( KCC ) 42 V Juridische advisering - 53 N Telefonie en leasecontracten 49 V Diversen 99 V Totaal Bedrijfsvoering 982 V Waarvan ten gunste van Najaarsnota - 490 N Waarvan ten gunste van bedrijfsreserve - 100 N Totaal afwijkingen 392 V bedragen x € 1.000 Bedrijfsreserve Omvang Stand per 1-1-2017 605 Toevoegingen Resultaat bedrijfsvoering 2017 982 Waarvan t.g.v. Algemene Dienst Najaarsnota 490 Waarvan t.g.v. Algemene Dienst Jaarrekening 392 Waarvan t.g.v.

Bedrijfsreserve 100 Totaal toevoegingen 100 Onttrekkingen Digitaliseren Burgerlijke Stand - 7 Digipost - 91 Afronding Totaal onttrekkingen - 98 Stand per 31-12-2017 607 Nog te realiseren / beschikbaar Digipost - 7 Herhuisvesting - 100 Totaal nog te realiseren - 107 Netto omvang bedrijfsreserve ultimo 2017 500 Treasury Met ingang van 2017 zijn de BBV voorschriften voor toerekening van rentekosten gewijzigd. Was er tot en met 2016 sprake van een rentepercentage die zowe l voor de begroting als de rekening werd toegepast 37 is nu voorgeschreven dat het rentepercentage wordt afgeleid van alle betaalde en ontvangen rente, waarbij de toerekening aan de grondexploitatie verv olgens weer hierop is afgeleid in de verhouding van het eigen en vreemd vermogen van onze gemeente. Uit zondering op deze berekening is de toerekening van rente indien er sprake is van projectfinancieri ng. Verplicht is om dit percentage in de rekening n a te calculeren waarbij het percentage niet meer dan 0,5 procent mag afwijken. In de rekening 2017 is 1% rente toegerekend aan de grondexploitatie en aan de taakvelden is een percentage van 1,25% toegerekend. De nacalculatie l aat percentages zien van 1,04% en 1,29 %. Gezien de geringe afwijking is aanpassing van op basis van nacalculatie niet verplicht.

Bovenvermelde wijziging van het BBV heeft in de naj aarsnota 2017 al geleid tot een financieel nadeel o p treasury van € 250.000. Dit nadeel is in de rekening toegenomen met € 57.000. bedragen x € 1.000 Renteschema Actuele Begroting Rekening 2017 Verschil a. Externe rentelasten over de korte en lange financiering (-) - 1.937 - 2.007 - 70 N b. Externe rentebaten (+) 498 516 18 V Totaal door te rekenen externe rente - 1.440 - 1.491 - 52 N c1. Rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend (+) 259 207 - 52 N c2. Rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (+) - 275 - 275 0 V c3. De rentebaat van aangetrokken en weer verstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (-) 275 275 - 0 N Saldo door te rekenen externe rente - 1.180 - 1.284 - 104 N d1. Rente over eigen vermogen (-) - - - d2. Rente over voorzieningen (contante waarde) (-) - - - Totaal werkelijk aan taakvelden toe te rekenen rente - 1.180 - 1.284 - 104 N e. Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) (+) 1.195 1.242 47 V f.

Renteresultaat op het taakveld treasury 14 - 42 - 57 N Naast dit nadeel is een voordeel van bijna € 57.000 gerealiseerd vanwege een suppletie- uitkering van ruim € 26.000 door vervroegde aflossing van een lening en een overname van een geactiveerde lening van bijna € 31.000 omdat enkele gemeenten hun aandelen hebben verkocht en de overige gemeenten een deel van een openstaande lening hebben overgenomen. Per saldo is er geen nadeel / voordeel. Onroerende zaakbelastingen niet woningen De inkomsten voor de onroerend zaakbelasting voor n iet-woningen vallen € 59.000 hoger uit dan begroot. De OZB inkomsten voor gebruikers sluiten a f met een voordeel van € 81.000 en de inkomsten voor eigenaren sluiten af met een nadeel van € 22.000. Onroerende zaakbelasting woningen Het voordeel van € 59.000 valt uiteen in een voordeel op de inkomsten van € 45.000 en een voordeel op de uitgaven voor onder andere het taxatiebureau van € 14.000. Voor wat betreft de inkomsten is dit een afwijking van circa 1%. 38 Belastingen overig Het nadeel van € 38.000 wordt veroorzaakt door een nadeel van € 26.000 op de kosten voor heffing en invordering van leges en een nadeel van € 15.000 op de inkomsten voor hondenbelasting. Hier tegen over staat een voordeel van € 3.000 op de kosten voor de bestrijding van hondenpoep.

