Bijlage I Groenblauw hart voor Giethoorn.pdf

1 Inleiding Groen Blauw Hart voor Giethoorn Van Paridon de Groot Van Paridon de Groot landschapsarchitectenlandschapsarchitecten 2 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding Van Paridon x de Groot landschapsarchitecten i.o.v. Gemeente Steenwijkerland April 2023 Van Paridon de Groot landschapsarchitecten Groen Blauw Hart voor Giethoorn

Inhoud 1 Inleiding p.7 Deel I 2 Huidige situatie p.13 3 Beleidsmatige kaders, opgaven en ambities p.39 Deel II 4 T oekomstbeeld p.53 Deel III 5 Inzoom op Deelgebieden 5.1 Omgeving Kulturhus p.100 5.2 Woningbouw Giethoorn-Noord p.104 5.3 Omgeving school/sportvelden p.108 5.4 Woningbouw Beulakerweg p.112 5.5 Erf Rodermond aan de middenvaart p.114 5.6 Molenbiotoop Koornmeule p.118 5.7 Kerkweg/Binnenpad autoluw p.122 5.8 Nering met loswal en nieuw wandel/fietspad p.126 5.9 Beulakerweg als dorpsstraat p. 128 Colofon p.130 Groen Blauw Hart 76 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 1 Inleiding Plangebied De Gieterse Polder ligt in het hart van Giethoorn. Het dorp vouwt zich als het ware rond de polder, van alle kanten is er zicht op dit centraal gelegen gebied. Het gebied is landschappelijk van hoge waarde en betekenis: het maakt onderdeel uit van het Beschermd Dorpsgezicht van Giethoorn en grenst aan het Nationaal Park en Natura2000-gebeid Weerribben Wieden. De Omgeving Kulturhus grenst aan de zuidzijde van de polder. Dit deel maakt onderdeel uit van het centrumgebied van Giethoorn, met voorzieningen zoals het Kulturhus, de supermarkt, het toeristisch informatiepunt en een grote publieke parkeerplaats. Voor veel toeristen start een bezoek aan Giethoorn hier.

Vanaf de parkeerplaats en Omgeving Kulturhus kun je naar de Cornelisgracht, waar je kunt opstappen op een rondvaartboot of verder wandelen naar het Binnenpad en de Dorpsgracht: de kern van het wereldwijd bekende waterstreekdorp, waarlangs vele toeristische voorzieningen liggen. Naar het noorden toe wordt de omgeving van de Gieterse polder minder toeristisch. Hier ligt de nieuwbouwwijk Giethoorn- Noord, en aansluitend de Molenbuurt, een prachtige vaarbuurt die wat minder bekend is. De Gieterse Polder wordt aan westzijde begrenst door de Beulakerweg - de provinciale weg - met daarlangs een kanaal. Hier staat enige bebouwing langs, een deel historische bebouwing en deel meer bedrijfsmatige bebouwing. Deze kant vormt de entree voor vele mensen die Giethoorn bezoeken. 1 Inleiding Giethoorn is historisch gezien een samenstelling van drie op zichzelf staande buurtschappen. In het dorp leeft momenteel de wens om samen één dorp te worden. Hiervoor zijn recent de noordelijke en zuidelijke basisschool samengevoegd en verplaatst naar een nieuwe centraal punt aan de Beulakerweg, in de Gieterse Polder. Wat biedt het T oekomstbeeld? Het voorliggend Toekomstbeeld ‘Groenblauw hart voor Giethoorn’ biedt een integrale ontwikkelingsvisie voor de Gieterse Polder, in samenhang met de Omgeving Kulturhus, die hieraan grenst.

Korte termijn vraagstukken zijn hierin verbonden met ambities die op een wat langere termijn invulling gaan krijgen. Het Toekomstbeeld is een nadere uitwerking van ‘Toekomstvisie Giethoorn, het is eigenlijk een vreemd dorp’, die in 2020 door de belangenorganisaties Gieters Belang en Giethoorn Onderneemt in gezamenlijkheid met de gemeente Steenwijkerland is opgesteld. De Toekomstvisie schetst de visie voor Giethoorn als geheel, met ontwikkelingsrichtingen en spelregels voor verschillende deelgebieden van het dorp. Veel ideeën die toen zijn opgehaald vroegen nog om een nadere uitwerking. In de Toekomstvisie is daarom opgenomen dat er een vervolgstap nodig voor de Gieterse polder, de nieuwbouw Noord en de omgeving Kulturhus. Daarna zijn er nog nieuwe vragen naar voren gekomen, zoals ruimte voor de ontwikkeling van nieuwe woningen. Plangebied Gieterse Polder en omgeving Kulturhus

Groen Blauw Hart 98 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 1 Inleiding De opgaven en ontwikkelingen die in het dit middengebied van Giethoorn spelen zijn niet los van elkaar te zien zijn; ze grijpen in elkaar. Ze kunnen elkaar daarbij versterken, maar elkaar ook in de weg zitten. De situatie vraagt daarom om het bijeenbrengen van alle opgaven en ontwikkelingen, en soms ook het maken van keuzes. Welke ontwikkelingen dragen wél en welke dragen níet bij aan de gewenste ontwikkelingsrichting voor Giethoorn? De bijzondere waarden en betekenis van de Gieterse Polder, als hart van het dorp en als onderdeel van het Beschermd Dorpsgezicht Giethoorn en het Nationaal Park Weerribben Wieden, vragen om een extra zorgvuldige afweging. Het is een gebied van (inter)nationale betekenis. In het Toekomstbeeld zijn - met input van alle betrokken partijen - deze integrale afwegingen gemaakt. Er is hiërarchie en samenhang gebracht tussen de verschillende opgaven, ontwikkelingen en ambities die hier spelen en tussen de korte termijn vraagstukken en de opgaven die op lange(re) termijn invulling kunnen gaan krijgen. Met dit Toekomstbeeld wordt er een belangrijke stap gezet in de verdere ontwikkeling van het gebied. Het biedt een kader waarbinnen - in overleg met bewoners en betrokken partijen - verdere verkenningen en concrete uitwerkingen kunnen worden opgepakt.

Proces Het Toekomstbeeld ‘Groenblauw hart voor Giethoorn’ is in samenwerking en overleg met ‘t Gieters Belang, Giethoorn Onderneemt, Natuurmonumenten, Provincie Overijssel en het Waterschap en met de inbreng van bewoners en ondernemers in verschillende bijeenkomsten tot stand gekomen. Met deze partijen en direct betrokkenen is in een aantal ronden toegewerkt naar het integrale Toekomstbeeld. Met experts is in een eerste ronde gekeken naar alle voorliggende opgaven, ontwikkelingen en ambities. Kansrijke en (technisch en planologisch) haalbaar geachte maatregelen en ontwikkelingsrichtingen zijn in daarna - in een tweede ronde - samengebracht in verschillende integrale scenario’s. Dit heeft geleid tot een basisscenario met een aantal opties voor deelopgaven. In bijeenkomsten zijn deze planstappen en scenario’s besproken met betrokken partijen, bewoners en ondernemers. De scenario’s zijn met de inbreng op deze bijeenkomsten een aantal keer nader afgewogen, aangepast en aangescherpt. Op deze manier is een breed onderbouwd en afgewogen integraal Toekomstbeeld ontstaan. Hierbij moet opgemerkt worden dat niet alle ingebrachte wensen en concrete maatregelen - volledig - opgenomen konden worden in dit Toekomstbeeld. Soms omdat wensen strijdig waren met andere wensen, ontwikkelingen of beleidskaders; soms omdat ze door de betrokken experts niet haalbaar of kansrijk werden geacht.

Wel is bij de ontwikkeling van het Toekomstbeeld steeds gezocht naar manieren om de ‘bovenliggende wensen’ op een of andere manier een plek te geven in het Toekomstbeeld. In de Participatienota is een nadere toelichting te vinden op het doorlopen proces en de wijze van participatie. Daarin wordt verwezen naar de verschillende afwegings- en reactienota’s die zijn gemaakt naar aanleiding van de verschillende bijeenkomsten. Leeswijzer - Hoofdstuk 2 ‘Huidige situatie’ schetst de ruimtelijke opbouw en het ontstaan van Gieterse Polder en de Omgeving Kulturhus. Daarbij worden ook de huidige ruimtelijke knelpunten en opgaven kort toegelicht. - Hoofdstuk 3 ‘Beleidsmatige kaders, opgaven en ambities’ gaat in op de (beleids)kaders voor het Toekomstbeeld. Belangrijk kader voor de ontwikkeling is de Toekomstvisie Giethoorn, die eerder is opgesteld voor heel Giethoorn. Daarnaast zijn er kaders vanuit het Beschermd Dorpsgezicht, Natura2000, Fundament Provinciale Omgevingsvisie, Nationaal Park Weerribben-Wieden en de Strategische Mobiliteitsvisie van de gemeente. - In Hoofdstuk 4 ‘Toekomstbeeld’ schets kort het Toekomstbeeld op hoofdlijnen, de wijze hoe het is opgebouwd in lagen, met een toelichting hoe het bovenliggend beleid in het Toekomstbeeld tot uitdrukking komt. - In hoofdstuk 5 ‘Deelgebieden’ wordt ingezoomd op verschillende deelgebieden.

