7.1 Inwoner - VMM Stookadvies 11-2017.pdf

Net als bij de uitstoot door auto’s verschillen d ergelijke ‘labocondities’ van reële stookomstandigheden. Tijdens de opstart en het afkoelen is de uitstoot hoger dan bij een warme, brandende kachel. Ook het type hout of de manier van aanmaken beïnvloedt dit proces. Daarnaast zijn er op de markt filters die de uitstoot zouden inperken. De efficiëntie van deze filters onder reële omstandigheden is niet altijd even duidelijk. Daarom zal de VMM in de loop van 2018 een wetenschappelijke literatuurstudie laten uitvoeren naar de reële emissies van nieuwe kachels en emissiereducerende systemen. Samenvattend kunnen we stellen dat onderzoek door de VMM en door internationale instanties aantonen dat houtverbranding een grote bijdrage levert aan luchtverontreiniging. Studies tonen aan dat nieuwe kachels niet altijd minder uitstoten. Ook omtrent filters die de uitstoot kunnen tegengaan, blijkt er een groot verschil tussen verschillende types te zijn en zijn er nog onduidelijkheden omtrent de werking op lange termijn. Er is extra onderzoek nodig om hierover duidelijkheid te verschaffen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32 Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 7 COMMUNICATIE STOOKADVIES 7.1 Wanneer een stookadvies? De VMM adviseert om geen hout te verbranden op dagen met slechte luchtkwaliteit De VMM geeft sinds het najaar van 2016 een stookadvies wanneer de 24 -uurs glijdend gemid delde concentratie van fijn stof (PM10-fractie) in Vlaanderen hoger is dan 50 µg/m³ en er geen verbetering van de luchtkwaliteit verwacht wordt binnen de 24 uur. Deze concentratie stemt overeen met de daggrenswaarde uit de Europese richtlijn (die op jaarbasis maximaal 35 keer mag overschreden worden) en de advieswaarden van de WGO (die op jaarbasis maximaal 3 keer mag overschreden worden). Op die manier is er een directe link met de aanbeveling in de richtlijn 2008/50/EG dat kortetermijnacties voorzien kunnen worden om de frequentie en duur van overschrijdingen van grenswaarden te beperken. De VMM geeft het advies aan de bevolking om geen hout te stoken als bijverwarming of voor sfeerdoeleinden. Tussen 1 november 2016 en 31 maart 2017 werd dit stookadvies 5 maal gegeven. Tijdens deze smogepisodes bleef de glijdende 24-uursgemiddelde concentratie van fijn stof (als gemiddelde in Vlaanderen) meer dan 24 uur hoger dan 50 µg/m³.

Tabel 2 toont een gedetailleerd overzicht van de smogepisodes met stookadvies. Tabel 2: Overzicht van de smogepisodes voor fijn stof en de dagen waarop de VMM het stookadvies gaf (periode 1/11/16-31/3/17) Episode fijn stof start einde Tijdsduur (uren) Hoogste glijdende 24- uur gemidd. PM10 conc. (µg/m³) in Vlaanderen Hoogste gemeten daggemidd. PM10 conc. (µg/m³) + meetplaats Stookadvies 1 06/12/2016 03u 07/12/2016 07u 29 64 77 µg/m³ (Luchtbal, Antwerpen) 06 en 07/12/16 2 18/12/2016 17u 19/12/2016 22u 30 63 68 µg/m³ (G. Callierlaan, Gent) 19, 20 en 21/12/16 3 18/01/2017 00u 19/01/2017 15u 40 58 73 µg/m³ (Zelzate) 18 en 19/01/17 4 22/01/2017 05u 25/01/2017 12u 80 91 116 µg/m³ (Zelzate) 22 en 23/01/17 5 09/02/2017 03u 13/02/2017 11u 105 91 117 µg/m³ (Zelzate) 9/02/17 Er waren ook 3 periodes met glijdende 24-uur PM10 -concentraties die hoger waren dan 50 µg/m³, maar met een tijdsduur korter dan 24 uur: op 30/11/2016, 15/02/2017 en 17/03/2017. De duur van de \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 33 overschrijdingsperiode bedroeg respectievelijk 3, 17 en 1 uur. Omdat de tijdsduur korter was dan 24 uur werd op deze dagen geen stookadvies gegeven.

