Bijlage III Afwegingskader maatregelen.pdf

Toekomstbeeld Gieterse Polder & Omgeving Kulturhus Afwegingskader Van Paridon x de Groot landschapsarchitecten DEF 22 dec 2022 Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 1 Inhoud Inleiding p3 Deel 1 Kaders T oekomstvisie p4 Deel 2 Verkenning maatregelen Laag 1 Cultuurhistorische waarden p10 Laag 2 Bodem, water en natuur p13 Laag 3 Recreatief netwerk (wandelen, fietsen) p36 Laag 4 Auto-ontsluiting / parkeren / ontvangst p39 Laag 5 Wonen en voorzieningen p66 Overzicht afweging maatregelen p75 Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 2 Inleiding Deze notitie bevat een overzicht van maatregelen en scenario’s die in het kader van het Toekomstbeeld voor de Gieterse Polder en de omgeving van het Kulturhus met betrokken partijen en experts zijn verkend. Het betreft maatregelen die al in de Toekomstvisie Giethoorn (2020) waren opgenomen en maatregelen die door betrokken partijen als opties zijn ingebracht. In werkbijeenkomsten zijn al deze maatregelen besproken en is op basis van technische ‘expert judgement’ afgewogen of ze haalbaar en kansrijk zijn. De aanbeveling is de kansrijk geachte maatregelen mee te nemen naar de volgende planfase, waarin deze worden samengevoegd tot een aantal scenario’s voor de ontwikkeling van de Gieterse Polder en omgeving Kulturhus.

Wanneer een voorkeur vanuit de omgeving in beeld is is een nadere technische, ruimtelijk, planologische en financiële verdieping van de maatregelen nodig. De bij deze planfase betrokken partijen zijn: gemeente, ’t Gieters Belang, Giethoorn Onderneemt, Natuurmomenten, waterschap en provincie. Deze partijen hebben ook de experts geleverd. De verkenning van de maatregelen is onderdeel van de ontwikkeling van een Toekomstbeeld voor de Gieterse Polder en omgeving Kulturhus. Op dit moment hangen er een groot aantal opgaven en ontwikkelingen in de lucht, die door het ontbreken van een samenhangend perspectief elkaar nu ‘in de tang’ houden. Doel van het Toekomstbeeld is tot een integraal, samenhangend beeld voor dit gebied in Giethoorn te komen, als integraal ruimtelijk kader voor allerlei lopende projecten, ontwikkelingen en opgaven. Het Toekomstbeeld bouwt voort op bovenliggende stukken: Omgevingsvisie Steenwijkerland ‘Waardevast Landschap’ (2017), de ‘Toekomstvisie Giethoorn’ (2020), de Strategische Mobiliteitsvisie (2020), Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 (2020) en de Woonagenda Steenwijkerland 2022-2026 (2022). Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 3 Deel 1 Kaders Toekomstvisie Visie De toekomstvisie voor Giethoorn is opgebouwd rond vier thema!s. Deze worden hierna kort samengevat.

(Selectie op aspecten relevant voor het Toekomstbeeld Gieterse Polder/ omgeving Kulturhus) 1. De lokale gemeenschap op 1 - Het investeren in de verbinding tussen noord en zuid is onderdeel van dit visiepunt: “een brede laag van de Gieterse bevolking koestert al vele jaren de wens om samen één dorp te worden” . - De centraal gelegen Gieterse polder speelt hierin een belangrijke rol. Ideeën om de polder te transformeren tot een groen hart – of beter nog: een blauw-groen hart (“wij willen water”) - met ruimte voor ontspanning en ontmoeting van noord en zuid vragen om nadere uitwerking. 2. Water verbindt - Water vormt de ‘ruggengraat’ van Giethoorn, is onderdeel van het DNA van deze regio, kortom: is onlosmakelijk verbonden met het land van Weerribben-Wieden. Al sinds de middeleeuwen leven de bewoners hier met én van het water. - Het watersysteem kan bijdragen aan de energietransitie en klimaatadaptatie. Bijvoorbeeld door (..) het ‘opsparen en bewaren’ van water voor drogere tijden (voorraadvorming in het grond- en oppervlaktewatersysteem - vernatting die tegelijkertijd bij kan dragen aan het tegengaan van (verdere) bodemdaling en de CO2-uitstoot die daar mee samenhangt).

- Samen willen we (bewoners, ondernemers en gemeente) slimme verbindingen leggen - ook met andere gebiedspartners - tussen deze en andere opgaven en ambities (denk aan recreatie, economie, natuurontwikkeling, bereikbaarheid, gezondheid en omgevingskwaliteit), zodat we hier ook in de toekomst leven met én van het water. - Water, of beter: waterwegen, vormen natuurlijk ook letterlijk verbindingen. Deze waterverbindingen zien we in onze waterrijke regio nadrukkelijk als onderdeel van de mobiliteitsketen (waarbinnen het belang van fiets, auto en openbaar vervoer én het belang van het vervoer over water, weg en spoor zorgvuldig worden afgewogen). Stel je voor: vervoer in de vorm van een watertaxi naar Giethoorn. De reis van en naar Giethoorn wordt zo een beleving op zich. 3. “Het is eigenlijk een vreemd dorp” - Als een ding duidelijk is, dan is het het feit dat we zuinig zijn op dit bijzondere dorp en ervoor willen zorgen dat (de beleving van) het ‘vreemde’ Giethoorn behouden blijft. Uitgangspunt is dan ook dat elk initiatief, groot of klein, moet gaan bijdragen aan versterking van de kwaliteit en eigenheid van Giethoorn. - De kleinschalige maat, schaal en korrel van de organisch gegroeide bebouwingslinten vormen een wezenlijk onderdeel van de identiteit van Giethoorn. Evenals het feit dat dorp en landschap hier sterk met elkaar verweven zijn.

(..) Dit ‘Gieters bouwen’ is ook uitgangspunt voor eventuele nieuwe ontwikkelingen buiten de bestaande bebouwingslinten. - Nieuwbouw in de vorm van ‘niet-Gieterse’ planmatige uitbreidingen, is niet meer aan de orde. - Een kans voor versterking van de eigenheid van Giethoorn zien we ook op een ander vlak, een vlak waar op het eerste gezicht belangen botsen: parkeren. Ondernemers hebben er in het algemeen belang bij dat bezoekers in de nabijheid van hun bedrijf kunnen parkeren. Met de groei van het aantal bezoekers – en daarmee samenhangend het aantal auto’s, tourbussen, campers en parkeerplaatsen – staat (de beleving van) het authentieke Giethoorn echter onder druk. En daarmee de aantrekkingskracht van dit ‘vreemde dorp’ op bezoekers: ‘vreemdelingen’ zoeken unieke (reis)ervaringen. De beleving van het authentieke Giethoorn is er daar een van. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 4 - Parkeren direct voor de deur is voor deze bezoekers minder relevant (voor sommigen zelfs teleurstellend – red.), evenals eventuele parkeertarieven; het makkelijk kunnen vinden van een parkeerplaats wel. - Nader beschouwd is het op piekdagen voor zowel bezoekers als ondernemers van belang om het parkeren in Giethoorn op een andere manier te organiseren. Vanzelfsprekend met aandacht voor de bereikbaarheid van ondernemers.

En aandacht voor mindervaliden en bewoners: binnen het beschermd dorpsgezicht blijft ruimte voor kleinschalig parkeren voor mindervaliden en bewoners, groen en informeel ingepast, de auto’s zoveel mogelijk uit het zicht. - Ruimte voor grootschalig (overloop)parkeren zoeken we buiten het beschermd dorpsgezicht, bij voorkeur aan op (een) locatie(s) ontsloten door water, zodat het vervolg van de reis – over water – onderdeel is van de beleving. 4. Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid - In de Wieden is, gezien de geringe draagkracht van het gebied, bijzondere aandacht voor natuur en milieu essentieel. Hier vind je prachtige natuur, schone lucht, schoon water, rust en ruimte om te ontspannen. En een te koesteren kwaliteit is ‘donkerte’: ’s nachts is het nog echt donker, kun je de sterrenhemel zien en je ver weg wanen van de bewoonde wereld. - Hier is ruimte voor ‘re-creatie’ in de ware betekenis van het woord en ‘go slow’ (of: onthaasten) een passend thema. Dit betekent ook letterlijk gas terugnemen: de natuurrijke omgeving van Giethoorn verken je te voet, met de fiets of boot. - In Giethoorn zien we ruimte voor initiatieven waarmee we doelgroepen aanspreken die kwaliteit zoeken, aandacht hebben voor natuur en milieu én oog hebben voor het welzijn van de bewoners. Zeker met de toenemende aandacht voor een gezonde leefomgeving, gezonde leefstijl en zorg voor het milieu.