Het integrale beeld wordt geschetst, samen met uitgangspunten en de leidende principes voor de verdere uitwerking. - In het laatste hoofdstuk 6 ’Toekomstbeeld in lagen’, worden per thematische laag de ruimtelijke principes en de te treffen maatregelen nader toegelicht. Groen Blauw Hart 1110 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 1 Inleiding Deel I Analyse & kaders Groen Blauw Hart 1312 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 2 Huidige situatie Het centrumgebied van Giethoorn - met de Omgeving Kulturhus - grenst aan de zuidzijde aan de Gieterse Polder Dit hoofdstuk schetst de ruimtelijke opbouw en het ontstaan van Gieterse Polder en de Omgeving Kulturhus. Daarbij worden ook de huidige ruimtelijke knelpunten en opgaven kort toegelicht. 2 Huidige situatie 2.1 Situatie De Gieterse Polder is een open ruimte in het hart van Giethoorn. De polder ontleent zijn identiteit en kwaliteit nu vooral aan de bijzondere bebouwingslinten van Giethoorn en natuurgebieden er omheen liggen. Als open gebied midden in het dorp, biedt de polder kwaliteiten als rust, openheid, stilte en donkerte. Deze kwaliteiten worden door bewoners hoog gewaardeerd, vooral in relatie tot de toeristische drukte in het dorp. Daarbij wordt de ‘zachte’ verwevenheid tussen de bebouwde, groene linten en het open landschap door velen gewaardeerd.

Inzoomend op de polder en de geschiedenis van dit gebied zijn er daarbij nog allerlei sporen te vinden die verwijzen naar de ontstaan van de polder, de waterstreekdorpen en de omliggende landschappen. ← Zicht vanaf de ds. T.O. Hylkemaweg op de Gieterse Polder ← Hoge deel van de Gietese Polder, gezien vanaf de Nering, met het Beschermd Dorpsgezicht Gieterse Polder in het hart van Giethoorn Groen Blauw Hart 1514 Gr oen Blauw Hart 2 Huidige situatie2 Huidige situatie - De Deukten bij Erf Rodermond, midden in de Gieterse Polder - De overgang tussen het lage en hoge deel van de Gieterse Polder (rand van voormalig meer) - Zicht vanaf de Deukten over de open polder en het Beschermd Dorpsgezicht - De Deukten, de weg door de polder, grotendeels tussen de maïslanden Groen Blauw Hart 1716 Gr oen Blauw Hart - Zicht vanaf de ds. T.O. Hylkemaweg op de Gieterse Polder - Zicht over de Cornelisgracht en ds. T.O.

Hylkemaweg - Privéwegen door de polder, naar het achterkant van het Beschermd Dorpsgezicht - Maïslanden ontnemen het zicht op de open polder en Beschermd Dorpsgezicht 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Groen Blauw Hart 1918 Gr oen Blauw Hart - De Kerkweg, langs de Gieterse Polder - De Landije (aan de Molenweg) - Zicht vanaf de Kerkweg op de open polder - Zicht vanuit de nieuwbouw Giethoorn-Noord op de polder 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Groen Blauw Hart 2120 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 2.2 Ontstaansgeschiedenis De Gieterse polder maakte oorspronkelijk deel uit van een uitgestrekt, nat veenlandschap, tussen de hoge zandgronden en de Zuiderzee. Vanaf de 12e eeuw werd dit gebied in stappen ‘verveend’: de waardevolle veenbodem werd afgegraven en als turf gestoken. Er ontstonden hierdoor steeds smallere kavels met steeds meer open water ertussen. In de 18e eeuw leidde dit in het hele gebied - door wind en stormen - tot een grootschalige afslag van de resterende veengronden. Er ontstonden zo plassen, zoals de huidige Beulakerwiede en het Molengat. Ook in de Gieterse Polder ontstond een plas, die ‘het Wiede’ of ‘De Giethoornse Wijde’ werd genoemd. Rond 1825 werd deze plas - met een aantal watermolens die aan de Kerkweg stonden- drooggemalen en ingepolderd. De ‘Gieterse Polder’ werd zo een feit.

Tussen het lage deel van de nieuwe polder (waar de plas lag) en het hoger gelegen deel dat aan zuidkant resteerde, werd een lage kade aangelegd. Waarschijnlijk was deze kade bedoeld om het water in de bovenlanden vast te houden of om het water uit het lage deel makkelijker te kunnen uitslaan. Rond 1880 werd er - naast de watermolens aan de Kerkweg een korenmolen gebouwd. Deze draaide hier tot ca 1927. Nog heel lang, tot in de jaren ’50 van de vorige eeuw, was de polder een nat gebied. Het lage deel was zelfs tot in die tijd moerassig nat. Pas eind de jaren ’50 is met de bouw van een motorgemaal de ontwatering verbeterd. Vanaf de jaren ’90 wordt de polder nog dieper ontwaterd, in die periode zijn er ook diverse sloten in het gebied gedempt en werd de kade op de overgang vergraven. Het oorspronkelijk natte karakter is daardoor in het grootste deel van de polder op de achtergrond geraakt. Giethoorn zelf is ontstaan doordat tijdens de vervening de dorpsbebouwing een aantal keren werd verplaatst. Aanvankelijk lag het dorp aan het Gieterse Meer bij het tegenwoordige Jonen, daarna werd het verplaatst naar Dwarsgracht en daarna naar een drietal kernen die nu het huidige Giethoorn vormen. Deze kernen vormden geen samenhangende structuur aan de Dorpsgracht, maar ontstonden juist aan de lange vaarten tussen de dorpen, de aan- en afvoerlijnen door het gebied.

Zo ontstond het Noordeinde vanuit de Thijssengracht; de Middenbuurt vanuit de Brouwersdwarsgracht (die tussen de Thijssengracht env de Oude Kerkweg lag) en het Zuideinde aan de Cornelisgracht en Zuidergracht. Met de inpoldering van Polder Giethoorn en de Gieterse Polder, de aanleg van het kanaal en de aanleg van de Provinciale weg zijn een groot deel van de oorspronkelijke relaties doorsneden en verdwenen. Vanaf de jaren ‘6o en ’70 worden er voor het Noordeinde en de Middenbuurt nieuwe woningen gebouwd in de nieuwbouwwijk Giethoorn-Noord. Van de jaren ’90 wordt het gebied achter de Cornelisgracht uitgebreid met woningen en centrumvoorzieningen. Dit deel ontwikkelde zich ook toeristisch het meest. De bijzondere ontstaansgeschiedenis van de polder en de verschillende karakters van de dorpsdelen die er om heen liggen is de laatste decennia minder zichtbaar geworden. Het oorspronkelijke verschil tussen het hoge en lage deel (waar de plas ooit lag) is uitgevlakt; de kade die de overgang markeerde is grotendeels verdwenen; sloten(patronen) zijn aangepast en de voormalige lange vaarten zijn doorsneden en deels verdwenen. De watermolens zijn weg, de korenmolen heeft zijn wieken verloren. 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Groen Blauw Hart 2322 Gr oen Blauw Hart 12e eeuw - 1550 - Start veenontginning vanaf het Giethoornse meer t.b.v.

turfwinning - Wegdorp langs de Gietserse dijk/weg (Beulakerweg) (1550) 16e eeuw - Vanaf 1500 vervening op grote schaal - Leidt tot uitbreiding vaartenstelsel: serie van lange uitwaaierende grachten vanaf het Giethoornse Meer - Aan de dwarsgrachten ontstaan de ‘waterstreekdorpen’: Jonen, Dwarsgracht, Giethoorn 18e eeuw - Er ontstaan plassen door stormen en watersnood: Beulakerwiede, Bovenwiede, ‘Het Wiede’ of de ‘Giethoornse Weide’ (1776) - Stormvloed in 1825 slaat groot deel van de Middenbuurt weg, hierbij ontstaat het Molengat Kaart ca 1830 - Plas ‘Het Wiede’ of ‘de Giethoornse Weide’ in de huidige Gieterse Polder - kerk aan de Beulakerweg Kaart ca 1900 - Moerassige graslanden - Kade op de overgang van het lage deel van de polder (voormalige plas) en het hoge deel - Watermolens en korenmolen aan de Kerkweg 19e eeuw - Ca 1840: met de doorlegging van ‘Giethoornse Weide’ ontstaat de Gieterse Polder - Watermolens aan de Kerkweg - Korenmolen (1880) - Zuideinde aan de Cornelisgracht en Zuidergracht 20e eeuw Eerste helft - Inpoldering Polder Giethoorn - Aanleg kanaal, parallel aan de Beulakerweg: historische oost-west verbindingen worden onderbroken - Aanleg van pad met bebouwing langs de Cornelisgracht Tweede helft - Schaalvergroting polder (sloten worden gedempt, diepere ontwatering) - Aanleg weg De Deukten door de polder - Ontwikkeling woonwijk (Giethoorn-Noord) - Erf Rodermond

