99.2 Concept Jaarverslag 2016.pdf

Om de toegankelijkheid van onze openbare ruimte te verbeteren zijn in overleg met de gehandicaptenraad Steenwijkerland diverse knelpunten aangepakt. Op een aantal plaatsen zijn oversteekplaatsen en geleidelijnen voor visueel gehandicapten aangelegd en verbeterd. Rolstoel opritten zijn uitgebreid en in een enkel geval is voortijdig onderhoud uitgevoerd n.a.v. een verzoek van een rolstoelgebruiker. Palen in fietspaden zijn niet overal wenselijk. Op verschillende punten is de functie van een paal kritisch bekeken en eventueel maatregelen voorgesteld. Zo zijn er maatregelen getroffen om de zichtbaarheid van de paal in het Woldmeenthepad te vergroten. Daarnaast is in beeld gebracht welke smalle (voornamelijk recreatieve) fietspaden prioriteit krijgen als de kans zich voordoet. Het gaat o.a. om het verbreden van de paden en het bieden van meer comfortabele verharding. Ambitie 9: Initiatiefrijk Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald Betrokken bewoners zijn | Volgt uit | Bij projecten zoals herinrichting Tukseweg en tevreden over de mate van | monitoring | herinrichting Torenlanden in Steenwijk is participatie/co- | NB burgerparticipatie bij projecten in | creatie een essentieel onderdeel van het proces.

In de openbare ruimte | Steenwijkerwold hebben initiatiefnemers de regie bij de herinrichting van de Oldemarktseweg. Faciliteren dorpsplannen | 10 projecten | 11 plannen vanuit de matrix dorpsplannen worden | gefaciliteerd. 29

PBW’s zijn tevreden over de | Niet gemeten. Over het algemeen heerst er een tevreden samenwerking met de gemeente | 7,0 | stemming. | (cijfer) Kernen/wijken hebben (deel van) | 2 | Naast Kallenkote zijn we in gesprek met Wanneperveen | X de openbare ruimte in | en Dwarsgracht over zelfbeheer. zelfbeheer Ontwikkeling doelstellingen Voor 2016 staan er elf projecten op de lijst/dorpsplannen. Eigenlijk is dit een vertekend beeld. Er gebeurt veel meer in de kernen en wijken. Zo zijn er projecten die (mede) gefinancierd worden door het koppengeld waarover het PBW snel kan beschikken. Ook projecten waarbij alleen (kortdurende) ambtelijke expertise/begeleiding wordt gevraagd, zien we niet terug op deze matrix dorpsplannen. Trots op onze identiteit ‘De identiteit van Steenwijkerland is zeer divers en daar mogen we trots op zijn. Leefbaarheid is maatwerk in elke kern. Dus moet je als gemeente oog houden voor de verscheidenheid. Mooi om te zien vind ik dat burgers daarin zo initiatiefrijk zijn. Er gebeurt | heel | veel. | Die | sociale | cohesie | en | samenwerking | vinden | vaak | plaats | op | kleine | schaal; | in | buurten | en | wijken. Belangenverenigingen maken zich sterk voor de positieve vibe van hun leefomgeving. Kijk naar de ontwikkeling van de binnenstad in Steenwijk; een goed voorbeeld van buiten de kaders denken. Mensen weten zelf écht wel wat goed voor ze is.

Die trots en slagkracht zijn me uit het hart gegrepen.’ Rob Bats Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders voelen zich thuis 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 60.000 50.000 | 52.628 40.000 | 47.768 | 47.627 30.000 | Lasten 20.000 | Baten 10.000 | 16.583 | 15.543 | 13.578 0 Rekening | Actuele | Rekening 2015 | Begroting | 2016 30

Waaraan is het geld besteed? Lasten 2016 | Bedragen x €1.000 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis 61201 Brandweer | 2.678 61400 Politiezaken | 133 61401 Overige beschermende maatregelen | 280 61402 Vergunningen (APV en andere regelingen) | 1.274 62101 Wegen, straten en pleinen | 3.736 62102 Gladheidsbestrijding | 200 62103 Openbare verlichting | 625 62104 Bruggen (kunstwerken) | 951 62121 Openbaar vervoer | 72 62141 Kosten parkeren | 53 62142 Kosten parkeercontrole | 159 62211 Binnenhavens en waterwegen (stedelijk water) | 1.812 63411 Overige agrarische zaken, jacht en visserij | 3 63412 Overige agrarische zaken, opruimen kadavers | 4 65601 Openbaar groen | 3.905 65803 Speelvoorzieningen | 613 67211 Afval | 4.688 67221 Riolering en waterzuivering | 4.566 67231 Milieubeheer | 1.192 67235 Duurzaamheid | 37 67241 Lijkbezorging | 1.018 68101 Ruimtelijke ordening | 1.577 68201 Woonbeleid | 3.165 68211 Stads- en dorpsvernieuwing | 180 68213 Stads- en dorpsvernieuwing - openbare werken | 170 68301 Exploitatie-overeenkomsten | 43 68302 Grondzaken | 725 68303 Grondexploitatie algemeen | 7.619 68304 Erfpacht | 22 69132 Maatschappelijk Vastgoed | 1.849 68221 Omgevingsvergunningen | 2.300 62105 Verkeer | 165 62106 Verkeersmaatregelen | 731 62107 Pleinen | 351 66706 Kernenbeleid | 418 68214 Monumenten | 280 68223 Welstand | 34 31

32 2.3 Steenwijkerl anders doen het samen Waar gaan we voor? De grote stelselherziening binnen het sociaal domei n per 2015 betekende voor de gemeente een groot aan tal verantwoordelijkheden erbij. Nadat 2015 gebruikt is om de basis op orde te krijgen, stond 2016 in het teken van verdere inbedding van de nieuwe taken en verantwoordelijkhe den in de organisatie en het optreden als aanspreek punt. We zijn trots op hetgeen we in 2015 en 2016 hebben gerealiseerd. Inw oners krijgen de ondersteuning die ze nodig hebben, we hebben de toegang naar Jeugdzorg en Wmo voorzieningen samenge voegd en we werken verder aan een integrale toegang . We zijn in gesprek met inwoners, zorgpartijen en organisaties in het maatschappelijk middenveld en onderwijs over hun ervaringen en hoe we zaken anders kunnen of moeten organiseren (trans formatie). Hoe en in welke richting we willen trans formeren hebben we vastgelegd in het in 2016 door de gemeenteraad vast gestelde beleidsplan Sociaal Domein 2017-2020. Het beleidsplan schetst niet alleen de samenhang van de drie transities ond erling, maar ook die met de verschillende beleidste rreinen op het gebied van maatschappelijke ontwikkeling, zoals armoedebestrij ding, voortijdig schoolverlaten, sport, cultuur of gezondheid.

Een van de pijlers van de transformatie is integral iteit: het leggen van verbindingen tussen hulpverle ners, tussen formele- en informele hulp, tussen levensdomeinen, tussen belei dsterreinen en tussen sectoren. We gaan voor een sa menleving waarin onze inwoners kunnen meedoen aan het sociale- , maa tschappelijke- en economische verkeer en daarbij in staat zijn om hun eigen keuzes te maken. Het vermogen van inwoners om zonder hulp van de overheid mee te doen aan de sam enleving (zelfredzaamheid) staat centraal, met aanvullend sa menredzaamheid: met behulp van het eigen netwerk, z onder de overheid, meedoen. Wanneer dit niet (helemaal) lukt, zorgt de gemeente voor vangnetvoorzieningen. In eerste inst antie gericht op het vergroten van de vaardigheden van inwoners zodat zi j weer op eigen kracht kunnen meedoen en waar dit n iet mogelijk is ondersteuning voor langere tijd. Om deze ondersteun ing ook op de langere termijn te kunnen bieden, wil len we de komende vier jaar de zelfredzaamheid van inwoners versterken en de vangnetvoorzieningen op een effectievere en effi ciëntere manier organiseren. We willen daarbij zoeken naar oplossin gen die passen bij de mogelijkheden van het individ u/gezin en gebruik maken van de kracht van de samenleving. We onderzoe ken wat nodig is om zelfredzaam te kunnen blijven e n zorgen dat we hiertoe de juiste ondersteuning kunnen bieden.