Algemene uitkering De algemene uitkering laat na verwerking van de sep tember en decembercirculaire in totaliteit een voordeel van € 105.000 zien. Het voordeel van € 105.000 bestaat voornamelijk uit de hoeveelheidsverschillen en afrekeningen over 2016 en 2015. Bij de berekening van de Algemene uit kering 2017 is rekening gehouden met een terug te betalen bedrag van € 145.000 als gevolg van hogere WOZ waarde en lagere leerlingaantallen. Het effect van de september – en decembercirculaire bedraagt € 386.000 negatief en wordt veroorzaakt door negatieve bijstellingen van accressen op basis van de Miljoenennota 2017 van € 207.000 negatief, uitname van € 119.000 uit het gemeentefonds van het gedeclareerde deel BTW bij het Rijk en het daarvoor geldende BCF-plafond en een bijstelling van accres met € 59.000 negatief die samenhangt met de nieuwe definitie voor de maatstaf huishoudens met een laag inkomen. Dit nadeel is verwerkt op het saldo van d e begroting ( zie tabel onvoorzien in paragraaf 2.7). Overigens wordt landelijk duidelijk dat het rijk be hoorlijke onderbestedingen heeft gerealiseerd hetge en evenwel in tegenstelling tot de verwachtingen niet in de decembercirculaire is opgenomen en wij dit te verwachten nadeel niet verwerkt mag worden in de rekening 2017. Normaliter wordt deze aanpassing als nadeel in de meicirculaire 2018 opgenomen.

Overige baten en lasten ( saldo begroting 2017) De ‘tussenstand’ na vaststelling van de najaarsnota bedroeg € 248.000 positief. Na de vaststelling van de najaarsnota zijn de financiële effecten van de sept ember- en decembercirculaire ter grootte van bijna € 386.000 nadelig nog verwerkt. De eindstand van de s telpost saldo begroting 2017 bedraagt derhalve ruim € 137.000 negatief. 8 Bij de samenstelling van elke rekening wordt jaarli jks een beoordeling gemaakt van de omvang van de voorziening dubieuze debiteuren en worden oninbare vorderingen afgeboekt. In de rekening 2017 is een voordelig resultaat opgenomen van € 104.000. Dit vo ordeel is ontstaan omdat de omvang van de openstaande debiteuren van zowel de algemene dienst als de belastingen qua risico omlaag zijn gegaan. Dit risico is afgeleid van de omvang en ouderdom van de openstaande vorderingen. Eind 2017 bedraagt de omvang van de voorziening € 1 .202.000 ( 2016: € 1.366,000), bestaande uit dwangsommen € 173.000 (2016 € 206.000), algemene de biteuren € 742.000 (2016: € 832.000) en belasting- debiteuren van € 287.000. (2016: € 328.000). Economische promotie Met ingang van 2017 worden op dit taakveld de opbre ngsten van de toeristen – en forensenbelasting verantwoord.

8 Zie voor een specificatie de voorgeschreven tabel onvoorzien paragraaf 2.7 39 Het werkelijk aantal overnachtingen over 2016 is ho ger uitvallen dan het aantal geraamde overnachtingen. Dit leidt tot een voordeel van € 89 .000. Aangezien de verwachting is dat zich dit voor 2017 ook zal voordoen ontstaat er een totaal voorde el van € 147.000. Voor wat betreft de inkomsten uit forensenbelasting geldt dat de werkelijke inkomsten over 2016 lager zijn uitgevallen dan waar we in eerste instantie van uitgegaan is. Dit nadeel bedra agt € 29.000. Aangezien er van uitgaan wordt dat di t scenario zich ook voltrekt voor wat betreft de inko msten over 2017 ontstaat er een totaal nadeel van € 57.000. bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen economische promotie Begroot Werkelijk Verschil Forensenbelasting 826 769 - 57 N Toeristenbelasting 472 619 147 V Totaal afwijkingen 1.298 1.388 90 V Riolering (rioolrechten) Evenals bij de afval(stoffenheffing) worden de last en van de riolering toegelicht in het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis. De opbrengsten komen tot uitdrukking in dit programma. De opbrengsten zijn € 155.000 hoger dan begroot. Di t is een afwijking van 2,8 %. Dit voordeel wordt me t name veroorzaakt door de grootverbruikers. Deels is dit incidenteel en deels ook structureel.

Met name een grote inkomst van 1 grootverbruiker over 2015 en 2016 zorgt voor een groot deel van de verklaring. Op grond van de BBV voorschriften mag dit voordeel niet via dit programma en product ten gunste van de voorziening worden gebracht. Dit is ook de reden dat in het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis een nadeel met een gelijke omvang is ver antwoord. Per saldo zijn de baten en lasten van de riolering budgettair neutraal in de rekening 2017 verwerkt. Afval (afvalstoffenheffing) Het resultaat op de lasten is al toegelicht in het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis. De baten (afvalstoffenheffing) laten een lagere opbrengst zi en van € 22.000. Dit is 0,7 % lager dan begroot. He t nadeel wordt verklaard door leegstaande woningen. Dit leidt ook bij de uitgavenkant tot lagere lasten. Op grond van de BBV voorschriften mag dit nadeel ni et via dit programma en product ten laste van de voorziening worden gebracht. Dit is ook de reden da t in het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis een voordeel met een gelijke omvang is verant woord. Per saldo zijn de baten en lasten van de afvalstoffenheffing budgettair neutraal in de rekening 2017 verwerkt. Overheveling van budgetten 2017 Ultimo 2017 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2018 te waarborgen.

De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 24 april 2018 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2017. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Geen bestemde budgetten - Afronding - Totaal bestemde budgetten - 40 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. doorontwikkeling E dienstverlening, Digipost etc.) o Dotatie voorziening dubieuze debiteuren o Lasten voorbereiding Vennootschapsbelasting o Bedrijfsresultaat bedrijfsvoering / overhead 2017 o Afrekening algemene uitkering 2015 en 2016. 41 2.6 Grondexploitaties De grondexploitaties zijn formeel ondergebracht ond er het programma “Steenwijkerl anders voelen zich thuis”. Evenals in de begroting wordt gezien het belang en impact van de grondexploitatie in deze paragraaf separaat verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid.