(1995) - Ontwikkeling centrumgebied achter de Cornelisgracht (vanaf jaren 90) Ontstaansgeschiedenis 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Groen Blauw Hart 2524 Gr oen Blauw Hart 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Sporen uit de tijd In de Gieterse polder zijn allerlei sporen te vinden die verwijzen naar het ontstaan van de polder, de waterstreekdorpen en de omliggende landschappen. Legenda 12e eeuw / veenontginning, wegdorp 16e eeuw / turfwinning, vaarten, waterstreekdorpen 18e eeuw / plassen, laagte in landschap 19e eeuw / drooglegging plas, nieuwe verkaveling, kade, kerkpad 20e eeuw / inpoldering landbouw, nieuwe infra, bebouwing, erf Rodermond Ontstaansgeschiedenis Groen Blauw Hart 2726 Gr oen Blauw Hart 2.3 Omgeving Kulturhus De Omgeving Kulturhus maakt deel uit van het huidige centrumgebied van Giethoorn. Dit gebied is achter de Cornelisgracht en Ds. T.O. Hylkemaweg ontstaan. Lang lag hier alleen een gracht. In het begin van de vorige eeuw werd er een pad langs gelegd, waarlangs vervolgens heel geleidelijk een bebouwingslint tussen de Beulakerweg en het Binnenpad ontstond. In de jaren ’70/’80 werden er achterlangs insteekwegen aangelegd. In de jaren ’90 werd hier een nieuwbouwwijkje ingepast en pas daarna ontstond er aan de kant van de Beulakerweg - de opmaat - naar een voorzieningencentrum voor het dorp. De in gang gezette ontwikkeling is echter nooit afgemaakt.

Delen van het centrumgebied zijn nog altijd onbebouwd gebleven. De kwaliteit van dit gebied is de ‘knoopkwaliteit’: het centrumgebied is goed bereikbaar per boot, bus, auto, fiets en te voet. De waterkant biedt daarbij een bedrijvig, levendig gebied, als voorbode van en opmaat naar het historische Binnenpad. Vanaf de Ds. T.O. Hylkemaweg is er daarbij mooi zicht op de bootjes op de gracht, de Gieterse Polder met daarachter het dorpsgezicht. Nadeel is dat het centrumgebied, door de ligging aan de provinciale weg, de wat onbestemde inrichting aan deze zijde (parkeerplaatsen, dood lopende insteek, lege ruimte,..) en ontsluiting via de achterzijde geen duidelijk gezicht heeft gekregen. Functies voor toeristen en bewoners liggen door elkaar, evenals de verkeersstromen voor bewoners en toeristen en voor auto’s en langzaamverkeer. Mogelijk is door het niet goed functioneren van het centrumgebied de wens ontstaan om meer centraal in het dorp (nieuwe) voorzieningen voor de bewoners te realiseren. De basisscholen zijn hiervoor recent samengevoegd en verplaatst naar de Gieterse Polder, aan de Beulakerweg. Hiermee is de ontwikkeling van de Gieterse Polder, als nieuw hart voor het dorp, in gang gezet.

2 Huidige situatie2 Huidige situatie Omgeving Kulturhus Groen Blauw Hart 2928 Gr oen Blauw Hart 2.4 Situatie water en bodem Bodem In de Gieterse Polder zijn de oorspronkelijk veengronden vrijwel verdwenen. De bodem bestaat nu uit verveende, moerige zandgronden, met zandbanen in de ondergrond. Hoogteligging Op de hoogtekaart is de ligging van het voormalig meer terug te zien. Dit deel waar de plas ooit lag ligt nu ca 1,0 tot 1,5 meter lager dan het aangrenzende natuurgebied. We zullen dit in het Toekomstbeeld het ‘lage deel van de polder’ noemen. Het zuidelijk deel van de polder is niet weggeslagen. Dit deel van de polder ligt hoger dan het lage deel maar ook grotendeels iets hoger dan het aangrenzende natuurgebied. We zullen dit gebied in het Toekomstbeeld verder ‘de Bovenlanden’ noemen. Water Water - met de waterpeilen, grondwaterstromen en waterkwaliteit - is een belangrijke factor voor de huidige situatie en ontwikkeling van de Gieterse Polder. Het lage deel van de polder heeft een lager waterpeil (-2,40 NAP) dan de bovenlanden (-1,0/-1,3 NAP). De gebieden in de omgeving van de polder (natuurgebied, waterstreekdorpen, kanaal) liggen allen op een hoger waterpeil: het boezempeil(-0,73/-0,83 NAP). Door de lage peilen en lagere ligging zakt er nu veel grondwater uit de omliggende gebieden weg naar de Gieterse polder.

Dit water wordt via een gemaal bij de Beulakerweg weer uitgeslagen op het hogere boezempeil. In de aanliggende veen- en natuurgebieden leidt de wegzijging (het wegzakken) van het grondwater tot bodemdaling (door oxidatie van het veen) en daarmee tot de uitstoot van CO2. Het water dat via de boezem ingelaten wordt (om de natuurgebieden op peil te houden), komt uit de Gieterse Polder en andere laaggelegen landbouwpolders. Dit leidt tot een verdere afname van de waterkwaliteit. De voedingsstoffen (stikstof, fosfaat) in het landbouwwater hebben een nadelige invloed op de kwaliteit van de natuur. Ook in delen van de nieuwbouwwijk Giethoorn-Noord en langs de Kerkweg ondervinden bewoners soms wateroverlast. Dit kan enerzijds door de lage ligging en kweldruk komen, maar ook doordat de afwatering van de nieuwbouw niet voldoende capaciteit heeft om hevige regenbuien af te voeren. In de nieuwbouwwijk is geen slootje te bekennen.

~Kerkweg BovenwijdeGieterse polder Wateroverlast WoonwijkKanaal N2000 N N N N N fosfaat stikstof bodemdaling Wegzijging grondwater naar laaggelegen polder Hoogtekaart Principedoorsnede Gieterse Polder Water- en bodemopgaven in beeld 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Lage deel Boven- landen Groen Blauw Hart 3130 Gr oen Blauw Hart 2.5 Knelpunten en opgaven In en rond de Gieterse Polder en Omgeving Kulturhus komt momenteel een groot aantal opgaven, ontwikkelingen en ambities samen. Voor mogelijke oplossingen wordt ook gekeken naar de mogelijkheden die de open polder biedt. 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Overzicht belanrijkste knelpunten T oeristische drukte op het Binnenpad T oeristische drukte langs de Cornelisgracht T oeristische drukte op het Binnenpad T oeristische drukte Het is steeds vaker druk in Giethoorn. Jaarlijks bezoeken nu 1 tot 1,5 miljoen mensen het dorp, op topdagen lopen er 35.000 mensen rond in Giethoorn. Op deze dagen ‘kraakt het kleinschalige dorpse karakter - vooral rond het Binnenpad - onder de drommen toeristen, bootjes, rolkoffers en tourbussen.’ Het kan hier zo druk zijn dat het nauwelijks meer mogelijk is om het authentieke karakter van het dorp te ervaren. De drukte op het smalle Binnenpad maakt daarbij dat de woningen hier nauwelijks meer bereikbaar zijn en er onveilige situaties ontstaan.