Eigenheid en identiteit – woorden die al verschillende malen voorbij zijn gekomen (..) - We zien kansen om het huidige aanbod aan overnachtings- en verblijfsmogelijkheden, horeca en ander vermaak te verbeteren en mogelijkheden voor het opzetten van ketens van recreatieve routes, verblijfsmogelijkheden, ervaringsmomenten en streekproducten. - Volgens de Visie Recreatie & T oerisme sluiten de interesses van de ‘Inzichtzoeker’ naadloos aan op het aanbod van Weerribben-Wieden rondom cultuur, natuur en oude landschappen. “Deze leefstijlgroep is bereid om wat meer te besteden ten opzichte van veel andere groepen mits het aanbod comfortabel en goed is. Verder is deze leefstijlgroep kansrijk te verleiden tot spreiden in het gebied en meerdaags te blijven. Ze zijn immers ook geïnteresseerd in de achtergronden. Weerribben-Wieden heeft ze veel te bieden. ” Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 5 Kaders/maatregelen per deelgebied Het Toekomstbeeld heeft primair betrekking op de deelgebieden Polder (Gieterse Polder) en deelgebied Centrum ter plaatse van omgeving van het Kulturhus). Vanwege de samenhang met opgaven en wensen vanuit aanliggende deelgebieden zijn ook vanuit deze deelgebieden opgaven en wensen meegenomen. Dit betreft de deelgebieden Beschermd dorpsgezicht, Planmatige uitbreidingen en Langs het Kanaal.

Deelgebied Beschermd Dorpsgezicht Kenmerken en kwaliteiten 5. Het historische lint vormt de belangrijkste identiteit van Giethoorn en karakteristiek onderdeel van het Kraggenlandschap; de landschappelijke en cultuurhistorische waarden zijn zeer hoog 6. Organisch gegroeid lint van erven en bebouwing aan weerszijden van de smalle gracht 7. Delen met weinig lucht tussen de bebouwing, op enkele plaatsen dringt het landschap door tot in het bebouwingslint (bv. bij het Molengat) 8. Smalle, diepe, door sloten begrensde percelen (‘huuspollen’) min of meer haaks op de gracht, via looppaden en houten (uitneembare) vonders en hoge smalle bruggen verbonden. 9. Landbouwgrond, agrarisch gebruik aan westzijde, met name natuurgebieden met agrarisch gebruik aan oostzijde, recreatief medegebruik. (Zie identiteitskaarten) Ontwikkelingsrichting, opgaven, kansen en maatregelen 10. Koester en versterk waar mogelijk de herkenbaarheid en kwaliteit(en) van het beschermd dorpsgezicht 11. Koester de woonfunctie. Draag zorg voor de veiligheid op en de leefbaarheid aan het Binnenpad, Zuiderpad en directe omgeving 12. Ontwikkel alternatieve fiets-, wandel- en vaarroutes om rondje(s) mogelijk te maken 13. Aandacht voor ‘vergroenen’ van het beschermd dorpsgezicht bij opgaven in de openbare ruimte 14.

Het anders organiseren van het (bezoekers)parkeren op piekdagen (grootschalig (overloop)parkeren buiten het beschermd dorpsgezicht) 15. Waar mogelijk beperken van de verkeersbewegingen (vb met (1) digitale verwijssystemen, (2) wegen alleen toegankelijk voor bestemmingsverkeer, (3) parkeren voor bezoekers buiten het beschermd dorpsgezicht, (4) het bieden van andere vormen van (openbaar) vervoer over water en/of land om als bezoeker Giethoorn te bereiken) 16. Het landschappelijk (met streekeigen beplanting) inpassen van bestaande parkeerruimte (de auto’s zoveel mogelijk uit het zicht) 17. Karakteristieke beplanting, de openheid van het landschap en belangrijke zichtlijnen worden niet aangetast. 18. Herbestemming molen (rijksmonument) en Zuiderbasisschool Deelgebied Gieterse Polder Kenmerken en kwaliteiten 19. De Gieterse Polder is één van de oudste polders in deze omgeving; de oorspronkelijke begrenzing en verkavelingsstructuur is nog herkenbaar in het landschap 20. Polder is van cultuurhistorische en landschappelijke waarde: de verschillende ontginningsperioden van de polders zijn afleesbaar door verschillen in verkaveling, bebouwing en erfinrichting 21. De ervaring van ruimte door de openheid en weidse vergezichten 22. De nabijheid van het historische en toeristische Giethoorn 23. Natuur altijd nabij 24. Donkerte (“een te koesteren kwaliteit voor mens en dier”) 25.

De toeristisch-recreatieve waarde (van bovenstaande) Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 6 Ontwikkelingsrichting, opgaven, kansen en maatregelen 26. De Gieterse Polder als ontmoetingsplek voor Giethoorn Noord en Giethoorn Zuid 27. Zet in op een kleinschalige, groen-blauwe en multifunctionele invulling 28. In de polder zijn mogelijkheden voor het ‘opsparen en bewaren’ van water voor drogere tijden (voorraadvorming in het grond- en oppervlaktewatersysteem), - ‘vernatting’ die tegelijkertijd bij kan dragen aan het tegengaan van verdere bodemdaling en de CO2-uitstoot die daar mee samenhangt. 29. Vernatting biedt kansen voor (water)recreatie (zwemwater met een strandje bijvoorbeeld en/of punteren), natuurontwikkeling, ... 30. Aanleg van fiets-/wandelpaden (> zie ook punt 20) 31. Indien mogelijk aanleg van vaarverbindingen die bijdragen aan het verbeteren van de beleefbaarheid. 32. Maak en houd de Gieterse Polder beleefbaar als landschappelijke eenheid. 33. Herstel van het oorspronkelijke dijkprofiel met begeleidende boomstructuur (om de landschappelijk eenheid beleefbaar te maken) 34. Herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling door het uitgraven van gedempte sloten 35. Karakteristieke beplanting, de openheid van het landschap en belangrijke zichtlijnen worden niet aangetast. 36.

Herbestemming/transformatie vrijkomende agrarische bebouwing (VAB), onder andere de locatie Rodermond 37. Transformatie van de locatie Rodermond tot centraal gelegen ‘ontmoetingsruimte’ , met ruimte voor/ ondersteund door functies waar de lokale gemeenschap elkaar treft; genoemd zijn (naast de fusieschool) onder andere sportvoorzieningen, een agrarische functie (zelfoogsttuin/volkstuinen in combinatie met educatie en/of zorg), ruimte voor de gondelvaart en andere evenementen. 38. Geen ruimte voor functies met een extra verkeersaantrekkende werking (ruimte voor ontmoeting staat voorop, in dat kader is de verblijfskwaliteit van belang). Deelgebied Giethoorn-Noord (Planmatige uitbreidingen) Kenmerken en kwaliteiten 39. Kenmerkend is het geplande of planmatige karakter 40.Weinig tot geen (vaar)water aanwezig Ontwikkelingsrichting, opgaven, kansen en maatregelen 41. Verbindt/verknoop de ’nieuwbouw’ (beter) met langzaam verkeer (fiets-, wandel- en, indien mogelijk, vaarverbindingen) met het omliggende landschap en dorp. Mogelijk zijn (delen van) deze routes te koppelen aan bestaande schouwsloten. (Zie ook kaartje uit T oekomstvisie) 42. Zet bij transformatie in op een goede koppeling met energie- en klimaatopgaven 43. Verminderen/voorkomen wateroverlast bij hevige of aanhoudende regen: 44.