Figuur 11 toont h et verloop van de glijdende 24 -uur gemiddelde PM 10-concentraties (als gemiddelde in Vlaanderen). Op deze figuur zijn de 5 smogepisodes met stookadvies, en de 3 periodes zonder stookadvies duidelijk te zien. Figuur 11: glijdende 24-uursgemiddelde PM10 concentraties (gemiddelde van alle meetplaatsen in Vlaanderen) in de periode 1/11/2016 tot en met 31/3/2017. 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100µg/m³ glijdend 24-uur PM10 infodrempel 7.2 Gebruikte communicatiekanalen Een infografiek om een heldere, verstaanbare boodschap te brengen Om het bewustzijn o ver de gevolgen van houtverbranding te verhogen en begrijpelijk te maken voor een groter publiek , maakte de VMM een infografiek. Hierin staan een aantal belangrijke cijfers namelijk de gegevens uit onze emissie-inventaris, een vergelijking met verkeer op basis van emissiefactoren en resultaten uit een specifieke meetcampagne. Deze infogra fiek is terug te vinden op de VMM -website30. Deze zal geüpdatet worden in het najaar van 2017, op basis van de nieuwste cijfers.

30 https://www.vmm.be/lucht/infografieken/houtverbranding/image_view_fullscreen \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34 Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook De infografiek is in verschillende kranten overgenomen en ook op onlinesites van diverse media (zoals VRT). Delen ervan zijn ook hergebruikt in een uitzending van de Monitor over houtverbranding op de Nederlandse KRO. Stookadvies bekend maken gebeurt via persbericht De Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu ( Ircel) is verantwoordelijk voor het afkondige n van de fijnstofepisodes (zie 7.1). Daarna beslissen de gewesten of ze hier bepaalde adviezen aan wil len koppelen. De VMM lanceert een stookadvies. Daarvoor heeft ze een generiek persbericht gemaakt, dat in overleg met IRCEL wordt aangepast aan de specifieke situatie. Het persbericht kende veel weerklank en is aanvankelijk vaak overgenomen door de media (zowel radio, TV als dagbladpers). Op de redactie.be is een interview met de woordvoerster van VMM ove r het stookadvies op 2u tijd 15.000 keer bekeken. Ook de weermannen en -vrouwen van VRT en VTM namen het stookadvies op in hun weerpraatje.

Facebook, LinkedIn en nieuwsbericht VMM-site Het stookadvies wordt ook gecommuniceerd via de Facebookpagina van de VMM, de LinkedInpagina en via de website bij nieuws. Ook die communicatiekanalen helpen het bericht te verspreiden. Het eerste stookadvies had op de Facebook pagina van VMM een bereik van 4. 505 personen. Er volgden 149 reacties, opmerkingen en deelacties. Via LinkedIn waren er 1.099 weergaven. Webpagina www.vmm.be/stookadvies Op de website van de VMM staat een pagina met alle informatie over het stookadvies. De pagina stookadvies is gepubliceerd op 16/11/2016. Uit de webstatistieken blijkt dat de pagina veelvuldig wordt bezocht op dagen met een stookadvies (van 16/11/2016 tot 5/4/2017 waren er 3.956 paginaweergaven). Maar ook de andere pagina’s over het thema lucht, bijvoorbeeld met de meetdata van fijn stof (van 1/9/2016 tot 5/4/2017 waren er 20.818 paginaweergaven), piekten op die dagen. 7.3 Feedback op stookadvies Sensibilisering is nodig Door dit stookadvies kreeg de VMM heel wat vragen van burgers over houtverbranding. Ook 1700, de gratis Infolijn van de Vlaamse overheid, kreeg vragen over houtverbranding en de impact van het stookadvies. Dit toont aan dat dit probleem onvoldoende gekend is. Daarom is sensibilisering een noodzakelijke eerste stap in de aanpak van deze problematiek.

