Hoofddocument RES 1.pdf

Biomassa bestaat uit hout en organisch afval, zoals planten, groente- en fruitresten. Bij de verbranding van deze materialen komt energie vrij en die energie noemen we bio-energie. Biogas en groen gas Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van gisting van biologisch materiaal, zoals GFT-afval, mest of rioolslib. Het gas kan gebruikt worden als brandstof in warmtekrachtcentrales, of worden bijgemengd in het aardgasnet. Wanneer dit laatste gebeurt, spreken we van ‘groen gas’. Bundeling We spreken van bundeling wanneer op eenzelfde aan- sluiting zowel wind- al zonne-energie wordt aangesloten op het netwerk. De tussenliggende kabel kan hiermee efficiënter worden ingezet. Dit komt door het verschil in hoeveelheid en moment waarop over het algemeen wind- en zonne-energie wordt opgewekt. Omdat een kabel altijd wordt aangelegd op maximale opwek (piek) zijn er veel momenten waarop er ruimte is op die kabel. Deze ruimte kan dan worden gebruikt door opwek met andere kenmerken (vooral met moment waarop energie wordt opgewekt) Congestiemanagement Omgaan met oplossingen voor het (tijdelijk) ontbreken van mogelijkheden om energie in het netwerk in te voe- ren, omdat het netwerk (soms) te vol is. Duurzame energie Duurzame energie of groene energie is energie die is op- gewekt met behulp van duurzame, hernieuwbare energie- bronnen.

Bij winning en omzetting van duurzame energie zijn er nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat. Voorbeelden zijn windenergie of zonne-energie. Elektriciteitsnetwerk Het netwerk van boven- en ondergrondse leidingen waar- mee elektriciteit wordt getransporteerd tussen vraag en aanbod op elk moment van elke dag. Energie infrastructuur De energie infrastructuur omvat het gehele netwerk van opwek en transport van energie, van de energiebron via de leidingen, verdeelinstallaties naar de gebruiker. Dit kan per energietype worden uitgesplitst, bijvoorbeeld elektrici- teitsinfrastructuur en warmte-infrastructuur. Energiemix Een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoor- ziening kan alleen bereikt worden door de verschillende energiedragers (windenergie, zonne-energie (dak/veld), warm water, diverse gassen) te laten samenwerken. In de RES ligt de focus voor de energiemix voor elektriciteit (momenteel) vooral op de verdeling wind en zon. Energieneutraal Dit houdt in dat alle gebruikte energie uit duurzame/her- nieuwbare bronnen wordt opgewekt. Energietransitie De energietransitie omvat het omschakelen van fossiele energiebronnen naar duurzame energiebronnen, zoals overeengekomen in het Parijsakkoord. Gebouwde omgeving De verzameling van alle gebouwen, waaronder wonin- gen en maatschappelijk en commercieel vastgoed (incl. bedrijfsgebouwen).

Bedrijfsprocessen in de industrie en landbouw maken geen onderdeel uit van de gebouwde omgeving. Geothermie Dit wordt ook vaak aardwarmte genoemd. Bij geothermie wordt gebruik gemaakt van warmte uit de grond. Warm water wordt hieruit omhoog gepompt om bijvoorbeeld water in een warmtenet te verwarmen. Dit kan als alterna- tief dienen voor aardgas. Groene energie Groene energie of duurzame energie is energie die is opgewekt met behulp van duurzame energiebronnen. Duurzaam betekent dat de energiebron onuitputtelijk is, dat de groene energie schoon en betrouwbaar is en dat er bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat zijn. Grootschalige opwek Binnen de concept-RES is dit de opwek van schone/duur- zame energie op grote schaal, met name zonneparken en windparken. GWh Gigawatt is een aanduiding van het vermogen van elek- trische stroom. De definitie van vermogen is energie per tijdseenheid. Eén gigawattuur staat gelijk aan 1 miljoen kilowattuur. Huishouden (verbruik) Een gemiddeld huishouden verbruikt circa 1.500 m3 gas en 3.300 KWh elektriciteit. In de warmtetransitie zal steeds elektriciteit worden ingezet voor de warmte, bijvoorbeeld door warmtepompen. Als vergelijk houden we dan in plaats van 1.500 m3 gas aan dat hiervoor 15.000 kWh aan elektriciteitsvraag voor terugkomt.