2.6.1 Beleidsontwikkelingen Grondexploitaties Inleiding In de jaarlijkse planning- & controlcyclus van de g emeente Steenwijkerland worden de grondexploitaties twee keer per jaar herzien, bij de jaarrekening en de programmabegroting. Begin 2018 zijn alle lopende grondexploitaties (Bouwgrond In Exploitatie, afk. BIE) herzien in het kader van de jaarrekening 2017. Het betreffen in totaal 21 projecten in uitvoering, voo r de komende jaren staan er op dit moment geen nieu we ontwikkelingen gepland. Het herstel van de woningmarkt in de gemeente Steen wijkerland houdt aan in 2017. Ogenschijnlijk tegenstrijdig is het feit dat in 2017 minder kavels verkocht (35) dan verwacht (45). Toch zijn er dive rse signalen die het aanhoudend herstel van de woningmarkt bevestigen. Er wordt een toename geconstateerd in de gretigheid waarmee de betrokken marktpartijen tot overeenstemming willen komen over de grondafname. I n het project Kornputkwartier laat bijvoorbeeld zien dat de marktpartijen in 2017 hebben voldaan aa n de vastgelegde afnameverplichtingen van bouwkavels voor 2017, terwijl hier in de crisisjaren door de slechte markt niet aan tegemoet gekomen kon worden. Voor 2018 is de verwachting zelfs dat er me er zal worden afgenomen dan de vastgelegde afnameverplichting van bouwkavels voor 2018. Het aanhoudend herstel keert ook terug in de toegen omen interesse bij particulieren.

Niet alleen binne n de kern Steenwijk, maar ook daarbuiten neemt de int eresse toe. Hierbij valt te denken aan woningbouwprojecten als Noordwal in Vollenhove, Oos terbroek in Oldemarkt, Giethoorn Noord fase 1+ 2 in Giethoorn en zelfs Noordermaten in Blokzijl. I n dit laatste project was de interesse de laatste j aren zeer gering, maar de toegenomen belangstelling heef t geleid tot het terugbrengen van de looptijd van d e grondexploitatie van 12 jaar (jaarrekening 2016) na ar een looptijd van 5 jaar (jaarrekening 2017). Voo r de verkoop van de resterende kavels wordt dit op dit moment als een reële uitgiftetermijn gezien. Ook in de bedrijventerreinenmarkt is een positieve ontwikkeling te zien. In 2017 is weliswaar minder verkocht dan in 2016, maar de verkoop van 3.320 m2 is hoger dan het gemiddelde van de afgelopen 5 jaar. Vooral de interesse voor kavels op het bedrijventerrein Hooidijk-Zuid is groot. Daarbij neemt ook de kavelverkoop en de belangstelling voor kavels op he t bedrijventerrein Weg van Rollecate in Vollenhove toe. De cijfers laten echter ook zien dat de vraag in de praktijk lager is dan de geschatte vraag op basis van het document Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmerin g West Overijssel 2017-2020 .

Dat komt ook doordat de vraag naar bedrijventerreinen zich hoofdzakelijk in de kern Steenwijk manifesteert, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. 42 Verkopen 2017 2013 2014 2015 2016 2017 Aantal verkochte woningbouwkavels 47 24 35 41 35 Verkochte m2 bedrijventerrein - 2.594 1.733 7.373 3.320 Er zijn een aantal majeure beleidsontwikkelingen di e niet alleen sec gevolgen hebben voor de financiël e positie van het gemeentelijke grondbedrijf, maar ook voor de presentatie van de financiële positie van het gemeentelijk grondbedrijf. POC-methode De BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) schri jft in de Notitie grondexploitaties 2016 een nieuwe methode van winstnemen voor, namelijk de POC-method e ( Percentage of Completion ). Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet worden op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde opbrengsten * geraamde winst). Hierbij zijn reeds genomen winsten en verliezen uit de calculatie gehaald en i n mindering gebracht op de berekende winst voor het verantwoordingsjaar. Tot zijn de projectgebonden ri sico’s vanuit het weerstandsvermogen in mindering gebracht, wat resulteert in de te nemen winst.

Dit wijkt af van ons huidige beleid ten aanzien van (tussentijdse) winstneming zoals omschreven in de nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020: Binnen de grondexploitaties in Steenwijkerland zal winst worden genomen wanneer er sprake is van een n egatieve boekwaarde (dus wanneer de reeds gerealiseerde verkopen, de re eds gemaakte kosten overtreffen) én de behoedzaam g eraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten hoger zijn dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten. Op dat moment zal er winst worden genomen tot de boekwaarde 0 bedraagt. De Nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020 wordt conform de Wet ruimtelijke ordening (Wro) va stgesteld voor een periode van 4 jaar. In deze periode kunnen zich wijzigingen in de wet- en regelgeving voordoen, die niet direct noodzaken de nota te actu aliseren maar waar we ons wel aan te houden hebben in de verslaglegging over grondexploitaties. Dat is ook het geval met de invoering van de POC-methode als de nieuw voorgeschreven methode voor winstnemen . Bij de eerstvolgende actualisatie van de nota grond- en ontwikkelbeleid zal ook dit onderdeel wor den herzien conform de dan vigerende wet- en regelgeving. Bij de jaarrekening 2017 zal winst worden genomen o p basis van de POC-methode, wat gevolgen heeft voor de presentatie van de financiële positie van h et gemeentelijk grondbedrijf ten opzichte van vorig jaar.

