4.3a Programmabegroting GGD 2019 - 2022.pdf

–– Programmabegroting 2019 en Meerjarenraming 2020 – 2022 2 Versiebeheer Versie Versienr Auteur Opmerkingen 0.2 H. Claus Bijdragen intern (Jan, Jeroen, Eef) verwerkt 0.3 H. Claus Bespreking in het MT 0.4 H. Claus Afronding voor DB 0.5 H. Claus Afwikkelen laatste details en opmerkingen (invoegen kerncij- fers 2017) Distributie Versienr Datum Verspreid aan 0.2 31-01-2018 Jan Roorda, Eef Roelenga, Jeroen Homburg 0.3 27-02-2018 Behandeling in MT, aanvulling door MT-leden 0.4 15-03-2018 Behandeling in Dagelijks bestuur Documenteigenaar J. Roorda Vastgesteld door algemeen bestuur Datum vaststelling 21 juni 2018 Geplande evaluatiedatum Digitale vindplaats Corsa ; G18.000662 3 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 5 Voorwoord 7 Algemene uitgangspunten 91. 1.1 GGD IJsselland 9 1.2 Procedure Programmabegroting 2019 9 1.3 Omvang van de begroting 10 1.4 Indexering 11 1.5 Beleidsindicatoren 12 Programma’s 132. 2.1 Programma Gezondheid 13 2.1.1 Inleiding 13 2.1.2 Waar staan we voor? 13 2.1.3 Wat doen we er voor? 13 2.1.4 Wat gaat het kosten? 16 2.2 Programma Service en samenwerking 17 2.2.1 Inleiding 17 2.2.2 Waar staan we voor? 17 2.2.3 Wat doen we ervoor? 17 2.2.4 Wat gaat het kosten? 18 Financiële begroting 193.

3.1 Begroting van baten en lasten GGD IJsselland 19 3.2 Toelichting op de financiële begroting 19 3.3 Algemene lasten en dekkingsmiddelen 20 3.4 Ontwikkeling gemeentelijke bijdrage 20 3.5 Kanttekeningen 22 Paragrafen verplicht op grond van het BBV 244. 4.1 Algemeen 24 4.2 Weerstandsvermogen en risico’s 25 4.2.1 Algemene uitgangspunten 25 4.2.2 Evaluatie weerstandscapaciteit 25 4.2.3 Overzicht risico’s 2019 26 4.2.4 Financiële kengetallen 2019. 24 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen 25 4.4 Bedrijfsvoering 28 4.5 Verbonden partijen 28 4.6 Treasury 29 4.6.1 Inleiding 29 4.6.2 Algemene ontwikkelingen 29 4.6.3 Risicomanagement 29 4.6.4 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte 31 4.6.5 Rentevisie 31 Bijlagen 33 Bijlage 1: Overzicht gemeentelijke bijdragen 35 Bijlage 2: Ontwikkeling gemeentelijke bijdragen 36 Bijlage 3: Overzicht personele sterkte 37 Bijlage 4: Overzicht van reserves en voorzieningen 38 4 Bijlage 5: Overzicht van langlopende leningen 39 Bijlage 6: Overzicht activa 40 Bijlage 7: Overzicht taakvelden en overhead 41 Bijlage 8 balans 42 Bijlage 9: Compensabele BTW 44 5 Bestuurlijke samenvatting Begroting in één oogopslag De Programmabegroting van GGD IJsselland heeft betrekking op alle uitgaven en inkomsten die voor 2019 worden voorzien. Deze betreffen de volgende zaken (zie verder paragraaf 1.3, pagina 10): 1.