Afkoppelen – het scheiden van het regenwater van het rioolstelsel door de aanleg van een apart regenwatersysteem – biedt een oplossing. In delen van de nieuwbouw is dit al gebeurd. 45. Een andere oplossing is ruimte maken voor de opvang van water, in tuin of openbare ruimte. Denk daarbij ook aan - echt Gieters - de aanleg van natte infrastructuur (waterwegen). Deelgebied Omgeving Kulturhus (Deelgebied centrum) Kenmerken en kwaliteiten 46. Knoopkwaliteit: goed bereikbaar per boot, bus, auto, fiets en te voet en daarmee ook vestigingskwaliteit en van economische waarde 47. Bedrijvigheid en levendigheid (of: drukte en dynamiek), op en aan het water 48. Zicht op/over het landschap van de Gieterse Polder en daarmee op het historische lint én zicht op/over het kanaal → ‘verbonden met Giethoorn’ Ontwikkelingsrichting, opgaven, kansen en maatregelen 49. Zet in op een kwaliteitsimpuls: verbeter de uitstraling, eigenheid en de verblijfskwaliteit van deze belangrijke entree van Giethoorn Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 7 50. Verbeter de verkeersafwikkeling en de oriëntatiemogelijkheden in het deelgebied 51. Breng hiërarchie aan in routes (naar het parkeerterrein bij de supermarkt bijvoorbeeld ondergeschikt aan het grote parkeerterrein voor bezoekers), 52. Geef routes logischer/herkenbaarder vorm 53.

‘Elimineer’ onduidelijke keuzemogelijkheden (bijvoorbeeld voor de binnenkomende automobilist – links- of rechtsaf?) 54. Vergroenen van de openbare ruimte, vooral door toevoeging van opgaande beplanting (bomen) 55. Bestaande zichten op de Gieterse Polder en het historische lint dienen behouden te blijven. (Zie ook punt 8 en 9.) 56. Ruimte voor toevoeging van op toeristen gerichte functies (als deze bijdragen aan versterking van de eigenheid en kwaliteit van Giethoorn.) Deelgebied Langs het kanaal Kenmerken en kwaliteiten 57. Provinciale weg en kanaal ‘structuurdragers’ 58. Deels organisch gegroeid, deels planmatig ontwikkeld lint van bebouwing, afwisselend open en meer gesloten Ontwikkelingsrichting, opgaven, kansen en maatregelen 59. Verkeersveiligheid (provinciale weg) verbeteren 60.Verbeter de uitstraling en ‘eigenheid’ van het kanaal als hoofdontsluiting van Giethoorn: laten zien dat dit Giethoorn is. Zet in op een kwaliteitsimpuls. 61. Het anders organiseren van het parkeren (“het blik uit het zicht”) en vergroenen van ‘versteende’ voortuinen/voorruimtes; dit vraagt mogelijk parkeerruimte elders? 62. Karakteristieke beplanting, de openheid van het landschap, belangrijke zichtlijnen en bestaand water worden niet aangetast. 63. Herstel van de boomstructuur langs het kanaal (i.o.m. Provincie) 64.

Verminderen van de bebording langs de provinciale weg Nieuwe woningen Algemeen 65. Overal moet “Gieters” worden gebouwd. 66. Transformatie heeft altijd voorrang op nieuwbouw. 67. Nieuwbouw in de vorm van ‘niet-Gieterse’ planmatige uitbreidingen, is niet meer aan de orde. Voor grootschalige ontwikkelingen (“a la Giethoorn Noord, Bodelaeke of plan Aquadoe”) ontbreekt draagvlak (Bron: Dorpsplan 2030). 68. Eventuele nieuwbouw is alleen toegestaan op kleinschalige basis en als het gaat om een unieke lokale concrete woningvraag waarin de nieuwbouwlocaties in het dorp niet voorzien. 69. Eventuele nieuwe woonbebouwing niet ín de polder, maar aan de rand van de polder, als een nieuw open bebouwingslint met de dijk als ruggengraat (bouwen op de hoger gelegen gronden), indien mogelijk ook ontsloten via het water. De polder blijft daarbij herkenbaar als landschappelijke eenheid, en kan de toekomstige invulling van de polder zoveel mogelijk gemeenschappelijk vorm krijgen. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 8 Deel 2 Verkenning maatregelen Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 9 Laag 1 Cultuurhistorische waarden 1.1 Uitgangspunten Toekomstvisie Cultuurhistorische kwaliteiten zijn belangrijk voor de identiteit van Giethoorn.

Het authentieke karakter is de essentie van het dorp: bewoners waarderen het als een bijzondere waardevolle leefomgeving; toeristen komen naar het ‘vreemde Giethoorn’ voor een unieke (reis)ervaring. Uitgangspunt van de Toekomstvisie is dat elke ontwikkeling - groot of klein - moet bijdragen aan versterking van de kwaliteit en eigenheid van Giethoorn. (Visiepunt 3: ‘Het is eigenlijk een vreemd dorp’). Ook vanuit Nationaal Park Weerribben Wieden wordt het belang van cultuurhistorie benadrukt. De kern van het Nationaal Park bestaat uit hoogwaardige natuur, in context van een ruimere landschappelijke, landschaps-ecologische cultuurhistorische en regionaal- economische omgeving. Inzet is het prachtige erfgoed te laten zien en te ontwikkelen; met de versterking van het authentieke karakter meer ‘waardevolle’ bezoekers trekken; bezoekers die liefhebbers zijn van cultuur, oude landschappen, natuur en de achtergronden daarbij. Voor de Gieterse Polder vormt verder het Beschermd Dorpsgezicht een belangrijk beleidskader voor de ontwikkeling. Van hieruit is ook de ruimtelijke samenhang tussen Giethoorn, Dwarsgracht en Jonen van belang.

Beschermd dorpsgezicht / Bestemmingsplan (Aanwijzing beschermd dorpsgezicht, 1983) - Doel van de aanwijzing is, de karakteristieke met de historische ontwikkeling samenhangende structuur en ruimtelijke kwaliteit van het gebied te onderkennen als zwaarwegend belang bij de verdere ontwikkeling binnen het gebied. Dat behoeft verandering niet uit te sluiten, maar kan basis zijn voor een ruimtelijke ontwikkeling die recht doet aan de aanwezige kwaliteiten, daarvan gebruikt maakt en daarop voortbouwt. - ‘In alle (..) buurten van de Gieterse grachtdorpen is de relatie tussen de nederzettingsstructuren en hun omgeving essentieel voor de herkenbaarheid van de ontwikkelingsgeschiedenis en de ruimtelijke kwaliteit van het dorpsbeeld. - Het behoud van het slagenlandschap in aI zijn verschijningsvormen moet dan ook worden gezien als een onmisbare voorwaarde voor een bescherming van de dorpskarakteristiek. - Nu in het kader van de proefnemingen met de nationale landschapsparken een bijzondere zorg voor het Gieterse veen gewaarborgd lijkt te zijn, zal de omgrenzing van de beschermde dorpsgezichten worden gelegd rond de bebouwde streken van oud-Giethoorn, Dwarsgracht en Jonen, waarbij echter de waarde van de omgeving, ook voor zover deze niet is opgenomen in het landschapspark, wordt onderkend.

’ - T er plaatse van de aanduiding 'overige zone - beschermd dorpsgezicht Giethoorn' zijn de gronden mede bedoeld voor behoud, herstel en ontwikkeling van het beschermd dorpsgezicht, zoals dit nader tot uitdrukking komt in artikel 33 tot en met 38, conform het aanwijzingsbesluit beschermd dorpsgezicht Giethoorn (Bijlage 4 bij de regels).s Concrete maatregelen die in de Toekomstvisie genoemd zijn: - (10.) Koester en versterk waar mogelijk de herkenbaarheid en kwaliteit(en) van het beschermd dorpsgezicht Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 10