De groei van het toerisme vraagt om een andere aanpak, geeft ook het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) aan. Verkeersdrukte in Nederland op een zomerse dag (bron: Rli) Groen Blauw Hart 3332 Gr oen Blauw Hart Verkeers- en parkeeroverlast Een knelpunt dat voortkomt uit de toeristische aantrekkingskracht, is de verkeers- en parkeeroverlast op verschillende plekken in het dorp. Rond de Gieterse Polder speelt dit (1) op Kerkweg / Binnenpad ten zuiden van de Deukten; (2) in Giethoorn-Noord in de omgeving van de Landije; (3) in het centrumgebied. Op deze plekken lopen de stromen van bewoners, bezoekers, werklieden en toeristen - vaak onduidelijk - door elkaar. Bewoners moeten bij hun auto zijn, toeristen zoeken een parkeerplaats, kunnen die niet vinden en parkeren dan maar in de bermen, recreanten slalommen hier op de fiets tussendoor, touringcars moeten even keren, vrachtwagens en busjes komen bezorgen en houden de boel op, hulpdiensten komen er niet meer door heen, … Op drukke dagen ontstaat er steeds vaker ongemak, hinder en gevaarlijke situaties. In een verkeersonderzoek dat Goudappel Coffeng uitvoerde, komen verschillende oorzaken van de verkeers- en parkeerproblemen naar voren. Relatief veel mensen bezoeken Giethoorn met de auto. Bewoners, bezoekers en toeristen parkeren door elkaar heen.

In het centrumgebied zijn er op drukke dagen onvoldoende parkeerplaatsen om alle functies te voorzien. Er is vrijwel geen parkeerregulering. Er is geen duidelijke parkeerlocatie of entree voor toeristen, wat leidt tot hoge parkeerdruk en foutief parkeren (berm parkeren). 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Bermparkeren Kerkweg rond de Gieterse Polder Beulakerweg, weinig ruimte voor langzaam verkeer Verkeersveiligheid Vooral op de doorgaande wegen langs en door de polder is (het gevoel van) onveiligheid bij wandelaars en fietsers een opgave. Op de doorgaande wegen zit hier relatief veel zwaar vracht- en landbouwverkeer en ontbreken vaak vrijliggende wandel- en /of fietspaden. Dit geeft bij wandelaars en fietsers een gevoel van onveiligheid. Voor de situatie rond de nieuwe basisschool aan de Beulakerweg wordt door bewoners speciale aandacht gevraagd. Hier ontbreken langs de weg voetpaden, waardoor het hier niet prettig is om met (groepen) kinderen in de berm of op het fietspad te lopen. Uit tellingen uit 2014-2019 blijkt dat op de Beulakerweg de meeste geregistreerde ongevallen plaats vonden, op De Deukten (bij Erf Rodermond) vonden de meeste ongevallen op één locatie plaats.

Groen Blauw Hart 3534 Gr oen Blauw Hart Langgerekte structuur van Giethoorn, met → parkeerplaatsen en insteekwegen over de lengte van het dorp Geen heldere entree Giethoorn heeft een langgerekte structuur, waarbij de meeste toeristische drukte zich rond het Binnenpad bevindt en de meeste toeristische bedrijven over een traject van ca. 3 km te vinden zijn. Vanaf de Beulakerweg zijn er insteekwegen naar de verschillende bedrijven, voorzien van borden en vlaggen. Voor toeristen is dit onoverzichtelijk en is het niet helder waar ‘de entree naar Giethoorn’ is. De langgerekte opzet maakt het echter lastig om tot een meer centrale opzet en tegelijkertijd goede spreiding van toerisme over het dorp te komen. Op dit moment wordt gewerkt aan een systeem met digitale borden bij alle parkeerplaatsen aan de Beulakerweg. Hiermee kan het verkeer beter worden gereguleerd, maar de vele nieuwe borden hebben ook impact op de beleving van het authentieke karakter van Giethoorn. 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Groen Blauw Hart 3736 Gr oen Blauw Hart Loswal In Giethoorn zijn er twee loswallen. Een grote aan de Kerkweg bij de molen en een kleine aan de Nering, tegenover het centrumgebied. Op dit moment is het gebruik van de loswal aan de Kerkweg een halt toegeroepen omdat dit tot te veel stikstofuitstoot op het aanliggende Natura 2000-gebied leidde.

Op deze loswal is nu alleen nog handmatig verladen toegestaan. De kleine loswal aan de Nering is niet efficiënt en te klein, waardoor de gebruikers vaak lang op elkaar moeten wachten. 2 Huidige situatie2 Huidige situatie Loswal bij de molen aan het open water Loswal aan de Nering (tegenover het centrumgebied) Groen Blauw Hart 3938 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Beleidsmatige kaders, opgaven en ambities Het T oekomstbeeld is een nadere uitwerking van de T oekomstvisie Giethoorn, die in 2020 door de belangenorganisaties Gieters Belang en Giethoorn Onderneemt in gezamenlijkheid met de gemeente Steenwijkerland is opgesteld. De T oekomstvisie Giethoorn is daarmee een belangrijk kader voor de ontwikkeling van gebied. Daarnaast geeft het T oekomstbeeld invulling aan andere bovenliggende beleidskaders- en visies, zoals het Beschermd Dorpsgezicht, Natura2000, Fundament Provinciale Omgevingsvisie, Nationaal Park Weerribben-Wieden en de Strategische Mobiliteitsvisie van de gemeente. ← Beschermd Dorpsgezicht

Groen Blauw Hart 4140 Gr oen Blauw Hart Legenda Beschermd dorpsgezicht Nationaal Park Weerribben Wieden N2000 Beschermde waarden Giethoon 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Kaders, opgaven en ambities Groen Blauw Hart 4342 Gr oen Blauw Hart 3 Kaders, opgaven en ambities 3.1 T oekomstvisie Giethoorn ‘Het is eigenlijk een vreemd dorp’ In de Toekomstvisie Giethoorn staat behoud en versterking van het ‘authentieke Giethoorn’ centraal. Uit de hele wereld komen toeristen om het bijzondere waterstreekdorp te ervaren. Dit brengt het dorp veel, zoals levendigheid, werkgelegenheid en voorzieningen, maar de grote toestroom zet ook de leefkwaliteit en leefomgeving voor de bewoners onder druk. De drukte raakt ook de toeristische sector: het bijzondere, authentieke karakter van het dorp is steeds minder vaak te beleven. Zowel bewoners als ondernemers willen daarom meer balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. Deze ambitie komt terug in de vier visiepunten: 1. De lokale gemeenschap op één; 2. Water verbindt; 3. ‘Het is eigenlijk een vreemd dorp’; 4. Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. De lok ale gemeenschap op één Met ‘De lokale gemeenschap op één’ wordt aangegeven dat er meer aandacht moet zijn voor de bewoners. Hiermee wordt ten eerste benoemd dat de woonfunctie, veiligheid en leefbaarheid op de historische linten moet worden gekoesterd en verbeterd.

Ten tweede wordt ingezet om meer samenhang binnen het dorp: ‘Een brede laag van de Gieterse bevolking koestert de wens om samen één dorp te worden.’ De centraal gelegen Gieterse polder speelt in deze wens een belangrijke rol. De ambitie is de polder te transformeren tot een ‘groen hart’ of ‘blauwgroen hart’, met ruimte voor ontspanning en ontmoeting voor Giethoorn-Noord en Zuid. Hierbij wordt gedacht aan vernatting van de polder, een kleinschalige, multifunctionele invulling, natuurontwikkeling, (water)recreatie, de aanleg van wandel- en fietspaden en indien mogelijk vaarverbindingen om noord en zuid met elkaar te verbinden en Erf Rodermond als centraal gelegen ‘ontmoetingsruimte’, midden in de polder. Water verbindt Het punt ‘Water verbindt’ benoemt de waarde en de betekenis van water voor Giethoorn. Al sinds de middeleeuwen leven de bewoners hier met én van het water. Voor de Gieterse Polder worden de kansen voor vernatting en het opsparen en bewaren van water genoemd, evenals het creëren van nieuwe vaarverbindingen, indien mogelijk. ‘Het is eigenlijk een vreemd dorp’ ‘Het is eigenlijk een vreemd dorp’ staat voor behoud en ontwikkeling van het ‘vreemde’, authentieke Giethoorn, naar een film van Bert Haanstra. Het koesteren, en waar mogelijk versterken van de herkenbaarheid en kwaliteit(en) van het Beschermd Dorpsgezicht is een centrale doelstelling.

De aanpak van het verkeer- en parkeerprobleem wordt hierbij specifiek genoemd. De Toekomstvisie geeft aan dat er binnen het beschermd dorpsgezicht ruimte blijft voor kleinschalig parkeren voor mindervaliden en bewoners, groen en informeel ingepast met de auto’s zoveel mogelijk uit het zicht. Ruimte voor grootschalig (overloop)parkeren moet worden gezocht buiten het beschermd dorpsgezicht, bij voorkeur op een locatie ontsloten door water, zodat het vervolg van de reis – over water – onderdeel is van de beleving. ‘Vreemdelingen’ zoeken T oekomstvisie Giethoorn unieke (reis)ervaringen. De beleving van het authentieke Giethoorn is er daar een van. Voor de Omgeving Kulturhus wordt ingezet op een kwaliteitsimpuls: verbeter de uitstraling, eigenheid en de verblijfskwaliteit van deze belangrijke entree van Giethoorn Voor de Gieterse polder worden verschillende maatregelen genoemd waarmee het authentieke karakter kan worden behouden en versterkt: behoud openheid van het landschap en belangrijke zichtlijnen; de Gieterse Polder beleefbaar maken als landschappelijke eenheid, herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling en kade met beplantingen. ‘Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid’ Het punt ‘Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid’ benadrukt de bijzonderheid én geringe draagkracht van Nationaal Park Weerribben-Wieden.