Producten die worden gefinancierd uit de algemene gemeentelijke bijdrage 2. Dienstverlening die uit rijksbijdragen wordt gefinancierd 3. Dienstverlening die met afzonderlijke gemeenten is overeengekomen 4. Inkomsten en uitgaven voor diensten die door derden worden betaald (via een klanttarief voor bur- gers of andere partijen) De totale Programmabegroting 2019 omvat (afgerond) € 25,2 miljoen en kent de volgende inkomsten en uitgaven Inkomsten Uitgaven (inclusief overhead) Algemene gemeentelijke bijdrage 18.556 Programma Gezondheid 23.602 Inkomsten uit DVO 1.455 waarvan Jeugdgezondheidszorg 13.983 Inkomsten uit projecten 1.214 Advies en onderzoek 832 Rijksbijdrage 1.651 Hygiëne, Milieu, infectieziekten 5.023 Inkomsten d.m.v. klanttarief 1.590 Maatschappelijke zorg 2.622 Overige 782 Forensische zorg 640 Totaal 25.248 Project 502 Programma Service en samen- werking 1.426 waarvan Bestuur 1.266 Voorbereiding rampen/crisis 159 Overige uitgaven 220 Totaal 25.248 6 Wat betaalt mijn gemeente De bijdragen per gemeente is gespecificeerd weergegeven in bijlage 1 op pagina 35. De bijdragen zijn afgerond opgenomen in de onderstaande tabel.

Gemeente gemeentelijke bijdrage (x €1.000) Dalfsen 999 Deventer 3.389 Hardenberg 2.205 Kampen 1.982 Olst-Wijhe 608 Ommen 623 Raalte 1.208 Staphorst 681 Steenwijkerland 1.455 Zwartewaterland 937 Zwolle 4.469 Totaal 18.556 Inhoudelijke toelichting GGD IJsselland kent twee programma’s. Het programma Gezondheid omvat de inhoudelijke taken van de GGD. In het programma Service en samenwerking zijn bestuurlijke en ondersteunende acti- viteiten ondergebracht. De inhoud en ontwikkelingen van deze programma’s worden toegelicht in hoofdstuk 2, vanaf pagina 13. Wat zijn de ontwikkelingen in deze begroting Ten opzichte van 2018 neemt het volume van de begroting 2019 met € 1,8 mln toe. De toename kan als volgt worden onderverdeeld: - Integratie 0- 4 JGZ Steenwijkerland € 615.000 - Uitbreiding Centrale toegang (DVO) € 245.000 - Ontwikkeling loonkosten € 600.000 - Prijsindex € 115.000 - Overige € 225.000 Gevolgen gemeentelijke bijdrage De gemeentelijke bijdrage neemt ten opzichte van 2018 (afgerond) met € 1,36 miljoen toe. Deze ontwikkeling kan aan drie elementen worden toegeschreven: de indexering 2019 van salarissen, sociale lasten en prijzen (afgerond in totaal € 658.000). Hierin is ook herrekening van de sociale las- ten ontwikkeling 2018 verwerkt van 2% en de ontwikkelingen t.a.v. IKB.

De integratie van JGZ 0-4 in Steenwijkerland (afgerond € 560.000, die geheel wordt verwerkt in verhoging van de bijdrage van de gemeente Steenwijkerland) en de afgesproken intensiveringen van beleid ( € 137.000). Dit betreft intensiveringen voor de komst van de Omgevingswet, Infectieziektebestrijding en Hygiënische pro- bleemhuishoudens. Nadere informatie is te vinden op bladzijden 19 en 20. 7 Voorwoord GGD IJsselland werkt voor 11 gemeenten in Overijssel en draagt met haar werkzaamheden bij aan het bouwen en onderhouden van een goed functionerende samenleving in deze gemeenten. Publieke gezondheid gaat over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat centraal. De GGD werkt vooral aan preventie en richt zich in brede zin op het voorkómen van bedreigingen voor de gezondheid en op bedreigingen van de samenleving door grote gezondheidsproblemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld het risico’s van overgewicht en verslavingen). Met het oog op de gemeenschap is de GGD actief op uiteenlopende terreinen zoals jeugdgezond- heidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregelen en geven advies en informatie aan inwoners en gemeenten. Dat alles met inzet, deskundigheid en plezier.

