Bijlage 1 - Op weg naar een nieuw museum in twee scenarios_def.pdf

Op weg naar een nieuw museum voor Steenwijkerland Uitwerking twee scenario’s Gemeente Steenwijkerland Februari 2023

2 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Haalbaarheidsonderzoek (2020) 3 1.2 Masterplan (2021) 3 1.3 Opvolging advies Gemeenteraad (2021) 3 1.4 Vervolgonderzoek en uitwerking (2022) 4 1.5 Aanscherping naar twee scenario’s 4 2. Inhoudelijk programma museum 5 2.1 Waarom en voor wie 5 2.2 Kernwaarden 5 2.2 Doelgroepen 7 2.3 Meerwaarde voor Steenwijkerland 9 2.4 Bezoekersscenario 11 3. Onderzoek gebouwen en financieel-strategisch advies 18 3.1 Samenvatting onderzoeken t.a.v. gebouwen 19 3.2 Samenvatting financieel-strategisch advies 22 3.2 Overzicht belangrijkste conclusies en aanbevelingen 25 4. Twee scenario’s 27 4.1 Scenario A 30 4.2 Scenario B 33 4.3 Een vergelijking 37 5. Vervolg 40 5.1 Transitiefase 40 5.3 Formatie operabel museum 40 Bijlagen 42 Financiële Toelichting 42 Vergelijking scenario’s 42 Infographic 42 3 1. Inleiding De Gemeente Steenwijkerland heeft de ambitie om drie bestaande musea in Steenwijk, te weten Stadsmuseum Steenwijk, Kermis- en Circusmuseum en Hildo Krop Museum, samen te voegen tot een nieuw, professioneel museum, dat een actieve rol vervult als kunst- en erfgoedpartner voor Steenwijkerland. De nieuwe museumorganisatie werkt nauw samen met haar huisgenoten Historische Vereniging Steenwijk e.o. en Galerie Steenwijk.

Deze notitie is een vervolg op het Masterplan ‘Op weg naar een nieuw museum voor Steenwijkerland’ (2021) en bevat een terugblik, samenvatting van vervolgonderzoek en een aanscherping in de vorm van twee scenario’s. 1.1 Haalbaarheidsonderzoek (2020) Begin 2020 is door extern onderzoeksbureau Bureau De Wierde een haalbaarheids- onderzoek uitgevoerd naar het toekomstperspectief van de drie musea in Steenwijk onder de titel ‘nieuw museum Steenwijk’. Het Kermis- en Circusmuseum met een wonderlijke verzameling van een gepassioneerde verzamelaar is al jaren gesloten. Het Hildo Krop Museum heeft een waardevolle collectie in huis, maar is weggestopt in het souterrain van Villa Rams Woerthe. Er is onvoldoende ruimte en exposure om het verhaal van Krop op een aansprekende en moderne manier te vertellen. Het Stadsmuseum aan de Markt is niet meer van deze tijd. Bovendien zijn alle musea afhankelijk van vrijwilligers die ook een dagje ouder worden. Uit het haalbaarheidsonderzoek kwam naar voren dat er zeker kansen liggen, mits; ▪ de bestaande musea organisatorisch worden samengevoegd en geprofessionaliseerd; ▪ waarbij de strategische ligging van de locaties wordt gebruikt ▪ de gemeente bereid is om een serieuze investering te doen.

Aanbevolen werd om de drie bestaande musea Hildo Krop Museum, Stadsmuseum Steenwijk en het Kermis- en Circusmuseum samen te voegen op de locaties Markt / Onnastraat (waar op dit moment het Stadsmuseum, de Historische Vereniging en Kermis- en Circusmuseum zijn gevestigd) en in de Spijkervetstallen aan de Kalverstraat. Op deze nieuwe locaties zouden ook Historische Vereniging Steenwijk en Galerie Steenwijk onderdak kunnen krijgen en de samenwerking tussen de organisaties versterken. De beoogde zes panden tezamen beslaan een oppervlakte van ruim 2.000 m2 dat voldoende is voor de collecties en het programma. 1.2 Masterplan (2021) In 2021 is onder leiding van een kwartiermaker gestart met het verbinden van de partners in een museumwerkgroep en het ontwikkelen van een museumconcept. De conceptontwikkeling werd begeleid door Studio Louter en OPERA Amsterdam, bureaus met ruime ervaring in het bedenken, ontwerpen en realiseren van museumconcepten. De museumwerkgroep heeft een waardevolle bijdrage geleverd aan de inhoudelijke én strategisch ontwikkeling van het nieuw te vormen museum. Gezamenlijk is een beeld gevormd van wat voor museum het zou moeten zijn, voor wie, welke verhalen hebben we te vertellen en op welke manier kunnen we dat doen.

Dat resulteerde in een Erfgoedmuseum aan de Markt voor de verhalen van Steenwijk en omgeving en een Kunstmuseum in de Stallen als een podium voor Krop en het kunstenaarschap. Het betrekken en samenwerken met inwoners en partners in Steenwijk en Steenwijkerland werd toen al als essentieel gezien. Het nieuwe museum is er van en voor de inwoners en brengt kunst en geschiedenis heel dichtbij met een Erfgoedwerkplaats, Krop Atelier, tentoonstellingen en actieve programmering binnen en buiten het museum, in Steenwijk en Steenwijkerland. Uitgangspunt is een professioneel kernteam dat ondersteund wordt door een actieve groep vrijwilligers. In deze notitie blijven al deze ingrediënten overeind, maar krijgen ze een plek in een ander bouwkundig programma. Een beknopte beschrijving van de verschillende onderdelen zijn terug te vinden in hoofdstuk 2. 1.3 Opvolging advies Gemeenteraad (2021) In de Politieke Markt van 14 december 2021 heeft het college advies gevraagd aan de Gemeenteraad over het vervolg van het museumproject waarin het Masterplan als uitgangspunt is genomen. De raad adviseerde verder te gaan met de ontwikkeling van een nieuw museum. Een meerderheid deelde de ambitie van het college om het museumplan uit te werken volgens scenario ‘all inn’, zoals beschreven in het Masterplan.

4 Het belang van professionalisering van de musea en de mogelijke impact voor heel Steenwijkerland werd onderstreept. Een greep uit de positieve reacties: ▪ ‘We omarmen het plan’ ▪ ‘Geen enkele kritiek op de inhoud’ ▪ ‘We zijn het eens met het einddoel’ ▪ ‘De stallen is een logische locatie’ ▪ ‘Deze energie moeten we vast blijven houden’ ▪ ‘Een professioneel kernteam is onmisbaar’ ▪ ‘Het is van belang ook de openbare ruimte rondom de voorgestelde locaties mee te nemen, zoals parkeergelegenheid, uitstraling’ ▪ ‘Er moeten stappen genomen worden. Erfgoed en Stallen mooie combinatie’ ▪ ‘Subsidieverstrekking voor een betaalde staf met resultaatafspraken, zoals ondersteunen kennis en expertise voor de regio’ Belangrijke aandachtspunten zijn nadere uitwerking van de bouwkundige investeringen, de exploitatie en de benodigde vierkante meters en organisatie: ▪ Wat zijn alternatieve scenario's die minder kostbaar zijn t.a.v. investering en exploitatie? ▪ Onderbouwing en uitwerking van een realistische exploitatie is noodzakelijk en gewenst. ▪ Meer tijd geven en benutten ten behoeve van een gedegen en haalbare uitwerking. 1.4 Vervolgonderzoek en uitwerking (2022) In 2022 zijn de panden aan de Markt, Onnastraat en de Spijkervetstallen verder onderzocht.

De bouwkundige staat en bouwhistorie (Dijkoraad, bouwkundig adviesbureau voor monumenten), archeologische verwachtingen (RAAP) en de aanwezigheid van asbest (Find Asbestinventarisatie) zijn in kaart gebracht. Van alle panden zijn tekeningen gemaakt of geactualiseerd (Huls Architecten). Daarnaast is het masterplan tegen het licht gehouden: Doen we de juiste aannames? Hoe kunnen we de kansrijke onderdelen versterken en de risico’s verkleinen? Wat zijn alternatieve scenario’s waarmee we nog steeds rechtdoen aan de collecties van de musea en de verhalen van Steenwijk én Steenwijkerland? Dit financieel-strategisch advies is uitgevoerd door Blueyard, in nauw overleg met kwartiermaker en museumwerkgroep, inmiddels uitgebreid met Galerie Steenwijk en vertegenwoordiging voor het Kermis- en Circuscollectie. De samenvattingen van de bouwkundige onderzoeken en het financieel-strategisch advies zijn opgenomen in hoofdstuk 3. 1.5 Aanscherping naar twee scenario’s Op basis van de conclusies en aanbevelingen uit voornoemde onderzoeken zijn twee scenario’s verder uitgewerkt: A. Spijkervetstallen en twee panden aan de Markt B. Spijkervetstallen en een nieuwe entreegebouw aan de Gasthuisstraat In beide scenario’s worden de Spijkervetstallen ontwikkeld tot hoofdlocatie met ruimte voor alle museale functies. Dat betekent dat kunst en erfgoed onder één dak gebracht worden.