De vragen varieerden volgens een aantal thema’s: — men was op zoek naar algemene info over de verontreiniging door kachels/open haarden; — er waren vragen hoe men het best stookt; — men had klachten over buren en stelde de vraag of er een wettelijke grondslag is om stoken te verbieden. \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 35 Stookadvies werkt sensibiliserend Het stookadvies is geen dwingende maatregel. Het is louter adviserend en sensibiliserend bedoeld. Het zet mensen aan tot reflectie over de bijdrage van hun stookgedrag aan de luchtverontreiniging. Dat is belangrijk want huishoudelijke verwarming door houtstook is de grootste bron van uitstoot van fijn stof in Vlaanderen, meer dan verkeer. Bovendien vormen kachels en open haarden talrijke ‘puntbronnen’ die hoofdzakelijk in dichtbevolkt woongebied liggen én waarvan de uitstoot op lage hoogte gebeurt. Sommige gemeenten nemen dit stookadvies over Verschillende gemeenten communiceren dit stookadvies actief naar haar inwoners: — De stad Gent roept haar inwoners actief op om op dagen met slechte luchtkwaliteit geen hout te verbranden. Zo wil de Stad de gezondheid van haar inwoners beschermen.

Men b eperkt deze sensibilisering niet tot periodes met slechte luchtkwaliteit, ook buiten de periodes van het stookadvies wijst de Stad op het belang van om slim te stoken31. — De stad Antwerpen wijst op de nadelige effecten van houtverbranding op de luchtkwaliteit. — De stad Brugge heeft het stookadvies ook overgenomen bij haar communicatie via sociale media. — Tal van kleinere gemeentes namen het stookadvies over op hun website. Impact stookadvies op luchtkwaliteit is niet gekend De VMM heeft geen cijfers die aantonen in hoeverre de bevolking dit stookadvies begrijpt en volgt. We weten dus niet hoeveel mensen hun stookgedrag aanpassen op dagen met slechte luchtkwaliteit. Daarom zal de VMM bij het eerstvolgende stookadvies (winterperiode 2017 - 2018) een enquête laten uitvoeren door een onafhankelijk onderzoeksbureau. Op basis van de informatie uit dit onderzoek kan de VMM haar communicatie aanpassen of bijsturen. Samenvattend kunnen we stellen dat het stookadvies sensibiliserend werkt en de bevolking wijst op de grote bijdrage van houtverbranding op de luchtvervuiling. Het stookadvies kreeg veel weerklank. De pers pikte dit op en de VMM kreeg heel wat vragen hierover binnen. De impact van het stookadvies is niet gekend. De VMM zal onderzoek hierover verrichten.

31 https://stad.gent/natuur-milieu/nieuws-evenementen/stad-gent-roept-inwoners-op-geen-houtkachel-te-gebruiken-bij-stookalarm \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36 Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 8 INTERNATIONALE AANPAK HOUTVERBRANDING Het stookadvies dat Vlaanderen hanteert , is niet uniek. Er zijn nog Europese en Amerikaanse regio’s die wijzen op de impact van houtverbranding op de luchtkwaliteit. Hieronder volgt een niet limitatief overzicht van een aantal voorbeelden. Gemeente Nijmegen koppelt stookadvies aan de luchtkwaliteitsindex Nijmegen (NL) ontwikkelde samen met ECN een website die voor elke plaats in Nederland dagelijks aangeeft of het aangewezen is je woning te verwarmen met hout32. Hierbij houdt men rekening met de luchtkwaliteit en de windsnelheid. Deze laatste bepaalt immers in hoeverre de lokaal uitgestoten polluenten verdund worden of niet. Dit heeft als gevolg dat de “stookwijzer” op veel meer dagen een “code oranje” geeft en men dus afraadt om met hout te stoken. Men geeft ook advies over het wel of niet barbecueën. GGD Amsterdam vindt dat stoken van hout geheel vermeden moet worden.

