7.0 Informatienota 2023 - 61 - Luchtkwaliteit en gezondheid in Overijssel en Gelderland

Rekenmethode gezondheidseffecten De gezondheidseffecten van blootstelling aan stikstofdioxide en fijnstof zijn berekend met de in 2023 vernieuwde GGD Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid (van de Weerdt, Gehring en van der Zee, 2023) . In het voorjaar van 2024 komt de voortgangsmeting van het Schone Lucht Akkoord uit. De voortgang wordt berekend met de nieuwe indicator die RIVM, GGD en Universiteit Utrecht samen hebben vastgesteld. De berekeningen binnen het Schone Lucht Akkoord door het RIVM en de berekeningen van de GGD zijn dus op elkaar afgestemd. De rekentool is gewijzigd ten opzichte van de rekentool uit 2021, gebruikt in de rapportages luchtkwaliteit Gelderland (2021) en Overijssel (2022). De wijzigingen betreffen een verandering in de wijze waarop de vroegtijdige sterfte wordt berekend, een verandering in de berekening van hartvaatziekten en de toepassing van de incidenties van de aandoeningen voor het jaar 2021 op basis van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV).De berekeningen uit de huidige rapportage zijn daarom niet vergelijkbaar met de vorige rapportages. Om een trend te kunnen aangeven in gezondheidseffecten van luchtverontreiniging, is daarom in de huidige rapportage ook berekend wat de gezondheidseffecten waren in 2013, op basis van de blootstellingsgegevens van 2013 en de huidige rekentool.

De rekentool is gemaakt door GGD Gelderland-Midden en GGD Amsterdam in samenwerking met Universiteit Utrecht en het RIVM. Op basis van de nieuwste wetenschappelijke inzichten over de effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid, is nagegaan voor welke gezondheidseffecten een causale of een waarschijnlijk causale relatie met componenten van luchtverontreiniging met voldoende wetenschappelijke zekerheid kan worden vastgesteld. Hiervoor zijn onder recente publicaties van de US-EPA en de WHO gebruikt. De GGD Rekentool is beschikbaar via https://www.awgl.nl/projecten. Met behulp van de rekentool hebben we berekend wat de bijdrage van luchtverontreiniging door PM10, PM2,5 en NO2 is aan verschillende gezondheidseffecten. Hiervoor worden de blootstelling- respons relatie en de incidentie van het gezondheidseffect in de Nederlandse populatie ( in het jaar 2021) voor de betreffende leeftijdscategorie gebruikt. De uitkomst is beschreven als het aantal cases dat toegeschreven kan worden aan de blootstelling aan luchtverontreiniging (attributieve cases) en als percentage van de blootstelling aan de totale ziektelast. In Tabel 9 zijn de gezondheidseffecten met de bijbehorende blootstellingsindicatoren gegeven die in de GGD Rekentool zijn opgenomen.

Voor enkele gezondheidseffecten (vroegtijdige sterfte, ziekenhuisopnamen door astma en vermindering longfunctie bij kinderen) kan je de gezondheidseffecten met zowel fijnstof als NO2 doorrekenen. De studies waaruit de effectschattingen komen, berekenen doorgaans het effect van één component op een gezondheidseffect en daarbij wordt gecorrigeerd voor blootstelling aan andere componenten. Uit deze studies blijkt dat na College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090569/74 67 correcties voor de aanwezigheid van de andere component, zowel NO 2 als fijnstof een effect hebben op de gezondheid. Door de correlatie tussen de verschillende componenten (op plekken waar meer fijnstof voorkomt, komt vaak ook meer NO2 voor en andersom) is het niet mogelijk om deze effecten helemaal uit elkaar te trekken. We verwachten daarom dat als je de gezondheidseffecten die berekend zijn met de afzonderlijke componenten bij elkaar optelt, er enige dubbeltelling zal zijn. Daarom presenteren we de berekeningen voor de verschillende componenten apart. De rekentool biedt ook verschillende dosis-effectrelaties waarmee het verlies aan levensdagen per inwoner op het gehele leven kan worden vastgesteld. Het kan worden berekend op basis van de blootstelling aan ofwel PM2,5, ofwel NO2, ofwel door een gelijktijdige blootstelling aan PM 2,5 en NO2.