Voor de facilitaire functies (winkel, TiP, werkplekken, studieruimte) en Galerie wordt ruimte gezocht in ofwel twee panden aan de Markt (Scenario A) ofwel een nieuw te realiseren entreegebouw aan de Gasthuisstraat (Scenario B). De beschrijving van deze twee scenario’s is terug te vinden in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 bevat een beschrijving van de benodigde organisatie en een globale planning. 5 2. Inhoudelijk programma museum Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van het museale programma dat in beide scenario’s een plek krijgen. Een beeldende toelichting op onder andere de Erfgoedwerkplaats, het Atelier, de verschillende stijlen van tentoonstellen en programmeren zijn terug te lezen in het Masterplan. 2.1 Waarom en voor wie Het nieuwe museum is een kunst- en erfgoedhuis voor Steenwijkerland dat inwoners en gasten raakt, inspireert en verbindt met kunst en ons erfgoed. Een gastvrije en levendige plek, waar je je welkom voelt en waar altijd wat te doen is voor jong en oud, voor inwoner en gast. De museumorganisatie is een toegankelijke, professionele partner voor iedereen die in Steenwijkerland kunst- en erfgoedactiviteiten ontwikkelt of wil ontwikkelen. Dat doen we op een frisse, moderne en laagdrempelige manier. In het hart van de inwoner Het museum is van en voor de inwoners van Steenwijkerland. Verhalen en activiteiten worden samen met hen ontwikkeld.

In het museum, daarbuiten of op een specifieke plek in het landschap, op straat, in een dorpskern of waar dat ook passend is. Geen eenrichtingsverkeer, maar samen werken aan kunst en ons erfgoed. Inspiratiepunt voor de toerist Het museum is een levendige plek waar je als toerist wordt verleid om de wereld buiten de poorten van het museum en buiten Steenwijk te ontdekken. De ruïne van Kasteel Toutenburg in Vollenhove, de prachtige haven van Blokzijl, de ruige Kuinderburcht, de punterbouwers van Giethoorn; het zijn parels in Steenwijkerland die hun een eigen verhaal vertellen. We vertellen de verhalen daar waar ze het beste tot hun recht komen en met de kennis van inwoners en collega-musea. Partner voor de regio Als culturele partner wil het museum met inwoners en partnerorganisaties het verhaal van Steenwijkerland zichtbaar en beleefbaar maken. We verbinden wat er in de regio al is, zetten parels in de spotlights waar dat nog niet gebeurt. We werken samen met inwoners, musea, ondernemers, liefhebbers, scholen, zorginstellingen en vele anderen. Door het ontwikkelen van gezamenlijke activiteiten, educatieprogramma’s en het delen van kennis zet zij zich in voor het hele gebied. We zoeken nadrukkelijk samenwerking met partners in Steenwijkerland.

2.2 Kernwaarden • In Steenwijk, voor Steenwijkerland • We brengen kunst en erfgoed heel dichtbij • We maken verhalen samen • We delen onze expertise • Op een bijzondere locatie In Steenwijk, voor Steenwijkerland Het museum is gevestigd in Steenwijk en zet zich in voor het bewaren, delen en beleven van kunst en erfgoed in Steenwijkerland. Dat doet ze door een afwisselende, brede programmering in het museum en daarbuiten in stad, dorp, kern of wijk. We maken verhalen samen In dit museum mag iedereen initiatief nemen, meedoen en betekenis geven aan kunst en erfgoed. We maken de verhalen, binnen en buiten het museum, samen. Met deze nieuwe manier van werken (volgens het FARO-verdrag) zetten we niet de collectie, maar de beleving van kunst en erfgoed centraal. We brengen kunst en erfgoed heel dichtbij Doordat bezoekers en deelnemers zélf aan de slag gaan brengen we kunst en erfgoed heel dichtbij. Dat doen we in een Erfgoedwerkplaats en een Atelier, met intieme

6 tentoonstellingen en een gevarieerde programmering in het museum en op locatie. Ook met verhalende presentatievormen (storytelling) voegen we belevenis en betekenis toe. We delen onze expertise Het museum is een uitvalsbasis voor alle musea en erfgoedorganisaties in Steenwijkerland en deelt haar expertise, collectie en voorzieningen. Ook zet het museum zich in voor het ontwikkelen van gezamenlijke activiteiten, arrangementen, educatieprogramma’s en communicatie. Op een bijzondere locatie De Stallen van Spijkervet zijn een begrip in Steenwijk en behoren tot de mooiste gebouwen van Nederland. De luxe paardenstallen in de Kalverstraat werden samen met het herenhuis aan de Markt en een koetshuis aan de Gasthuisstraat tussen 1903-1905 gebouwd in opdracht van koopman en stalhouder Lambertus Spijkervet. Het exterieur en het interieur zijn nog in originele staat en hebben volgens de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed ‘grote zeldzaamheidswaarde’. Volgens deskundigen doen ze nauwelijks onder voor de monumentale stallen bij Paleis het Loo. Op zichzelf al een bezienswaardigheid.

7 2.2 Doelgroepen Het museum wil een gastvrije ontmoetingsplek zijn voor jong en oud, voor liefhebbers van kunst, erfgoed en verhalen. Focus ligt daarbij op de onderstaande doelgroepen. In hoofdstuk 3 wordt uitgebreider stil gestaan bij het potentiële bereik van het museum. ▪ Gezinnen uit de regio (Steenwijkerland, Zuidwest Friesland, Zuidwest Drenthe en Noordoostpolder) op zoek naar een leuk uitje. Ouders willen dat de kinderen plezier hebben en wat leren. Zoeken begeleiding bij het bezoek, toelichting op eigen niveau en een vertaalslag voor de kinderen. ▪ Inwoners uit Steenwijkerland op zoek naar nostalgie, herkenning, ontmoeting en verhalen of met specifieke interesse in kunst en cultuur. In het museum, of op locatie in het gebied. ▪ Dagtoeristen en verblijfstoeristen in de Kop van Overijssel, Zuidwest Drenthe en Zuidwest Friesland en Noordoostpolder (straal 50 km) op zoek naar een leuk uitstapje, slechtweerbestemming en informatie op een bijzondere locatie. Een deel van hen is specifiek geïnteresseerd in kunst- en cultuur. ▪ Kinderen of groepen kinderen (8-15 jaar) uit de regio op zoek naar een verrassende ervaring met kunst en erfgoed, willen nieuwe dingen ontdekken, iets leren over hun roots. Ze komen in gezinsverband, met de klas of een feestje. Aziatische toeristen die Giethoorn bezoeken zijn geen primaire doelgroep, omdat zij zeer gericht voor Giethoorn komen. .

Leefstijlen Rechtsboven staat een overzicht van de verschillende leefstijlen en hun verdeling over de Nederlandse bevolking. Rechtsonder is een weergave van de verdeling van de toeristen in de regio (op gemeentelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar) t.o.v. landelijke cijfers. Duidelijk wordt dat Harmonie- en Verbindingszoekers in Noordwest Overijssel vaker voorkomen, evenals Rust- en Inzichtzoekers.

8 Harmoniezoekers Voor Harmoniezoekers staat samenzijn in hun vrije tijd centraal. Gezinnen zijn sterk vertegenwoordigd in deze groep. Eén van de favoriete bezigheden van de Harmoniezoeker? Winkelen! Maar ook een braderie of laagdrempelig evenementen voor de kinderen spreekt aan. Harmoniezoekers zijn vaak middelbaar (48%) of laag (33%) opgeleid, en verdienen vaak onder modaal (43%) of modaal (31%). In Steenwijkerland 14,7% en in Nederland 12%. Verbindingzoekers Ze zijn graag zelf creatief, maar bezoeken ook graag een theater of museum. Het liefst gaat de Verbindingszoeker samen op pad en zetten ze zich graag in voor een ander met vrijwilligerswerk of bij een vereniging. Qua opleiding zijn Verbindingszoekers heel gemiddeld verdeeld vergeleken met de rest van Nederland; zo is 38% hoog opgeleid, 40% gemiddeld en 22% laag. Ook het inkomen is erg gemiddeld, zo verdient 34% onder modaal, 25% modaal en 41% boven modaal. In Steenwijkerland 14,7% en in Nederland 12%. Rustzoeker Voor deze groep gaat recreëren over tot rust komen, en even geen gedoe. Voor hen hoeft het allemaal niet zo druk en moeilijk. Ze fietsen en wandelen graag en ondernemen eenvoudige uitstapjes, het liefst in hun eigen omgeving. Rustzoekers zijn meestal laag- of middelbaar opgeleid (32% en 47%), en verdienen iets vaker onder modaal (47%). In Steenwijkerland 23,1% en in Nederland 19%.