De Nederlandse overheidsdienst, Noordelijke Gezondheidsdiensten (GGD), publiceerde een rapport over de gevaren van houtrook 33. Men gaf aan dat o verlast van houtrook bestaat uit stankhinder met of zonder gezondheidsklachten zoals irritatie van ogen, neus, keel en luchtpijp met hoesten en benauwdheid. Bewoners die klachten hebben over houtrook van hun buren ondervinden daarvoor vaak weinig begrip. Instanties geven aan dat ze hen niet kunnen helpen het probleem op te lossen. Houtrook is ongezond, daarom vindt GGD Amsterdam dat het stoken van hout geheel verm eden moet worden. Zeker in een dichtbevolkt gebied als Amsterdam levert houtrook veel overlast en gezondheidsklachten op bij omwonenden. Bovendien is hout stoken niet duurzaam. GGD wijst op het feit dat barbecues, terraskachels en vuurkorven ook ernstige overlast kunnen veroorzaken34. Stuttgart verbiedt het gebruik van houtkachels op dagen met slechte luchtkwaliteit In Stuttgart bestaat een stookverbod. In de periode van 15 oktober tot 15 april is het verboden je kachel te gebruiken op dagen met een fijnstofalarm35,36. Dit alarm wordt uitgebracht wanneer de weersvoorspellingen gedurende 2 opeenvolgende dagen condities met weinig luchtstromingen aangeven. Zowel hout - als kolenkachels vallen hieronder. Een uitzondering geldt voor huizen met kachels als enige verwarmingsbron.

Ook kachels die voorzien zijn van een partikelafscheider mogen nog gebruikt worden. 32 https://www.stookwijzer.nu/ 33 https://ggd.groningen.nl/milieu-gezondheid/houtkachels/eindrapport/eindrapport-overlast-door-houtrook 34 http://www.ggd.amsterdam.nl/gezond-wonen/milieu-huis/houtkachels-open/ 35 http://www.stuttgart.de/feinstaub 36 http://www.stuttgart.de/img/mdb/item/584403/124040.pdf \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 37 In UK kan men enkel hout verbranden in bepaalde type kachels In het Verenigd Koninkrijk bestaan er zogenaamde ‘smoke control areas’ . In dergelijke gebieden is het verboden om te stoken met welbepaalde brandstoffen . Hieronder valt ook hout. Men maakt een uitzondering als je een bepaald, vrijgesteld type van kachels gebruikt37. Tal van regio’s in Noord Amerika voerden een stookverbod in Heel wat regio’s in de VS kennen tijdens de wintermaanden “no -burn days”38,39,40,41,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51. De handhaving van deze stookverboden varieert van passief (reactie bij klachten van buren) tot actieve patrouilles met infrarood camera ’s52. Doorgaans gaan ze ook gepaard met veel sensibilisering en programma’s die het vervangen van oude, vervuilende systemen ondersteunen.

Ook in Canada zijn er plaatsen met een stookverbod. In Montreal is er naast een algemeen verbod op smogdagen ook een verbod op het gebruik van installaties die meer dan 2,5g/uur uitstoten.53 Ook Londen overweegt een stookverbod Onderzoek van King’s College in Londen toonde aan dat houtverbranding tot de helft bijdroeg aan de giftige emissies in bepaalde delen van Londen tijdens een periode met veel luchtvervuiling in januari 2017. Sadiq Khan, burgemeester van Londen, vraagt daarom aan de bevoegde environment secretary om meer bevoegdheden zodat hij onder ande re tegen houtverbranding kan optreden. Op die manier wil de burgemeester van Londen de niveaus van luchtverontreiniging in zijn stad onder controle krijgen54. Samenvattend kunnen we stellen dat het stookadvies dat Vlaanderen hanteert niet uniek is. Er zijn nog Europese en Amerikaanse regio’s die wijzen op de impact van houtverbranding op de luchtkwaliteit.