GGD IJsselland ziet gezondheid van mensen niet als doel op zich, maar vooral als een middel voor mensen om deel te kunnen nemen aan de samenleving, zoals is verwoord in de moderne definitie van Huber: “Gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”. Dit wordt ook wel ‘positieve gezondheid genoemd’. Dit is de invalshoek van waaruit GGD IJsselland wil werken. Dit impliceert dat GGD IJsselland zich steeds meer richt op samenwerking met ketenpartners op ver- schillende beleidsterreinen en zal zoeken naar het creëren van meerwaarde van haar inspannin- gen juist ook in verhouding tot andere beleidsdoelen. In maart 2018 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats en daarna zullen de nieuwe colleges van B&W hun afgevaardigde voor het algemeen bestuur van GGD IJsselland aanwijzen. Het is de bedoeling om voor de nieuwe bestuursperiode in samenspraak met de gemeenten een nieuwe Bestuursagenda (2019-2022) op te stellen. Daarin komen de inhoudelijke doelen te staan waar we in onze regio specifiek aan zullen gaan werken in deze periode. Omdat de Programmabegroting 2019 al in juni 2018 wordt vastgesteld is het niet mogelijk om ambities en doelen al in deze begro- ting te verwerken.

Mocht de nieuwe Bestuursagenda wijziging van de financiën in de Programma- begroting nodig maken, dan zal dit door middel van een begrotingswijziging plaatsvinden. Inhoude- lijke uitwerking van de Bestuursagenda in activiteiten per jaarschijf gebeurt in het Jaarplan van GGD IJsselland voor het betreffende jaar en in de Voorjaarsbestuursrapportage van elk jaar. Namens het dagelijks bestuur, E.W. Anker A.M. van den Berg voorzitter secretaris

9 Algemene uitgangspunten1. 1.1 GGD IJsselland GGD IJsselland werkt aan publieke gezondheid voor 11 gemeenten in IJsselland en ziet voor zich- zelf de volgende missie: GGD IJsselland kiest er voor om haar strategisch beleid samen met haar eigenaren (de gemeenten in IJsselland) te ontwikkelen. Dit leidt iedere bestuursperiode tot een bestuurlijke agenda die richting geeft aan het doen en laten van de organisatie. Eind 2014 heeft het bestuur de strategische opdracht vastgesteld voor de periode 2015-2017: de Bestuursagenda: ‘Vernieuwen vanuit basistaken’. Voor de periode 2019-2022 ontwikkelen GGD, bestuur en organisatie en de gemeenten gezamen- lijk een nieuwe Bestuursagenda. De inhoud daarvan is nog niet verwerkt in deze Programma- begroting. 1.2 Procedure Programmabegroting 2019 Wettelijk is voorgeschreven dat een gemeenschappelijke regeling haar begroting uiterlijk 15 juli vaststelt en binnen twee weken daarna, maar uiterlijk voor 1 augustus aan gedeputeerde staten van de provincie zendt. Daarvóór hebben de gemeenteraden de gelegenheid gehad om hun zienswijze over de begroting in te brengen. Door de tijdige vaststelling van de begroting van de gemeen- schappelijke regeling kan deze worden verwerkt in de begroting van de deelnemende gemeenten. Dit betekent dat de programma nog ‘beleidsarm’ is en actuele ontwikkelingen nog niet kunnen wor- den verwerkt.

De onderstaande procedure is daarvoor ingericht: a. de voorliggende Programmabegroting 2019 is gebaseerd op de uitgangspunten voor de begro- ting 2019 die het algemeen bestuur in december 2017 heeft vastgesteld; b. het dagelijks bestuur stuurt de concept-Programmabegroting voor 1 april 2018 aan de gemeen- teraden, om hen in de gelegenheid te stellen hierover een zienswijze in te dienen; c. in juni 2018 stelt het algemeen bestuur de Programmabegroting 2019 vast; d. vervolgens wordt de Programmabegroting 2019 verder uitgewerkt. De inhoudelijke uitwerking en financiële bijstelling wordt verwerkt in de Bestuursrapporage van het voorjaar 2019; e. de uitvoering van de begroting wordt gevolgd in de Bestuursrapportage in het najaar 2019 en uiteindelijk in de Jaarstukken over 2019; f. het Algemeen bestuur kan naar aanleiding van een Bestuursrapportage (zo nodig) de begroting bijstellen. GGD IJsselland: voor een gezonde samenleving Positieve gezondheid is ons uitgangspunt. Dit betekent dat we gezondheid zien als het vermogen je aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven. Gezondheid is een belangrijke voorwaarde om te kunnen meedoen in de maatschappij. 10 De plaats van de Programmabegroting in de P&C cyclus van GGD IJsselland wordt weergegeven in onderstaand schema.