Inzichtzoeker Vrije tijd is geen tijd om stil te zitten. Het is tijd voor zelfontwikkeling, tijd die je bewust moet besteden, zoals met museumbezoek en het bekijken van bezienswaardige gebouwen, vindt de inzichtzoeker. Relatief vaak hoogopgeleid (59%), en verdienen meestal boven modaal (59%). In Steenwijkerland 14,7% en Inwoners Steenwijk Onder inwoners van gemeente Steenwijkerland komt de Rustzoeker vaker voor dan gemiddeld, evenals Verbinding-, Harmonie- en Inzichtzoeker.

9 2.3 Meerwaarde voor Steenwijkerland De waarde van een museum voor een stad of gebied is groot en heeft effect op verschillende waarden. Vaak wordt als eerste gedacht aan de economische waarde van een dergelijke instelling. Een aantal grote musea hebben budget en slagkracht om de impact van hun aanwezigheid te meten. Zo zorgde de blockbuster ‘Escher op Reis’ van het Fries Museum in Leeuwarden voor een besteding van € 8 miljoen en een toename van 53.000 overnachtingen. De bestedingsimpact van Museum Prinsenhof in Delft werd vertaald naar 91-116 structurele banen en zorgde de renovatie en verbouwing voor 200 tijdelijke arbeidsplaatsen. Deze musea zijn echter van andere orde. De meerwaarde van kleinere musea wordt over het algemeen kwalitatief uitgedrukt: ondernemers merken een grotere toeloop en langere verblijfsduur, gasten spreken positief over het museum ‘en komen nog eens terug’ en inwoners erkennen dat er meer reuring is in hun stad of dorp. Minder goed te meten zijn de ‘zachte’ economische waarden, zoals de bijdrage van het imago en de ontwikkelingen van een stad of gebied. In de Atlas van Gemeenten schreef onderzoeker Gerard Marlet hierover‘Kunst en cultuur zijn voor een stad niet de slagroom op de taart, ze zijn van cruciaal belang voor de aantrekkingskracht van een stad [of gebied] en de lokale economie.

[…] Het is een van de weinige bewezen effectieve manieren om met lokaal beleid de aantrekkingskracht van een stad te vergroten en de lokale economie te stimuleren.’ In plaats van waarde kunnen we ook spreken van impact. Van impact op welvaart (aantrekkingskracht, vestigingsklimaat, omzet, imago), maar ook van impact voor een individu (ontwikkeling, expressie, troost), voor een het welzijn (ontmoeting, onderwijs, een betere buurt, geestelijke gezondheid), en voor het collectief (werkgelegenheid, innovatie, collectief geheugen, gezamenlijke trots).1 1 Meer over impact en de betekenis cirkel, zie rapportage Blueyard • Economische waarde o Toerist verleiden en verspreiden o Verblijfsduur in het gebied verlengen o Reuring in stad, wijk, dorp of kern o Slechtweeraccommodatie o Jaarrond voorziening • Maatschappelijke waarde: o Bijdragen aan een aantrekkelijk woon-, werk- en verblijfsklimaat o Ontsluiten van verhalen in het hele gebied o Partner voor erfgoed en kunst (en cultuureducatie) o Persoonlijke ontwikkeling, ontmoeting • Historische waarde: o Unieke kijk op de Nederlandse geschiedenis in je eigen regio o Kans om topstukken uit Steenwijkerland thuis te brengen o Ontsluiten van verhalen in het hele gebied • Collectiewaarde: o Een professioneel onderdak voor bestaande en nieuwe collecties o Expertise voor kunst- en erfgoedorganisaties • Artistieke waarde: o Een podium voor Hildo

Krop en kunstenaars uit de regio o Rijksmonument toegankelijk maken voor publiek • Stedenbouwkundige waarde: o Revitaliseren / impuls voor binnenstad 10

11 2.4 Bezoekersscenario In het Masterplan is een uitgebreid bezoekersscenario beschreven. Hierna volgt een beknopte beschrijving van wat een bezoeker meemaakt in het nieuwe museum en daarbuiten. Deze functies zijn beschreven los van de bouwkundige situatie. Winkel en entree In de moderne, frisse museumwinkel kun je snuffelen naar originele producten van makers uit Steenwijkerland. Er is een passend assortiment voor inwoners, kinderen, toeristen en kunstliefhebbers. Ook voor een combinatieticket voor museum, Villa Rams Woerthe en de Grote Kerk, een arrangement met één van de musea in Steenwijkerland, een stadswandeling of torenbeklimming moet je hier zijn. Toeristisch Inspiratiepunt De winkel dient ook als Toeristisch Inspiratiepunt. Een bijzondere installatie over de regio trekt de aandacht en verwijst naar de Erfgoedetalage in het museum en naar mooie plekken in Steenwijkerland. Met de audiotour kun je kiezen voor verschillende verhaallijnen. Eén daarvan is het verhaal van de Spijkervetstallen. Op een aantal plekken in het gebouw beland de bezoeker via een audio-video beleving terug in de tijd van de familie Spijkervet. Galerie Galerie Steenwijk toont verrassende kunstexposities van lokale, regionale en soms nationale kunstenaars.

De stichting heeft ten doel tentoonstellingen te organiseren op het gebied van beeldende kunst en andere kunstvormen en wil daarmee een grote diversiteit van kunst van hoge kwaliteit presenteren en een brede doelgroep (van jong tot oud) bereiken. Erfgoedetalage In de Erfgoedetalage ontdek je parels uit Steenwijkerland in de vorm van frisse, kleine pop-ups die we samen met inwoners, organisaties, partners maken. De pop-ups inspireren de bezoeker om het gebied te verkennen en wisselen regelmatig. De stalboxen lenen zich hier goed voor. Ook op de plek zelf, dus in het landschap, op straat, bij een ruïne voegen we samen met anderen verhalen toe waar ze nog niet zichtbaar of beleefbaar zijn. Zodat je op die plek ervaart: hier gebeurde het. Dat kan op allerlei manieren; via audiotours, stadswandelingen, met een kunstwerk of Augmented Reality. Met wisselende pop-ups zetten we de parels van Steenwijkerland in de spotlights Bezoekers kunnen hier zelf routes downloaden, een eigen route samenstellen en zien welke evenementen er binnenkort zijn. De content wordt ontwikkeld met toeristische en culturele partners in het gebied en is inzetbaar op meerdere toeristische informatiepunten, zoals het station in Steenwijk en bezoekerscentra.

Erfgoed Etalage: - Hendrick de Crane vertelt zelf over zijn rauwe avonturen op de Zuiderzee bij Kuinre - Maak je eigen selfie als prins of prinses van Kasteel Toutenburg - Animatie op een model punterwerf van het ambacht - 3D print van winnende Corsowagen met een stop-motion van idee tot bouw Echt beleven? Ga naar… - Het Kuinderbos en doe de ‘Piratentour’ - Stadsmuseum Vollenhove en wandel met een stadgids of audiotour langs de ruïne van Kasteel Toutenburg - Bezoekerscentrum De Wieden of Weerribben - Museum Giethoorn en het Duurzame Ambachten Experience en huur een punter voor een echte punterervaring

12 Erfgoedwerkplaats In de Erfgoedwerkplaats ga je zelf aan de slag met ons erfgoed. Aan tafel zijn vaste elementen en erom heen worden wisselende activiteiten geprogrammeerd met en door anderen. Dat kan gaan over al het materieel en immaterieel erfgoed in Steenwijkerland. Op vaste tijden in de week kun je meewerken met vrijwilligers en professionals. Door meerdere partijen te betrekken is de programmering heel afwisselend en wordt de inzet van vrijwilligers gespreid ▪ Ontmoet de mammoet / Fossielenuurtje (Werkgroep Geologie) ▪ Deel je herinneringen (foto inloop met Historische Vereniging) ▪ Archeo-hotspot (Werkgroep Archeologie) ▪ Kruip in de huid van een musketier (Scutterie) ▪ Sla je eigen touw en macramé je eigen plantenhanger (touwslagerij) ▪ Wat komt er in het kinderboek over Steenwijkerland? (illustrator) ▪ Poppendokter ▪ Bouw mee in het miniatuurcafé Het Atelier In Het Atelier maak je kennis met Krop en Kunst. Je wordt meegenomen in het maakproces van de kunstenaar. Je kunt ook zelf aan de slag en kunst maken. Als je geluk hebt is er een kunstenaar aan het werk, kun je meewerken aan een kunstwerk of is er een expositie te zien van bijzondere materialen. Zo smelten heden en verleden in dit levendige atelier samen en komt het maakproces tot leven.