Dit doen we niet alleen, maar samen met inwoners en org anisaties. 89% 11% Doelstellingen 2016 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Integratie toegang Wmo en Jeugd eind 2016 Licht herstel van de arbeidsmarkt Hogere eisen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt Rijksbeleid van extramuralisering van de zorg Vergrijzing en ontgroening

Ambitie 10: Een leefbaar Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald Inwoners beoordelen de | 7,0 | In het cliënttevredenheidsonderzoek over het jaar 2015 toegang via de gemeente tot | hebben de cliënten de toegang beoordeeld met een | gemeentelijke- en maatwerk- | rapportcijfer 7,4. voorzieningen Wmo met een 7,0 of hoger Inwoners beoordelen de | 6,7 | In het cliënttevredenheidsonderzoek over het jaar 2015 toegang via het CJG tot | = nulmeting | hebben de cliënten de toegang tot de jeugdhulp | jeugdhulp met een nog nader te | beoordeeld met een rapportcijfer 6,7. bepalen cijfer (afhankelijk nulmeting) Een nog nader te bepalen % van | Zelfredzaamheid | Het % inwoners dat weet waar zij terecht kan met vragen de inwoners weet waar zij | /participatie 39% | over zelfredzaamheid en participatie is bij het 2-jaarlijks terecht kunnen met vragen over | inwonersonderzoek over 2015 uitgekomen op 39%. Bij | participatie of zelfredzaamheid | Mantelzorg 46% | mantelzorgers is dit 46%. Het eerstvolgende inwoners- (afhankelijk nulmeting) | onderzoek zal betrekking hebben op 2017 en beschikbaar = nulmeting | komen in 2018.

De inwoners weten waar zij | 80% | Uit het inwonersonderzoek over 2015 is gebleken dat terecht kunnen met vragen over | 89% van de ouders weet waar zij terecht kunnen met opgroeien en opvoeden. | vragen over opgroeien en opvoeden. Er is niet specifiek | gemeten hoeveel % van de inwoners weet waar zij terecht kunnen. Het eerstvolgende inwonersonderzoek zal betrekking hebben op 2017 en beschikbaar komen in 2018. Het percentage vrijwilligers dat | 85% | Uit het inwonersonderzoek over 2015 is gebleken dat zich voldoende ondersteund | 92% van de vrijwilligers zich ondersteund voelt. Het eerst- | voelt ligt op 85% of hoger | volgende inwonersonderzoek zal betrekking hebben op 2017 en beschikbaar komen in 2018. Het percentage mantelzorgers | 70% | Uit het inwonersonderzoek over 2015 is gebleken dat dat zich voldoende ondersteund | 74% van de mantelzorgers zich ondersteund voelt. Het | voelt ligt op 70% of hoger | eerstvolgende inwonersonderzoek zal betrekking hebben op 2017 en beschikbaar komen in 2018. Aantal laaggeletterden dat een | 230 | In 2016 hebben 206 laaggeletterden een taalcursus of taalcursus of een programma | programma met taalcoach gevolgd. Dit is niet de beoogde | x met taalcoach heeft gevolgd | 230 maar meer dan de in de Najaarsnota genoemde 150. % ingezette schuldhulp- | 65% verleningstrajecten succesvol | = nulmeting | De nulmeting is uitgevoerd.

| afgesloten (afhankelijk nulmeting) 33

Onderstaande tabel geeft de budgetten en bestedingen van het sociale domein over de jaren 2015 en 2016 weer. 2.015 | bedragen x € 1.000 | 2.016 | bedragen x € 1.000 Onderdeel | Begroting na | Realisatie | Saldo | Onderdeel | Begroting na | Realisatie | Saldo wijziging | wijziging Jeugd | 8.557 | 8.481 | 76 | Jeugd | 8.241 | 8.316 | - 75 Wmo | Wmo nieuw | 6.376 | 4.186 | 2.191 | nieuw | 4.791 | 3.990 | 801 oud | 1.754 | 1.792 | - 38 | oud | 1.996 | 1.603 | 393 schoonmaak | 3.492 | 2.727 | 766 | schoonmaak | 2.656 | 2.076 | 580 Escalatie jeugd/wmo | escalatie jeugd/wmo jeugd | 500 | 146 | 354 | jeugd | 205 | 159 | 46 wmo | 223 | 111 | 112 | wmo | 155 | - 124 | 279 Overige taken | Overige taken toegang | 812 | 1.227 | - 415 | toegang | 1.330 | 1.126 | 203 alg. voorzieningen | 889 | 598 | 291 | alg.

voorzieningen | 1.756 | 1.159 | 517 Participatie | Participatie Participatie | 1.268 | 807 | 461 | Participatie | 1.282 | 1.099 | 183 wsw | 9.286 | 9.093 | 192 | wsw | 8.427 | 8.764 | - 338 Eigen bijdrage | - 200 | - 492 | 292 | Eigen bijdrage | - 500 | - 500 | 0 afronding | afronding | - | - 1 | - 1 TOTAAL | 32.957 | 28.676 | 4.281 | 30.338 | 27.668 | 2.589 13% | 9% De uitkomsten van de cliënttevredenheidsonderzoeken WMO en Jeugd over het jaar 2016 zullen naar verwachting, mits de verplichte vragen van het Rijk snel ter beschikking komen, in het tweede kwartaal van 2017 verwerkt en gereed zijn. Verbeterslag in de zorg ‘De | gemeente | raakte | in | 2016 | beter | ingespeeld | op | haar | nieuwe | WMO- | en | jeugdzorgtaken. | Dat | blijkt | ook | uit | de tevredenheidsonderzoeken. Steenwijkerland krijgt een 7,4 (de landelijke norm is 7,0) voor de wijze waarop burgers de toegang tot voorzieningen beleven en de manier waarop ze behandeld worden. Liefst 89% van de inwoners weet waar ze met vragen over “opgroeien en opvoeden” terecht kunnen, 92% van de vrijwilligers en 74% van de mantelzorgers is tevreden. Sinds de gemeente de toegang organiseert, is een verbeterslag gemaakt; minder wachtlijsten, kortere procedures.

De raad heeft in 2016 extra budget (Impulsgelden) beschikbaar gesteld voor diverse projecten zoals de Blijf Mobiel-beurs, de digitale jeugdwerkplaats (FabLab), interventie kwetsbare jongeren, Lang zult u wonen. Er is ook meer aandacht voor preventie.’ Dieke Frantzen Ontwikkeling doelstellingen Uit het beeld, zoals dat uit het inwoners- en cliënttevredenheidsonderzoek naar voren komt, kan de conclusie getrokken worden dat de ‘zachte landing’ die werd nagestreefd is gerealiseerd. Inwoners geven de toegang tot voorzieningen een (ruime) voldoende. Met het fysiek samenvoegen van de toegang Wmo en jeugd per 1 januari 2017 bij de gemeente hebben we één loket voor ondersteuningsvragen jeugd en Wmo en verwachten we door verbeteringen in de werkprocessen en directe aansturing bij volgende onderzoeken een hoger ‘rapportcijfer’. In de Najaarsnota is aangegeven dat de norm die was gesteld voor het aantal laaggeletterden dat een taalcursus of een programma met een taalcoach zou volgen in 2016 (namelijk 230) niet gehaald zou worden. Er werd toen verwacht dat een aantal van 150 reëel zou zijn. Doordat er in september met diverse partijen de prioriteiten opnieuw bepaald zijn is er is een grote inhaalslag gemaakt en werd uiteindelijk de voor 2016 gestelde norm toch nog bijna gehaald! In 2016 is de wijze van schuldhulpverlening, ‘IGSD aan de poort’ die in 2015 is gestart, geëvalueerd.

De aanpak, die zich vooral richt op preventie, leidt tot een professionalisering en een besparing. Dat deze besparing niet direct zichtbaar is heeft te maken met tegelijkertijd een toename in de kosten van bewindvoering. Dit is een landelijke trend. 34

Ambitie 11: Zorg voor en met elkaar Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald Het rapportcijfer voor de | In het cliënttevredenheidsonderzoek over het jaar 2015 tevredenheid over de | ≥7,0 | hebben de cliënten de maatwerkvoorzieningen Wmo | maatwerkvoorzieningen* is 7,0 | beoordeeld met een rapportcijfer 7,6. De maatwerkvoor- of hoger | zieningen jeugd zijn beoordeeld met een cijfer 7,4. Een nog nader te bepalen % | In het laatste inwonersonderzoek (2015) werd deze vraag inwoners mist geen hulp- of | Nulmeting | nog niet meegenomen. In het eerstvolgende onderzoek, | NB ondersteuningsaanbod in | over het jaar 2017 zal er een vraag over ‘sluitend aanbod’ Steenwijkerland | geformuleerd worden. De uitkomsten van de cliënttevredenheidsonderzoeken WMO en Jeugd over het jaar 2016 zullen naar verwachting, mits de verplichte vragen van het rijk snel ter beschikking komen, in het tweede kwartaal van 2017 verwerkt en gereed zijn. | Ontwikkeling doelstellingen In 2016 is het contractmanagement en inkoop van maatwerkvoorzieningen verder opgepakt en geprofessionaliseerd. De huishoudelijke hulp is opnieuw aanbesteed, nu als maatwerkvoorziening. In de 2e helft van 2016 zijn alle cliënten die gebruikt maakten van de compensatieregeling huishoudelijk hulp, bezocht.