Boekwaardeontwikkeling Het geïnvesteerd vermogen (de boekwaarde) van de bo uwgronden in exploitatie is in 2017 toegenomen met circa € 1,4 miljoen van € 20,7 miljoen naar € 22,1 miljoen. De totale gemaakte kosten bedroegen in 2017 € 1,6 m iljoen. De opbrengsten uit grondverkopen en overige opbrengsten bedroegen circa € 2,3 miljoen. In totaal wordt er circa € 2,9 miljoen aan winst genomen en circa € 0,7 miljoen aan verlies genomen. 43 Boekwaardeontwikkeling 2017 bedragen x € 1.000 Boekwaardeontwikkeling Boekwaarde per 1-1-2017 20.742 Kosten 2017 1.593 Opbrengsten 2017 -2.326 Winstnemingen 2017 2.860 Verliesnemingen 2017 - 706 Boekwaarde per 31-12-2017 22.163 Kosten Binnen de verschillende grondexploitaties worden ja arlijks de nodige kosten gemaakt. Projecten worden bouwrijp gemaakt door het aanleggen van riolering e n (bouw)wegen. Na de verkoop van kavels worden de projecten woonrijp gemaakt door het aanleggen va n de definitieve wegen, trottoirs en groenvoorziening. Daarnaast zijn er kosten voor de planontwikkeling (ambtelijke uren, onderzoeken, etc.). Ook wordt er over de boekwaarde van alle gro ndexploitaties rente betaald aan de algemene dienst . Tot slot zijn er nog algemene beheers- en administr atiekosten die worden verdeeld over de diverse projecten.

Op deze post wordt onder andere de doorb elasting van de interne uren op het grootboek bouwgrondexploitaties algemeen verantwoord. De verw achting is dat de doorbelasting van uren aan de grondexploitaties in de toekomst zal afnemen door de afbouw van het prestatiecontract. Hieronder worden de kosten weergegeven die in 2017 zijn gemaakt en deze worden vervolgens toegelicht. Overzicht kosten 2017 bedragen x € 1.000 Overzicht kosten 2017 Verwerving - Sloopkosten - Saneringskosten 10 Bouw- en woonrijp maken 847 Planontwikkelingskosten 235 Rente 207 Beheers- en administratiekosten 293 Afronding 1 Totale kosten 1.593 Verwerving In 2017 zijn er geen gronden verworven. Er zijn dan ook geen kosten gemaakt. Sloopkosten In 2017 zijn er geen kosten gemaakt voor sloop. Sanering Afgelopen jaar is er voor een kleine € 10.000 aan k osten gemaakt voor sanering. Het betreft sanerings- werkzaamheden binnen het project Weg van Rollecate (complex 67) in Vollenhove. Bouw- en woonrijp maken In de diverse projecten is in 2017 in totaal voor c irca € 0,85 miljoen aan kosten gemaakt voor bouw- e n woonrijp maken, waarvan circa € 0,7 miljoen in het project Kornputkwartier (complex 36) in Steenwijk. Hiervan betreft een € 0,5 miljoen kosten voor uitgevoerde werkzaamheden van voor 2017. Circa € 200.000 betreffen kosten over de uitgevoerde werkzaamheden in 2017 in het project Kornputkwartier.

Het gaat om delen van de Brigade, Bataljon, Generaal, Compagnie en Kolonel. De resterende € 150.000 zijn kosten in het kader va n bouw- woonrijpmaken in de projecten Noordwal (complex 19), Oosterbroek (complex 44) en Molenkampen III (complex 66). 44 Planontwikkelingskosten Voor de planontwikkeling van de diverse projecten i s in totaal voor circa € 235.000 aan kosten gemaakt . Dit bedrag heeft zowel betrekking op interne- als e xterne plankosten van alle plangebieden en bestaan onder meer uit capaciteit op het gebied van o.a. pr ojectleiding, stedenbouw, bodemonderzoek, archeologie, engineering en planeconomie. De meeste plankosten zijn gemaakt in de projecten K ornputkwartier (€ 91.000), Weg van Rollecate (€ 19.000) en Scheerwolde (€ 19.000). Rente Over de boekwaarde per 1 januari van het betreffende verantwoordingsjaar wordt rente toegerekend aan de grondexploitaties. De gehanteerde rekenrente was in 2017 1,0%. Het betreft het gemiddelde rentepercentage van de totale leningenportefeuille naar verhouding Eigen Vermogen / Vreemd Vermogen. De totale boekwaarde van de bouwgronden in exploita tie (BIE) per 1 januari 2017 bedraagt circa € 20,7 miljoen. De toegerekende rente bedraagt in totaal in 2017 circa € 207.000. Beheers -en administratiekosten Jaarlijks worden er overheadkosten gemaakt voor het beheren en administreren van het totale grondbedrijf.