Figuur 1 Planning- en controlcyclus van GGD IJsselland 1.3 Omvang van de begroting De begroting van GGD IJsselland heeft betrekking op alle uitgaven en inkomsten die voor 2019 worden voorzien. Deze betreffen de volgende zaken: 1. producten die worden gefinancierd uit de algemene gemeentelijke bijdrage, waaronder de wet- telijke taken waarvoor de gemeenschappelijke regeling is ingesteld (bijvoorbeeld infectieziekte- bestrijding en jeugdgezondheidszorg); 2. dienstverlening die uit rijksbijdragen wordt gefinancierd (dit betreft voornamelijk de bekostiging van de dienstverlening op het gebied van SOA-Sense en rijksvaccinatieprogramma); 3. dienstverlening die met afzonderlijke gemeenten is overeengekomen, op basis van een Dienst- verleningsovereenkomst of projectfinanciering met een langlopende subsidiebeschikking (zoals dienstverlening bemoeizorg die wordt gefinancierd door de centrumgemeente Zwolle); 4. geraamde structurele inkomsten en uitgaven voor diensten die direct door derden worden be- taald (klanttarief voor burgers of andere partijen, zoals reizigersadvisering). Daarnaast worden incidentele activiteiten van de GGD op projectbasis gefinancierd. Deze lasten zijn niet te voorzien en maken daarom geen deel uit van de programmabegroting.

11 Onderstaande figuur geeft een globaal overzicht van omvang van de begroting in voornoemde fi- nancieringsstromen (bedragen x 1000 Euro) 1.4 Indexering In de programmabegroting 2019 zijn de verwachte ontwikkelingen van loonkosten en prijzen ver- werkt op basis van de uitgangspunten die 14 december 2017 door het algemeen bestuur zijn vast- gesteld. De basis hiervoor is de ontwikkeling die in de septembercirculaire 2017 voor het gemeente- fonds wordt gehanteerd. Ontwikkeling personeelslasten Loonontwikkeling 2018 – 2019; De CAO voor gemeenteambtenaren loopt tot 1 januari 2019. In de uitgangspunten voor de begro- ting 2019 is de indexering van de salarissen vastgesteld op 2,4%. Dit percentage is gebaseerd op de septembercirculaire 2017. Naast de indexering van de salarissen is in de loonontwikkeling ook herrekening van de sociale las- ten verwerkt en zijn ontwikkelingen in het kader van het IKB verwerkt. Hierin is ook de component verlofuren opgenomen van 14,4 uur per formatieplaats. Deze is nu financieel vertaald in de loonkos- ten. Gebleken is dat deze uren vrijwel volledig worden uitbetaald en niet worden teruggekocht. Ontwikkeling Materiële lasten Voor de kosten van materiële lasten wordt uitgegaan van een prijsstijging van 1,6% voor 2019, zo- als in de uitgangspunten voor de begroting 2019 is vastgelegd.

€ 18.556 € 1.455 € 1.651 € 1.590 € 1.214€ 782 Gemeentelijke bijdrage Financiering o.b.v. DVO Rijksbijdrage Financiering via klanttarief Projectfinanciering Overige 12 1.5 Beleidsindicatoren Met de laatste vernieuwing van het BBV, wordt het opnemen van beleidsindicatoren in de pro- grammabegroting verplicht gesteld. Met ingang van de programmabegroting 2018 neemt GGD IJs- selland vooralsnog alleen de verplichte beleidsindicatoren op in haar begroting (zie bijlage 10). 13 Programma: Gezondheid Portefeuillehouders: E.W. Anker (bedrijfsvoering, gezondheidsbeleid en onderzoek) J. Janssen (publieke gezondheid jeugd, huisvesting en vastgoed) J.W.J. Kolkman (publieke gezondheid algemeen en maatschappelijke opvang) Programmamanager: A.M. van den Berg, secretaris, directeur Publieke Gezondheid Afdelingen/managers: 1. Jeugdgezondheidszorg A.M. Knoef 2. Algemene Gezondheidszorg N.M.F. Bakker 3. Maatschappelijke zorg en OGGZ (MZ/OGGZ)) A.M. Algera 4. Kennis- en Expertisecentrum A.M. Algera Programma’s2. 2.1 Programma Gezondheid 2.1.1 Inleiding Het programma Gezondheid omvat de basistaken van GGD IJsselland en aanvullende taken en activiteiten die met gemeenten overeen zijn gekomen. De taken en bijbehorende dienstverlening is beschreven in het productenboek van GGD IJsselland. 2.1.2 Waar staan we voor? We werken aan een gezonde samenleving: vitale inwoners in een gezonde leefomgeving.