Al deze cliënten, | rond | de | 900, | hebben | een | nieuwe | indicatie | gekregen | en | vallen | vanaf | 1 | januari | 2017 | weer | onder | een maatwerkvoorziening. Per januari 2017 hebben ruim 2.100 cliënten, ruim 3.800 voorzieningen. Rapportcijfer voor WMO voorzieningen | bron: enquête cliënttevredenheid 9,0 8,5 8,0 7,5 | 7,6 | 7,5 | 7,6 7,0 | 7,1 6,5 6,0 5,5 5,0 2012 | 2013 | 2014 | 2015 Ambitie 12: Gezond en veilig opgroeien Wat wilden we bereiken in 2016? | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? = gehaald x = niet gehaald - | - | Geen doelstellingen geformuleerd. | - 35

Compliment voor keetbewoners ‘Een groot compliment voor alle organisatoren van de oudejaarshuisjes in Steenwijkerland. Een karakteristiek fenomeen voor deze | gemeente, | iets | wat | echt onderdeel | is | van | onze | cultuur. | Ik | vind | het | mooi | dat | de | jongeren | hierin | ook | hun | eigen verantwoordelijkheid hebben genomen. In november hebben we een briefing gehad met alle tijdelijk bewoners van de keten. Ze kregen bewust heel veel vertrouwen en hebben gehoor gegeven aan ons verzoek om ook de rust in de samenleving te bewaken. Daar ging men gepast mee om. Niet alles mag of kan, maar je moet als gemeente ook durven loslaten.’ Rob Bats | Ontwikkeling doelstellingen In het cliënttevredenheidsonderzoek van de jeugd geven ouders aan dat ingezette hulp een duidelijke bijdrage heeft geleverd aan het gezond en veilig opgroeien van hun kinderen. Minimaal 69% van de deelnemers aan het cliënttevredenheidsonderzoek geeft aan dat ‘het’ (veel) beter gaat door de hulp. Ook de beoordeling van de maatwerkvoorzieningen jeugd (7,4) ligt boven de norm. Per januari 2017 hebben 577 cliënten ruim 820 voorzieningen. In 2016 is er gewerkt aan innovaties op het terrein van jeugdhulp. Zo zijn er plannen opgesteld voor een pilot Praktijk Ondersteuner Huisartsen GGZ. Gebleken is dat veruit de meeste verwijzingen naar jeugd-GGZ niet via de lokale toegang verlopen, maar via de (huis)arts.

Met de pilot willen wij bijdragen aan meer thuis-nabije zorg, betere verbindingen tussen ouders/jeugdige, zorg en school en tussen huisarts, toegangsteam en GGZ-aanbieders. Ook verwachten we dat het aantal verwijzingen naar de jeugd-GGZ teruggedrongen kan worden doordat hulp kan worden geboden met een lichtere vorm van zorg of ondersteuning. Het is de bedoeling dat deze pilot in het eerste kwartaal van 2017 van start gaat bij in ieder geval twee huisartsenpraktijken en heeft in eerste instantie een looptijd van een jaar. Daarnaast zijn er nog 4 andere innovatietrajecten: o | Naar voren halen 2e lijns-deskundigheid / versterken voorveld; o | Pilot vechtscheidingen; o | Transformatieagenda jeugdhulp - passend onderwijs; o | Kwetsbare jongeren Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders doen het samen 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 80.000 60.000 | 70.763 | 69.910 | 66.687 40.000 | Lasten Baten 20.000 16.590 | 14.955 | 17.068 0 Rekening | Actuele | Rekening 2015 | Begroting | 2016 36

Waaraan is het geld besteed? Lasten 2016 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen | Bedragen x €1.000 64xxx Onderwijs | 1.836 64xxx Onderwijshuisvesting | 2.469 65101 Openbaar bibliotheekwerk | 871 65111 Vormings- en ontwikkelingswerk | 310 65301 Sport | 798 65302 Binnensportaccommodaties | 286 65303 Buitensportaccommodaties | 745 65304 Zwembaden | 1.328 65305 Sporthal | 345 65311 Groene sportvelden en terreinen | 631 65401 Kunst | 61 65411 Musea | 73 65801 Multifunctionele accommodaties en dorpshuizen | 1.187 65802 Media | 22 65805 Theaters | 820 66101 Bijstandsverlening | 15.091 66102 Inkomensvoorzieningen | 829 66111 Werkgelegenheid | 8.852 66141 Gemeentelijk minimabeleid | 1.668 66142 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen | 322 66211 Inburgering | 93 66231 Participatiebudget | 1.611 66501 Kinderdagopvang | 613 67141 Openbare gezondheidszorg | 889 67151 Jeugdgezondheidszorg | 525 64310 Huisvesting speciaal onderwijs | 289 65413 Overige Cultuur- en Oudheidkunde | 766 64821 Volwasseneneducatie | 129 66611 Maatwerkvoorzieningen Natura materieel WMO | 1.165 66621 Maatwerkvoorzieningen Natura immaterieel WMO | 7.792 66631 Opvang en beschermd wonen WMO | -83 66701 Algemene voorzieningen WMO en Jeugd | 1.496 66702 Welzijnsbeleid | 186 66703 Sociaal- en cultureelwerk | 383 66704 Jeugdbeleid | 512 66705 Dorpshuizen | 246 66711 Eerstelijnsloket WMO en Jeugd | 1.153 66712 Centrum

voor Jeugd en Gezin | 336 66821 Individuele voorzieningen natura Jeugd | 7.439 66831 Veiligheid, jeugdreclassering en opvang | 532 66721 PGB WMO en Jeugd | 2.043 67142 Legionella | 25 37

38 2.4 Steenwijkerl anders zijn actief Waar gaan we voor? Samen willen we aan het werk. Het is belangrijk dat iedereen aan het werk kan, waar mogelijk in ons ei gen gebied. Het hebben van werk is van belang voor de economie, het sociaa l domen en de mensen zelf. We zien met name kansen voor de vrijetijdseconomie. Samen met ondernemers(organisat ies) en de Regio Zwolle zijn we hier actief mee aan de slag. 60% 40% Doelstellingen 2016 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkeli ngen Het voorzichtig economische herstel zet door en vertaalt zich o.a. in meer belangstelling voor kavels op de bedrijventerreinen. De verkopen laten een licht stijgende lijn zien. De samenwerking met de Business Club Steenwijkerland op het gebied van werkgeversdienstverlening verlo opt goed: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden geplaatst bij bedrijven. Er is draagvlak voor het continueren van het ondernemersfonds in de binnenstad van Steenwijk (BIZ). De BIZ is met 5 jaar verlengd. Het werkloosheidspercentage in Steenwijkerland is gedaald. De positie en het functioneren van de binnenstad van Steenwijk staat door diverse trends en ontwikkelingen in de retail onder druk.

Ambitie 13: Behoud en ontwikkeling werkgelegenheid in Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in 2016? Norm 2016 Wat is er bereikt in 201 6? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Revitalisering bedrijventerreinen “2.0” is omgezet in duurzaam, veilig en efficiënt gebruik van de gebieden. 40% afspraken uitgevoerd In nauwe samenwerking met ondernemers, de BCS en de provincie Overijssel heeft de gemeente - onder de projecttitel “Vitale bedrijventerreinen, samen voor drie sterren” -zich intensief ingezet voor het verbetere n van het vestigingsklimaat en de revitalisering. Er is in de afgelopen periode veel geïnvesteerd in de terreinen . Inmiddels is de uitvoering afgerond en geëvalueerd. De ambities zijn gehaald. Alle terreinen hebben nu een “drie sterren status”!