Hier vindt je prachtige natuur, schone lucht, schoon water, rust en ruimte om te ontspannen. En een te koesteren kwaliteit is ‘donkerte’: ’s nachts is het nog echt donker, kun je de sterrenhemel zien en je ver weg wanen van de bewoonde wereld. Er worden vooral kansen gezien voor initiatieven die doelgroepen aanspreken die kwaliteit en authentieke ervaringen zoeken, aandacht hebben voor natuur en milieu én oog hebben voor het welzijn van de bewoners. Zeker met de toenemende aandacht voor een gezonde leefomgeving, gezonde leefstijl en zorg voor het milieu. 3 Kaders, opgaven en ambities Groen Blauw Hart 4544 Gr oen Blauw Hart 3.2 Beschermd Dorpsgezicht Een groot deel van de Gieterse polder maakt deel uit van het ‘Beschermd Dorpsgezicht Giethoorn’. Dit is in 1983 door de toenmalige Rijksdienst voor Monumentenzorg aangewezen, en omvat de naast Oud-Giethoorn (Noordeinde, Middenbuurt en Zuideinde) ook de waterstreekdorpen Jonen en Dwarsgracht. In de aanwijzing wordt beschreven dat vanwege de nog herkenbare samenhang tussen de dorpen, structuurelementen en het omliggend landschap de drie dorpen als ensemble zijn aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht. De bescherming betreft daarmee niet alleen de vaarten en bebouwingsstructuren, maar ook het omliggende slagenlandschap, in al zijn verschijningsvormen.

Het landschap wordt gezien als een onmisbare voorwaarde voor een bescherming van de dorpskarakteristiek. Sinds de aanwijzing in 1983 is het Beschermd Dorpsgezicht niet onaangetast gebleven. Met name ten zuiden van het centrumgebied hebben veel ruimtelijke ontwikkelingen plaats gevonden, waarbij het landschap (door infrastructuur, parkeerplaatsen, borden, verlichting, ..) is aangetast. In de Gieterse Polder is de relatie tussen het vaarstreekdorp en het slagenlandschap veel meer in takt gebleven. Gezien de toeristische en verkeersdruk op het Dorpsgezicht vraagt de bescherming van dit dorpsgezicht toenemende aandacht. Beschermd Dorpsgezicht in de Gieterse Polder: het landschap is hier nog vrijwel open. Beschermd Dorpsgezicht aan de zuidkant van het centrum: de kenmerkende samenhang met het landschap is hier aangetast. 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Kaders, opgaven en ambities Groen Blauw Hart 4746 Gr oen Blauw Hart 3.3 Natura2000-gebied De Wieden De Gieterse Polder grenst aan het Natura2000-gebied De Wieden. Dit natuurgebied maakt deel uit van het grootste nog functionerende laagveenmoeras van Noordwest-Europa en vertegenwoordigt een zeer hoge soortenrijkdom. Het heeft (inter)nationale bescherming als vogel- en habitatrichtlijngebied. Voor de instandhouding van de natuur moeten de gunstige condities worden behouden of gecreëerd.

Het Beheerplan De Wieden (Provincie Overijssel, 2017) geeft aan dat de verbetering van de waterkwaliteit momenteel het meest urgent is voor de instandhouding van de natuur. Het boezemwater is te rijk aan voedingsstoffen (fosfaat, stikstof) die vrijkomen uit de landbouwgebieden. De wegzijging van grondwater uit het hoger gelegen natuurgebied naar de omliggende laag gelegen polders - zoals de Gieterse Polder - rondom versterkt dit probleem (> zie ook Hoofdstuk 2 / Situatie water en bodem). Door de wegzijging moet er meer water van een ontoereikende waterkwaliteit worden ingelaten. Ook de pleziervaart, vooral de gemotoriseerde scheepvaart, heeft een negatieve invloed op de waterkwaliteit in het natuurgebied. Het opwervelen van sediment door de motoren leidt tot vertroebeling van het water en het vrijkomen van fosfaat. Ook de stikstofopgave is hier relevant. Het teveel aan stikstof in de omgeving zet momenteel de rem op een aantal activiteiten rond het natuurgebied (zoals het gebruik van de loswal en de bouw van nieuwe woningen). De opgave is om op korte termijn in de omgeving van het natuurgebied te komen tot een vermindering van de uitstoot door industrie, verkeer en landbouw. De inrichting en het gebruik van de aangrenzende gebieden, zoals de Gieterse Polder, kan hierin een rol vervullen.

3.4 Fundament nieuwe Provinciale Omgevingsvisie (POVI), Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) De Provincie Overijssel schetst in ‘Overijssel voor elkaar!, Fundament voor de nieuwe Omgevingsvisie’ (Provincie Overijssel, 2022) het lange termijn voor de provincie en gemeente Steenwijkerland. Voor het buitengebied (waar de Gieterse Polder deel van uit maakt) is een transitie naar ‘natuurinclusieve landbouw, die bijdraagt aan maatschappelijke doelen’ het uitgangspunt. Water, bodem (en natuur) worden hierin meer sturend bij alle ruimtelijke ontwikkelingen. In het kader van het Provinciaal Plan Landelijk Gebied (PPLG) zullen door de Provincie, gemeenten, de agrarische sector, individuele boeren en belangenorganisaties praktische handvatten ontwikkeld worden voor de transitie van verschillende deelgebieden en specifieke agrarische bedrijven. Dit proces heeft mede betrekking op de Gieterse Polder. 3.5 Nationaal Park Weerribben-Wieden Het natuurgebied is onderdeel van het omvangrijke Nationaal Park Weerribben- Wieden5. Dit nationaal park omvat zowel de Weerribben en Wieden als natuurkernen, als de landschappen en dorpen die er omheen liggen. De Stichting Nationaal Park, waarin overheden en belangengroepen samenwerken, zet zich momenteel in voor het verkrijgen van de status ‘Nationaal Park van Wereldklasse’.

Daarvoor komen alleen gebieden in aanmerking die van zeer grote internationale betekenis zijn en ensembles vormen van waardevolle natuur, landschap én cultuurhistorisch erfgoed. De Weerribben-Wieden, in aansluiting op de IJsseldelta en met overgangen naar het Drents Plateau, is zo’n uitzonderlijk gebied. Het herbergt zowel een unieke, soortenrijke natuur áls unieke cultuurlandschappen. Als bijzonderheid worden specifiek de dorpen genoemd die met veenontginningen geheel of gedeeltelijk werden verplaatst zoals Rouveen, Staphorst en Giethoorn (> zie ook Hoofdstuk 2 / Huidige situatie / Opbouw en ontstaan landschap). Voor de ontwikkeling van Gieterse Polder is het van belang deze waarden en context mee te nemen. Meer concreet geeft het ‘Projectplan Nationaal Park Weerribben-Wieden, naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl’ (Stichting Weerribben-Wieden, 2020) aan dat in het nationaal park meer samenhang tussen natuurkernen en omgeving nodig is. Daarnaast moet een kwaliteitssprong worden gemaakt op de drie transitieopgaven: klimaatadaptatie, energietransitie en toekomstbestendige landbouw. Met betrokken partijen is 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Kaders, opgaven en ambities Het Nationaal Park Weerribben-Wieden heeft een bijzondere (inter)nationale status. Het gebied is met ca.

11.000 ha het grootste nog functionerende laagveenmoeras van Noordwest-Europa en vertegenwoordigd een zeer hoge soortenrijkdom. In 1992 kregen - eerst afzonderlijk - de Weerribben en in 2009 de Wieden (in 2009) de beschermde status van ‘Nationaal Park’ . In 2017 hebben de Weerribben en Wieden gezamenlijk het Europeese predicaat voor ‘Excellent Natuurbeheer’ gekregen, als een van de vier ‘excellente natuurgebieden’ van Nederland, naast de Oostvaardersplassen, De Boschplaat op T erschelling en het Naardermeer. In 2020 is het park door de Commissie Verkenning Nationale Parken voorgedragen als ‘Nationaal Park van Wereldklasse’ . Groen Blauw Hart 4948 Gr oen Blauw Hart afgesproken dat de Weerribben-Wieden over drie tot vijf jaar hét toonbeeld moet zijn van innovatie en verduurzaming in natuurbeheer, landbouw en vrijetijdseconomie zijn. Als ruimtelijk principe wordt gestreefd naar een natuurkern in het hart, met daarom heen een schil met meer drukte en dynamiek. In Giethoorn, in het hart van het gebied, moet je rust en ruimte gaan vinden om te ontspannen. Hier staat de beleving van natuur en landschap centraal. De (stadjes) er om heen zijn de opstappunten. Hier laat je je auto staan. Het park verken je te voet, met de fiets of boot.