Deze kosten worden vervolgens verdeel d over de verschillende grondexploitaties op basis van de gegenereerde omzet in dat jaar. Deze kosten bedroegen in 2017 circa € 293.000. Opbrengsten In 2017 zijn binnen de verschillende grondexploitat ies opbrengsten gegenereerd. Deze bestaan vooral ui t de verkoop van gronden. De Nota grondprijzenbeleid 2016-2020 en de jaarlijks geactualiseerde Grondprijzenbrief zijn kaderstellend voor de gehanteerde grondprijzen bij de gepasseerde grondverkopen in 2017. Daarnaast zijn er ook opbrengsten uit huren en pachten en zijn er nog een aantal overige opbrengsten. In de tabel hieronder worden de opbrengsten weergeg even die in 2017 zijn gegenereerd en deze worden vervolgens toegelicht. Overzicht opbrengsten 2017 bedragen x € 1.000 Overzicht opbrengsten 2017 Grondverkopen woningbouw 2.038 Grondverkopen industrieterrein 280 Huren en pachten 5 Overige opbrengsten 4 Afronding -1 Totale opbrengsten 2.326 Grondverkopen woningbouw De opbrengsten uit verkoop van grond voor woningbouw bedroegen in 2017 in totaal circa € 2.038.000. Er is in totaal circa 13.000 m2 grond verkocht aan par ticulieren en projectontwikkelaars. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd . In de tabel is tevens aangegeven voor welk type woningen de verkochte grond bestemd is.

45 Grondverkopen woningbouw Grondverkopen woningbouw Opbrengst m2 Rijwoningen 2^1 kap vrijstaand soc. huur koop 19 Noordwal West Vollenhove 430.441 1.854 - - 2 2 36 Kornputkwartier 853.313 5.084 - - 8 6 44 Oosterbroek 216.561 1.454 - 4 - 1 52 Giethoorn-Noord 130.088 751 - - - 1 58 Noordermaten 112.256 877 - 5 - - 66 Molenkampen III 135.378 1.178 - 4 - - 68 Scheerwolde 159.912 1.678 - - - 2 Totaal grondverkopen woningbouw 2.037.949 12.876 - 13 10 12 Grondverkopen industrieterreinen Op de verschillende industrie- en bedrijventerreine n is in 2017 in totaal ruim 3.300 m2 grond verkocht . De opbrengsten van deze verkopen bedroegen circa € 280.000. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd. Grondverkopen industrieterreinen Grondverkopen industrieterrein Opbrengst m2 38 Hooidijk Zuid 141.842 2.162 67 Weg van Rollecate 137.706 1.158 Totaal grondverkopen industrieterrein 279.548 3.320 Huren en pachten In het project Mr. Z. ter Steghestraat (complex 42) wordt een pand verhuurd. De huuropbrengsten waren in 2017 € 5.000. Overige opbrengsten In het project Kornputkwartier (complex 36) is een bijdrage van € 3.600 ontvangen voor de marketingkosten.

46 2.6.2 Analyse grondexploitaties Resultaten grondexploitaties In deze paragraaf worden de resultaten van de grond exploitaties jaarrekening 2017 gepresenteerd en ter vergelijking afgezet tegen de grondexploitaties jaa rrekening 2016. In tabel 4 worden de winst- en verliesnemingen toegelicht. Tabel 3: Verschillenanalyse saldi complexen 2017 t.o.v. 2016 bedragen x € 1.000 Verschillenanalyse complexen Verwacht batig saldo Vergelijkbaar resultaat 2017 t.o.v. 2016 vanaf ultimo 2017 vanaf ultimo 2016 Verlies- nemingen 2017 Winst- nemingen 2017 Afgesloten complexen Voordeel Nadeel Woningbouw 5 Woldmeenthe 1.653 2.057 - 264 - - - 140 N 15 Heetveld 41 48 - 5 - - - 2 N 19 Noordwal 496 2.036 - 1.471 - - - 69 N 27 Ossenzijl Hoofdstraat/ Hill. Poort 66 28 - 38 - - - - 36 Terrein Kornputkazerne 1.102 - - - 1.102 V - 44 Oosterbroek Oldemarkt 74 333 - 656 - 397 V - 46 Willemsoord uitbreiding 576 678 99 - - - 3 N 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase 363 176 - 273 - - - - 86 N 58 Blokzijn Noordermaten 113 106 - 117 - 124 V - 61 Overhavendijk Kuinre 56 67 - - - - - 11 N 66 Molenkampen III 479 688 - 25 - - - 184 N 68 Scheerwolde 237 330 - 21 - - - 72 N Afronding - 1 - - - - - - 1 N Totaal Woningbouw 5.255 6.547 - 311 2.657 - 1.623 V - 568 N Per saldo - 1.292 2.346 1.054 V Industrieterreinen 11 Oostermeentherand 381 21 - 334 - - 26 V - 25 Blokzijl 90 91 - 4 - - - - 5 N 29 Ossenzijl v.d.