Ondernemers zijn tevreden over | 5,9 | Samen met de netwerkpartijen wordt nagegaan waar | het ondernemersklimaat | = nulmeting | verbetermogelijkheden liggen. Plaatsen mensen met een | De ambitie uit het Plan van Aanpak IGSD/NWG om 100 arbeidsbeperking | 100 | mensen met een arbeidsbeperking te plaatsen bij het | X ( ex-Wajong en Wsw) | reguliere bedrijfsleven is niet gelukt. Het in dienst nemen wordt door veel werkgevers als te risicovol ervaren. Jaarlijks stromen gemiddeld 50 | In 2016 zijn in totaal 166 WWB-ers uitgestroomd naar personen met een afstand tot de | 50 | betaald werk. Dit is 58% meer dan in 2015. | arbeidsmarkt uit de WWB naar betaald werk. Alle cliënten met een grote | Ultimo 2016 verricht 57% van het aantal cliënten met een afstand tot de arbeidsmarkt | grote afstand tot de arbeidsmarkt naar vermogen een | X verrichten naar vermogen een | 85% | tegenprestatie in de vorm van vrijwilligerswerk, tegenprestatie voor hun uitkering | mantelzorg of anderszins maatschappelijk nuttige in de vorm van vrijwilligerswerk, | activiteiten. mantelzorg of anderszins maatschappelijk nuttige activiteiten. Efficiënte en robuuste uitvoering | Onderzoek naar | Dit maakt onderdeel uit van het onderzoek naar de van de Participatiewet | de haalbaarheid | toekomstvisie van de IGSD en zal in 2017 verder zijn van samen- | uitwerking krijgen.

| X werking met Meppel, Westerveld, Zwartewaterland en Staphorst Het werkloosheidspercentage in | Het werkloosheidspercentage in Steenwijkerland (9,4) is de gemeente Steenwijkerland | <1,6% | hoger dan de regio Zwolle (8,1%). Het verschil is 1,3%, | (10,6%, bron UWV) groeit | daarmee is de doelstelling < 1,6% gehaald. dichter toe naar het werkloosheids-percentage in de Werkbedrijf regio Zwolle* (bron UWV 9,0%,) Meer uitstroom naar betaald werk ‘In de uitvoering van de Participatiewet is een flinke verbeterslag gemaakt. De doelstelling van de InterGemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld begin 2016 was: uitstroom van 200 extra cliënten naar een betaalde baan. Dat zijn er uiteindelijk 140 geworden; toch 70% van wat we wilden bereiken. Dat is gelukt met ondersteuning van IGSD-werkcoaches en dankzij de lobby van grote bedrijven die de kar trekken, ook de noodzaak inzien van arbeidsparticipatie. Zo tekende de Business Club | Steenwijkerland | een | nieuwe | samenwerkingsovereenkomst | met | IGSD | / | NoordWestGroep. | De | verhouding | met | onze ondernemers is goed; ze zijn sociaal betrokken en zetten hun netwerk in voor dit doel. Er zijn veel positieve matches gemaakt.’ Bert Dedden 39

Werkloosheidscijfers 11 10 | 10,6 | 10,3 9 | 9,4 | 9,7 9,0 8 | 8,4 | 8,1 7 6 Regio 2014 SWL 2014 Regio 2015 SWL 2015 Regio 2016 SWL 2016 Doelstelling Aantal clienten WWB per 1 januari 1.000 900 800 | 861 | 843 | 810 700 | 789 | 777 | 775 600 | 675 500 400 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Gem. 2016 Doelst. 2016 Ontwikkeling doelstellingen Bedrijventerreinen zijn en blijven een belangrijke bron voor de (regionale) werkgelegenheid. Het is derhalve van belang dat deze terreinen aantrekkelijk zijn en niet verpauperen. De revitalisering van de bedrijventerreinen is afgerond. Er is fors geïnvesteerd in de terreinen en er zijn tal van fysieke maatregelen uitgevoerd. Het revitaliserings-project heeft zich ontwikkeld tot een project van intensieve | samenwerking | tussen | de | gemeente | en | de | Business | Club | Steenwijkerland. | De | samenwerking | m.b.t. werkgeversdienstverlening werpt zijn vruchten af. Ondernemers worden geïnformeerd over de kansen van arbeidsparticipatie. Dit thema wordt in alle bedrijfsbezoeken van zowel BCS als de gemeente aan de orde gesteld. Er wordt extra ingezet op de begeleiding van werkzoekenden (kandidaten werkervaringsplaatsen) naar een plek op de arbeidsmarkt. Ondanks deze extra inzet is het nog niet gelukt om 100 mensen met een arbeidsbeperking te plaatsen bij het reguliere bedrijfsleven.

Het in dienst nemen wordt door veel werkgevers als te risicovol ervaren. De werkloosheid laat een dalende trend zien, waarbij het ‘gat’ met de Regio wordt verkleind. De verkoop van de bedrijventerreinen laat en stijgende trend zien: 40

Ambitie 14: Meer kansen voor vrije tijdseconomie Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald We streven naar een groei van | Onderstaande cijfers van de werkgelegenheid zijn het aantal arbeidsplaatsen in de | 2% groei | ontleend aan het Landelijk Informatiesysteem van recreatiesector. | Arbeidsplaatsen (www.lisa.nl). Hieruit blijkt dat het aantal banen in de sector het afgelopen jaar relatief fors is toegenomen. | Jaar | Banen 2011 | 2020 2012 | 2140 2013 | 2060 2014 | 2060 2015 | 1950 2016 | 2240 We streven naar een jaarlijkse toename van het aantal | 25 | Meer dan 25 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt | arbeidsplaatsen in de | hebben in 2016 werk gekregen in de recreatiesector. recreatiesector voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ontwikkeling doelstellingen Na een relatief sterke daling in 2015 van het aantal banen in de recreatiesector laat 2016 een groei zien van bijna 9% ten opzichte van dat jaar. Bij ons toeristisch beleid staat het stimuleren van arbeidsplaatsen in de vrijetijdseconomie voorop. Maar we moeten ook reëel zijn. Externe factoren zoals de landelijke economie hebben hier ook veel invloed op. Het toeristisch bezoek van buitenlanders aan met name Giethoorn lijkt nog steeds te zijn toegenomen. De verwachting is dat deze trend zich ook in 2017 door zal zetten.

Ambitie 15: Vitaliteit en leefbaarheid centraal Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald Nationaal Park Weerribben | Gebiedsproces | Het gebiedsproces is niet afgrond, mede vanwege de Wieden is een door | wordt afgerond | verkiezing van het Mooiste Natuurgebied van Nederland | X gebiedspartners gedragen | en gewenste | wat veel positieve aandacht heeft opgeleverd voor zelfstandige gebiedsentiteit | gebiedsentiteit | Nationaal Park Weerribben-Wieden. is met gebiedspartners vastgesteld Nominatie van Koloniën van | Definitief | Op 20 januari 2017 is het nominatiedossier aangeboden Weldadigheid voor aanwijzing tot | nominatie- | bij UNESCO in Parijs. In de zomer van 2018 zal tijdens | Unesco Werelderfgoed | dossier gereed | het werelderfgoed congres bekend worden of de Koloniën van Weldadigheid een plek krijgen op de UNESCO 41

42 werelderfgoedlijst. Toename van het aantal groen/blauwe diensten Afspraken voor nieuwe contracten met ambitie van 10% groei in 2018 t.o.v. 2015 Gemeente bereidt voorstel voor. X Investeringen in leefbaarheid vergroten (m.b.v. investeringen Leader programma). Leaderstructuur met lokale actiegroep is geïnstalleerd In 2016 is de Lokale Aktiegroep (LAG), onder leiding van de heer L.V. Elfers gestart met haar werkzaamheden. Vanuit de gemeente Steenwijkerland is ook een vertegenwoordiger is de LAG aanwezig. Er zijn diverse bijeenkomsten bezocht waarin potentiele initiatiefnemers op de Leadermogelijkheden zijn gewezen. Met diverse partijen is contact geweest voor concrete projecten . Er zijn twee periodes geweest waarin projecten konden worden ingediend. Vanuit Steenwijkerland zijn in 2016 nog geen concrete aanvragen ingediend. Ruimte voor herbestemming leegstand vastgoed Inventarisatie privaat vastgoed In de week van de ondernemer (november 2016) is het uitvoeringsplan parkmanagement 3.0 in een bestuurli jk overleg met de BCS bekrachtigd. Een van de actielijnen daarbinnen is de herbestemming leegstaand vastgoed. Buitengebied Steenwijke rland ontsloten met snel internet. Marktpartijen CIF en Rendo hebben intentie uitgesproken om buiten- gebied van Steenwijkerland te verglazen Financiële haalbaarheid staat onder druk. Momenteel vindt hierover nader overleg plaats.