37 https://www.gov.uk/smoke-control-area-rules 38 http://www.sparetheair.org/ 39 http://www.valleyair.org/aqinfo/cbyb.htm 40 http://www.whentoburn.com/puget-sound-clean-air-agency-air-pollution-control 41 http://www.airquality.org/residents/fireplaces-wood-stoves/check-before-you-burn 42 https://www.spokanecleanair.org/wood-heating/burn-bans 43 http://nwcleanairwa.gov/permits-and-services/wood-heating/ 44 http://www.swcleanair.org/burning/burnmap.asp 45 http://www.juneau.org/lands/woodsmoke.php 46 http://www.ysaqmd.org/rules-compliance/burning/ 47 https://www.cabq.gov/airquality/todays-status/burn-no-burn 48 http://www.deq.idaho.gov/air-quality/burning/burn-restrictions-and-bans/ 49 https://www.colorado.gov/pacific/cdphe/indoor-burning-restrictions 50 http://www.maricopa.gov/1244/Air-Quality 51 http://www.aqmd.gov/healthyhearths/chk-before-you-burn 52 https://deq.utah.gov/Compliance/compliance/air/stationarysource/noburndays.htm 53 http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=7237,74789570&_dad=portal&_schema=PORTAL 54 http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/29/wood-burning-could-banned-parts-london/ \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38 Stookadvies als maatregel tegen luchtverontreiniging door houtstook 9 ALGEMEEN BESLUIT Het Europees Milieuagentschap

geeft aan dat de huidige luchtconcentraties nog steeds leiden tot ziekte of vroegtijdige sterfte in België. Toch haalt Vlaanderen heel wat Europese luchtkwaliteitsdoelstellingen. Dit komt omdat deze Europese doelstellingen minder streng zijn dan de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie die gezondheid als enige parameter hanteren. Als Vlaa nderen de Europese visie om de WGO -advieswaarden dichter te benaderen wil volgen, zijn er extra maatregelen nodig om d e concentratie van fijn stof en polycyclische aromatische koolwaterstoffen te verminderen. Emissieberekeningen geven aan dat houtverbranding een erg belangrijke bron is van fijn stof, polycyclische aromatische koolwaterstoffen en dioxines. Bij houtverbranding zijn er veel ‘puntbronnen’ die hoofdzakelijk in dichtbevolkt woongebied liggen. De uitstoot gebeurt op lage hoogte waardoor de rook nauwelijks verdund wordt op leefniveau. Bij fijnstofepisodes neemt Vlaanderen verkeersgerichte acties om de duur en de impact van fijn stof te beperken. Voor gebouwenverwarming met vaste brandstoffen vaardigde het Vlaamse Gewest tot voor kort geen kortetermijnacties uit om de luchtkwaliteit te verbeteren. De VMM geeft sinds het najaar van 2016 een stookadvies. Dit houdt in dat een advies verspreid wordt om geen hout te verbranden op dagen met slechte luchtkwaliteit. Dit stookadvies kreeg veel weerklank.

De pers pikte dit op en de VMM kreeg heel wat vragen hierover binnen. Het stookadvies werkt sensibiliserend en wijst de bevolking op de grote bijdrage van houtverbranding op de luchtvervuiling. Ook op internationaal vlak zijn er al heel wat initiatieven vergelijkbaar met het Vlaamse stookadvies. Verder onderzoek is nodig naar de reële bijdrage van de nieuwere type kachels. Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be