- (17.) Karakteristieke beplanting, de openheid van het landschap en belangrijke zichtlijnen worden niet aangetast. - (18.) Herbestemming molen (rijksmonument) en Zuiderbasisschool - (32.) Maak en houd de Gieterse Polder beleefbaar als landschappelijke eenheid. - (33.) Herstel van het oorspronkelijke dijkprofiel met begeleidende boomstructuur (om de landschappelijke eenheid beleefbaar te maken) - (34.) Herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling door het uitgraven van gedempte sloten - (36.) Herbestemming/transformatie vrijkomende agrarische bebouwing (VAB), onder andere de locatie Rodermond 1.2 Huidige situatie In de Gieterse Polder zijn sporen en structuren uit verschillende tijdsperioden terug te vinden: veenontginningen (in het hoge deel van de polder) uit de 12e eeuw; delen van turfwinningsvaarten en een waterstreekdorp uit de 16e eeuw; een lager gelegen deel als restant van een plas uit de 18e eeuw; een droogmakerij met kade uit de 19e eeuw en nieuwe infra, erven en bebouwing uit de 20e eeuw. De leesbaarheid van deze ‘tijdslagen’ is echter matig. Lijnen zijn doorsneden, de plas verdwenen en hoogteverschillen minder zichtbaar door het huidige grondgebruik. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 11

1.3 Verkenning maatregelen In de werkbijeenkomsten zijn de volgende maatregelen besproken: 1. Maak en houdt de Gieterse polder beleefbaar als eenheid 2. Behoud en versterk het groene karakter van de linten (Kerkweg/Binnenpad en Beulakerweg) 3. Versterk ruimtelijk het verschil tussen het lage deel en het hoge deel 4. Lage deel: behoud en versterk de openheid (het voormalige meer als ruimtelijke eenheid) 5. Hoge deel: kleinschaliger landschappelijk karakter met beplantingen. 6. Versterken verkavelingsstructuur 7. Herstel kade op de overgang tussen hoog en laag, deze versterkt de rand van het voormalige meer 8. Herstel molen met molenbiotoop (open landschap rond de molen) 9. Herontwikkeling erf Rodermond als ‘eilandje in open ruimte’ (jong erf) 10.Versterk de ruimtelijke samenhang tussen de drie dwarsdorpen, o.a. door versterking van de lange lijnen tussen de drie dorpen (onderdeel Beschermd Dorpsgezicht) 1.4 Conclusie Experts beoordelen de voorgestelde maatregelen in principe als wenselijk en kansrijk. Deze worden meegenomen naar de volgende planfase. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 12

Laag 2 Bodem, water en natuur 2.1. Uitgangspunten T oekomstvisie Het versterken van het natte, waterrijke karakter is een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling van de Gieterse Polder. Doel is de ontwikkeling van een ‘blauw-groen hart’ voor het dorp (Visiepunt 1, lokale gemeenschap op 1). In de Toekomstvisie wordt aangegeven dat dit verschillende doelen heeft en kansen biedt, op hoofdlijnen: (1) De vernatting van de polder is van belang voor behoud en versterking van de natuur (N2000) en de klimaatrobuustheid van het gebied: ‘Met vernatting van het gebied en het opsparen en bewaren van water, kan de polder gaan bijdragen aan de klimaatadapatie, het tegengaan van bodemdaling en verminderen van de CO2 uitstoot (Visiepunt 2, ‘Water verbindt’). (2) Er worden ‘slimme verbindingen’ met de watermaatregelen voorgestaan, bijvoorbeeld voor de versterking van de recreatie, economie, natuur, bereikbaarheid, gezondheid en omgevingskwaliteiten. (3) Met name voor de nieuwbouw Giethoorn-Noord worden betere verbindingen met het water gezocht (indien mogelijk).

Concrete maatregelen die in de Toekomstvisie genoemd zijn: - (27.) Kleinschalige, groen-blauwe en multifunctionele invulling van de Gieterse Polder - (28.) Vernatten, opsparen en bewaren van water - (29.) Vernatten als basis voor natuurontwikkeling - (34.) Herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling door het uitgraven van gedempte sloten - (33.) Herstel oorspronkelijk dijkprofiel - (29.) Waterrecreatie: varen en zwemstrandje - (31.) (Indien mogelijk) Nieuwe vaarverbindingen die bijdragen aan de beleefbaarheid van de polder - (41.) Verbindt de nieuwbouw (indien mogelijk) met vaarverbindingen met het omliggend landschap en dorp - (44.) Verminderen/voorkomen wateroverlast bij hevige of aanhoudende regen - (45.) Afkoppelen – het scheiden van het regenwater van het rioolstelsel door de aanleg van een apart regenwatersysteem – biedt een oplossing. - (45.) Of de opvang van water, in tuin of openbare ruimte. Of de aanleg van natte infrastructuur (waterwegen) - (69.) Eventuele nieuwe woonbebouwing op het hogere deel van de polder, (indien mogelijk) ontsloten via het water Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 13

(kaartje uit Toekomstvisie Giethoorn, 2020) Andere ingebrachte maatregelen/wensen: - Vaarroute naar de school - Bevaarbare grot onder de molen 2.2 Huidige situatie De Gieterse Polder bestaat uit een lager deel, waar ooit een plas lag, en een hoger deel. Het lagere deel heeft een vast peil van - 2,40 NAP; het hogere deel een zomerpeil van - 1,00 en een winterpeil van - 1,30 NAP. De huidige drooglegging is gemiddeld 0,70 m (bij een maaiveldniveau van -1,70 m NAP polderpeil van -2,40 m NAP.) Omgeving Kulturhus ligt op boezemniveau. Het boezempeil fluctueert tussen de - 0,73 en- 0,83 NAP. (Als het in de zomer droog is laat men het peil uitzakken tot -0,83 m NAP en gaat dan pas water inlaten. Als het heel hard regent en het waterpeil stijgt boven de -0,73 m NAP dan zet men het gemaal aan. Dit alles om de unieke waterkwaliteit van het Nationaal Park zo min mogelijk te verstoren met gebiedsvreemd water.) De woonwijk Giethoon-Noord ligt in het lagere deel van de polder op een hoogte van - 0,40 tot - 1,20 NAP (dus deels boven en deels onder boezemniveau). De riolering van deze wijk stort over in de middensloot van de polder, op een hoogte van -1,43 m NAP. De wijk heeft te maken met wateroverlast bij hevige buien en bij langdurige neerslag. Beide ontstaan doordat op een gegeven moment de maximale capaciteit van het stelsel is bereikt.

(Het rioolgemaal kan niet meer verpompen, alle rioolbuizen staan vol water en de overstort is in werking. Dan begint zich in het stelsel waterdruk op te bouwen die op een Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 14

gegeven moment net zo hoog, of hoger is dan het maaiveld, waardoor water op straat blijft staan). Het polderwater wordt via een gemaal bij de Deukten/Beulakerweg middels een duiker onder de Beulakerweg uitgeslagen op de boezem in het kanaal Beukers-Steenwijk. De polderbodem bestaat uit moerige gronden en podzolgronden; de veenlaag is in het hele gebied nagenoeg verdwenen. In de ondergrond ligt een zandbaan. De relatief diepe ligging en ontwateringsdiepte van de polder leidt tot de wegzijging van water uit het N2000 gebied (waar de Gieterse Polder tegen aan ligt). Dit leidt hier tot bodemdaling (veenoxidatie), CO2 uitstoot en verdroging van de natuur. De wegzijging van water bedreigt hiermee de instandhoudingsdoelen voor het N2000 gebied. Ook het huidige grondgebruik in de polder is van invloed op de natuur. Met (intensieve/ gangbare) landbouw spoelt er stikstof en fosfaat uit naar de omgeving. Dit bedreigt de instandhoudingsdoelen voor de N2000 gebieden. 1 2 Bron: https://www.nmi-agro.nl/wp-content/uploads/2021/06/1803.N.20-Klimaatmaatregelen-en-fosfaat-20210615.pdf, ‘De hoogste 1 P vrachten worden gemeten bij de gemalen van Giethoorn, Wetering, Gelderingen, Veldweg en Halfweg.’ Bron: https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2020/04/Beheerplan-De-Wieden-en-Weerribben.pdf. 2 Huidige knelpunten t.av. instandhoudingsdoelstellingen N2000 zijn: - Onvoldoende waterkwaliteit.