Op een actieve manier dus! 3.6 Perspectief Bestemming Weerribben- Wieden 2025 In ‘Perspectief Bestemming Weerribben- Wieden 2025, Een visie op duurzaam (be)leefbaar toerisme en recreatie in Steenwijkerland’ (Stichting Weerribben- Wieden, 2020) zijn de ambities van het Nationaal Park Nieuwe Stijl nader uitgewerkt. Doel is een duurzame en gebalanceerde ontwikkeling van toerisme en recreatie op gang brengen. Weerribben- Wieden wil zich daarvoor positioneren als een ‘duurzame erfgoedbestemming’ en het prachtige erfgoed meer laten zien. Daarmee wordt het authentieke karakter versterkt kunnen meer ‘waardevolle’ bezoekers naar het Nationaal Park worden getrokken. Dit zijn geïnteresseerde bezoekers die liefhebbers zijn van cultuur, oude landschappen, natuur en de achtergronden daarbij. Het ‘bestemmingsmanagement’ wil bezoekers verleiden om zich meer te verspreiden over het gebied en hier langer ter verblijven. Voor de ontlasting van de drukke plekken in Giethoorn zullen er aanvullende regulerende maatregelen nodig zijn. Hiervoor wordt verwezen naar de Toekomstvisie Giethoorn. 3.7 Strategische Mobiliteitsvisie In 2020 heeft de gemeente de ‘Strategische Mobiliteitsvisie, Steenwijkerland duurzaam in beweging’ opgesteld. Voorheen lag vanuit mobiliteit vooral het accent op verkeersveiligheid.

Met de ontwikkeling van de Omgevingsvisie en de gemeentelijke ambities op het gebied van Duurzaamheid (waaronder duurzame mobiliteit) is er behoefte aan een meer integrale overkoepelende visie op mobiliteit in samenhang met andere beleidsvelden. De vier uitgangspunten en ambities zijn: (1) Duurzaamheid: meer ruimte voor schone mobiliteit en mobiliteit die weinig ruimte inneemt (lopen en fietsen), geen omgevingshinder veroorzaakt en bijdraagt bij aan vitaliteit en gezondheid (bewegen). Prioriteit hebben veilige looproutes naar basisscholen. Deelauto’s en deelfietsen kunnen de mobiliteit duurzamer en slimmer maken. (2) Aantrekkelijkheid: voorkomen van verkeers- en parkeeroverlast, verhogen van de verkeersveiligheid en zorgen voor bereikbaarheid en toegankelijkheid voor personen met een beperking en voor mobiliteitsarmen; (3) Gastvrijheid voor onze toeristische bezoekers. Dat betekent een evenwicht tussen bereikbaarheid en de identiteit van Steenwijkerland. (4) Bijdragen aan de regionale opgaven op het gebied van bereikbaarheid en duurzame mobiliteit. In het ‘Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025’ (2020) is de visie op toerisme en recreatie voor Weerribben-Wieden nader uitgewerkt. Ook hierin wordt benadrukt dat voor Giethoorn het behoud van het authentieke karakter en herstel van de leefbaarheid en woonfunctie van belang is.

Principes die hier aan bijdragen zijn: zonering op schaal van Nationaal Park, het reguleren van bezoekersstromen, bezoekers ‘verleiden tot spreiden, het stimuleren van aanbod op de plekken die minder bekend zijn en waar er draagvlak en potentie is voor meer bezoek, het beter ontsluiten van de cultuurhistorische verhalen. Gezonde omgeving Gezondheid is een steeds belangrijk thema in de ruimtelijke ordening aan het worden. De kansen op een goede gezondheid zijn niet eerlijk verdeeld over de samenleving. Er zijn gebieden en woonwijken waar meer of minder mensen gezondheidsproblemen hebben. Het is de wettelijke taak van de overheid een gezonde leefomgeving te creëren. Een ongezonde leefstijl en leefomgeving hebben een negatieve invloed op de volksgezondheid. In Nederland wordt nu ca twintig procent van de totale ziektelast en ruim een kwart van de jaarlijkse zorguitgaven veroorzaakt door een ongezonde leefstijl en leefomgeving. De overheid beschouwd een groot deel van de ziektelast en zorgkosten die samenhang met een ongezonde leefomgeving en leefstijl als vermijdbaar. Met de invoering van de Omgevingswet moeten gemeenten vanaf 2022 de verbetering van de gezondheid integraal meenemen in alle omgevingsplannen. Deze wet is er opgericht om een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken.

Er ontbreekt hiervoor echter nog een concreet handelingsperspectief. 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Kaders, opgaven en ambities Groen Blauw Hart 5150 Gr oen Blauw Hart Huidige koornmeule bij de loswal (zonder wieken) Plan: herstel Koornmeule (bron: Vaart in de Gieterse Koornmeule Visie en plan voor herstel van een monument) Voor de publiekstrekkers zoals Giethoorn wordt het bundelen van het parkeren op strategische transfers een serieuze oplossingsrichting genoemd. Toeristische transfer kunnen bijdragen aan de spreiding van de bezoekersstromen. Op de transfers sluiten verschillende kleinschalige duurzame vormen van mobiliteit aan (fiets, e-fiets, e-scooter, e- boot, e-busjes, kano, waterbus). Deze vormen van mobiliteit verhogen de beleving van het gebied en de aantrekkelijkheid van een bezoek. Mobiliteit wordt daarmee onderdeel van de ‘attractie’. 3.8 Woonagenda Steenwijkerland Recent is door de gemeente Steenwijkerland de ‘Woonagenda Steenwijkerland 2022- 2026’ vastgesteld, waarin de lokale woningbehoefte voor Giethoorn is geraamd op 100 tot 125 woningen, in alle woningtypen en prijssegmenten, van goedkoop, betaalbaar tot duur, met een accent op kleinere en goedkopere woningen voor starters en senioren. De Gieterse Polder is een van de locaties die mogelijkheden biedt voor de ontwikkeling van nieuwe woningen.

In de Woonagenda wordt beschreven dat de gemeente zich wil richten op de ontwikkeling van woonmilieus die aansluiten bij het bijzondere karakter van de kernen en het landschap van Steenwijkerland. Daarbij is de vitaliteit van de kernen en het buitengebied een belangrijk aandachtspunt. Om verpaupering van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) te voorkomen ziet de gemeente hier kansen voor de ontwikkeling van nieuwe woonvormen of meergeneratiewoningen, die mede invulling geven aan de lokale woningvraag. 3.9 Herstel Koornmeule De gemeente Steenwijkerland heeft in 2017 de Koornmeule aan de Kerkweg aangekocht. Deze is ligt binnen het Beschermd Dorpsgezicht van Giethoorn. Stichting De Gieterse Koornmeule wil de molen restaureren en weer aan het werk zetten. In de tweede fase wordt bekeken of de vaargrot onder de molen weer verbonden kan worden met het boezemwater. Hiervoor is een doorvaart door de Kerkweg nodig. 3 Kaders, opgaven en ambities 3 Kaders, opgaven en ambities Groen Blauw Hart 5352 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 1 Inleiding Deel II Groen Blauw Hart voor Giethoorn 54 Gr oen Blauw Hart 1 Inleiding 4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld Het T oekomstbeeld schetst het ontwikkelingsperspectief voor de Gieterse Polder en Omgeving Kulturhus.