Veenweg 104 112 - 3 - - - - 11 N 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid 169 554 - 172 - - - 213 N 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl 367 407 - 31 - - - 9 N 42 Mr. Z. ter Steghestraat 94 - - - - 94 V - 57 Novac 39 - - - - 39 V - 63 Oldemarkt Boterberg Zuid 192 109 - - - 83 V - 67 Weg van Rollecate Vollenhove 3 108 - 54 - - - - 159 N Afronding - 1 - - - - - - 1 N Totaal Industrieterreinen 1.438 1.402 - 395 203 - 242 V - 398 N Per saldo 36 - 192 - 156 N Nog niet in exploitatie genomen 90 Strategische voorraad (MVA) 118 118 - - - - - Totaal Nog niet in exploitatie genomen 118 118 - - - - - Per saldo - - - Totaal Complexen eindwaarde 6.811 8.067 - 706 2.860 - 1.865 V - 966 N Per saldo - 1.256 2.154 898 V Totaal complexen op startwaarde 6.131 7.686 Per saldo - 1.555 47 Winst- en verliesnemingen De BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) schri jft in de Notitie grondexploitaties 2016 een nieuwe methode van winstnemen voor, namelijk de POC-method e ( Percentage of Completion ). Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet worden op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde opbrengsten * geraamde winst). Hierbij zijn reeds genomen winsten en verliezen uit de calculatie gehaald en i n mindering gebracht op de berekende winst voor het verantwoordingsjaar.

Tot slot zijn de projectgebond en risico’s vanuit het weerstandsvermogen in mindering gebracht, wat resulteert in de te nemen winst. Dit wijkt af van ons huidige beleid ten aanzien van (tussentijdse) winstneming zoals omschreven in de nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020: Binnen de grondexploitaties in Steenwijkerland zal winst worden genomen wanneer er sprake is van een n egatieve boekwaarde (dus wanneer de reeds gerealiseerde verkopen, de re eds gemaakte kosten overtreffen) én de behoedzaam g eraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten hoger zijn dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten. Op dat moment zal er winst worden genomen tot de boekwaarde 0 bedraagt. De Nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020 wordt conform de Wet ruimtelijke ordening (Wro) va stgesteld voor een periode van 4 jaar. In deze periode kunnen zich wijzigingen in de wet- en regelgeving voordoen, die niet direct noodzaken de nota te actu aliseren maar waar we ons wel aan te houden hebben in de verslaglegging over grondexploitaties. Dat is ook het geval met de invoering van de POC-methode als de nieuw voorgeschreven methode voor winstnemen . Bij de eerstvolgende actualisatie van de nota grond- en ontwikkelbeleid zal ook dit onderdeel wor den herzien conform de dan vigerende wet- en regelgeving. De handelswijze bij een geprognosticeerd verlies is ongewijzigd.

Een geprognosticeerd verlies wordt direct genomen. Tabel 4: Winst en verliesnemingen 2017 bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen Verlies- nemingen 2017 Winst- nemingen 2017 Woningbouw 5 Woldmeenthe - 264 15 Heetveld - 5 19 Noordwal - 1.471 27 Ossenzijl Hoofdstraat/ Hill. Poort - 38 - 44 Oosterbroek Oldemarkt - 656 46 Willemsoord uitbreiding - 99 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase - 273 - 58 Blokzijn Noordermaten - 117 66 Molenkampen III - 25 68 Scheerwolde - 21 Totaal Woningbouw - 311 2.657 Per saldo 2.346 Industrieterreinen 11 Oostermeentherand - 334 - 25 Blokzijl - 4 - 29 Ossenzijl v.d. Veenweg - 3 - 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid - 172 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl - 31 48 bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen Verlies- nemingen 2017 Winst- nemingen 2017 67 Weg van Rollecate Vollenhove - 54 - Totaal Industrieterreinen - 395 203 Per saldo - 192 Overig Totaal Complexen - 706 2.861 Per saldo 2.154 Over 2017 is per saldo een winst genomen van circa € 2,15 miljoen. Deze winst maakt onderdeel uit van het resultaat 2017 en bij de bestemming wordt voorg esteld deze ten gunste van de Algemene Reserve vrij besteedbaar te brengen. Jaarlijks wordt ook de omvang van het risico van al le grondexploitaties bepaald. Dit gebeurt op basis van de RISMAN-methode. Het risicoprofiel van het totale grondbedrijf is bij deze jaarrekening 2017 circa € 3,8 miljoen.

Het risicoprofiel van het grondbedrijf is daarmee hoger dan bij de jaarrekening 2016 toen het risicoprofiel circa € 3,1 miljoen bedroeg. Dat heef t te maken met het feit dat het risicoprofiel en de tussentijdse winst in samenhang is bepaald. Dit hee ft geleid tot een hogere inschatting van de risico’ s, met name in relatie tot onzekerheden over de afzetm ogelijkheden in een aantal van de individuele grondexploitaties. Het risicoprofiel van het grondb edrijf wordt tezamen met overige risico’s, afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Alg emene Reserve vaste buffer. De totale omvang van de reserve bedraagt ultimo 2017 ruim € 11 miljoen. Toelichting verschillen woningbouw in exploitatie Woldmeenthe (complex 05) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 140.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. Tijdens het herzieningsproces van de grondexploitat ie in het kader van de jaarrekening 2017 is bij de bedrijventerreinen de nadruk gelegd op een herijkin g van het ingerekende programma (lees: oppervlakte uitgeefbaar) in de grondexploitatie. In het geval v an Woldmeenthe blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet aansluit met de praktij k. Het werkelijk aantal nog te verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plangebied ligt lager dan verondersteld in de grondexploitatie.