Met name het hoge fosfaatgehalte. Een belangrijke aanvoerbron is water dat uit de omringende polders wordt uitgeslagen op de boezem - Wegzijging van water naar de ondergrond, mede door (…) lage polderpeilen in aangrenzende gebieden. - Gebrek aan jonge successiestadia - Tegennatuurlijke peilbeheer - Gemotoriseerde scheepvaart Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 15

2.3 Besproken maatregelen Bodem, water en natuur In de expertbijeenkomsten is gefocust op manieren om bevaarbaar water in de polder te kunnen realiseren. Vanwege de technische complexiteit hiervan zijn een groot aantal verschillende maatregelen besproken, die onder te verdelen zijn in drie groepen: Natter karakter polder versterken, sloten bevaarbaar W1 Vernatten Gieterse Polder Nieuwe vaarverbindingen op boezemniveau W2 Boezemvaart middendoor de polder W3 Boezemvaart middendoor door de polder - met kwelsloten W4 Boezemvaart middendoor door de polder - in beton W5 Boezemvaart langs historische kade (op de overgang van hoog naar laag) W6 Hoge land op boezemniveau (evt. in combinatie met W5) Nieuwe plas (op boezemniveau) W7 Grote bevaarbare plas (in het lage deel van de polder) W8 Kleine bevaarbare plas/haven (in het lage deel van de polder) Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 16

W1 Vernatten Gieterse Polder, sloten bevaarbaar Maatregel Deze maatregel gaat als basis uit van het opzetten van het waterpeil in de Gieterse Polder. De polder wordt hiermee (enigszins) natter (punt 28.). Dit biedt kansen voor een meer natuurlijke inrichting en landgebruik van de polder (punt 29.). Dit past in de beoogde transitie van gangbare landbouw naar een meer extensief agrarische grondgebruik, met (agrarische) natuurontwikkeling en in delen mogelijk rietteelt. Door het verbreden van de bestaande sloten (punt 34.) en de aanleg van natuurlijke oevers langs waterlopen kan het waterrijke karakter van de polder worden versterkt. Het biedt ook mogelijkheden voor de ontwikkeling van een aantrekkelijk vaarnetwerk op polderniveau (punt 31.). Hierbij kan er direct aansluitend op de woonwijk Giethoorn-Noord een vaarnetwerk gerealiseerd worden (punt 41.). Onderdeel van deze maatregel is het treffen van maatregelen om wateroverlast bij woningen te voorkomen (punt 44.), ondermeer door het realiseren van meer water in de openbare ruimte en tuinen (45). Door het peilverschil tussen de polder en het boezemniveau, kan er met deze maatregelen geen directe vaarverbinding met het omliggend vaarnetwerk worden gerealiseerd. Om dit te bewerkstelligen moeten aanvullend ‘overtomen’ of sluisjes tussen het vaarnetwerk in de polder en het boezemniveau worden gerealiseerd.

Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 17

Expert judgement Uit de expertmeeting is naar voren gekomen dat een peilopzetting een kansrijke maatregel is. De bestaande woningen en infrastructuur mogen hier echter geen grondwateroverlast door krijgen. Hiervoor moeten extra maatregelen getroffen worden. Naar precieze effecten van peilverhoging voor de woningen in het gebied moet nader onderzoek worden gedaan. Ook moet rekening worden gehouden met de riooloverstort van de nieuwbouwwijk Giethoorn-Noord op de middensloot (op een hoogte van - 1,43 NAP). Deze moet boven het waterpeil blijven liggen. De inschatting is dat het waterpeil in de polder zo’n 20 cm hoger ingesteld kan worden. Bredere sloten (en flexibel peilbeheer) maakt het mogelijk om in de polder meer water op te slaan bij hevige buien. Dit maakt het watersysteem meer robuust en klimaatbestendig. Ook vanuit de woonwijk kan er makkelijker water worden afgevoerd richting de polder. Door hogere peilen is er een hogere kans dat graslanden bij hevige regenval enige tijd onder water staan. De aanpassing naar een minder strenge norm (vanuit het Waterschap) is hiervoor noodzakelijk. Gangbaar grasland mag 1 keer in 10 jaar 5% onder water staan; bij extensieve landbouw mag 1 keer in 10 jaar 30% van het land onder water staan; voor natuur gelden geen normen. Peilopzetting is een kansrijke maatregel voor de verbetering van de instandhoudingsdoelen van het N2000 gebied.

In combinatie met extensiever grondgebruik wordt - op lange termijn - de stikstof- en fosfaatlast op het N2000 gebied verlaagd, hiermee kan de waterkwaliteit en natuurkwaliteit verbeteren. Op korte termijn kan een peilopzetting er echter toe leiden dat er meer voedingsstoffen (fosfaten) vrijkomen en in het water terecht komen. Dit kan leiden tot een verslechtering van de waterkwaliteit. Om dit te voorkomen zijn maatregelen nodig. Aanvullend Vanuit de Provincie en Natuurmonumenten wordt gezocht naar maatregelen, waarmee de fosfaten uit het landbouwwater gefilterd worden. In het een onderzoek van Witteveen+Bos zijn verschillende maatregelen verkend die een bijdrage kunnen leveren aan het fosfaat probleem. Het extensiveren van het grondgebruik ("permanent extensief graslandgebruik!) is een van de maatregelen. Aangegeven wordt dat dit in potentie een positief effect zal hebben op de P-belasting, 'het scenario kan vermoedelijk tot een behoorlijke daling van de totale P-belasting in de boezem van noordwest Overijssel leiden. Maar naar de precieze effecten moet nog nader onderzoek gedaan moet worden. ’ Optie is de Gieterse polder als pilot voor 'extensief grondgebruik om de P-belasting te verlagen’ in te richten, bijvoorbeeld in combinatie met rietstroken of stroken met lisdoddes langs de waterlopen om de fosfaten uit te mijnen.

Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 18

W2 Boezemvaart middendoor de polder Maatregel Ingebracht is de optie voor een bevaarbare vaart middendoor de polder, op boezemniveau. De voorgestelde vaart takt aan bij de molen en op het Molengat (met een doorvaart bij Kerkweg). Langs Kerkweg, bij het Molengat, wordt een haventje voor bewoners voorgesteld. Voor de boezemvaart wordt (in concept) uitgegaan van een vaart met een bevaarbare waterbreedte van ca 8 meter. Voorzien van kades op een hoogte van 0.00 NAP (± 70 cm boven boezemniveau), met een kruinbreedte van ca 5 meter, taluds van 1:3 met een plas-dras zone voor bescherming door rietkragge . Dat leidt tot kades met een hoogte van ca 1,70 meter ten opzichte van maaiveld. In totaal gaat het zo over een minimaal ruimte beslag voor de boezem van ca 30 meter. (NB. Wanneer er een nieuwe ontsluitingsweg over de kade wordt aangelegd zal een stevigere kade met breedte nodig zijn.) Een boezemvaart deelt het huidige peilvak op in 2 compartimenten. T en behoeve van de afwatering via het poldergemaal aan het kanaal, worden er onder de hoge vaart door sifons voorgesteld. NB. De vaart vergt aanpassingen aan de weginfrastructuur. - In Kerkweg bij de molen is een ‘handmatig zelfbedieningsbrug’ voor voetgangers en fietsers bedacht. - In Kerkweg bij het Molengat is een autobrug bedacht met een doorvaarthoogte van 2,20 m (vergelijkbaar met de bruggen in de Bramen).

Het wegdek komt hiermee op ongeveer +1,85 m NAP. Dit is ongeveer 2 meter hoger dan de huidige weg (-0,13 m NAP). - De Deukten moet worden omgeleid of er moet over de boezemvaart een nieuwe autobrug worden gerealiseerd. Door de grote hoogte zal deze negatieve impact op de open polder hebben. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 19

Expert judgement T echnisch gezien is de aanleg van een boezemvaart door de lage polder complex en kwetsbaar. - Uit het ‘Hydrologisch onderzoek, Uitbreiding Giethoorn-Noord’ (Royal Haskoning, 2000), komt naar voren dat de aanleg van een vaart op boezemniveau (zonder kwelsloten) kan leiden tot een verhoging van de grondwaterstand in een zone van ca 150-200 meter rond een vaart. Dit kan leiden tot grondwateroverlast in de nieuwbouwwijk Giethoorn-Noord, langs Kerkweg en op Erf Rodermond. - Wanneer er direct aansluitend op de woonwijk een (hogere) vaart op boezemniveau ligt, kan bij hevige regenval het water niet weg uit de buurt. Dit vergroot de kans over wateroverlast in de woonwijk. - De riooloverstort van de wijk watert nu af in de lage polder. Een hoge middenvaart op boezemniveau - tegen de wijk aan - belemmert dit. Dit betekent dat dan ook het stedelijk watersysteem en riolering aangepast moet worden. - Het is technisch mogelijk om sifons onder een hoge vaart aan te leggen. De opdeling van de polder en de sifons maken het watersysteem echter meer kwetsbaar voor wateroverlast. Bij hevige regenval moet er immers veel water onder de middenvaart door, naar het gemaal. Dit kan mogelijk ondervangen worden door grote dimensionering van de sifons en de aanleg van een extra brede verzamelsloot langs het middenvaart.