Podium voor kunst en erfgoed Het podium is een multifunctionele ruimte voor programmering van uiteenlopende activiteiten en ontvangsten. Het is een levendige plek waar gewerkt wordt aan nieuwe verhalen, waar schoolkinderen de 3D-constructie van een mammoet in vrolijke kleuren schilderen of wordt de muziekmobiel uit de Kermis- en Circuscollectie weer opgeknapt en bespeeld. Een levend podium voor de gemeenschap, waar kunst en erfgoed samenkomen. Hier is ook ruimte voor een kopje koffie en wat lekkers. We gaan uit van een kleinschalige horecafunctie die wordt afgestemd met horecaondernemers.

13 Panorama Steenwijk Op de eerste verdieping is alle ruimte voor de collecties en verhalen. Steenwijk en omgeving zit bomvol verhalen. Onder de grond, achter gevels, in het landschap, in ambachten, herinneringen en oude foto’s. Steenwijk zelf is hier het topstuk. In Panorama Steenwijk stap je in verhalen die verbonden zijn aan een specifieke plek of persoon. Je kunt letterlijk schatgraven in het verleden door gevels te openen, onder de grond te kijken, iets moois te bekijken of ontroerends te horen en interactief of fysiek doen. De basis is vast en een deel is wisselend en wordt aangevuld in samenwerking met inwoners en andere partners. Met Hart en Ziel In de tweede ruimte wordt de bezoeker ondergedompeld in een magische ruimte. Met licht, geluid, beweging ervaar je het verhaal van gepassioneerde verzamelaars en bouwers. Een vrolijke vormgeving vol gedetailleerde miniaturen, bijzondere verzamelingen en glitter and glamour. De basisexpositie put uit de Kermis- en Circuscollectie met verzamelingen van Henk Volkers en miniaturen van Gerard Van Heyst. De collectie is inspiratie voor wisselende exposities over bijzondere passies en verzamelingen. Alleskunstenaar Krop In de derde ruimte stap je in het leven en werk van Hildo Krop. Met video, fotografie, decor en een aantal betekenisvolle objecten wordt hier het levensverhaal van Krop verteld.

De bezoeker maakt kennis met de jonge Krop die opgroeide in Steenwijk, als zoon van de lokale bakker en zijn jongensdroom waarmaakte: kunstenaar worden. In al zijn veelzijdigheid. Vervolgens wordt de bezoeker meegenomen in het iconische werk dat Krop in Amsterdam maakte (zo’n 450 beelden!). Immersieve projecties of een VR- ervaring leiden de bezoeker langs Krops beeldhouwwerken in Amsterdam, alsof de bezoeker er zelf rondloopt. De beelden worden gecombineerd met gipsen en stenen modellen die Krop voor die specifieke plekken maakte. Krop beheerste uitzonderlijk veel technieken en materialen. Dit geeft eindeloos veel aanknopingspunten voor een brede kennismaking met kunst in het algemeen en Krop in het bijzonder. De bezoeker ervaart het kunstenaarschap en het ambacht van deze gepassioneerde en veelzijdig kunstenaar. Aangrenzend is een wisselexpositie te zien met werk van Krop of geïnspireerd op Krop. Deze worden samen met de Galerie en partnermusea georganiseerd. Op de tweede verdieping gaat de expositie verder. Het duizelingwekkende oeuvre van de Amsterdamse stadsbeeldhouwer Hildo Krop Volkskrant, 18 februari 2016

14

15 Binnen en buiten het museum De Erfgoedwerkplaats, het Atelier, het podium en tuin lenen zich voor een veelzijdige programmering over kunst en erfgoed in de breedste zin van het woord. Deze activiteiten worden georganiseerd samen in nauwe samenwerking met partners, zoals de Historische Vereniging Steenwijk e.o. en hun werkgroepen, de Scutterie, kunstenaars en erfgoedliefhebbers die hun passie of kennis willen delen. Het podium en de tuin lenen zich voor uiteenlopende activiteiten, zoals lezingen, workshops, miniatuurcafé of verzamelcafé, verhalenavonden rondom een bepaald thema. Van kindervoorstelling en mini-talentenshow tot vertoning van historische filmbeelden. Van dialectavond (muziek, poëzie) tot paardenmiddag. Niet al deze activiteiten hoeven door het museum georganiseerd te worden. Rond de Erfgoed Etalage en de tentoonstellingen boven worden kleinere en grotere wisselverhalen of exposities ontwikkeld. Deze worden ontwikkeld rondom bepaalde thema’s of specifieke vraag uit de omgeving. In en met de regio Als culturele partner wil het museum met inwoners en partnerorganisaties het verhaal van Steenwijkerland zichtbaar en beleefbaar maken. We verbinden wat er in de regio al is, zetten parels in de spotlights waar dat nog niet gebeurt. We werken samen met inwoners, musea, ondernemers, liefhebbers, scholen, zorginstellingen en vele anderen.

Door het ontwikkelen van gezamenlijke activiteiten, educatieprogramma’s en het delen van kennis zet zij zich in voor het hele gebied. We zoeken nadrukkelijk samenwerking met partners in Steenwijkerland. Te denken valt aan

16 - Mobiele Archeo-hotspot - Archeologie excursies op locatie - "Echt gebeurd" op locatie - Touwslaan bij de Touwbaan - Jugendstil arrangement met Rams Woerthe - Themawandeling: Hap en Stap terug in de tijd met horeca - Kunst expositie in de Grote Kerk - Buitenbios op locatie - Excursie Kelderbarretje, kazerne bezoek - Film- en foto avond met veteranen - Weet je nog? Bij ouderen langs ( foto’s, helm, vaas, pop etc) - Boottocht, koetstocht - Kroparrangement Amsterdam – Steenwijk - Hildo Krop wandeling en workshop - Oud-Hollandse Kermis (Zendemarkt) - Wandel- en fietsroutes - Toren specials: abseilen / verticale dans show vanaf de toren - Activiteiten tijdens Steenwijks Ontzet, Kopje Cultuur, Vestingfeest, Corso’s en Gondelvaarten, Open Monumentendag, Schrijversfestival, Gouden Knopentocht etc. Samenwerking Dit doen we in nauwe samenwerking met onder andere de musea in de gemeente, Stichting Nationaal Park Weerribben-Wieden en Steenwijk Vestingstad. In de programmering en marketing zoeken we nauwe samenwerking met Stichting Grote Kerk, Hendrick de Keyser/Villa Rams Woerthe, Rabo Theater de Meenthe en Bibliotheek Kop van Overijssel. Onze doelgroepen overlappen en ambities van een dergelijk cultuurkwartier versterken elkaar. Dit biedt kansen om thematisch te programmeren voor een breed publiek en een helder, op elkaar afgestemd aanbod en arrangementen te ontwikkelen. 17

18 3. Onderzoek gebouwen en financieel-strategisch advies Dit hoofdstuk is een samenvatting van de onderzoeken die in de periode april-oktober 2022 zijn uitgevoerd. Het bouwkundig en bouwhistorisch onderzoek is uitgevoerd door Dijkoraad, een ingenieursbureau voor erfgoed en installatietechniek gevestigd in Zwolle. Dijkoraad is sinds 2019 betrokken bij de planontwikkeling rondom het nieuwe museum. De archeologische verkenning is uitgevoerd door RAAP en de asbestinventarisatie door Find Asbestinventarisatie. Van alle panden zijn tekeningen gemaakt of geactualiseerd door Huls Architecten. Deze onderzoeken geven een completer beeld van achterstallig onderhoud en de kansen en beperkingen van de monumentale panden ten aanzien van de museumfunctie. Het financieel-strategische advies is uitgevoerd door Blueyard, een coöperatie van experts die organisaties, bedrijven en overheden in de culturele en creatieve sector adviseert, inspireert en ondersteunt. Blueyard heeft ervaring in de hele keten van onderzoek, conceptontwikkeling en businessplannen tot management, marketing en fondsenwerving. Blueyard is gevraagd om te adviseren over de ontwikkelkansen van het Masterplan, in het bijzonder de investering en exploitatie ervan. Daarnaast is een eerste fondsenscan gemaakt, welke in de financiële bijlage is opgenomen. Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste bevindingen.