X Ruimte voor landbou w blijft ‘Het erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid i s kandidaat voor de UNESCO Werelderfgoedlijst. Voor mij - ik kreeg dit dossier vorig zomer in portefeuille – één van de po litieke hoogtepunten. Steenwijkerland lijkt, met “s lechts” de voormalige Kolonie Willemsoord binnen haar gemeentegrenzen, mi sschien op bescheiden schaal betrokken, maar de nom inatie an sich biedt veel potentie; het geeft onze ondernemers een extra drive om mee aan de slag te gaan. De angst van boeren voor toekomstige planologische beperkingen als gevolg van de status is gelukkig ge tackeld. Onze bestemmingsplannen laten de komende jaren ruimte vo or landbouw. Onder die toezegging hebben we, samen met de gemeenten Westerveld en Weststellingwerf, de handte kening gezet.’ Wim Brus Ontwikkeling doelstellingen In 2016 is met veel energie en enthousiasme het nom inatiedossier voor Koloniën van Weldadigheid opges teld. Dit dossier is met veel publiciteit aangeboden aan Unesco. In 2016 is door de samenwerking met CIF en Rendo de realisatie van een glasvezelnetwerk in het buiteng ebied een stap dichterbij gekomen. De financiële haalbaarheid staa t echter onder druk. De aanlegkosten en daarmee de gevraagde bijdrage van de deelnemers is hoger dan aanvankelijk geraamd . Momenteel worden de mogelijkheden verkend of en h oe de vraagbundeling gestart kan worden.

Het digitaal ondernemersdossier is nog niet ingevoe rd. Alhoewel de voordelen ervan worden ingezien, bl ijkt het niet eenvoudig dit digitale systeem te integreren binnen de systeemwereld en de dienstverlening van de gemeente. De regeling ‘Groene en blauwe diensten’ (GBD) is do or de provincie in 2016 beëindigd. Afsluiten van ni euwe contracten is niet

meer mogelijk. Momenteel wordt door de provincie overwogen of en zo ja, in welke vorm er een vervolg komt op GBD. Landschap Overijssel heeft de stand van zaken in de gemeente Steenwijkerland op basis van een kaartanalyse in beeld gebracht en inzicht gegeven in de mogelijkheden en financiële gevolgen van een eventueel vervolg GBD in Steenwijkerland. Als wij onze ambitie (10%) toename van het aantal GBD-contracten willen realiseren zal de provincie een vervolg moeten geven aan de regeling. De gemeente Steenwijkerland zal dan een substantieel bedrag (€ 500.000) moeten reserveren voor het realiseren van de gestelde ambitie. In maart 2017 wordt het college geadviseerd over een mogelijk vervolg GBD in Steenwijkerland inclusief een financiële onderbouwing. De doelstelling om in 2016 het gebiedsproces Nationaal Park Weerribben-Wieden af te ronden en een gewenste gebiedsentiteit vast te kunnen stellen is niet gehaald. Dit heeft onder andere te maken met de verkiezing van het Mooiste Natuurgebied van Nederland wat veel tijd heeft gekost. Meedoen aan de verkiezing heeft voor veel positieve aandacht voor Nationaal Park Weerribben-Wieden gezorgd, wat een mooi resultaat is! Het kernteam heeft over het later opleveren van haar eindadvies in januari 2017 het college geïnformeerd. In februari 2017 leverde het kernteam een eindadvies op met daarin voorstellen voor de gewenste gebiedsentiteit.

In het voorjaar van 2017 is hierover besloten door college, raad en kernpartners. Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders zijn actief 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 5.000 4.000 | 4.734 | 4.494 3.000 | 3.202 | Lasten 2.000 | Baten 1.000 | 1.401 | 1.395 | 618 0 Rekening | Actuele | Rekening 2015 | Begroting | 2016 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2016 | Bedragen x €1.000 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief 63101 Markten | 48 63102 Economische ontwikkeling | 1.015 63302 Breedband | 15 65501 Natuurbescherming | 28 65602 Recreatieve voorzieningen | 116 65603 Kermissen en Overige evenementen | 233 65604 Toerisme | 1.495 67233 Handhaving milieuvergunningen | 249 67236 Saneringen | 4 43

44 2.5 Financiën en bedrijfsvoering Waar gaan we voor? De gemeentelijke organisatie was in 2016 volop in o ntwikkeling. Het jaar stond in het teken van de ver dere uitvoering van het concernplan dat is vastgesteld op basis van de Toek omstagenda voor de organisatie met de thema’s Diens tverlening, Participatie, Interne organisatie en Samenwerking. In dit kader hebben we gewerkt aan de vergroting v an de kwaliteit van de organisatie en de ontwikkeling van onze medewerkers . We willen immers een lerende organisatie zijn die zich richt op wendbaarheid en verbinding. In januari 2017 is een voorgenomen besluit genomen over het voorstel over de nieuwe inrichting van de organisatie. Het uitgangspunt daarbij is om onze processen nog beter in te richten. De voorgen omen bezuiniging op het management kan daarmee ook worden ingevuld. In het kader van aantrekkelijk werkgeverschap en evenwicht ige leeftijdsopbouw van het personeelsbestand zijn in 2 016 vijf trainees gestart met een tweejarig program ma, die betaald kunnen worden door middel van het generatiepact conform cao. Een sobere, transparante en doelmatige besteding va n gemeentelijke gelden. Daar staan we voor. Tegelij kertijd willen we meer bewegingsruimte binnen de gemeentelijke financiën o m zo flexibel op toekomstige ontwikkelingen in te k unnen spelen.

In 2015 zijn we gestart met een omvangrijke bezuinigingsope ratie waarvan de uitwerking is opgenomen in de prog rammabegroting 2016-2019. De in deze programmabegroting opgenomen omvangrijke bezuinigingen zijn voor 2016 gerealisee rd. Samen met een aantal andere positieve ontwikkelingen hebben d e bezuinigingen bijgedragen tot een positief saldo van de jaarrekening. In 2016 is gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor de (structurele) invulling van de aangekondig de bezuinigingsmaatregelen voor de jaren na 2016. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een sluitende pro grammabegroting voor 2017 en volgende jaren. Om een goede borging van privacy en informatieveili gheid te kunnen garanderen zijn er veel inspanninge n verricht op het gebied van informatievoorziening en –beveiliging. Z o is er door het versturen van een gefingeerde phis hing mail naar de medewerkers bewustwording gecreëerd voor informatie beveiliging. 56% 44% Doelstellingen 2016 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Stijging van ziekteverzuimpercentage naar 5,26%. Het informatiebeveiligingsplan 2016 is niet geheel uitgevoerd. Bezuinigingen 2016 zijn gerealiseerd. 5 trainees onder de 27 jaar zijn gestart in 2016.

Ambitie 16: Verantwoorde gemeentefinanciën Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald De uitgaven en inkomsten zijn | De uitgaven en | Het resultaat van de jaarrekening 2016 is inclusief | inkomsten zijn inclusief | positief. De programmabegroting 2017-2020 is | bezuinigingsmaatregelen | bezuinigingsmaatregelen | structureel en reëel in evenwicht. structureel en reëel in | structureel en reëel in evenwicht | evenwicht Veel visies voor lange termijn ‘Dit college begon aan zijn taak in een economisch zwaar tij. Gelukkig stonden bij de laatste controle door de provincie alle signalen op groen: Steenwijkerland heeft de zaken meerjarig top voor elkaar. In een turbulente periode zijn we in staat gebleken “het huis” financieel op orde te krijgen en tóch een flink aantal toekomstvisies te ontwikkelen. Op gebied van wonen, omgeving, cultuur, zorg, binnenstad; we stippelen samen met inwoners de grote lijnen uit. In een tijd van minder grote investeringen ligt de focus op visies voor de langere termijn.’ Wim Brus Onder | dit | hoofddoel | valt | tevens | dat | wij | er | naar | streven | de | verhoging | van | rioolrechten, | afvalstoffenheffing | en onroerendezaakbelastingen gemiddeld niet meer dan trendmatig te laten zijn. Op deze manier willen wij de inwoner ontzien.