Klimaatakkoord Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd en zijn we begonnen met de uitvoering. In het akkoord staan meer dan 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Op regionaal niveau wordt onder andere via de RES-vorm gegeven aan de afspraken in het Klimaatakkoord. De RES gaat over de klimaattafels gebouwde omgeving en elektriciteit. Klimaatneutraal Dit betekent dat bij het opwekken van de energie die gebruikt wordt geen broeikasgassen worden uitgestoten, waardoor deze opwek niet bijdraagt aan de klimaat- verandering. 55 54 Kilowattuur In Nederland wordt elektrische energie veelal uitgedrukt in het aantal Watt per uur. Bijvoorbeeld van een machine met een vermogen van 1.000 Watt (1 kW) en die een uur draait, is het energieverbruik 1 kilowattuur (kWh). Het gemiddelde Nederlandse huishouden gebruikt jaarlijks ongeveer 3.300 kWh aan elektriciteit. Afhankelijk van hoe in de warmtevraag wordt voorzien kan hier nog 15.000 KWh bijkomen aan warmte. Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. In de bouwsteen Elektriciteit is op de laatste pagina een overzicht opgeno- men wat ervoor nodig is om 1 TWh op te wekken. Kilowatt piek (KWp) Kilowattpiek is een specificatie die die vaak bij zonnepane- len wordt gebruikt.

Het geeft aan wat een zonnepaneel in optimale omstandigheid aan vermogen (in kilowatt) kan produceren. Door technologische ontwikkeling stijgt het aantal. Lokaal Eigendom Met lokaal eigendom bedoelen we een collectief van lokale inwoners en/of lokaal gewortelde bedrijven geza- menlijk (mede-)eigenaar zijn van zon- of windprojecten. Dit kan een wijk, buurt of dorp zijn die zich verenigd om een zon- of windproject te realiseren, een collectief van lokaal gewortelde agrariërs of bedrijven of een lokale energiecoöperatie. Het gaat in West-Overijssel wel om een collectief: één lokale agrariër of één lokaal bedrijf dat een zon- of windproject zelfstandig realiseert zonder daar de omgeving van mee te laten profiteren in de opbrengsten beschouwen we niet als lokaal eigendom. Maatschappelijke acceptatie In West-Overijssel spreken we liever van maatschappelijke acceptatie in plaats van maatschappelijk draagvlak. Het gaat erom dat mensen begrijpen wat we doen, waarom we het doen en hoe we het doen. Ze hoeven het dan nog steeds niet eens te zijn met bepaalde besluiten en maatre- gelen, maar begrijpen die wel. Meekoppelkansen Meekoppelkansen zijn de kansen die zich aandienen om de RES te koppelen aan andere projecten, waardoor er een win-win situatie ontstaat. Denk hierbij aan bouwpro- jecten, waarin klimaatmaatregelen mee kunnen worden genomen.

Milieueffectrapportage Behelst het in beeld brengen van de milieugevolgen van een (overheids)besluit voordat het besluit wordt geno- men. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in het milieueffectrapport (MER) Nationale Omgevingsvisie De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijn- visie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Natura 2000 Om kwetsbare natuurgebieden te beschermen is er Na- tura 2000. Dit is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurge- bieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbin- den met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Netbeheerder Het bedrijf verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet. Voor de RES-regio West-Overijssel zijn dit Enexis, RENDO Netwerken en Coteq Netbeheer. Netverzwaring We spreken van netverzwaring als het huidige netwerk- werk moet worden uitgebreid. Veelal speelt hierin terugle- vering door windmolens of zonnepanelen een belangrijke rol. Vandaar dat deze term in de energietransitie vaker wordt gebruikt. 15.

Begrippenlijst A - Z Netvisie Netvisie beschrijft een studie en integraal ontwerp voor noodzakelijke aanpassingen in de elektriciteitsinfrastruc- tuur van regionale netbeheerders (zoals Enexis, RENDO Netwerken en Coteq Netbeheer) en TenneT op basis van toekomstige ontwikkelingen. Opgave De landelijke opgave is om voor 2030 ten minste 35 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken. Participatie Participatie kent een aantal vormen, waarbij onderscheid te maken is in het type participatie en de fase van de ener- gietransitie: • Procesparticipatie • Projectparticipatie • Financiële participatie • Lokaal eigendom/eigenaarschap Een uitgebreide omschrijving van deze vormen van partici- patie is opgenomen in de RES 1.0 Postcoderoos De Regeling Verlaagd Tarief, ofwel de Postcoderoos- regeling, bestaat niet langer. De regeling is vanaf 1 april 2021 vervangen door de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE). Regionale Structuur Warmte (RSW) Dit is een onderdeel van de RES. Hierin maken gemeen- ten, waterschappen en de netbeheerders in de RES-regio West-Overijssel op hoofdlijnen regionale afspraken over hoe in de nabije toekomst om te gaan met de beschikbare bronnen, ruimte en infrastructuur ten aanzien van warm- te. De RSW wordt door gemeenten op lokaal en wijk- niveau vertaald naar een transitievisie warmte.