Onderstaande documentatie is de basis voor deze samenvatting en op verzoek op te vragen. - DIJKORAAD, Bouwkundig onderzoek Kalverstraat 11, Markt 56-58, 60-62, 6, Onnastraat 3 en Onnastraat 7 (juli 2023) - DIJKORAAD, Bouwhistorische opname Kalverstraat 11, Markt 56-58, 60-62, 64, Onnastraat 3 en Onnastraat 7 (januari 2022) - HULS Architecten BV, Tekeningen Kalverstraat 11 (mei 2022) - HULS Architecten BV, Tekeningen Markt 60-62, Onnastraat 3 en Onnastraat 7 (juli 2022) - HULS Architecten BV, Tekeningen Markt 56-58, 64 en Binnenterrein (okt 2022) - FIND, Rapportage Kalverstraat 11, Markt 56-58, 60-62, 64, Onnastraat 3 en Onnastraat 7 (november 2022) - RAAP-RAPPORT 6021, Plangebied Markt 56-58, 60-62 en 64 en Onnastraat 3 en 7 te Steenwijk, gemeente Steenwijk; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek (november 2022) - RAAP-RAPPORT 6155, Plangebied Wintertuin (Kalverstraat 11) te Steenwijk, gemeente Steenwijkerland; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) (november 2022) - BLUEYARD, Voorlopig advies Museum Steenwijkerland (juni 2022) - BLUEYARD, Bevindingen exploitatie per scenario (augustus 2022) 19 3.1 Samenvatting onderzoeken t.a.v. gebouwen Pand Adres Bouwkundig Bouwhistorisch Asbest Archeologie Kermis- en Circus Onnastraat 3 - Verkeerd in een redelijk tot goede onderhoudsstaat.

- Dak is recent geheel gerenoveerd. - Pand is aan de achterzijde deels gekoppeld aan Markt 56 58. - Pand is op de verdieping gekoppeld aan Onnastraat 7. - Geen rijks of gemeentelijk monument. - Er is asbest in de keuken (geiser) aangetroffen. nvt Kermis- en Circus Onnastraat 7 - Verkeerd in een redelijk tot goede onderhoudsstaat. - Dak is recent geheel gerenoveerd. - In de kelder is een klein deel zeer monumentaal. - Op de verdieping gekoppeld aan Onnastraat 7. - Er is op de eerste bouwlaag geen trap naar de tweede bouwlaag. - Geen rijks of gemeentelijk monument. - Er is asbest (plaatmateriaal) aangetroffen Kermis- en Circus Markt 56-58 - De staat van onderhoud van gehele pand is zeer matig. - Er zijn veel niveau verschillen aanwezig, zowel op de begane grond als op de eerste verdieping. T.o.v. Markt 60 is er waarschijnlijk sprake van hoogteverschil. Dit wordt momenteel door de tekenaar in kaart gebracht. - Er zijn geen isolerende maatregelen aangetroffen - Er zijn geen doorgangen naar Markt 60 aangetroffen. - Pand is aan de achterzijde deels gekoppeld aan Onnastraat 3 - Rijksmonument - De kelders onder het gehele pand hebben een hoge monumentale waarde. - De balklagen van de begane grond en eerste verdiepingsvloer hebben een hoge monumentale waarde.

- Er is op diverse plekken asbest aangetroffen (riolering, beplating, schouw, geiser, rookgasafvoerpijp, dakbeschot, dakplaat) 20 Stadsmuseum/ Hist.Vereniging Markt 60-62 - De algehele onderhoudsconditie is redelijk tot goed. Metselwerk voorgevel ter hoogte van de tweede verdiepingsvloer is plaatselijk slecht. - In de jaren ‘80 is pand deels vernieuwd en aan achterzijde uitgebouwd . - Ontsluiting naar verdiepingen is goed vanwege trapopgang (jaren ’80). T.o.v. Markt 56-58 is er sprake van hoogteverschillen. - Bij de verbouwingen jaren ‘80 zijn er een aantal isolerende werkzaamheden uitgevoerd. De aanbouw is geïsoleerd maar het voorste deel van het gebouw is nagenoeg geïsoleerd. - Rijksmonument - Met name de kelders, voorgevel en de balken van de eerste en de tweede verdiepingsvloer zijn monumentaal. - Er is asbest aangetroffen in de keuken (geiser). Stadsmuseum Steenwijk Markt 64 - Het gebouw is nu als museum ingericht en in gebruik waardoor er weinig tot geen onderzoek naar het casco heeft plaats kunnen vinden. - De algehele onderhoudsconditie is matig. Het dak van de uitbreiding achter Markt 66 zeer slecht is. - Geen doorbraken naar Markt 60 aangetroffen m.u.v. doorgang voorkamer. - Er zijn geen isolerende maatregelen aangetroffen. - Er zijn niveauverschillen aanwezig, ook t.p.v. de koppeling met Markt 60.

- Rijksmonument - Aanbouw achter Markt 66 heeft een gemeenschap- pelijke monumentale buitengevel. - Met name de kelder is monumentaal en er zijn enkele 17e en 18e-eeuwse elementen aangetroffen - Er rust een legaat op het betreffende pand - Marktcluster algemeen - Bij herstel kan verduurzaming eenvoudig worden meegenomen. - De bouwkundige situatie en mogelijkheden aan de Markt zijn beperkt. - Onderlinge verbinding van de panden is complex en onzeker. - Nieuwe functie heeft grote (negatieve) impact op de monumentale waarde. - Het onderzoeksgebied wordt als archeologisch waardevol aangemerkt. Archeologische resten van bijgebouwen en een stadsboerderij kunnen reeds dicht onder het maaiveld aanwezig zijn. Advies: 21 - Klimaatbeheersing voor museale functie is lastig. Voor kantoor/wonen/ winkel redelijk eenvoudig. - bouwplannen zodanig aanpassen zodat verstoring wordt voorkomen. Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt aanbevolen om proefputten te graven op enkele strategische locaties op het achtererf t.b.v. onderbouwing van de herontwikkeling. Spijkervetstallen Kalverstraat 11 - Pand verkeerd in een goede staat. - Platte daken zijn reeds geïsoleerd. - Geen installaties aanwezig waardoor ruimte is voor een compleet nieuw installatie ontwerp. - Daken bieden ruimte voor het aanbrengen van zonnepanelen. - Kansen voor verduurzaming incl. groene opwek.

- Toegankelijkheid is goed te realiseren. Echter door geringe breedte is het sturen van bezoekersstromen en plaatsing bezoekersfaciliteiten lastig. Overweeg een andere entree. - Aanvullend tuinhistorischonderzoek en bodemonderzoek nodig. - Uniek in Nederland, hoge monumentale waarde - Op binnenterrein: fundering volière van betonrustiek aangetroffen. - elatief eenvoudig nieuwe invulling realiseerbaar met behoud van de monumentale waarde. De hoge monumentale waarde vraagt om hoge mate van afstemming ontwerp en installatie. - Voor de gehele wintertuin geldt een hoge verwachting voor archeologische resten van landbewerking en bewoning uit de late-middeleeuwen en de nieuwe tijd. In bijna alle proefboringen is gestuit op ondoordringbare vloer- of muurresten. Om de archeologische verwachting in het plangebied te toetsen, wordt voor het gehele plangebied een tuinhistorisch- en archeologisch vervolg- onderzoek geadviseerd. 22 3.2 Samenvatting financieel-strategisch advies Bevindingen Erfgoedconcept Aanbevelingen Erfgoedconcept • Het concept voor een Erfgoedmuseum in het Masterplan is een aantrekkelijk plan, met een verzameling van verhalen, mogelijkheden, samenwerkingen en randprogramma. Dat alles is zeker de moeite waard. • Op inhoud zijn er kansen voor een aantrekkelijk museum, voor een breed publiek.