De gemiddelde tarieven in 2016 zijn voor de eigenaar met 0,3% gedaald en voor de gebruiker met 0,6%. Belangrijke oorzaak is een daling van de tarieven van de rioolrechten met 0,5%. Doordat het aantal aangeboden zakken bij de afvalstoffenheffing is gedaald, | is | ook | het | totale | tarief | voor | de | afvalstoffenheffing | per | saldo | gedaald. | Op | de | COELO | atlas | is | de | gemeente Steenwijkerland gestegen op de lijst van goedkoopste gemeenten (2015: 173e en 2016: 149e). Lasten gelijk gebleven ‘Onze begroting staat als een huis. We zitten meerjarig fors in de plus. Bijzonder daarbij is dat de lasten de laatste vier jaar gelijk gebleven zijn. In een lastige tijd, waarin alles duurder wordt, is de belastingdruk niet gestegen. Dus dat hebben we met z’n allen netjes gedaan. Een gezonde situatie waarmee ook een volgend college goed verder kan.’ Wim Brus Ambitie 17: Wendbare bedrijfsvoering Wat wilden we bereiken in | Norm 2016 | Wat is er bereikt in 2016? | Gehaald? 2016? | = gehaald x = niet gehaald Inkoop efficiënt en robuust | Bepalen | Er is een samenwerkingsovereenkomst georganiseerd | organisatievorm | inkoopcoördinatie afgesloten met de gemeenten samenwerking | Staphorst en Zwartewaterland.

Gekozen is voor een | inkoop met één | samenwerkingsmodel waarbij de gemeenten of meer andere | Steenwijkerland en Zwartewaterland elk 1 gemeenten | inkoopcoördinator ‘leveren’ en de loonkosten van deze 2 fulltime medewerkers verdeeld worden over de 3 gemeenten. Uitvoering Basisregistratie | Vormgeving | De samenwerking is niet tot stand gekomen. Grootschalige Topografie | samenwerking | Onze organisatie is goed in staat zelf de uitvoering (BGT) efficiënt en robuust | BGT met | van de BGT efficiënt en robuust te organiseren. | X georganiseerd | Zwartewaterland | In de programmabegroting 2017-2020 is voorgesteld operationeel | om dit subdoel te laten vervallen. 45

Verminderen kwetsbaarheid | Uitwijk met | De verbinding met Meppel is gerealiseerd. Daarnaast op het gebied van ICT | Meppel | is de benodigde hardware geïmplementeerd. Door operationeel | een technisch probleem, is de uitwijk met Meppel nog | X niet operationeel en hebben we nog geen test met de nieuwe uitwijk kunnen uitvoeren. De verwachting is dat in de eerste helft van 2017 de uitwijk met Meppel operationeel is. Tot die tijd hebben we de uitwijk geregeld bij het Computer Uitwijk Centrum. Beheersing van interne | 11 processen | In het kader van risicomanagement vindt interne werkprocessen | controle plaats voor een goede beheersing van de (zelfcontrolerend) | interne werkprocessen. Van de 32 werkprocessen die | gecontroleerd worden, wordt dit in 13 gevallen door de afdelingen zelf uitgevoerd naast de verbijzonderde interne controle door AO/IC. Doel is dit aantal de komende jaren te laten groeien. Planning | Een deel van de geplande activiteiten uit het Informatiebeveiligingsrisico’s | informatie- | informatiebeveiligingsplan 2016 is niet gerealiseerd. geminimaliseerd | beveiligingsplan | Er is een nulmeting en een risicoanalyse uitgevoerd. | X 2016 uitgevoerd | De uitkomsten hiervan dienen als basis voor de herijking van het informatiebeveiligingsplan. Rapportcijfer gemeentelijke | 6,5 | Monitoring en verbetering van de gemeentelijke | N.v.t.

organisatie 6,5 | organisatie vindt plaats door meer gerichte | In 2016 heeft er meetinstrumenten, waaronder de | geen Klantcontactmonitor, deelname aan Vensters voor | inwonersonderzoek Bedrijfsvoering en andere onderzoeken die meer | plaats gevonden. focus hebben. Het rapportcijfer uit het inwonersonderzoek voegt weinig toe. Daarom is in de programmabegroting 2017-2020 voorgesteld om dit subdoel te laten vervallen. Er is een dynamische, | Medewerkers- | Er heeft in 2016 geen medewerkers plezierige en gezonde | tevredenheid | tevredenheidsonderzoek plaatsgevonden. werkomgeving | ≥7,5 Het ziekteverzuim in 2016 was 5,26%. Nieuwe taken | X Ziekteverzuim | en bezuinigingen op personeel hebben geleid tot <4,5% | toegenomen werkdruk. De stijgende lijn is niet alleen voor Steenwijkerland waar te nemen, maar ook landelijk. De contracten met de bedrijfsarts en bedrijfsmaatschappelijk werk zijn in 2016 opnieuw aanbesteed. Geen gemelde integriteits- | Geen gemelde | In 2016 zijn er geen integriteitsschendingen gemeld. schendingen | integriteits- | schendingen Een evenwichtige | Instroom van 4 | Begin 2016 zijn er vijf trainees - jonger dan 27 jaar - leeftijdsopbouw van de | medewerkers | aangenomen. | organisatie | onder de 30 jaar Korte lijnen, college in zicht ‘Het bestuurscentrum verhuisde vorig jaar naar de Vendelweg en daar ben ik enorm blij mee.

Ook met de bestemming van de villa trouwens, binnen de Vereniging Hendrick de Keyser. Als college zijn we dichterbij de ambtelijke organisatie gekomen; we zitten nu letterlijk in het zicht. Dat werkt zoveel prettiger én efficiënter. Een vraag? Je loopt zo even de afdeling op, de lijnen zijn korter. Je leert elkaar daardoor ook beter kennen en vinden als het nodig is.’ 46

Dieke Frantzen Ziekteverzuim 6,00% 5,00% | 5,26% 5,05% 4,00% | 4,60% | 4,5% 4,04% | 3,70% 3,00% 2,00% 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | Norm Percentage inhuur 14,0% 12,0% | 13,7% 12,4% 10,0% | 11,4% 8,0% | 9,3% | 10,0% 7,6% | 8,4% 6,0% 4,0% 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | Norm Deels door het hogere ziekteverzuim, maar vooral door de implementatie van de nieuwe taken in het sociaal domein waar op korte termijn deskundig personeel voor benodigd was, heeft in 2016 meer inhuur plaatsgevonden dan in de afgelopen jaren. Het percentage inhuur is hierdoor uiteindelijk boven de gestelde doelstelling van maximaal 10% van de loonsom uitgekomen. Jonge vakkrachten aanwinst ‘Steenwijkerland moet bezuinigen op personeel; er is 40 fte afgevloeid en sprake van een personeelsstop. Dat betekent dat de organisatie vergrijst. Toch hebben we jonge vakkrachten nodig. Daarom is in 2016 het “generatiepact” gemaakt: zestigplussers werken één dag minder met behoud van hun pensioen. Hierdoor vrijkomende gelden zijn verdubbeld en ingezet om vijf trainees aan te trekken die nu wisselend door de organisatie werkzaam zijn. Doel: jonge mensen helpen de gemeente vernieuwen. Bijkomend voordeel is dat de jeugd meer bij de gemeente wordt betrokken.’ Dieke Frantzen Positieve houding personeel ‘Beleid wordt niet meer achter gemeentelijke bureaus gemaakt; het is meer een samenspel.