Dit doen we door het uitvoeren van onderzoek, het signaleren van gezondheidsrisico’s, het (samen) oplos- sen van bedreigingen van de gezondheid, het adviseren van gemeenten en inwoners, het bevorde- ren van gezond gedrag en het bieden van een vangnet voor mensen die (tijdelijk) niet zelfredzaam zijn. Zo vergroten we gelijke kansen op een gezond leven. We werken voor én met de elf gemeenten in IJsselland en samen met diverse organisaties: voor een gezonde samenleving. 2.1.3 Wat doen we er voor? Het programma Gezondheid omvat de volgende activiteiten: Uitvoering van:  Het basispakket Jeugdgezondheidszorg  Infectieziektebestrijding (inclusief reizigersadvisering, geslachtsziektebestrijding en TBC-bestrijding)  Seksuele gezondheidszorg  Technische Hygiënezorg  Toezicht kinderopvang  Toezicht Wmo 2015  Milieu en gezondheid  Reizigersadvisering  Forensische geneeskunde 14  Maatschappelijke zorg en OGGZ (voor 8 gemeenten behorend tot de centrumgemeente Zwol- le), waaronder Centrale Toegang  Beleidsadvies, Gezondheidsbevordering en epidemiologisch onderzoek  Preventieve gezondheidszorg Asielzoekers Specifieke aandachtspunten voor 2019 In het programma Gezondheid zijn de volgende ontwikkelingen te onderscheiden: GGD IJsselland voert vanaf 2018 het basispakket Jeugdgezondheidszorg 0-18 jaar uit voor alle ge- meenten in IJsselland.

De dienstverlening wordt gekenmerkt door vier elementen: − een doorgaande zorglijn van de geboorte tot 18 jaar; − voldoen aan de wettelijke eisen in het basispakket Jeugdgezondheidszorg; − zorgen voor aansluiting bij behoeften van ouders, jeugdigen; − samenhang met de jeugdzorg en de lokale zorgstructuur in gemeenten. Infectieziektebestrijding heeft landelijk veel prioriteit. De wereld wordt steeds kleiner en nieuwe infectie- ziekten (zoals recentelijk Ebola en Zika) verspreiden zich snel en vormen daarmee een voortdurende dreiging voor onze samenleving. Daarnaast wordt de resistentie voor moderne antibiotica een steeds groter probleem. GGD IJsselland investeert in de bestrijding van infectieziekten, samen met andere partijen zoals huisartsen, ziekenhuizen, verzorgingshuizen en andere instellingen waar mensen langdu- rige zorg krijgen. Maatschappelijke zorg vraagt in brede zin in toenemende mate aandacht van de GGD. GGD ziet een stijgende trend in de behoefte aan zorg voor mensen die niet passen in de reguliere zorgvoorzieningen en specialistische voorzieningen of begeleiding nodig hebben. In 2018 zullen gemeenten een aanpak voor sluitende zorg voor personen met verward gedrag hebben geformuleerd. Waarschijnlijk vraagt dit nieuwe diensten van de GGD zoals de 24/7 bereikbaarheid van het team VIA.