- De waterexperts van het waterschap wijzen er echter op dat dergelijke maatregelen wellicht technisch mogelijk zijn, maar omvangrijk zijn en niet bijdragen aan de ontwikkeling van een duurzaam watersysteem. Het Waterschap wil zo min mogelijk technische constructies (waaronder sifons) toepassen. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 20

W3 Boezemvaart middendoor de polder - met kwelsloten Maatregel In de werkbijeenkomsten is als mogelijke oplossing voor de waterproblemen bij een boezemvaart de optie voor de aanleg van kwelsloten aan weerszijde van de vaart besproken. Het doel van de kwelsloten is dat deze de grondwateroverlast in de omgeving zo veel mogelijk beperken, tot een zone van ca 50 - 100 m. Zie ook ‘Hydrologisch onderzoek, Uitbreiding Giethoorn-Noord’ (Royal Haskoning, 2000) De huidige middensloot zou in deze variant als kwelsloot langs de woonwijk kunnen dienen. Hiermee blijft ook de riooloverstort vrij. De boezemvaart schuift dan verder op naar het oosten, binnen het Beschermd Dorpsgezicht. Expert judgement Met de aanleg van kwelsloten zal de invloed van een hoge vaart op het grondwater beperkt kunnen worden. Maar nog steeds kunnen naar verwachting aanliggende woningen (in de nieuwbouw, erf Roermond) te maken kunnen krijgen met grondwaterproblemen. Ook lost dit het probleem rond de klimaatbestendigheid van de polder niet op; de polder blijft opgedeeld in kleinere peilvakken. De wens is om Giethoorn-Noord met het water te verbinden. Wanneer er een kwelsloot tussen de woonwijk en de vaart gemaakt moet worden is er voor de bewoners geen directe verbinding met het vaarwater gerealiseerd. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 21

W4 Boezemvaart middendoor de polder - in beton Maatregel Om grondwateroverlast te voorkomen is door bewoners de optie voorgesteld om een hogere vaart geheel als een betonnen bak uit te voeren. De vaart heeft een lengte van ca 1.600 meter. Expert Judgement De effecten naar grondwater zijn mogelijk afwezig in deze variant. Wel blijven de punten rondom de kwetsbaarheid van het watersysteem overeind. Een betonnen constructie met een dergelijke lengte is daarbij kwetsbaar voor verzakkingen, opdrijven ed. Of de bak zou volledig onderheid moeten worden. Alles kan, maar het sluit niet aan bij de huidige filosofie om watersystemen zo natuurlijk, robuust en duurzaam mogelijk in te richten. Een betonnen bak draagt niet bij aan de gewenste vergroting van de landschappelijke belevingswaarde van de polder. Ook ecologisch gezien is het niet wenselijk. Geen biodiversiteit en dieren in het water. Negatieve impact op Beschermd Dorpsgezicht. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 22

W5 Boezemvaart langs historische kade / naar de school Maatregel Alternatief voor een boezemvaart middendoor het lage deel van de polder, is mogelijk een bevaarbare vaart op de overgang van het hoge naar het lage deel van de polder, al dan niet direct aangesloten op het kanaal. De vaart kan hier het huidige hoogteverschil van de kade benutten en landschappelijk het verschil tussen het hoge en het lage deel versterken. Een boezemvaart kan hier aansluiten op het peilvak op boezemniveau, wat de vaarmogelijkheden hier vergroot. Mogelijk kan de school achterlangs met de boot via het water bereikbaar worden gemaakt. De mogelijkheden voor een directe verbinding met het vaarnetwerk langs het Binnenpad vraagt nader onderzoek. De ruimte voor het maken van een nieuwe vaarverbinding is hier beperkt. Aan de kant van de Beulakerweg kan een verbinding worden gemaakt met het kanaal. Dit vergt de aanleg van een brug voor auto- en langzaamverkeer in de Beulakerweg. Expert judgement T en opzichte van de andere opties ligt deze vaart gunstiger binnen het watersysteem. De vaart volgt hier grotendeels de bestaande peilvakken. Het hoge deel van de polder kan echter met de aanleg van de vaart op boezemniveau niet meer direct afwateren op het lage deel van de polder en daarmee op het poldergemaal.

Voor de afwatering zijn aanvullende maatregelen nodig (of een combinatie met de volgende maatregel: hoge land op boezemniveau). Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 23

Mogelijk leidt deze optie tot minder grondwateroverlast in de omgeving. Deze variant vergt verder nader onderzoek. W6 Hoge peilen in het hoge land (op boezemniveau) Maatregel In de bijeenkomsten is het idee geopperd om het waterpeil in het hoge deel van de polder op te zetten tot boezemniveau. Niet lang geleden schijnt het water hier zo hoog te hebben gestaan. Met een hoger waterpeil zou dit hoge deel van de polder weer bevaarbaar worden gemaakt, aansluitend op het vaarnetwerk van Giethoorn. Zo ontstaat er direct aan het centrum gebied een groter bevaarbaar gebied, wat meer uitstraling aan Giethoorn (ontvangst van bezoekers) kan geven én het N2000 gebied kan ontlasten. Het peil staat nu op -1,00 tot -1,30 NAP; het boezemniveau ligt op - 0,73 tot -0,83 NAP. Het gaat om een peilopzetting van ca 50 cm. Expert judgement Deze maatregel vergt nader technisch onderzoek omdat de peilopzetting niet tot wateroverlast bij bebouwing en infrastructuur mag leiden. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 24

Kans is deze maatregel te combineren met W5 - vaart langs de kade. Zo ontstaat er een groter bevaarbaar boezemland. Uitbreiding van het vaarnetwerk heeft hier potenties voor de verspreiding van de toeristische druk en (vracht/pakket) vervoer over water of voor wonen aan het water. Ook kan de school bereikbaar met de boot worden gemaakt (wens bewoners). Over het land liggen een aantal paden naar percelen aan de Binnenpad. Deze worden in deze variant doorsneden door water. De mogelijkheden voor inpassing en ontsluiting vergt nadere afstemming en onderzoek. W7 Grote bevaarbare plas (in het lage deel van de polder) Maatregel In de T oekomstvisie is - naast de wens voor meer vaarmogelijkheden - de wens voor zwemwater bij Giethoorn-Noord opgenomen. Een van de verkende varianten omvat de ontwikkeling van een bevaarbare plas (met zwemmogelijkheden) in het lage deel van de polder. Wanneer deze aangesloten wordt op het boezemwater kunnen bewoners van Giethoorn-Noord zo het water en de meren/wieden op. Expert judgement Een plas op boezemniveau zal leiden tot een verhoging van de grondwaterstand in de omgeving, wat kan leiden tot grondwateroverlast.

Uit het ‘Hydrologisch onderzoek, Uitbreiding Giethoorn-Noord’ (Royal Haskoning, 2000), komt naar voren dat in een zone van ca 150-200 meter rond het hoger water, het Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 25

grondwaterpeil kan stijgen. Met een grote plas kan dit tot grondwateroverlast in de nieuwbouwwijk en de laag gelegen bebouwing langs Kerkweg leiden. Met een kwelsloot rondom de plas zou - in theorie - de invloedszone beperkt kunnen worden tot een zone 50-100 meter. Nadeel van een plas is dat er kleinere peilvakken met laag gelegen bebouwing ontstaan, die kwetsbaar zijn voor wateroverlast. Hier zijn mogelijk extra gemalen nodig om bij hevige regenval water uit te slaan naar het boezemniveau. Een grote, bevaarbare plas vergt een (volledige) heroriëntatie / herontwikkeling van de polder en de functies er in en er om heen. Dit betreft zowel het grondgebruik in de polder, de omkading van de plas, aanvullende watermaatregelen als de aanpassing van de infrastructuur (Deukten). Dit is omvangrijk, maar biedt ook mogelijkheden voor meerwaarde op de lange termijn, zowel op het gebied van nieuwe woningen aan het water, nieuwe recreatiemogelijkheden en nieuwe natuur. W8 Kleine bevaarbare plas/haven (in het lage deel van de polder) Maatregel Als alternatief is een kleine plas geopperd, met een haventje voor de bewoners van Giethoorn-Noord. De verwachting is dat dan/op deze plas functies gerealiseerd kunnen worden die nu binnen de N2000 niet zijn toegestaan, zoals een nieuwe jachthaven voor de bewoners van Giethoorn-Noord.