We werken aan én zoeken mee naar oplossingen, in plaats van regels te hanteren. Daarbij gaan we uit van burgerkracht, eigen initiatief. Dat vergt een compleet andere houding van ambtenaren; de organisatie is gekanteld om beter aan de vraag vanuit de lokale samenleving te voldoen. Dat is een complex proces, maar je merkt dat medewerkers het leuk en inspirerend vinden. Ik ben heel blij met de houding van het gemeentepersoneel.’ Dieke Frantzen 47

Overzicht baten en lasten programma Financiën en bedrijfsvoering 5. Financiën en bedrijfsvoering (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 100.000 80.000 | 91.003 | 91.456 | 93.021 60.000 | Lasten 40.000 | Baten 20.000 | 3.806 | 4.000 1.443 0 Rekening | Actuele | Rekening 2015 | Begroting | 2016 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2016 | Bedragen x €1.000 5. Financiën en bedrijfsvoering 63301 Nutsbedrijven | 171 69131 Overige financiele middelen | 963 69141 Geldleningen en uitzettingen >= 1 jaar | 422 69221 Onvoorzien | 129 69301 Uitvoering Wet WOZ | 349 69601 Saldo van kostenplaatsen | 1.659 69111 Geldleningen en uitzettingen < 1 jr | 0 69401 Lasten heff.&invord. gem. belast. | 308 48

1. | Specifieke paragrafen 3.1 | Lokale heffingen De lokale heffingen zijn ook in 2016 een belangrijke inkomstenbron voor onze gemeente geweest. Deze inkomsten werden verkregen van burgers en bedrijven, welke gebaseerd zijn op publiekrechtelijke regelingen. | Bij het verkrijgen van deze inkomsten is de gemeente aan regels gebonden. De lokale heffingen zijn onder te verdelen in twee categorieën: - | de belastingen en - | de rechten. Belastingen zijn heffingen waar geen aanwijsbare tegenprestatie van de overheid i.c. de gemeente tegenover staat. Beleidsuitgangspunt belastingen De belangrijkste functie van belastingen is de budgettaire functie. Dit houdt in dat de opbrengst van de heffing bedoeld is voor het financieren van collectieve goederen en diensten waarvan de politiek bepaald dat zij algemeen toegankelijk moeten zijn. Te denken valt onder andere aan wegen, onderwijs, politie, etc.. De raad heeft een grote mate van vrijheid bij het vaststellen van de belastingtarieven. In 2016 zijn de opbrengsten niet aangepast met het inflatiepercentage. Beleidsuitgangspunt rechten Door het karakter van de rechten als bestemmingsheffing bestaat er een duidelijke relatie tussen de opbrengst van de rechten en de kosten van de door de gemeente geleverde prestatie. Uitgangspunt is daarom een reden voor kostendekkendheid van de betrokken tegenprestatie.

De mate van kostendekkendheid bepaalt in principe het in rekening brengen van het tarief aan de inwoner. Het bepalen van de kostendekkendheid van de diverse producten lijkt geen makkelijke kwestie omdat de wijze van kostentoerekening een belangrijke rol speelt. Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidraad Invordering Gemeentelijke Belastingen. Kwijtschelding wordt verleend over de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Wat de afvalstoffenheffing betreft is het mogelijk dat een burger maximaal € 138,-- kwijtschelding krijgt over het vaste tarief met GFT en € 15,08 over het variabele deel. In 2016 zijn voorlopige kwijtscheldingen verleend, daar de definitieve afrekening van de afvalstoffenheffing in februari 2017 zijn verzonden. In 2016 zijn 1.201 aanvragen | binnengekomen, waarvan er 990 deels of volledig zijn gehonoreerd. 211 verzoeken zijn afgewezen. bedragen x € 1.000 Actuele | Rekening | Rekening Kwijtscheldingen | Begroting | 2016 | Verschil | 2015 Bedrag Lasten | - 228 | - 251 | - 23 N | - 208 Aantal Aantal binnengekomen verzoeken | 1.000 | 1.201 | 201 | 1.153 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken | 865 | 990 | 125 | 924 49

Het totale beeld van belastingen en heffingen over 2016 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2016 | 2015 Belastingen Onroerende zaakbelasting gebruikers | 1.136 | 1.056 | - 79 N | 1.092 Onroerende zaakbelasting eigenaren | 5.809 | 5.726 | - 83 N | 5.758 Toeristenbelasting | 442 | 496 | 54 V | 482 Forensenbelasting | 830 | 843 | 13 V | 832 Hondenbelasting | 194 | 189 | - 5 N | 187 Totaal Belastingen | 8.410 | 8.310 | - 101 N | 8.351 Heffingen Rioolheffing | 5.426 | 5.410 | - 16 N | 5.473 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.171 | 3.100 | - 71 N | 2.981 Marktgelden | 18 | 22 | 4 V | 23 Totaal Heffingen | 8.615 | 8.533 | - 82 N | 8.476 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken | 584 | 788 | 205 V | 705 Begraafplaatsrechten | 433 | 436 | 3 V | 409 Overige leges en rechten | 1.246 | 1.061 | - 185 N | 1.232 Totaal Leges en rechten | 2.262 | 2.285 | 23 V | 2.345 Totaal lokale belastingen en heffingen | 19.288 | 19.127 | - 160 N | 19.172 In onderstaande cirkeldiagram wordt het aandeel van de belastingsoorten en verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht.

Lokale heffingen - Rekening 2016 1% 3% | 16% | Onroerende zaakbelasting 4% | 29% | Forensenbelasting Toeristenbelasting Hondenbelasting 36% | 11% | Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing Rioolheffing Overige leges en rechten Woonlasten 2016 In het collegeprogramma was afgesproken dat de tarieven van de gemeentelijke belastingen alleen maar trendmatig mochten worden | verhoogd | met | het | jaarlijks | inflatiepercentage. | Uitzondering | hierop | zijn | echter | de | rioolheffingen | en | de afvalstoffenheffingen. Deze zijn aangepast in verband met een aantal ontwikkelingen. Een verdere stijging van de tarieven is bespreekbaar, mits de extra middelen worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het voorzieningenniveau, c.q. sociale infrastructuur van de gemeente Steenwijkerland. 50

Lasten- | Lasten- Woonlasten eigenaar en gebruiker | 2016 | 2015 | stijging | stijging (€) | (%) Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar | € 209,63 | € 209,00 | € 0,63 | 0,3% Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 163,63 | € 164,68 | € -1,05 | -0,6% Rioolrechten/rioolheffing | € 247,50 | € 248,75 | € -1,25 | -0,5% Woonlasten eigenaar en gebruiker | € 620,76 | € 622,43 | € -1,67 | -0,3% Gebruiker Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 163,63 | € 164,68 | € -1,05 | -0,6% Rioolrechten/rioolheffing | € 247,50 | € 248,75 | € -1,25 | -0,5% Woonlasten gebruiker | € 411,13 | € 413,43 | € -2,30 | -0,6% De lokale belastingdruk is voor de eigenaar met € 1,67 afgenomen en voor de gebruiker met € 2,30. Verder wordt opgemerkt dat de gemeente Steenwijkerland met ingang van 1 januari 2013 het begrip “rioolheffing” in plaats van “rioolrechten”. Nu worden ook onbebouwde percelen voor de rioolheffing aangeslagen. Er is immers sprake van waterbeheer in de ruimste zin van het woord en gaat het niet meer alleen om het afvoeren en verwerken van rioolwater. Woonlastendruk COELO Jaarlijks wordt door het centrum voor Onderzoek van Economie voor Lagere Overheden (COELO) een uitgave verzorgd met hierin een vergelijking van de lasten voor de burger per gemeente. Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2016 en 2015 respectievelijk de bijbehorende plaats in de COELO atlas.

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de COELO atlas nog geen rekening houdt met door de gemeente Steenwijkerland gewijzigde | vorm | van | afvalverwijdering. | Dit | zal | naar | verwachting | in | de | toekomst | wanneer | meer | gemeente | overgaan | op omgekeerd inzamelen wel het geval zijn. Op basis van onze tariefstelling is de plaats op de ranglijst van 149 aan de hoge kant. Netto woonlastendruk De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklimaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft de nodige inspanningen van de gemeente gekost. .Deze inspanningen hebben veel geld gekost. Uiteindelijk bepaalt de gemeenteraad welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland. De raad heeft | de nieuwe tarieven vast voor de lokale belastingen en heffingen medio december 2015 vastgesteld.

Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden | 2016 | 2015 | Ranglijst | Ranglijst 2016 | 2015 Meppel | 595 | 636 | 22 | 59 Hoogeveen | 662 | 667 | 71 | 98 Weststellingwerf | 676 | 670 | 90 | 103 De Wolden | 710 | 710 | 135 | 163 Steenwijkerland | 718 | 718 | 149 | 173 Noordoostpolder | 735 | 720 | 179 | 179 Staphorst | 746 | 739 | 198 | 221 Westerveld | 691 | 749 | 106 | 237 Hardenberg | 791 | 763 | 280 | 260 Zwartewaterland | 880 | 870 | 364 | 376 Geconcludeerd kan worden dat de doelstelling net als in 2015 ook in 2016 is gehaald door een stijging van de 173e plaats naar 149e plaats. Wel wordt opgemerkt dat de lastendruk in onze gemeente negatief wordt beïnvloed doordat de tarieven van de leges voor begraafrechten niet 100% kostendekkend zijn. Verder zijn van invloed de kosten van het aanleggen van riolering op plaatsen waar een slechte bodemstructuur en natuurlijk ook extra kosten in verband met de uitgestrektheid van onze gemeente. 51

52 500 550 600 650 700 750 800 850 900 Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2016 2015

53 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de nota van aanbieding hebben we gemeld dat het noodzakelijk is dat er een goed inzicht bestaat in de risico’s die de gemeente loopt. Op basis hiervan kan een juiste analyse worden gemaakt voor de beoordeling en beheersi ng van de risico’s. De paragraaf weerstand vermogen geeft aan hoe robuu st de begroting is geweest van de gemeente Steenwij kerland. Opgemerkt wordt dat het proces van risico control nog de nodige aandacht verdient. Daarom heeft het college de volgende doelstellingen gehanteerd: - dat het optreden van risico’s mag geen effect hebbe n op de uitvoering van bestaand beleid en op de gem eentelijke voorzieningen; - dat er een koppeling bestaat tussen het risicoprofiel en de omvang van de weerstandscapaciteit; - dat de (project)risico’s worden beheerst; - dat het bewust denken in risico’s een onderdeel is van de beleidsprocessen. Risicomanagement Dit is het identificeren en kwantificeren van risic o’s, alsmede het vaststellen van beheersmaatregelen om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Belangrijk is dat bewust nagedacht mo et worden over mogelijke risico’s bij onze beleidsp rocessen. Bij het opstellen van de begroting is getracht het risicomanagement verder te verbeteren.

Hierbij gaat het om de volgende zaken: - de processen binnen onze organisatie zodanig in te richten en op te zetten, zodat risico’s worden voor komen, c.q. worden weggenomen dan wel in een vroeg stadium word en onderkend en herkend; - de risico-inventarisatie zo goed mogelijk te voorzi en van een plan van aanpak om deze risico’s te behe ersen. Dit houdt in dat maatregelen worden genomen om risico’s weg te nemen. Overigens kan het ook voorkomen dat voor niet-beïnv loedbare risico’s, dus risico’s waar de gemeente ni ets aan kan doen, vooraf geen maatregelen getroffen kunnen worden. Bij de begroting was een inventarisatie gemaakt van de risico’s om te komen tot een risicoprofiel voor onze gemeente. Hieronder treft u de diverse beleidsterreinen aan van de risico’s: - Zwembad en sporthal De Waterwyck; - Minimabeleid; - GovUnited; - Uitwijkproject; - Participatiewet; - Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO); - Jeugdzorg; - Achterstallig onderhoud openbare ruimte; - Invoering vennootschapsbelasting; - Diverse investeringsprojecten; - Planschade bestemmingsplannen; - Wet Werk en Bijstand (WWB); - Wettelijk opgelegde fysieke RUD i.p.v. netwerkvariant; - Vermindering legesinkomsten door herschikken verantwoordelijkheid bouwbesluit; - Rentenadelen als gevolg van een voorgenomen besluit commissie BBV Grondexploitatie per 1-1-2016 - Ontwikkeling Algemene uitkering.

Zwembad en sporthal De Waterwyck Zowel het zwembad als de sporthal maken onderdeel u it van het complex De Waterwyck. De praktijk moest uitwijzen of dit binnen de opgestelde exploitaties en beschikbaar ge stelde subsidiebedragen kon worden gerealiseerd. He t overschrijdingsrisico werd ingeschat op € 185.000 en valt onder de catego rie met een hoog risico. In de gemeenteraad van 31 mei 2016 is besloten om e en bedrag van € 100.000 extra subsidie toe te kenne n. De definitieve jaarcijfers 2016 van de stichting waren bij het opmaken van de gemeentelijke jaarrekening nog niet bek end. Minimabeleid Uitkeringen bijzondere bijstand en minimabeleid zij n zogenaamde open eind financieringen. Afhankelijk van het aantal aanvragen en hoogte van de uitkeringen kunnen er on der- dan wel overschrijdingen plaatsvinden. Het eve ntuele overschrijdingsrisico werd ingeschat op 10%, in de categorie laag.

54 Bij de najaarsnota is € 200.000 extra budget gevraa gd omdat het de verwachting was dat het budget met dit bedrag overschreden zou worden. Uiteindelijk was deze € 200.000 niet volledig nodig geweest maar is de oversc hrijding uitgekomen op € 158.000. Stichting GovUnited Sinds 13 juli 2013 is GovUnited een zelfstandige st ichting en dus ook geheel zelfstandig verantwoordel ijk voor haar financiële huishouding. Het op eigen benen staan en wegwerken van de reeds opgebouwde schuld in combinatie met ee n beperkt aantal deelnemende gemeenten vroeg een scherpe sturing op de financiële middelen. Het contract met GovUnited is per 13-10-2016 beëind igd. Het financieel risico is hierdoor beperkt. Met ingang van 14 oktober 2016 is er een contract a angegaan met Greenvalley voor de betreffende applic aties. Hiermee is het financiële risico met stichting GovUnited van de baan. Uitwijkproject De gemeente Steenwijkerland heeft het absolute wett elijke minimum geregeld voor uitwijk via het CUC (C omputer Uitwijk Centrum te Lelystad). De kans dat een uitwijk in verband met brand of iets dergelijks gemaakt moet wor den is zeer klein. De gemeente wil haar dienstverlening aan inwoners e n ondernemers niet langdurig onderbreken bij calami teiten en/of beschadiging van de systemen. Daarom is met de geme ente Meppel een convenant gesloten om een deel van de ICT-systemen in Meppel te plaatsen.

Hierdoor is het mogelijk om, zonder verlies van gegevens, de volgende werkdag d e dienstverlening te hervatten op een andere locatie (b.v. werf Groot Ve rlaat of loket in Meppel). Het risico voor lange on derbreking (langer dan 48 uur) van de ICT-voorzieningen is daarmee verkleind. De uitwijk voorziening in Meppel wordt gerealiseerd in het 2 e kwartaal van 2017. Gedurende deze periode is de uitwijk via het CUC gewaarborgd. Sociaal domein Participatiewet (re-integratie en Wsw) De invoering van de Participatiewet per 1 januari 2 015 is gepaard gegaan met een forse korting op het beschikbare rijksbudget. Ook al lijkt de economie zich iets te herstellen, e r was nog steeds sprake van een economisch moeilijk e tijd. Ook bestond er een ruime risicokans dat het beschikbare budget niet to ereikend zou zijn, ondanks de voorgestelde maatrege len. De korting op de rijkssubsidie kon niet binnen de totale begroting van de Noordwestgroep worden opgeva ngen. Er is een tekort ontstaan van € 338.000. Voorzieningen Wmo Op 1 januari 2015 is de nieuwe Wmo in werking getre den. Met deze wetswijziging zijn er nieuwe taken na ar de gemeente gekomen met daarbij behorende (gekorte) budgetten. Voor de langere termijn is de hoogte van de rijksve rgoeding voor de uitvoering van de Wmo een groot ri sico.

De korting op de budgetten loopt voor de gemeente op van € 900.000 i n 2016 tot meer dan € 2 miljoen vanaf 2019. Nog ste eds wordt bij elke mei- dan wel septembercirculaire het budget bijgesteld in verband met gewijzigd inzicht dan wel gewijzigde opvattingen. Ook de extramuralisering 1 van de zorg levert risico’s op. Geleidelijk komen steeds minder mensen in aanmerking voor zorg in een intramurale setting. Hiermee wordt een groter b eroep op de gemeente gedaan en wijzigt ook de aard en intensiteit van de hulpvraag aan de gemeente. De laatste risicofactor binnen de Wmo ligt in het v erlengde van de schoonmaakondersteuning. In 2016 he eft de raad ervoor gekozen om per 1 januari 2017 de algemene voorzieni ng om te zetten in een maatwerkvoorziening. In 2017 zal blijken of de ramingen en veronderstellingen die bij dit voorstel zijn gebruikt goed ingeschat zijn. De risicokans werd als ruim inschat, zonder dat hier bedragen aan zijn gekoppeld. De verwachtingen over de uitnutting van het Wmo-bud get bij de perspectiefnota was dat er mogelijk € 1, 5 miljoen zou kunnen overblijven. Bij de najaarsnota bleek dat deze verw achting zodanig reëel was dat het zorgbudget in 201 6 met € 1,5 miljoen verlaagd werd en in 2017 met € 500.000. Op de Wmo voorzieningen is bij de jaarrekening een bedrag overgebleven van € 1.7 miljoen.