Daarnaast is de capaci- teit voor de aanpak van woningvervuilingen (hygiënische probleemhuishoudens) uitgebreid. Gemeenten hebben een groeiende behoefte aan goede informatievoorziening om beleid in het sociaal domein te kunnen ontwikkelen en monitoren. Epidemiologische informatievoorziening, het gebruik van registraties van de GGD en het uitvoeren van specifiek onderzoek leveren hier een groeiende bijdrage aan. De formatie voor deze activiteiten is beperkt, er wordt gezocht naar mogelijkheden om aan de groeiende vraag te voldoen. 15 Onderstaand overzicht geeft een indruk van de omvang van taken die GGD IJsselland uitvoert Dienstverlening GGD IJsselland 2017 in cijfers (Bron: Kerngegevens GGD IJsselland 2017) Onderdeel Aantallen Jeugdgezondheidszorg In beeld 0-18 jaar (98 %) Extra contacten 0-18 jaar 110.130 14.768 Toezicht Kinderopvang Inspecties kinderdagverblijven Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties peuterspeelzalen Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders (358 nieuw, 93 steekproef) 486 350 9 42 451 Technische Hygiënezorg Inspecties tatoeage- en piercingshops Inspecties seksinrichtingen 46 3 Milieu en Gezondheid Adviezen aan en onderzoek voor gemeenten, instel- lingen en burgers over o.a.

binnenmilieu, hinder door stank, geluid en stof, bodemverontreiniging en sane- ring van asbest, nazorg bij rampen en crises 218 Forensische geneeskunde Lijkschouwingen Letselrapportages Arrestantenzorg: Medische zorg bij bezoek Arrestantenzorg: Telefonisch zorgadvies 452 275 947 361 Infectieziektebestrijding Meldingen van meldingsplichtige ziektes (en vervolgens bron- en contactonderzoek) Meldingen van uitbraken diarree, luchtweginfecties of huidinfecties Telefonische vragen over infectieziekten 178 108 424 Seksuele gezondheid Consulten seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) Gevonden soa (vindpercentage = 22%) 2.727 597 Reizigerszorg Consulten (8.156 eerste consulten en 2.101 vervolg- consulten) 10.257 Tuberculose Consulten Patiënten 741 16 Psychosociale hulp- verlening Inzet 19 Beleid Advies aan gemeenten over bijvoorbeeld lokaal ge- zondheidsbeleid, jeugdbeleid, WMO en de ontwikke- lingen in het brede sociale domein. Organisatie van 5 themabijeenkomsten voor ambtenaren over datage- bruik, vitale statushouders, ouderenmonitor, volwas- senenmonitor en ouderengezondheidsbeleid.

Maatschappelijke zorg (bemoeizorg) Meldingen team Bemoeizorg Meldingen team Bemoeizorg Jeugd Meldingen team Zwerfjongeren Meldingen team Vervuilde huishoudens 247 41 99 94 Centrale Toegang Gemelde instroom in maatschappelijke opvang Meldingen beschermd wonen (waarvan toegekende aanvragen: 580) 448 1.043 16 2.1.4 Wat gaat het kosten? Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Lasten: Exploitatielasten 6.037 5.267 5.053 5.155 5.259 5.365 Kapitaallasten 133 77 104 107 110 113 Loonkosten 11.947 11.741 13.381 13.649 13.922 14.201 Totaal lasten 18.117 17.085 18.539 18.911 19.291 19.679 Baten: Gemeentelijke bijdrage 14.851 15.692 16.910 17.249 17.594 17.946 Financiering o.b.v. DVO 1.224 1.131 1.455 1.485 1.515 1.546 Rijksbijdragen 1.551 1.597 1.651 1.684 1.718 1.753 Financiering via klanttarief 1.989 1.644 1.590 1.622 1.655 1.689 Projectfinanciering 1.154 1.106 1.214 1.239 1.264 1.290 Overige financiering 1.199 691 782 799 818 836 Totaal baten 21.968 21.861 23.602 24.078 24.564 25.060 * rekeningcijfers 2017 voorlopig 17 2.2 Programma Service en samenwerking 2.2.1 Inleiding Het programma Service en Samenwerking is ondersteunend aan het programma Gezondheid. Het programma richt zich op het bestuur en op het bestuursproces van de GGD.