Bij de herziening in het kader van de jaarrekening 2017 is dit hersteld, waardoor een nadeel ontstaat van cir ca € 140.000 ten opzichte van de grondexploitatie ultimo 2016. Noordwal (complex 19) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 69.000 nadeliger in vergelijking m et de grondexploitatie ultimo 2016. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat de doorbelaste beheers- en administratiekosten circa € 35.000 hoger waren dan verwacht. Daarnaast is de herwaardering van een aantal kavels aan de Schouw verwerkt, aangezien voor 49 deze kavels een gedifferentieerde grondprijs geldt. Er wordt voor de betreffende kavels onderscheid gemaakt tussen ‘regulier kavel’ en ‘kavel slootzijd e’. De ‘kavel slootzijde’ vertegenwoordig een lager e waarde, waardoor in de grondexploitatie ultimo 2017 een nadeel ontstaat van circa € 37.000,= ten opzichte van de grondexploitatie ultimo 2016. Kornputkwartier (complex 36) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 1,1 miljoen voordeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. In de grondexploitatie Kornputkwartier was een rese rvering opgenomen van circa € 1,1 miljoen voor ‘omzettingen in het plangebied’, met het oog op de herziening van het bestemmingsplan en de verwachting dat een deel van de vrije kavels zou wo rden omgezet bijvoorbeeld naar sociale woningbouw.

Deze reservering kwam voort uit voordel en die zijn ontstaan door historische rentevoordelen en afschaffen van afdrachten aan reserves. Naar aanleiding van de managementletter (november 2 017) is besloten de gevormde reservering vrij te laten vallen ten gunste van het projectresultaat. D it omdat de ‘omzettingen in het plangebied’ te wein ig concreet zijn. Het is hierdoor niet houdbaar geblek en deze post op deze wijze te handhaven in de grondexploitatie, aangezien er geen nadere onderbouwing aan gegeven kan worden. Met de wijziging van de BBV in de berekeningswijze van de doorbelasting van de kapitaalrente is het niet meer toegestaan om rentebetalingen en renteontvangs ten rechtstreeks op complexen te boeken. Dit levert per saldo een voordeel op voor de grondexploitatie van circa € 146.000. Daar staat weer tegenover dat de doorbelasting van de beheers- en administratiekosten in 2017 veel hoger is dan verwacht, namelijk circa € 120.000. Hi erdoor ontstaat per saldo een voordeel van € 1,1 miljoen als we de grondexploitatie ultimo 2017 vergelijken met de grondexploitatie ultimo 2016. Bedrijventerrein Hooidijk-Zuid (complex 38) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 213.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016.

Tijdens het herzieningsproces van de grondexploitat ie in het kader van de jaarrekening 2017 is bij de bedrijventerreinen de nadruk gelegd op een herijkin g van het ingerekende programma (lees: oppervlakte uitgeefbaar) in de grondexploitatie. In het geval v an bedrijventerrein Hooidijk-Zuid blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet a ansluit met de praktijk. Het werkelijk aantal nog t e verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plange bied ligt lager dan veronderstelt in de grondexploitatie. Bij de herziening in het kader va n de jaarrekening 2017 is dit hersteld, waardoor ee n nadeel ontstaat van circa € 167.000 ten opzichte van de grondexploitatie ultimo 2016. De bijstelling van de parameter opbrengstenstijging heeft een negatief effect van circa € 34.000. De doorbelasting van de beheers- en administratiekoste n in 2017 is hoger dan verwacht, namelijk circa € 20.000. Bedrijventerrein Mr Z. ter Steghestraat (complex 42) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 94.000 voordeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. 50 Tijdens het herzieningsproces van de grondexploitat ie in het kader van de jaarrekening 2017 is bij de bedrijventerreinen de nadruk gelegd op een herijkin g van het ingerekende programma (lees: oppervlakte uitgeefbaar) in de grondexploitatie. In het geval v an bedrijventerrein Mr. Z.

ter Steghestraat blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet a ansluit met de praktijk. Het werkelijk aantal nog t e verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plange bied ligt hoger dan veronderstelt in de grondexploitatie. Bij de herziening in het kader va n de jaarrekening 2017 is dit hersteld, waardoor ee n voordeel ontstaat van circa € 54.000 ten opzichte van de grondexploitatie ultimo 2016. Daarnaast is circa € 50.000 aan kosten voor het bou w- en woonrijpmaken vrijgevallen. Het betreft resterende budgetten voor de aanleg van een fietspad, dat inmiddels is gerealiseerd. Oosterbroek Oldemarkt (complex 44) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 397.000 voordeliger in vergelijkin g met de grondexploitatie ultimo 2016. Dit heeft hoofdzakelijk te maken met een herijking van het ingerekende programma (lees: m2 uitgeefbaar). In het geval van bedrijventerrein Oos terbroek Oldemarkt blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet aansluit met de praktijk. Het werkelijk aantal nog te verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plangebied ligt hoger dan veronderstelt in de grondexploitatie. Giethoorn-Noord (complex 52) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 86.000 nadeliger in vergelijking m et de grondexploitatie ultimo 2016.