Uit iedere dosis-effectrelatie volgt een eigen effectschatting. Effectschattingen kunnen niet zonder meer opgeteld worden. In dit rapport kiezen we ervoor de indicator ‘gelijktijdige blootstelling aan NO 2 en PM2,5’ toe te passen. Dat is overeenkomstig met de berekeningen van het RIVM voor de monitoring van het Schone Lucht Akkoord en de Volksgezondheidstoekomstverkenning. Gezondheidseffect Leeftijdscategorie (jaren) Blootstellingsindicator Vroegtijdige sterfte 30+ PM2,5, NO2 Laag geboortegewicht 0-1 PM2,5 Incidentie astma kinderen 0-18 NO2 Afname longfunctie 0-18 NO2, PM2,5 Incidentie hartinfarct 35+ PM2,5 Incidentie beroerte 35+ PM2,5 Ziekenhuisopnames astma Alle leeftijden NO2, PM2,5 Ziekenhuisopnames COPD Alle leeftijden PM2,5 Ziekenhuisopnames ischemische hartziekten Alle leeftijden NO2 Longkanker 50+ PM2,5 Daarnaast bevat de GGD Rekentool de zogenaamde “meerookmethode”. De meerookmethode heeft als doel om luchtverontreiniging uit te drukken in het aantal passief gerookte sigaretten per dag om daarmee in de risicocommunicatie de mate van verontreiniging van de buitenlucht uit te drukken in een vergelijkbare bekende risicofactor, namelijk inhalatie van omgevingstabakrook (passief roken). De indicatoren waarop de meerookmethode is gebaseerd zijn PM2,5 en NO2.

De overeenkomende gezondheidsuitkomsten waarop de vergelijking is gebaseerd zijn cardiovasculaire sterfte, longkanker, laag geboortegewicht en afname van de longfunctie. Vroegtijdige sterfte door luchtverontreiniging: verschillende cijfers Voor vroegtijdige sterfte hanteren verschillende organisaties verschillende berekeningen. Het is belangrijk om naar de definities en gebruikte methodes te kijken bij het vergelijken van verschillende berekeningen. Wij rapporteren hier het effect van sterfte door PM2,5 en NO2 samen, overeenkomstig de monitoring van het Schone Lucht Akkoord door het RIVM (verwacht: voorjaar 2024). In eerdere rapportages van Tabel 9 Overzicht gezondheidseffecten Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090570/74 68 RIVM of Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2018) wordt veelal een (verouderde) relatie met PM10 en NO2 samen gebruikt. De Gezondheidsraad heeft destijds voor heel Nederland berekend dat de vroegtijdige sterfte in 2013 9 maanden was door fijnstof plus 4 maanden door NO2, dus samen 13 maanden. Het RIVM rekende tot op heden in het Schone Lucht Akkoord ook met vroegtijdige sterfte door PM10 en NO2 samen, maar rapporteert de vroegtijdige sterfte van door beleid te beïnvloeden luchtverontreiniging. Zij telden een achtergrondconcentratie van 5 µg/m³ niet mee.

In de in het voorjaar van 2024 verwachte SLA-monitoring zullen zowel de effecten van de totale hoeveelheid luchtverontreiniging als van het door beleid te beïnvloeden deel inzichtelijk worden gemaakt. College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090571/74 69 Bijlage 7 Overzichtskaart gemeenten Overijssel en Gelderland College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090572/74 November 2023 Deze rapportage is opgesteld in opdracht van de provincie Overijssel. Het Bovenregionaal Team Milieu & Gezondheid in Gelderland en Overijsel is een samenwerking van GGD IJsselland, GGD Twente, GGD Noord- en Oost Gelderland, GGD Gelderland-Midden en GGD Gelderland-Zuid. Het team ondersteunt op basis van specifieke expertise deze vijf GGD’en bij de uitvoering van hun taken op het gebied van milieu en gezondheid (Wet Publieke Gezondheid) en heeft daarnaast (beperkt) ruimte om opdrachten voor derden uit te voeren. College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090573/74 College van burgemeester en wethouders - 12 december 2023 - 2023_B&W_0090574/74