Het Erfgoedconcept met Erfgoedwerkplaats, wisselende verhalen en een actieve programmering binnen en buiten het museum is kansrijk en sluit aan bij de potentiële brede doelgroep. • De collecties en verhalen over Steenwijk en omgeving zijn breed en divers en kunnen in een museale presentatie een breed publiek aanspreken. • De collecties alleen is niet genoeg. Het concept voorziet in allerlei aanknopingspunten om te programmeren. o Het vestingverhaal is aansprekend (maar niet uniek). Voor de beleving van de stad kan het veel toevoegen. o De collectie Kermis en Circusmuseum is laagdrempelig en kansrijk voor een breed publiek, met tal van kansen voor vrolijk vermaak. o De collectie van het Stadsmuseum biedt allerlei aanknopingspunten voor het vertellen van bijzondere verhalen, die een breed publiek aanspreken. Maar de collectie is beperkt in omvang en in zijn geheel genomen ook beperkt in kwaliteit. Werkelijke topstukken zijn er (nog) niet. o De collecties alleen is niet genoeg. Een combinatie met activiteiten en het kermisgevoel geeft de collectie pas betekenis. Die potentie is in het plan aanwezig. • Voor een haalbare exploitatie moet de publieksfunctie voorop staan. Dus ga meer programmeren dan presenteren. Daarvoor is minder m2 nodig, die flexibel te gebruiken is.

Zet het Erfgoedconcept in voor het aanboren van een brede doelgroep die ook herhaaldelijk komt (flexibel programmeren!). • Ontwikkel een podium en programmering voor en met inwoners en partners. Aansprekende verhalen en evenementen voor toeristen op verschillende locaties in het gebied passen hierbij. Dit zorgt voor meer impact en meer herhaalbezoek. • Houd het gebouw qua inrichting flexibel, zodat er op basis van actualiteit of wensen vanuit de omgeving geprogrammeerd kan worden. En accepteer dat het museum dat niet altijd zelf invult. • Richt het museum in op basis van een doordachte doelgroepenstrategie: o Voor inwoners en de stad moet het museum bijdragen aan leefbaarheid, sociale cohesie en regionale trots (zoals een kleine en liefst flexibele expositie, met maximale ruimte voor ‘programmeren’: variërend van de Erfgoedwerkplaats en de Wisselverhalen tot uitgebreid ‘randprogramma’ van activiteiten, ook als die niet bij een tentoonstelling horen, zoals lezingen, samenkomsten, ruilbeurzen en rommelmarkt (met historische knipoog), stand-up en open podium) o Betrek radicaal de inwoners en organisaties uit de omgeving om (mede) vorm te geven en te gebruiken, en besteed veel tijd en energie aan verbindingen leggen, biedt ruimte en podium.

o Voor toeristen een onderhoudend bezoek met veel historische en herkenbare verhalen passend bij het gebouw en bij de locatie, met attractiewaarde, aangevuld met een vrolijk programma van activiteiten en evenementen. o Zorg dat alle gezinsleden iets van hun gading kunnen vinden. • Onderzoek de mogelijkheden van één locatie, of een meer compacte huisvesting, passend bij programmering en bij een realistische exploitatie. • Verplaats het Erfgoedconcept naar de Spijkervetstallen en ontwikkel het gebouw met al z’n verschillende ruimtes en historische uitstraling als ’cultuurhistorische centrum’ of ‘kunst- en erfgoedhuis’. Bevindingen Krop in de Stallen Aanbevelingen Krop in de Stallen • Hildo Krop is een belangrijke Nederlandse kunstenaar, maar de bekendheid en waardering bij het Nederlandse publiek, inclusief de beoogde museum- doelgroepen, is relatief beperkt. Het gaat dan niet zozeer om de cultuurhistorische waarde van zijn werk, maar om de kansen die de collectie heeft voor het bereiken van een relatief groot publiek. De collectie is relatief klein en van verschillende aard en waarde en het grootste deel van de collectie is referentieel aan zijn eigenlijke werk, dat is ingemetseld in de openbare ruimte. De stad Amsterdam is zogezegd al het Hildo Krop-openluchtmuseum. • Hildo Krop werd geboren in Steenwijk, maar is vooral een Amsterdammer.

De binding met Steenwijk beperkt zich tot geboortegrond; hij werkte elders en werd daar beroemd. Steenwijk is een aanleiding en heeft voor de museumpresentatie minder inhoudelijke toegevoegde waarde. • Van de groep met interesse voor kunst en cultuur is slechts een klein deel in Hildo Krop geïnteresseerd. En om deze (kleine) doelgroep te trekken, vraagt veel marketing met beperkte kans op herhaalbezoek. De toegevoegde waarde van de investeringen en inspanningen voor hoogwaardige tentoonstellingen (waarschijnlijk zo’n twee per jaar) aan het te bereiken aantal nieuwe of herhaalbezoekers is dan relatief laag. • Musea gewijd aan één kunstenaar zijn succesvol (> 100k bezoekers), omdat die grote (inter)nationale bekendheid hebben (Van Gogh, Rembrandt, Frans Hals, Dick Bruna). Kleine musea (25k <> 50k bezoekers) bieden meestal een andere museumbeleving en spreken een ander (breder) publiek aan (Jopie Huisman, Anton Pieck, Lalique, Marius Van Dokkum, Herman Brood). Qua opzet vergelijkbaar met het Hildo Krop Museum zijn de twee musea van Mondriaan: Villa Mondriaan in Winterswijk (ca 12k bezoekers) en Mondriaanhuis Amersfoort (ca. 35k bezoekers). Maar Krop is geen Mondriaan of Van Dokkum. • Hoogwaardige tijdelijke kunstexposities vragen om meer expertise, organisatiekracht, voorzieningen en budget.

Ter vergelijking: musea gewijd aan beeldende kunst, die naast een vaste presentatie tijdelijke exposities organiseren, in steden of regio’s die vergeleken kunnen worden met Steenwijk (17k inwoners) en Steenwijkerland (44k inwoners), hebben vaak een grotere staf dan de voor het museum ingeschatte 4 fte. Zowel de professionele staf als museale condities zijn niet zonder flinke investeringen te realiseren. Zie hiervoor de tabel hiernaast. • Maak Krop onderdeel van het Verhaal van Steenwijk (als één van de ‘zonen van’). Laat het brede publiek het ambacht, maakproces en kunstenaarschap ervaren. Een Atelier, met live kunst (samen) maken, workshops en samenwerking met de Galerie passen daarbij. • Richt het museum in op basis van een doordachte doelgroepenstrategie: o Voor inwoners en toeristen een kleine aantrekkelijke presentatie. Makkelijk behapbaar, duidelijk en overzichtelijk en vooral aansprekend: blow-up’s naast echte werken, een VR-tour langs zijn werken, werken als schatten gepresenteerd tegenover historisch foto’s, enzovoorts. o Voor kunstliefhebbers specifiek een aanvullende, ándere presentatievorm: een uitgebreide documentaire en een oeuvre-catalogus. En op verzoek persoonlijke ontvangst.

• Overweeg de verbouwing van de bestaande panden aan de Markt niet uit te voeren en deze panden af te stoten om zo de opbrengsten daarvan in te zetten voor de ontwikkeling van (de inrichting) van het Hildo Krop Museum en een Cultuur Historisch Centrum Steenwijkerland in de Spijkervetstallen. Museum Inwoners Organisatie Bezoekers De Wieger Deurne 32k inwoners 8 medewerkers 70 vrijwilligers Ca 11.000 Kranenburgh Bergen 29k inwoners 11 medewerkers 150 vrijwilligers Ca 40.000 Glasmuseum Leerdam 18k inwoners 14 medewerkers 130 vrijwilligers Ca 50.000 SingerMuseum Laren 11k inwoners 69 medewerkers 116 vrijwilligers Ca 167.000 Stadsmuseum Harderwijk / Van Dokkum Harderwijk 40k inwoners 8 fte medewerkers 80 vrijwilligers Ca 90.000 24 Bevindingen gebouwde omgeving Aanbevelingen gebouwde omgeving • De Spijkervetstallen zijn uniek. o De zichtbare relatie met de historie spreekt tot de verbeelding en de indeling en grootte biedt veel verschillende kansen en mogelijkheden. o De omgeving rondom de stallen bieden extra mogelijkheden. De open terreinen kunnen meerdere ingangen mogelijk maken en zijn bruikbaar voor horeca en evenementen. o De ligging is -net als de nabijgelegen Markt -voldoende centraal gelegen voor toeloop van bezoekers. o De locatie is ruimtelijk en flexibel in te richten. o De kosten voor bodemreiniging en restauratie zijn vrij hoog.

• De locatie op de Markt is zeer centraal gelegen. o Voor bezoekers niet te missen en vervult een zichtbare functie in het centrum van de stad. o Monumentale uitstraling biedt mogelijkheden voor historische beleving. o Het geheel van een aantal gebouwen aan de Markt en het binnenterrein bieden kansen: er zijn verschillende binnenruimtes voor verschillende presentaties en activiteiten. Maar door de ingewikkelde ruimtes zal (fysieke) toegankelijkheid en het flexibel gebruik van de ruimtes lastig zijn. o De museumruimtes op de verdieping zijn inflexibel en hebben beperkingen in de ontsluiting, in het realiseren van een museaal klimaat en zijn inflexibel in gebruik waardoor er minder mogelijkheden zijn voor programmering en bereik. o De bouwkundige situatie / mogelijkheden Markt zijn beperkt. Er is sprake van een complexe en kostbare verbouwing. De investering is daardoor niet in verhouding met opbrengsten. o Er is sprake van veel m2. De huisvestings-, onderhouds- en energielasten drukken zwaar op de exploitatie. • Zorg voor een meer flexibele en compacte huisvesting, passend bij programmering binnen én buiten het museum in het hele gebied.