Expert Judgement Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 26

Rekening houdend met een zone van 50-100 meter, buiten de kwelsloot, zou op deze locatie een plas aangelegd kunnen worden. Een kleine plas heeft niet de nadelen van compartimentering van het watersysteem/peilvakken, en biedt mogelijk de voordelen van nieuw bevaarbaar en bezwembaar water voor de bewoners van Giethoorn. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 27

2.4 Afweging watermaatregelen In onderstaande tabellen zijn (op basis van expert judgement) plussen en minnen aan de verschillende watermaatregelen gegeven. Maatregel W1, een nattere, waterrijke Gieterse Polder is een kansrijke maatregel om de doelen uit de T oekomstvisie als gebiedsdoelen te realiseren. De hogere waterpeilen en verbrede waterlopen bieden mogelijkheden voor de ontwikkeling van een aantrekkelijk, natuurlijk en uitgebreid vaarnetwerk op polderniveau, in directe verbindingen met de woonwijk Giethoorn-Noord. Nadeel is dat bewoners niet direct verbonden zijn op het vaarnetwerk op boezemniveau. W1 Vernatten Gieterse Polder Technisch / Waterhuishouding + Kansrijk Maximaal peil n.t.b. (voorkomen wateroverlast bij woningen en infra) Waterdoelen + + Bijdrage aan robuust, klimaatbestendig watersysteem Natuurdoelen + + Verhoogt de natuurkwaliteit van de polder zelf. Draagt bij aan instandhoudingsdoelen N2000, op lange termijn. Op korte termijn kunnen er door hogere peilen extra fosfaten vrijkomen, dit belast het N2000-gebied.

Toekomstvisie ++ Geeft invulling aan: kleinschalige, groen-blauwe invulling (27), vernatten opsparen en bewaren van water (28), water als basis voor natuurontwikkeling (punt 29), Herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling door het uitgraven van gedempte sloten (punt 34); Waterrecreatie: varen, punteren (punt 29), (Indien mogelijk); Nieuwe vaarverbindingen die bijdragen aan de beleefbaarheid van de polder (punt 31); Verbindt de nieuwbouw (indien mogelijk) met vaarverbindingen met het omliggend landschap en dorp (punt 41); Verminderen/voorkomen wateroverlast bij hevige of aanhoudende regen (punt 44.) Afkoppelen – het scheiden van het regenwater van het rioolstelsel door de aanleg van een apart regenwatersysteem – biedt een oplossing. Of de opvang van water, in tuin of openbare ruimte. Of de aanleg van natte infrastructuur (waterwegen) (punt 45). - Geen zwemstrandje (punt 29). Beschermd dorpsgezicht + Behoudt en versterkt de kenmerken en kwaliteiten van het dorpsgezicht Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 28

W2 Boezemvaart midden door de polder Technisch / Waterhuishouding - - Niet kansrijk (kans op grondwateroverlast, opdeling en verkleining van peilvakken, sifons, kades, ..) Waterdoelen - - Door opdeling van peilvakken geen bijdrage een aan robuust, klimaatbestendig watersysteem; het maakt het watersysteem kwetsbaarder voor klimaatverandering Natuurdoelen 0 p.m. Toekomstvisie + Bevaarbare vaart kan de nieuwbouw Giethoorn-Noord beter met het omliggend landschap en dorp verbinden (punt 41). - Aandachtspunt is de ligging van de haven. Deze ligt nu voor het restaurant en niet bij de nieuwbouwwijk. +/- Doel is dat de nieuwe vaarverbindingen bijdraagt aan de verbetering van de beleefbaarheid (van de polder) (punt 31). De vraag is of een hoger gelegen kanaal dit doet. De omliggende gronden liggen lager, waardoor daar ruimtelijke weinig contact mee is. +/- Een extra vaarroute vanaf de molen naar het Molengat kan bijdragen aan de spreiding van toeristen (punt 12.) - Aandachtspunt is dat dit meer drukte kan geven in de Polder. - Aandachtspunt is de beperkte belevingswaarde vanaf het kanaal. Een hoger gelegen vaarverbinding heeft een andere, ruimtelijk minder afwisselend beleving dan de historische vaarten door de dorpen en natuur. De omliggende gronden liggen lager, waardoor daar ruimtelijke weinig contact mee is. En hoger kanaal is met name een ‘bypass’.

Biedt dit voldoende meerwaarde? - - Een hoger gelegen vaart tast de ruimtelijke eenheid en leesbaarheid van de Gieterse polder aan. Het maakt de ruimtelijke structuur, het slotenpatroon, de openheid en de indeling in hoog en laag minder leesbaar. De vaart doorsnijdt de landschappelijke structuren. De kades van de vaart zijn hoger (0,0 NAP) en breder dan de landschappelijk kade (ligt - 0,60 NAP), op de overgang van hoog naar laag. Beschermd dorpsgezicht - - Tast de kenmerkende opbouw en leesbaarheid van het landschap aan. Het lage deel van de polder is een voormalig meer. Toen deze werd drooggelegd werd een middensloot aangelegd met dwarssloten. De vaart is midden in de kenmerkende open ruimte geprojecteerd en doorsnijdt het kenmerkende sloten patroon. Het kanaal legt daarbij ruimtelijk en functionele verbanden met de molen en het Molengat, die geen historische samenhang hebben. Dit vertroebelt de leesbaarheid van het cultuurhistorisch waardevolle landschap. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 29

W3 Boezemvaart middendoor door de polder - met kwelsloten Technisch / Waterhuishouding - Verwachting is dat het alternatief tot minder grondwateroverlast zal leiden dan maatregel 2. De aanleg van een boezemvaart door de lage polder, blijft met kades en sifons, verkleining van peilvakken technisch complex. Waterdoelen - - idem W2 Natuurdoelen 0 idem W2 Toekomstvisie +/- De vaart ligt los van de nieuwbouw Giethoorn-Noord, gescheiden door een kwelsloot. Dit beperkt de mogelijkheden om de wijk - via het water - goed met het omliggend landschap en dorp te verbinden (punt 41). +/- idem W2 +/- idem W2 - - Een hoger gelegen vaart tast de ruimtelijke eenheid en leesbaarheid van de Gieterse polder aan. Idem W2 Beschermd dorpsgezicht - - - Een boezemvaart met kades en kwelsloten schuift verder op in het Beschermd Dorpsgezicht. Het alternatief tast daarmee het Beschermd dorpsgezicht nog meer aan dan W2 W4 Boezemvaart middendoor door de polder - in beton Technisch / Waterhuishouding - - - Een vaart in beton is vanuit huidige visie op waterbeheer niet wenselijk, zowel niet vanuit duurzaamheid, natuurlijke watersytemen als vanuit de ontwikkeling van robuuste, klimaatbestendige watersystemen. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 30

W5 Boezemvaart langs historische kade Technisch / Waterhuishouding 0 Vergt nader onderzoek. Waterdoelen +/- Tast de eenheid van de peilvakken niet aan. Belemmert wel de afwatering van de hoge peilvak op de lager gelegen polder. Natuurdoelen 0 p.m. Toekomstvisie + Plus is dat deze vaarverbindingen kan bijdragen aan de verbetering van de beleefbaarheid (van de polder) (punt 31). Het versterkt het landschappelijk verschil tussen hoog en laag. +/- Op het kanaal mogen geen kleine bootjes, dit beperkt de mogelijkheden van dit alternatief voor toeristisch gebruik. Wel kan mogelijk een vaarverbinding langs de kade een rol spelen een alternatief vervoer van toeristen/goederen richting het Binnenpad en ’t Vonder en daarmee het lint ontlasten. Of een vaarroute naar de school bieden. - Geen directe vaarverbinding tussen de woonwijk en het boezemwater, dit is (indien mogelijk) gewenst (punt 31). Via overtomen of sluisjes kunnen er wel aanvullend verbindingen worden gemaakt. Geen zwemstrandje (punt 29). Beschermd dorpsgezicht + Volgt en versterkt de lijnen van het landschap. Ruimtelijk + De wens is om meer belevingswaarde aan de polder toe te voegen. Een vaart langs een historische structuur herstelt de beleving van historische vaarten door de dorpen en natuur. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 31