Het beeld brengt hiërarchie en samenhang tussen de verschillende opgaven, ontwikkelingen en ambities die hier spelen; tussen korte termijn vraagstukken en opgaven die op een wat lange(re) termijn invulling moeten gaan krijgen. 4.1 T oekomstbeeld op hoofdlijnen Het Toekomstbeeld laat een Gieterse Polder als ‘groen-blauw hart’ voor het dorp zien, met ruimte voor natuur, water, ontspanning en ontmoeting. De landschappelijke verschillen en de historie van het gebied zijn zichtbaar en beleefbaar. Het lage deel van de polder - waar ooit ‘de Wiede’ lag - is geleidelijk getransformeerd tot een open agrarisch landschap met veel water, bloemrijke graslanden en rietrijke oevers. Aan de Kerkweg staat de draaiende Koornmeule als blikvanger aan de open polderruimte. De hoger gelegen bovenlanden onderscheiden zich door een meer kleinschalige, groene inrichting. Langs de rand van de bovenlanden is de kade, die hier ooit lag, hersteld. Daar wandelen en fietsen nu mensen, met uitzicht over de polder. Onderlangs de kade is een nieuwe ontsluitingsweg zorgvuldig ingepast. Met deze weg is Kerkweg/Binnenpad ontlast en auto-luw ingericht. De Kerkweg/Binnenpad is een aantrekkelijke wandel- fietsroute geworden, vanaf het Binnenpad lopen veel mensen even door naar de molen. Een netwerk van kleinschalige, wandel- en fietspaden ontsluit het polderlandschap.

Er liggen Gieterse vonders en hoge bruggetjes over het water, dat nu breed genoeg is om te varen. Het dorp is door dit netwerk meer verbonden met elkaar. Mensen maken er een ommetje of pakken de fiets om naar school te gaan of even boodschappen te doen. Ook de nieuwe ontmoetingsplekken zijn goed te voet en met de fiets bereikbaar. Groen Blauw Hart 55 4 T oekomstbeeld De molen, Erf Rodermond, de school met (de verplaatste) sportvelden en de Omgeving Kulturhus zijn plekken geworden waar veel bewoners samen komen en liggen direct aan het recreatieve netwerk. In Giethoorn-Noord zijn nieuwe woningen gebouwd, op Gieterse wijze, aan het water in een groene omgeving. Aan de Beulakerweg is rond de basisschool een meer dorpse omgeving ontstaan, met nieuwe woon- en werkerven aan de weg en een buitensportomgeving in het groen. In de omgeving van het Kulturhus is de uitstraling en de organisatie van functies en bewoners- en bezoekersstromen sterk verbeterd. Het is een groene, dorpse omgeving geworden met een Gieterse uitstraling. Het biedt bezoekers een heldere entree en warm ontvangst in Giethoorn. 4.2 Opbouw T oekomstbeeld Het Toekomstbeeld is opgebouwd uit een aantal thematische lagen, die invulling gegeven aan de uitgangspunten van de Toekomstvisie Giethoorn en andere beleidskaders (zie hoofdstuk 3). Deze lagen worden in het hoofdstuk 6 nader inhoudelijk toegelicht.

Hier wordt een overzicht gegeven van de beleidsdoelstellingen die met de lagen invulling krijgen. Laag 1 Cultuurhistorische waarden De Gieterse Polder vertegenwoordigt - als onderdeel van het Beschermd Dorpsgezicht van Giethoorn en het Nationaal Park Weerribben-Wieden - een hoge cultuurhistorische waarde die van toenemende (inter)nationale betekenis is. De bescherming en versterking van de cultuurhistorische waarden is daarmee de basis onder het Toekomstbeeld. De ambitie is daarbij het verhaal van de Gieterse Polder weer meer zichtbaar en beleefbaar te maken. Dit sluit aan op de Toekomstvisie Giethoorn. Het behoud en de versterking van het authentieke, Gieterse karakter staat in deze visie centraal, evenals het koesteren, en waar mogelijk versterken van de herkenbaarheid en kwaliteit(en) van het Beschermd Dorpsgezicht. Laag 2 Water, bodem, natuur Randvoorwaarden vanuit bodem, water en natuur zullen meer en meer sturend worden voor alle ruimtelijke ontwikkelingen. Het Fundament voor de nieuwe Provinciale Omgevingsvisie heeft daarvoor de lijnen uitgezet. Voor de Gieterse Polder is de koers een natuurinclusief landschap; de bovenliggende doelen voor bodem- en waterkwaliteit, klimaat, stikstof, Natura 2000 en biodiversiteit komen hierin samen. Deze koers sluit op de ambities zoals opgenomen in de Toekomstvisie Giethoorn. Uitgangspunt is de ontwikkeling van een ‘groen-blauw-hart’.

Dit biedt kansen voor allerlei ‘slimme verbindingen’ met recreatie, economie, natuurontwikkeling, bereikbaarheid, gezondheid en omgevingskwaliteit, zodat we hier ook in de toekomst leven met én van het water. Laag 3 Recreatief Netwerk Het recreatieve netwerk is een belangrijke laag, waarmee zowel invulling kan worden gegeven aan het ‘groen-blauwe-hart’ vanuit de Toekomstvisie Giethoorn, als doelstellingen vanuit het Nationaal Park Weerribben-Wieden en de Strategische Mobiliteitsvisie. Een netwerk van wandel- en fietspaden sluit aan op de wens van de bewoners om samen één dorp te worden, de polder als ontmoetingsruimte in te richten en om de noordelijke en zuidelijke dorpsdelen met elkaar te verbinden. Ten aanzien van het Nationaal Park draagt het netwerk bij aan een ‘duurzame en gebalanceerde ontwikkeling van toerisme en recreatie’. Hiermee kunnen ‘waardevolle bezoekers’ verleid worden om zich meer te verspreiden en vaker de fiets te pakken of te gaan wandelen. Meer langzaam verkeer - en minder autogebruik - draagt ten slotte bij aan de doelstelling om de mobiliteit in Steenwijkerland schoner, duurzamer en gezonder te maken. Het creëren van een gezonde leefomgeving is de wettelijke taak van de overheid. Onderdeel van deze laag is de ontwikkeling van nieuwe vaarverbindingen, die bijdragen aan de beleefbaarheid van de polder, specifiek in aansluiting op Giethoorn- Noord.

Dit is als ambitie opgenomen in de Toekomstvisie Giethoorn. Directe vaarverbindingen tussen de diep gelegen Gieterse polder en de omliggende boezemwater bleken echter uit het vooronderzoek niet haalbaar en kansrijk. De maatregelen op laag 1 en 2 bieden wel de mogelijkheid om (op polderniveau) een vaarnetwerk voor kleinere bootjes, kano en punters te ontwikkelen, in directe aansluiting op Giethoorn-Noord en ontmoetingsplekken in de polder, eventueel met overhalen verbonden met omliggend boezemwater. 4 T oekomstbeeld Groen Blauw Hart 5756 Gr oen Blauw Hart Groen Blauw Hart 59 1 Inleiding Laag 4 Auto-ontsluiting, parkeren, ontvangst Doel is in Giethoorn tot meer balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid te komen. De drukke linten moeten ontlast worden, de woonkwaliteit gekoesterd. Het creëren van meer balans komt als opgave terug in de Toekomstvisie Giethoorn, de visies voor het Nationaal Park Weerribben- Wieden en andere gemeentelijke beleidsstukken. Uit voorgaand verkeersonderzoek is naar voren gekomen dat de voorgestelde aanpassing van de ontsluitings- en parkeerstructuur hier in belangrijke mate aan kan bijdragen. Laag 5 Voorzieningen In de Toekomstvisie staat ‘de lokale gemeenschap op 1’. Uitgangspunt is dat de Gieterse Polder wordt ingericht als ontmoetingsplek voor Giethoorn Noord en Giethoorn Zuid.

Erf Rodermond speelt daarin - als nieuw ontmoetingsruimte - een centrale rol. Daarbij is opgenomen dat er geen ruimte is voor functies met een extra verkeersaantrekkende werking in de polder. Met een netwerk van verschillende ontmoetingsplekken wordt invulling gegeven aan de doelstelling uit de Toekomstvisie. Naast Erf Rodermond bieden de Koornmeule, de basisschool met de verplaatste sportvelden, de Omgeving Kulturhus en ‘overstap/verzamelpunten’ (zoals in Giethoorn-Noord) kansen voor de ontwikkeling van plekken waar de lokale gemeenschap elkaar treft. Deze plekken zullen in nauw overleg met en inbreng van bewoners nadere invulling krijgen. Laag 6 Wonen Met het Toekomstbeeld wordt invulling gegeven aan de bouwopgave zoals geformuleerd in de ‘Woonagenda Steenwijkerland 2022-2026’. De huidige sportvelden in Giethoorn-Noord, een deel van Beulakerweg en de Omgeving Kulturhus worden benoemd als mogelijke locaties voor de ontwikkeling van nieuwe woningen. Dit zijn locaties waarmee de Gieterse polder zoveel mogelijk open en herkenbaar blijft als landschappelijke eenheid; aansluitend op de doelen van de Toekomstvisie Giethoorn. De mogelijkheid voor bebouwing langs de Beulakerweg is opgenomen om meer veilige, dorpse omgeving rond de nieuwe basisschool te creëren.