• Overweeg de verbouwing van de bestaande panden aan de Markt niet uit te voeren en deze panden af te stoten om zo de opbrengsten daarvan in te zetten voor de ontwikkeling van (de inrichting) van het Hildo Krop Museum en een Cultuur Historisch Centrum Steenwijkerland in de Spijkervetstallen. 25 3.2 Overzicht belangrijkste conclusies en aanbevelingen Bevindingen Aanbevelingen Op inhoud zijn er kansen voor een aantrekkelijk museum, voor een breed publiek. Het Erfgoedconcept met werkplaats en wisselverhalen/podium is zeer kansrijk. Zorg voor maximale ruimte voor ‘programmeren’. Betrek radicaal de inwoners en organisaties uit de omgeving om (mede) vorm te geven en te gebruiken, en besteed daarbij veel tijd en energie aan verbindingen leggen: niet zenden en presenteren, maar ruimte bieden, podium geven (minder m2, meer flexibel) De breedte van de collectie Stadsmuseum en Kermis- en Circusmuseum biedt tal van aanknopingspunten voor het vertellen van verhalen en de aard van de collecties en de ‘verhalen’ zijn geschikt voor een breed publiek, zowel inwoners als toeristen. Daar is wel randprogrammering voor nodig. Ontwikkel kleine tijdelijke thema-presentaties rondom een basisopstelling, die laagdrempelig zowel inwoners als toeristen kunnen aanspreken.

Flexibel programmeren en samenwerken met partners (in stad als regio) levert door de afwisseling meer reuring, herhaalbezoek en draagvlak. Een Erfgoedwerkplaats voor jong en oud, een Erfgoed Etalage voor parels uit de regio en bijpassende activiteiten in het gebied sluiten hierbij aan. De betekenis van Krops werk komt minder goed naar voren dan zijn werken in de openlucht en de relatie van Krop met Steenwijk is dun Maak Krop onderdeel van het Verhaal van Steenwijk. Laat het brede publiek het ambacht, maakproces en kunstenaarschap ervaren. Een Atelier, de Galerie, met live kunst (samen) maken, workshops, een overzichtelijke frisse presentatie en VR-tour door Amsterdam, passen daarbij. De aantrekkingskracht van Krop is beperkt. De doelgroep die bereikt wordt is klein. Focus voor kunstliefhebbers op behapbare thematentoonstellingen en een aanvullende, ándere presentatievorm: een uitgebreide documentaire en een oeuvre-catalogus. En op verzoek persoonlijke ontvangst. De organisatie van hoogwaardige exposities vraagt meer expertise, organisatiekracht en voorzieningen. Zie af van hoogwaardige tijdelijke kostbare kunstexposities en focus op behapbare thematentoonstellingen en aanvullende presentatievormen en programmering. Hybride organisatie met professionals en vrijwilligers is zeer waardevol.

Zorg voor een kleine, professionele staf en zet de kennis en ervaring van vrijwilligers in op passende onderdelen van de organisatie. De bouwkundige situatie / mogelijkheden Markt zijn beperkt. Er zijn beperkingen in ontsluiting, het realiseren van een museaal klimaat en er is sprake van een complexe en kostbare verbouwing. Bovendien drukken de huisvestings-, onderhouds- en energielasten zwaar op de exploitatie. Zorg voor een meer flexibele en compacte huisvesting. Overweeg de verbouwing van de bestaande panden aan de Markt panden af te stoten en de opbrengsten in te zetten voor de ontwikkeling van een kunst- en erfgoedhuis in de Spijkervetstallen. Verdeling van museale functies over twee locaties is niet nodig, 1 locatie is bovendien altijd beter . Onderzoek de mogelijkheden om de Stallen als hoofdlocatie te gebruiken. 26 Het financieel-strategische advies laat zien dat er op inhoud zeker kansen zijn voor het ontwikkelen van een breed gedragen kunst- en erfgoedplek in Steenwijkerland. Met de geschetste aanpassingen is de verhouding kosten-opbrengsten beter in balans, en de impact op Steenwijk, Steenwijkerland, inwoners en bezoekers groter. Daarmee is de kansen en mogelijkheden voor funding van het plan ook groter. Samenvattend: A. Op inhoud zijn er goede kansen voor een aantrekkelijk museum, voor een breed publiek. B.

Voor een haalbare exploitatie moet de publieksfunctie voorop staan: Krop en Erfgoed onder één dak; een podium om te programmeren voor inwoners en partners uit stad en regio; laagdrempelige verhalen en evenementen voor toeristen. C. De bouwkundige situatie en mogelijkheden aan de Markt zijn beperkt, voor de Spijkervetstallen zijn die beter. D. De verdeling van museumfunctie over twee panden is niet nodig: één hele locatie is voor organisatie, exploitatie en zichtbaarheid sterker dan twee halve locaties. 27 4. Twee scenario’s Op basis van de uitkomsten van zowel het financieel-strategische advies als het bouwkundige onderzoek is in de zomer van 2022 naast het Masterplan een aantal alternatieve scenario’s onderzocht die wat betreft impact, bezoekersprognoses, investerings- en exploitatielast kansrijk zouden kunnen zijn. Tijdens dit proces deed zich een mogelijkheid voor ten aanzien van ontwikkeling aan de Gasthuisstraat. In opdracht van de gemeente is door DTNP een gebiedsvisie ontwikkeld voor het gebied Kalverstraat-Gasthuisstraat-Kornputsingel-Korte Woldpromenade (Binnenstad-West). In de visie wordt de museale ontwikkeling in de Spijkervetstellen gezien als hoge ontwikkelkans voor het gebied. Ook blijkt het mogelijk om de Spijkervetstallen uit te breiden en te verbinden met een nieuw entreegebouw aan de Gasthuisstraat. Dit scenario is meegenomen in de verkenning.

De volgende scenario’s zijn verkend: 1. Masterplan uitvoeren 2. Omdraaien (Erfgoedhuis in de Stallen en Krop aan de Markt) 3. Omdraaien en afslanken (Erfgoedhuis in de Stallen en Krop in één pand aan de Markt) 4. Alles aan de Markt 5. Alles in de Stallen 6. Stallen als hoofdlocatie en ondersteunende functies in 1 of 2 pand(en) aan de Markt 7. Stallen als hoofdlocatie en nieuwe entreegebouw aan de Gasthuisstraat 8. Niets doen Een vergelijking van de scenario’s (zie bijlage 4) heeft geleid tot de twee voorkeurscenario’s die vanaf nu scenario A en B worden genoemd: A: Stallen + twee panden aan de markt B: Stallen + nieuwbouw Gasthuisstraat Uitgangspunten voor beide scenario’s: • Kunst en erfgoed onder één dak: de totale museale beleving met Erfgoedwerkplaats, Atelier, Podium en exposities worden ondergebracht in de Spijkervetstallen. • Voor Galerie Steenwijk, Toeristisch Inspiratie Punt met winkel, werkplekken en studiezaal worden ofwel ondergebracht in twee panden aan de Markt ofwel in de voorgestelde nieuwbouw. Hierna volgt een toelichting op beide scenario’s met een globaal vlekkenplan per scenario. In de bijlage 2 zijn de financiële consequenties op beide scenario’s uitgewerkt.

28 Spijkervetstallen Erfgoedwerkplaats Atelier Podium Exposities Markt 60-62 en 64 Winkel TiP, Galerie Werkplekken Studiezaal Spijkervetstallen met museale beleving Spijkervetstallen (museale functies) Erfgoedwerkplaats Atelier Podium Exposities Nieuwbouw Winkel TiP, Galerie Werkplekken Studiezaal Spijkervetstallen met museale beleving 30 4.1. Scenario A Museale functies in de Stallen In beide scenario’s worden kunst en erfgoed onder één dak gebracht. Dat betekent dat de totale museumbeleving een plek krijgt in de Spijkervetstallen. Op de begane grond staat kunst en erfgoed van Steenwijkerland centraal. In de winkel met toeristisch inspiratiepunt en de Erfgoed Etalage maakt de bezoeker kennis met het gebied. Het podium is een multifunctionele ruimte waar geprogrammeerd wordt en in de Erfgoedwerkplaats en het Atelier gaat de bezoeker zelf aan de slag. Op de verdieping is vervolgens ruimte voor de collecties en verhalen van Hildo Krop, Steenwijk en het Kermis- en Circuscollectie en wisselexposities. Het vlekkenplan hiernaast geeft een mogelijke indeling die past bij van scenario A. De positionering van de functies kan wijzigen en wordt in de schetsontwerpfase verder uitgewerkt. In een schetsontwerp wordt de invulling met architect, tentoonstellingsontwerper en de museumorganisatie verder uitgewerkt.