Restwarmte Restwarmte is warmte-energie die overblijft bij een ener- gieomzetting. Bijvoorbeeld warmte die ontstaat bij een productieproces. Deze warmte kan worden opgevangen en nuttig worden ingezet door koppeling met een warm- tenet. Ruimtelijke kwaliteit De kwaliteit van een plek of gebied die bepaald wordt door een goed samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde. Stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie (SDE++) Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Dit om- vat subsidies voor het realiseren van schone en duurzame energiebronnen. Deze subsidie kent verschillende latere versies zoals SDE+. Vanaf 2020 heet deze regeling SDE++. De regeling richt zich met name op bedrijven en (non- profit) organisaties. Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) De Subsidieregeling coöperatieve energieopwekking (SCE) is een regeling voor de verstrekking van subsidie voor het lokaal en gezamenlijk opwekken van hernieuwbare elektriciteit. Deze regeling is de opvolger van de post- coderoosregeling TenneT TenneT is de landelijke netbeheerder van de hoogspan- ning in Nederland. Het aanleggen en onderhouden van het eigen netwerk, als ook het koppelen en balanceren van netwerken in algemene zin is een belangrijke taak van hen.

57 56 Terrawattuur (TWh) Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. In de bouwsteen Elektriciteit is op de laatste pagina een overzicht opgenomen wat ervoor nodig is om 1 TWh aan energie op te wekken. Transitievisie Warmte (TVW) Elke gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststellen. Met deze Transitievisie maken ge- meenten het tijdspad inzichtelijk: wanneer kunnen welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld. Voor de wijken of buurten die voor 2030 gepland staan, maakt de gemeente ook al de mogelijke warmte-alterna- tieven bekend. Uitvoeringsprogramma NEO Het programma van de provincie Overijssel en partners waarin wordt samengewerkt aan het verbinden en ver- sterken van initiatieven die bijdragen aan de energietran- sitie in Overijssel Verdeelstation Een verdeelstation is een plaats waar verschillende aan- sluitingen samen komen en worden aangesloten op een ander netvlak. Het energiesysteem kent meerdere net- vlakken. Die hebben allemaal een ander spanningsniveau. Per spanningniveau zijn er andere (bijvoorbeeld 380.000 Volt (380kV) hoogspanningslijn bij Zwolle). Bekende voorbeelden zijn veelal de grote hoogspan- ningslijnen en stations met veel apparatuur op een grote oppervlakte waar verschillende hoogspanningsmasten met kabels bij elkaar komen.

Naast de verdeelstations in de wijk (kleine gebouwtjes, waarin de aansluitingen naar uiteindelijk de woningen in de wijk geregeld zijn. 15. Begrippenlijst A - Z Warmtenet Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm water stroomt. Dat warme water wordt gebruikt om huizen en gebouwen te verwarmen. Het water in een warmtenet kan verwarmd worden door duurzame warmtebronnen zoals zonthermie, geothermie en aquathermie. Dit systeem vervangt dan huidige syste- men met CV-ketels. Zoekgebieden Gebieden die potentieel in aanmerking kunnen komen om grootschalige opwek door zonneparken en windparken te realiseren. De zoekgebieden zijn vastgesteld door de betreffende gemeenteraad. In de periode tussen RES 1.0 en RES 2.0 worden alle zoekgebieden in West-Overijssel vastgesteld. Een aantal gemeenten werken met uitslui- tingsgebieden. Om een eenduidig kaartbeeld te hebben zijn alle gebieden buiten de uitsluitingsgebieden als zoek- gebied weergegeven op de kaart. Zonne-energie Bij zonne-energie wordt zonlicht opgevangen op zonnepa- nelen en direct omgezet in elektriciteit. Zonne-energie is een duurzame energiebron. Zonthermie Zonthermie is het opwarmen van water met behulp van zonlicht. Dit gebeurt door zonnecollectoren. Zie dit als zonnepanelen die de energie van de zon niet omzetten in elektriciteit, maar in warmte.

Zonneladder Met de zonneladder geeft de provincie Overijssel haar voorkeursvolgorde voor locaties voor zonne-energie installaties. Alle typen locaties en opstellingen zijn nodig om de energieopgave te realiseren, waarbij zoveel moge- lijk stedelijk gebied (waaronder daken), erven en stads- en dorpsranden worden benut om het beslag op agrarische grond zo beperkt mogelijk te houden. Zonnevelden in het landelijk gebied zijn bij voorkeur onderdeel van gebieds- ontwikkelingen of krijgen een multifunctionele invulling met andere opgaven in de groene ruimte. (Provincie Overijssel, 2020, Handreiking zonnevelden)