Een boezemvaart middendoor de laag gelegen polder (W2, W3, W4) is technisch complex. De vaart doorsnijdt het peilvak, maakt het watersysteem minder klimaatrobuust en is technisch kwetsbaar. Een boezemvaart tast daarbij de landschappelijke eenheid, herkenbaarheid, kenmerken en kwaliteiten van de polder en het Beschermd Dorpsgezicht aan. Het is dan de vraag of een boezemvaart voldoende maatschappelijke meerwaarde biedt om dit te rechtvaardigen. Een hoger gelegen boezemvaart kan waarschijnlijk niet aansluitend op de woonwijk Giethoorn-Noord worden gerealiseerd (wat het doel van de maatregel is). De vaart ligt los en boven het omliggend landschap, waardoor de beleving van de polder niet versterkt worden. De inschatting is dat een boezemvaart onvoldoende meerwaarde kan bieden om de doorsnijding van het landschap te rechtvaardigen. Maatregel W5 biedt een alternatief met een nieuwe vaart op boezemniveau langs de kade. Deze is technisch en landschappelijk mogelijk beter in te passen. Maar deze vaart kan ook niet de wens vervullen om Giethoorn-Noord op boezemniveau te verbinden met het vaarnetwerk. Een vaart langs de kade biedt mogelijk wel kansen als onderdeel van de mobiliteitsvraagstuk in Giethoorn. Maatregel W6 Hoge peilen in het hoge land (op boezemniveau) biedt potentieel veel meerwaarde voor de natuur, belevingswaarde en toeristisch/recreatieve mogelijkheden van de polder.

Het vergt nader onderzoek of de peilopzetting van ca 50 cm nog mogelijk is, zonder wateroverlast voor bebouwing en infrastructuur. Deze maatregel kan gecombineerd worden met het vernatten van de Gieterse Polder (W1) en met een boezemvaart langs de historische kade (W5) W6 Hoge land op boezemniveau Technisch / Waterhuishouding 0 Vergt nader onderzoek of het peil weer op boezemniveau ingesteld kan worden. Wateroverlast bij woningen en infra moet voorkomen worden. Waterdoelen 0 De maatregel draagt (waarschijnlijk) niet bij aan de waterrobuustheid van het systeem. (de fluctuatie is nu 30 cm, in het boezemsysteem maar 10 cm) Natuurdoelen + + Verhoogt de natuurkwaliteit van de polder zelf. Draagt bij aan instandhoudingsdoelen N2000. Minder wegzijging uit natuurgebied. Vernatting beperkt de mogelijkheden van gangbare, intensieve landbouw (vb maïsteelt) en schept zo ruimte voor meer extensieve, natuurinclusieve landbouw en/ of natuurontwikkeling. Kansen voor rietteelt, buiten de N2000. Extra bevaarbaar gebied kan N2000 ontlasten. Toekomstvisie ++ Idem Maatregel W1 ++ Plus: Versterkt de beweegbaarheid als landschappelijke eenheid (punt 32), maakt de indeling in hoog en laag meer leesbaar. ++ Plus: Vergroot het bevaarbaar water op boezemniveu in de polder, meer spreiding van toerisme over het gebied (punt 4 / Balans economie, ecologie en leefbaarheid).

Bevaarbaar rietland kan een kwaliteitsimpuls aan het centrumgebied geven: verbetert de uitstraling, eigenheid en de verblijfskwaliteit van deze belangrijke entree van Giethoorn (punt 49.) Beschermd dorpsgezicht + Behoudt en versterkt de kenmerken en kwaliteiten van het dorpsgezicht Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 32

W7 Grote bevaarbare plas in het lage deel van de polder (op boezemniveau) Technisch / Waterhuishouding - - Op voorhand niet kansrijk (grondwateroverlast voor omliggende bebouwing, opdeling en verkleining van peilvakken, sifons, kades, ..). Het hoge deel van de polder vergt een alternatieve afwatering. Vergt nader onderzoek. Waterdoelen 0 n.t.b Natuurdoelen 0 n.t.b. Toekomstvisie +++ Geeft volledig invulling aan de visie ‘Water Verbindt’ De Gieterse Polder als groen-blauw hart, als centrale ruimte voor ontmoeting en ontspanning voor noord- en zuid. Biedt kansen voor (water)recreatie (zwemwater met een strandje bijvoorbeeld en/of punteren), natuurontwikkeling, … +++ Maakt en houdt de Gieterse Polder beleefbaar als landschappelijke eenheid. Versterkt de cultuurhistorie van het gebied, maakt door weer een plas te ontwikkelen de geschiedenis van de laag gelegen polder leesbaar + + Kans om toerisme meer te verspreiden over een groter gebied. Biedt alternatieve vaarroute (of wandelrondjes). - Met plas verdwijnt oorspronkelijke smalle strokenverkaveling - Erf Rodermond als herbestemmingslocatie verdwijnt onder de plas, als ’ontmoetingsruimte’, met ruimte voor/ondersteund door functies waar de lokale gemeenschap elkaar treft.

(Plas biedt waarschijnlijk wel aanleidingen voor andere ontmoetingsplekken) Beschermd dorpsgezicht +/- Tast de huidige kenmerken en kwaliteiten van het dorpsgezicht aan. Maar biedt een kans om de eenheid van de laag gelegen polder / voormalige plas te versterken en het verhaal over het ontstaan van dit gebied te laten zien. Ruimtelijk + + Vergt een heroriëntatie / herontwikkeling van de polder en de functies er in en er om heen. Dit is een zeer omvangrijk project, maar biedt ook mogelijkheden voor meerwaarde op de lange termijn. - Kansen voor verbindingen / nieuwe toeristische entree over het water, loswal kan verplaatst richting de Beulakerweg … - Recreatieve route met haventjes, zwemstrandjes en natuur rond de plas - Verbinding met de school - Nieuwe woningen aan het water? - - - De Deukten, Erf Rodermond en de landbouwgronden zullen moeten verdwijnen. Nieuwe bruggen in Kerkweg over het water. Afwegingskader Toekomstbeeld Gieterse Polder/Omgeving Kulturhus - DEF 22 dec 22 33

Er zijn twee maatregelen verkend voor het maken van een plas op boezemniveau. Maatregel W7, een grote plas heeft - op het eerste gezicht - technisch met dezelfde kwesties te maken als vaarten op boezemniveau. De verwachte maatschappelijke meerwaarde is echter veel groter. Met een plas kan er werkelijk invulling gegeven worden aan de ambitie om de Gieterse Polder als een groen-blauw hart, als centrale ruimte voor ontmoeting en ontspanning voor noord- en zuid te ontwikkelen. De maatregel biedt kansen voor (water)recreatie (zwemwater met een strandje bijvoorbeeld en/of punteren), natuurontwikkeling, wonen aan het water, etc. Deze maatregel vergt wel volledige herontwikkeling en heroriëntatie van de Gieterse Polder. Kleinschalig alternatief biedt Maatregel W8, met kleine bevaarbare plas/haven in het lage deel van de polder. Deze lijkt technisch beter te kunnen. De plas ligt in het Beschermd Dorpsgezicht en zal kwaliteiten hier aantasten. Een kleine plas kan echter de bewoners van Giethoorn veel gewenste extra kwaliteiten bieden: zwemwater, extra vaarwater, bootje dichtbij, meer natuur, meer recreatiemogelijkheden, een plek voor ontmoeting (buiten de drukte van de meer toeristische dorpsdelen.) 2.5 Conclusies Op basis van de voorgaande afweging is het advies om Maatregel Vernatten Gieterse Polder (W1) mee te nemen te nemen als basismaatregel voor de scenario’s.