Daarbij zijn van belang:  Voorbereiding van bestuurlijk overleg (vergaderingen Dagelijks Bestuur en het Overleg Publieke gezondheid, inclusief ambtelijke voorbereiding);  Invulling van de kaderstellende en controlerende rol van het Algemeen Bestuur;  Uitvoering van de besluiten van het Algemeen- en het Dagelijks Bestuur;  Communicatie met de gemeenten, op bestuurlijk en ambtelijk niveau. 2.2.2 Waar staan we voor? De doelstelling van het programma Service en Samenwerking is het optimaliseren van de kwaliteit en het rendement van de samenwerking tussen en met gemeenten. GGD IJsselland werkt volgens een verrijkt Governance model, waarbij het werk van de GGD op inhoud gestuurd wordt door de opdrachten van gemeenten (met de eisen die voortkomen uit de Wet publieke gezondheid als randvoorwaarde). Dit betekent: − GGD IJsselland biedt met haar diensten meerwaarde voor gemeenten en sluit aan bij de lokale wensen van gemeenten.

GGD IJsselland wordt ervaren als een dienst van en voor de 11 gemeen- ten in IJsselland; − er is samenhang in het lokaal gezondheidsbeleid van gemeenten, in de samenwerkingsafspraken die de 11 gemeenten in IJsselland met elkaar maken en in de opdracht aan de Gemeenschappelij- ke regeling GGD IJsselland; − daarnaast werkt GGD IJsselland met transparante afspraken over haar bedrijfsvoering en informatie die ondersteunend zijn voor inzicht, toezicht en beheer door gemeenteraden, colleges van B&W en portefeuillehouders die zitting hebben in het bestuur van de GGD; − GGD IJsselland kent een helder besturingsconcept dat is vastgelegd in de gemeenschappelijke regeling en daarvan afgeleide afspraken. 2.2.3 Wat doen we ervoor? Algemene taken:  Organiseren en voorbereiden van bestuurlijke overleggen  Uitvoeren van de P&C cyclus, zowel intern als extern. En samenstellen van de afgesproken interne en bestuurlijke documenten (Programmabegroting, 2 Bestuursrapportages, Jaarverslag en jaarre- kening, 3 interne managementrapportages).  Uitvoeren van business control, juridische control, kwaliteitszorg en informatiemanagement  Ondersteuning management (communicatie en managementondersteuning)  Voorbereiding van taken van de GGD bij rampen en crises (draaiboeken, samenwerkingsafspraken met ketenpartners, oefenprogramma). Programma: Service en Samenwerking Portefeuillehouder: E.W.

Anker Programmamanager: A.M. van den Berg (secretaris/directeur Publieke Gezondheid) Afdelingen/manager: Bestuursbureau / J. Roorda (tevens directiesecretaris) 18 Specifiek voor 2019:  Vaststellen en implementeren van de nieuwe bestuursagenda 2.2.4 Wat gaat het kosten? Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Lasten: Exploitatielasten 92 69 69 71 73 75 Loonkosten 846 106 110 113 116 119 Totaal lasten 938 175 179 184 189 194 Baten: Gemeentelijke bijdrage 1.467 1.509 1.646 1.679 1.713 1.748 Overige financiering 24 0 0 0 0 0 Totaal baten 1.491 1.509 1.646 1.679 1.713 1.748 * rekeningcijfers 2017 voorlopig 19 Financiële begroting3. 3.1 Begroting van baten en lasten GGD IJsselland In dit onderdeel zijn de totale baten en lasten van GGD IJsselland verwerkt. Dit betreft het totaal van de afzonderlijke programmabegrotingen en het overzicht van algemene lasten en dekkings- middelen.