In de Toekomstvisie is aangegeven is dat er niet planmatig, niet grootschalig en niet ín de laaggelegen polder gebouwd zal worden. Gieters bouwen is het uitgangspunt. Met het Toekomstbeeld worden deze uitgangspunten bekrachtigd. 4 T oekomstbeeld 58 Gr oen Blauw Hart Groen Blauw Hart 6160 Gr oen Blauw Hart T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld Groen Blauw Hart 6362 Gr oen Blauw Hart 4.3 Overzichtskaart T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld P P loswal F De tekeningen, kaarten en (referentiebeelden) zijn geen eindbeelden; ze zijn bedoeld als uitgangspunt, inspiratie en opmaat voor verdere uitwerkingen en invullingen met bewoners, ondernemers en betrokken partijen. Groen Blauw Hart 6564 Gr oen Blauw Hart Het behoud en de versterking van de cultuurhistorische kenmerken, kwaliteiten en waarden is de basis van het T oekomstbeeld. De ambitie is daarmee - mede - het verhaal van de Gieterse Polder weer meer zichtbaar en beleefbaar te maken. Hiermee wordt de belevingswaarde van de polder verrijkt. De Koornmeule krijgt bijvoorbeeld een open, landschappelijk molenbiotoop, dat refereert aan de tijd dat de molen hier oorspronkelijk draaide. Principes Principe 1.1 Behoud Beschermd Dorpsgezicht Het Beschermd Dorpsgezicht omvat de historische vaardorpen van Giethoon, Jonen en Dwarsgracht. Dit is vastgelegd in het Bestemmingsplan.

De bescherming betreft niet alleen de vaardorpen zelf, maar ook het landschap er om heen, in al zijn verschijningsvormen. Het landschap wordt gezien als een onmisbare voorwaarde voor bescherming van de dorpskarakteristiek. In de Gieterse Polder betreft de bescherming het overwegend open slagenlandschap met de inpoldering van een voormalige plas. De beschermde status hoeft veranderingen in deze zone niet uit te sluiten, maar de ruimtelijke karakteristiek en kwaliteiten zijn een zwaarwegend belang die onderkend moet worden. Ruimtelijke ontwikkelingen moeten recht doen aan de aanwezige kwaliteiten, daarvan gebruik maken en op voort bouwen. Het Toekomstbeeld omarmt de bijzonderheid en status van het dorpsgezicht en stelt maatregelen voor waarmee de samenhang tussen de historische bebouwing en het aangrenzend landschap meer zichtbaar en beleefbaar wordt. Met nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen (bijvoorbeeld inpassing van de nieuwe weg, parkeerplaatsen, woningbouw, sportvelden, ..) wordt zeer terughoudend omgegaan. Ze vinden plaats buiten het Beschermd Dorpsgezicht en/of houden hier zoveel mogelijk afstand van. Hoe de samenhang met de andere vaardorpen - voor een breder verhaal - meer zichtbaar en beleefbaar kan worden, vergt een nadere verkenning.

4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld Laag 1 Cultuur- historische waarden Groen Blauw Hart 6766 Gr oen Blauw Hart Principe 1.2 Herstel Koornmeule met molenbiotoop De Stichting De Gieterse Koornmeule heeft een bidboek opgesteld voor de restauratie en verdere ontwikkeling van de molen. Een draaiende molen moet beschouwd worden als ‘levend erfgoed’. Voor de werking van de molen is het belang dat het landschap rond de molen zoveel mogelijk open landschap is, zonder obstakels, bebouwing of beplantingen. Dit open landschap wordt de molenbiotoop genoemd. De eerste 100 meter rond de molen moet bij voorkeur geheel vrij van obstakels zijn, tot 400 meter rond de molen gelden hoogtebeperkingen. Met een open landschap rond de molen komt een draaiende molen ook ruimtelijk en cultuurhistorisch tot zijn recht. Dit betekent concreet dat voor een draaiende molen de polderzijde van de molen zoveel mogelijk open moet worden gehouden; (kenmerkende) opgaande beplantingen langs de Kerkweg, op erven en in het natuurgebied vormen een kader voor de ontwikkeling van de molen. De open molenbiotoop van de korenmolen overlapt met het Beschermd Dorpsgezicht. Deze kaders versterken elkaar.

4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld Molens bij Giethoorn, Willem Bastiaan Tholen (1882) ‘Eind negentiende eeuw zorgde de Gieterse Koornmeule niet alleen voor het broodnodige meel, maar was het ook een prachtig decorstuk voor kunstschilders die de schoonheid van Giethoorn ontdekten. Het was de schilder Willem Bastiaan Tholen die in 1880 vanuit Giethoorn schreef: ‘Het is hier wanhopend mooi. ’ Hij legde de molens in ijle tinten vast op een schilderij dat sinds kort te bewonderen is in het Haarlemse T eylers Museum. ’ (uit: ‘Vaart in de Gieterse Koornmeule, visie en plan voor herstel van een monument’ , 2022) Stukje topkaart rond 1900, met de twee watermolens en de korenmolen (KM) ten zuiden ervan. De Gieterse Polder was rond die tijd een moerassig weidelandschap, met smalle kavels. Ook is op deze kaart goed de kade te zien die het lage deel van de polder begrensde. Groen Blauw Hart 6968 Gr oen Blauw Hart Lage deel van de polder: open landschapsbeeld Bovenlanden van de polder: meer kleinschalig landschapsbeeld met landschappelijke beplantingen Principe 1.3 Versterken landschappelijke eenheden De bijzondere ontstaansgeschiedenis van de polder en de verschillende karakters van de dorpsdelen die er omheen liggen is de laatste decennia minder zichtbaar geworden. De ambitie is met het Toekomstbeeld het verhaal van de Gieterse Polder weer meer zichtbaar en beleefbaar wordt.

Het lage deel van de polder wordt open gehouden; het hoge deel van de polder meer beplant. Zo ontstaat er een contrast - een onderscheid - tussen de twee polderdelen. De eenheid van de open polder - de voormalige plas - zal daarmee weer te zien zijn in het landschap. - Het lage deel van de polder wordt zoveel als mogelijk open, rustig en donker gehouden. De kwaliteit van de randen van de polder is belangrijk voor de beleving van dit deel. - De Bovenlanden krijgen een meer kleinschalig karakter, met opgaande landschappelijke beplantingen (elzen en wilgen) en bijvoorbeeld rietlanden. De (nieuwe) functies (bedrijven, haven, centrum, sportvelden, ..) in dit gebied, worden altijd met landschappelijke beplantingen ingepast. Hierbij wordt wel rekening gehouden met het zicht vanaf de Ds. T.O. Hylkemaweg (na de haven) op de polder en het dorpsgezicht. Aan deze zijde van de polder blijven de Bovenlanden meer open. - Ook het landschap aan de zuidzijde van de omgeving van het Kulturhus kan getypeerd worden als ‘Bovenlanden’. Ruimtelijke ontwikkelingen zullen aan deze zijde ook worden ingepast met landschappelijke beplantingen (elzen, wilgen, riet) met een geleidelijke overgang naar de open polder.

4 T oekomstbeeld 4 T oekomstbeeld Groen Blauw Hart 7170 Gr oen Blauw Hart Principe 1.5 Cultuurhistorische kwaliteiten als basis voor alle ontwikkelingen De Gieterse Polder was ‘wanhopend mooi’, haalt de Stichting De Gieterse Koornmeule in haar bidboek aan. Uitgangspunt is dat elke ontwikkeling - groot of klein - bijdraagt aan versterking van de kwaliteit en eigenheid van Giethoorn (Toekomstvisie). Dit heeft betrekking op de indeling van het landschap, de landschapsstructuren, het slotenpatroon, beplantingen, (nieuwe) bebouwing, de aan- en inpassing van infrastructuur en de vormgeving van kleine inrichtingselementen zoals bruggen en vonders. Bij elke keuze wordt afgewogen: hoe draagt dit bij aan de kwaliteit en eigenheid van de Gieterse Polder? Principe 1.4 Kade op de overgang Herstellen en ruimtelijk versterken De kade die op de overgang van het hoge naar het lage deel ligt wordt hersteld, in combinatie met de aanleg van een nieuw wandel- en fietspad (zie ook laag 3). De kade zal gaan aansluiten op de Beulakerweg en het dorpsgezicht (via het terrein van ‘t Vonder). De kade wordt voorzien van landschappelijke beplantingen zoals elzen en wilgen en krijgt bloemrijke bermen en slootkanten, aansluitend op het karakter van de Bovenlanden. Uitgangspunt is dat de kade op een zachte, landschappelijke manier wordt ingepast.