Dit heeft te maken met het feit dat de opbrengst vo or Hazelaar 9 in het verleden per abuis niet is afgeraamd, terwijl de verkoop reeds in 2013 heeft plaatsgevonden. Blokzijl Noordermaten (complex 58) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 124.000 voordeliger in vergelijkin g met de grondexploitatie ultimo 2016. Dit komt doordat er ultimo 2016 per abuis geen verw achte opbrengst van circa € 113.000 was ingerekend voor de verkoop van het kavel aan de Van Ommerenweg 5. Daarnaast zijn de gronden onder 5 te realiseren rijwoningen verkocht voor de reguliere g rondprijs voor rijwoningen in plaats van de grondprijs voor sociale woningbouw. Dit levert een voordeel op van circa € 50.000. Molenkampen III (complex 66) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 184.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat de doorbelasting van de beheers- en administratiekost en in 2017 hoger is dan verwacht, namelijk circa € 18. 000. Daarbij heeft een herverkaveling plaatsgevonde n in een deel van het plangebied in relatie tot de mo lenbiotoop. Dit heeft niet alleen geleidt tot een heroriëntatie, maar ook tot een kleiner uitgeefbaar oppervlakte wat circa € 40.000,= minder opbrengste n tot gevolg heeft.

Tot slot heeft de bijstelling van de parameter opbrengstenstijging van 2% naar 1,5% een negatief effect van circa € 75.000. De meeste kavel s in deze grondexploitatie moeten nog worden verkocht, waardoor het aandeel nog te realiseren grondopbrengsten groot is in relatie tot de gerealiseerde grondopbrengsten. Aan de nog te realiseren grondopb rengsten wordt opbrengstenstijging toegerekend. 51 Doordat de parameter naar beneden is bijgesteld van 2% naar 1,5% heeft dat een negatief effect op de totale opbrengstenstijging. Bedrijventerrein Weg van Rollecate (complex 67) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 159.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. Dat heeft onder ander te maken met het feit dat er circa € 30.000 extra kosten is geraamd voor bodemonderzoek en bodemsanering. Tevens zijn is de doorbelasting van de beheers- en administratiekosten hoger dan verwacht, namelijk ci rca € 14.000. Tot slot zijn circa € 54.000 extra planontwikkelingskosten geraamd. Scheerwolde (complex 68) De grondexploitatie ultimo 2017 is op netto contant e waarde circa € 72.000 in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2016. Dat heeft onder ander e te maken met het feit dat er extra kosten zijn geraamd van circa € 20.000 voor de aanleg van een v ijver.

De bijstelling van de parameter opbrengstenstijging heeft een negatief effect van c irca € 16.000. De doorbelasting van de beheers- en administratiekosten in 2017 is hoger dan verwacht, namelijk circa € 13.000. Tot slot zijn er extra plankosten geraamd van circa € 20.000. 52 2.7 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, dividend, overhead, beleggingen en onvoorzien Op grond van het BBV 2004 moet in zowel de begroting als de jaarrekening een overzicht worden weergegeven van : • Algemene dekkingsmiddelen • Dividend en beleggingen • Onvoorzien bedragen x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2017 Verschil Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Algemene uitkering 40.873 42.323 42.428 105 V Integratie-uitkering Sociaal domein 25.222 25.045 25.045 0 V Totaal Uitkeringen Gemeentefonds 66.095 67.368 67.473 105 V Onroerende Zaak Belasting OZB woningen 7.037 4.096 4.142 45 V OZB niet-woningen - 2.768 2.827 59 V Uitvoering wet WOZ - 480 - 472 - 458 14 V Totaal Onroerende Zaak Belasting 6.557 6.392 6.510 118 V Belastingen overig Hondenbelasting 197 197 182 - 15 N Bestrijding hondenpoep - 15 - 15 - 11 4 V Overige - - - 26 - 26 N Heffing en invordering overige belastingen - - - 0 - 0 N Totaal Belastingen overig 182 182 144 - 38 N Treasury Dividend 2.346 2.626 2.626 - 0 N Overige 1.627 - 66 - 66 0 V Totaal Treasury 3.972 2.560 2.560 - 0 N

Totaal Algemene dekkingsmiddelen 76.807 76.502 76.687 185 V Overhead Overhead - 14.293 - 14.355 - 13.357 998 V Totaal Overhead - 14.293 - 14.355 - 13.357 998 V Onvoorzien Onvoorzien 1 - 104 104 V Totaal Onvoorzien 1 - 104 104 V Totaal 62.515 62.147 63.434 1.287 V 53 Onvoorzien / Saldo begroting 2017 Het beeld voor onvoorzien en de stelposten algemene uitkering over 2017 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Onvoorzien Saldo ultimo 2017 Onvoorzien incidenteel Primitieve begroting - Totaal Onvoorzien incidenteel en structureel - Saldo begroting 2017 0. Primitieve begroting 130 1. Perspectiefnota 2017 479 2. Najaarsnota 2017 - 361 Tussenstand na Najaarsnota 2017 248 4. Circulaires Algemene Uitkering ( september /december ) - 386 Afronding Totaal Saldo begroting 2017 - 137 Stelposten algemene uitkering 0. Primitieve begroting - Totaal Stelposten algemene uitkering - Totaal onvoorzien / saldo begroting - 137 Overhead Met ingang van 2017 is het taakveld overhead ingevoerd. Dit taakveld bestaat voor 99% uit de kosten van de bedrijfsvoering. Op grond van de gewijzigde BBV wordt het percentage overhead zowel in de begroting als in de rekening opgenomen. bedragen x € 1.000 Overhead Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2017 Verschil A. Loonkosten overhead - 10.973 - 9.843 - 9.516 326 V B. ICT kosten - 1.937 - 1.453 - 1.299 154 V C.