Begane grond (ca 350 m2): • Entree gesitueerd aan de Kalverstraat • (tocht)Portaal t.b.v. klimaatbeheersing • Entree, winkel, kassa, garderobe (ca 60 m2) • Gecombineerd met Erfgoedetalage (TiP functie) (ca 30 m2) • Podium met ruimte voor wisselexpositie (ca 90 m2) • Nieuwe trap en lift (ca 15 m2) • Atelier en Erfgoedwerkplaats (ca 100 m2) Verdiepingen (ca 350m2 + 80 m2) • Nieuwe lift en trap (ca 15 m2) • Vernieuwen bestaande trap • Tentoonstellingen basiscollectie (ca 250 m2) • Wisselexposities / wisselverhalen (ca 150 m2) • Werkkamer voor collectiewerkzaamheden (ca 12 m2) ‘Podium’ & wisselexpositie Erfgoedwerkplaats & Atelier Entree Lift+trap Erfgoedetalage Garderobe Winkel, kassa, TiP BINNENTUIN Buitenexposities en programmering BEGANE GROND (ca 350 m2) Lift Expositie Expositie Krop Bestaande trap Wisselexposities Kunst Lift+trap Bestaande trap Werkkamer Panorama Steenwijk Alleskunstenaar Krop Met hart en ziel & Wisselverhalen EERSTE VERDIEPING (ca 350 m2) TWEEDE VERDIEPING (ca 100 m2) 31 Facilitaire functies en Galerie aan de Markt In scenario A worden de winkel, Toeristisch Inspiratie Punt, Galerie en werkplekken ondergebracht in twee panden aan de Markt 60-62 en 64. Beide panden zijn op de begane grond met elkaar verbonden via een doorgang. Beide panden hebben een eigen trap naar boven.

De toegankelijkheid wordt verbeterd met het toevoegen van een lift aan de achterzijde van Markt 60-62. Omdat alleen de gevel van Markt 60-62 monumentaal is, kan aan de achterzijde een andere indeling worden overwogen en via een nieuw te bouwen lift- en installatieportaal ook op de verdieping verbinding met Markt 64 worden gemaakt. Ook op de verdieping van Markt 64 is het mogelijk om een wand te verplaatsen om zo een betere routing en verdeling van ruimtes te krijgen. Het vlekkenplan geeft een mogelijke indeling die past bij van scenario A. Het uiteindelijke Programma van Eisen voor benodigde faciliteiten en m2 wordt in gezamenlijkheid met de gebruikers en architect bepaald. Onderstaand vlekkenplan is gebaseerd op een eerste verkenning met de partners. Begane grond: - Winkel en TiP ca 70 m2 - Winkelopslag en pantry ca 15 m2 - Galerie ca 80-90 m2 Verdieping - Werkplekken ca 42 m2 - Kantoor Galerie ca 15 m2 - Archief + Studiezaal ca 42 m2 - Film en fotoruimte ca 25 m2 - Opslag op zolders ntb

32 Markt 64 Ca 80 m2 Markt 60-62 Ca 90 m2 Galerie Winkel & TiP Markt 64 Ca 80 m2 1 Lift Winkel Markt 60-62 Ca 90 m2 Activiteiten Fietsenverhuur- en stalling E-bike hub Toilet Trap BEGANE GROND Kantoor Galerie Foto/film Archief Doorgang mogelijk via bestaande nooddeur Werkplekken werkplek Pantry Studiezaal met werkplekken Lift VERDIEPING Markt 64 Ca 80 m2 1 Markt 60-62 Ca 70 m2 33 4.2. Scenario B Museale functies in de Stallen Ook in scenario B wordt de totale museumbeleving ondergebracht in de Spijkervetstallen. Op de begane grond staat kunst en erfgoed van Steenwijkerland centraal en op de verdieping is vervolgens ruimte voor de collecties en verhalen van Hildo Krop, Steenwijk en het Kermis- en Circuscollectie en wisselexposities. Het vlekkenplan hiernaast geeft een mogelijke indeling die past bij van scenario A. De positionering van de functies kan wijzigen en wordt in de schetsontwerpfase verder uitgewerkt. In een schetsontwerp wordt de invulling met architect, tentoonstellingsontwerper en de museumorganisatie verder uitgewerkt. Het vlekkenplan hiernaast geeft een mogelijke indeling die past bij van scenario B. De positionering van de functies kan wijzigen en wordt in de schetsontwerpfase verder uitgewerkt. In een schetsontwerp wordt de invulling met architect, tentoonstellingsontwerper en de museumorganisatie verder uitgewerkt.

Begane grond (ca 350 m2): • Entree gesitueerd aan de tuinzijde via corridor • Glazen portalen aan Kalverstraat en toegankelijk bij gelegenheden • Atelier en Erfgoedwerkplaats (ca 100 m2) • Podium met ruimte voor wisselexpositie (ca 90 m2) • Erfgoed Etalage (TiP functie) (ca 60 m2) • Werkkamer (ca 10 m2) • Nieuwe trap en lift (ca 15 m2) Verdiepingen (ca 350m2 + 80 m2) • Nieuwe lift en trap (ca 15 m2) • Vernieuwen bestaande trap • Tentoonstellingen basiscollectie (ca 250 m2) • Wisselexposities / wisselverhalen (ca 150 m2) • Werkkamer voor collectiewerkzaamheden (ca 11 m2) Lift Expositie Expositie Krop Bestaande trap TWEEDE VERDIEPING (ca 110 m2) ‘Podium’ & wisselexpositie Erfgoedwerkplaats & Atelier Toegankelijk bij gelegenheden BEGANE GROND (ca 350 m2) EERSTE VERDIEPING (ca 350 m2) Lift+trap Erfgoedetalage regio BINNENTUIN Buitenexposities en programmering Werkkamer Wisselexposities Kunst Lift+trap Bestaande trap Werkkamer Panorama Steenwijk Alleskunstenaar Krop Met hart en ziel & Wisselverhalen 34 Facilitaire functies en Galerie aan de Markt In scenario B worden winkel, Toeristisch Inspiratiepunt, Galerie en werkplekken ondergebracht in een nieuw te bouwen entreegebouw. In deze variant worden alle functies ondergebracht op één locatie. Het vlekkenplan geeft een mogelijke indeling die past bij van scenario A.

Het uiteindelijke Programma van Eisen voor benodigde faciliteiten en m2 wordt in gezamenlijkheid met de gebruikers en architect bepaald. Onderstaand vlekkenplan is gebaseerd op een eerste verkenning met de partners. Begane grond: - Winkel en TiP ca 45 m2 - Trap, lift, garderobe ca 15 m2 - Galerie ca 80 m2 Verdieping - Werkplekken ca 45 m2 - Archief + studiezaal + werkplekken ca 30 m2 - Film en fotoruimte ca 25 m2 - Kantoor Galerie ca 15 m2 - Opslag op zolders ntb EERSTE VERDIEPING ca 150 m2 BEGANE GROND ca 150 m2 35 Links: Perceel aan de Gasthuisstraat, gevels Scheepvaartmuseum Sneek en Museum Nairac in Barneveld. Midden: Situatie scenario B Rechts: Tekening en foto van de betreffende volière van betonrustiek Links: achterzijde Spijkervetstallen, tuinzijde. Linksonder volière. Overig: referentiebeelden corridors, waaronder Museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht en Theater De Kring / Museum Tongerlohuys in Roosendaal 37 4.3. Een vergelijking Afwegingscriteria Masterplan ca 2.000m2 A Stallen + Marktdeel Ca 1.200 m2 B Stallen + Gasthuis Ca 1.100 m2 Ruimte voor museale functies ++ ++ ++ Ruimte voor neven/facilitaire functies ++ ++ ++ Reuring en invulling aan de Markt ++ + - Zichtbaarheid locatie voor doelgroepen ++ ++ ++ Herkenbaarheid, duidelijkheid t.a.v. locatie + + ++ Flexibiliteit van de gebouwen t.b.v.