Financiële begroting (bedragen in Euro x 1000) Totaaloverzicht baten en lasten rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2017 2018 2019 2020 2021 2022 lasten programma Service&samenwerking 938 175 179 183 186 190 programma gezondheid 18.119 17.085 18.539 18.909 19.288 19.673 Algemene dekkingsmiddelen 2.484 0 0 0 Overhead 4262 5.955 6.310 6.436 6.565 6.696 Heffing Vennootschapsbelasting 0 0 0 Onvoorzien\saldo 211 119 170 173 177 180 Totaal lasten voor reserveringen 26.014 23.334 25.198 25.702 26.216 26.740 Mutaties reserve groot onderhoud 50 50 50 51 52 53 Totaal lasten 26.064 23.384 25.248 25.753 26.268 26.793 Baten programma Service&samenwerking 1.491 1.509 1.646 1.679 1.712 1.747 programma gezondheid 21.968 21.861 23.602 24.074 24.556 25.047 Algemene dekkingsmiddelen 2.605 14 0 0 0 0 Totaal baten 26.064 23.384 25.248 25.753 26.268 26.793 In de begroting 2019 zijn alleen structurele baten en lasten geraamd. Incidentele baten en lasten worden in het exploitatiejaar door middel van begrotingswijziging geraamd. * rekeningcijfers 2017 voorlopig 3.2 Toelichting op de financiële begroting In deze paragraaf worden de afwijkingen in de begroting 2019 ten opzichte van de begroting 2018 toegelicht. In de begroting worden structurele lasten en baten geraamd. Incidentele budget- ten worden in de loop van het exploitatiejaar middels een begrotingswijziging toegevoegd.

20 Ten opzichte van 2018 neemt het volume van de begroting 2019 met € 1,8mln toe. De toename kan als volgt worden onderverdeeld: - Integratie 0- 4 JGZ Steenwijkerland € 615.000 - Uitbreiding Centrale toegang(DVO) € 245.000 - Ontwikkeling loonkosten € 600.000 - Prijsindex € 115.000 - Overige € 225.000 3.3 Algemene lasten en dekkingsmiddelen Algemene lasten en dekkingsmiddelen (bedragen in Euro x 1000) Omschrijving rekening begroting begroting meerjarenbegroting(x1000) 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Lasten: Overhead 4262 5.955 6.310 6.437 6.566 6.698 Projecten 2.218 overige 266 Onvoorzien\saldo 211 119 170 174 178 182 Reserveringen 50 50 50 51 53 55 Totaal lasten 7.007 6.124 6.530 6.662 6.797 6.935 Baten: Projecten 1.871 Overige 304 14 0 0 0 0 Reserveringen 430 Totaal baten 2.605 14 0 0 0 0 * rekeningcijfers 2017 voorlopig Toelichting Algemene lasten en dekkingsmiddelen Lasten - De toename van overhead ten opzichte van 2018 wordt veroorzaakt door uitbreiding van taken van de GGD en loon- en prijsindexering. - De post reserveringen betreft storting in de reserve groot onderhoud voor het kantoorge- bouw. - De post onvoorzien wordt opgehoogd met het budget voor prijsindexering, voor zover dat niet rechtstreeks aan exploitatiebudgetten is toegerekend. 3.4 Ontwikkeling gemeentelijke bijdrage Gemeentelijke bijdrage 2018 € 17.200.582,- 21 1.

Ontwikkeling loonkosten € 565.620,- Dit betreft de mutatie in de salarissen voor zover die doorwerken in de gemeentelijke bijdrage. Met betrekking tot aanvullende taken wordt de verhoging van de salarissen ge- compenseerd door hogere inkomsten uit exploitatie. 2. Intensivering bestaand beleid € 137.000,- 3. Integratie 0 – 4 JGZ Steenwijkerland € 560.389,- 3. Prijsindex\ overige € 92.284,- . _______________ Totaal mutaties gemeentelijke bijdrage 2019 € 1.355.293,- Per saldo bijdrage 2019 € 18.555.874,- Toelichting gemeentelijke bijdrage 2019 Ontwikkeling loonkosten. De salarissen en sociale lasten zijn geïndexeerd met 2,4% conform de uitgangspunten in de ka- derbrief. De ontwikkeling van de loonkosten zijn nader toegelicht in paragraaf 1.4, Indexering (blz. 11). Intensivering bestaand beleid. In de vergadering van het algemeen bestuur van 14 december 2017 zijn de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2019 vastgesteld. Hierin zijn een aantal onderwerpen opgenomen voor intensivering van bestaand beleid t.w.: - Versterking infectieziektenbestrijding € 50.000 - Capaciteit Hygiënische Probleemhuishoudens € 39.000 - Omgevingswet € 48.000 Totaal €137.000 Integratie 0 – 4 JGZ gemeente Steenwijkerland.

Op 22 juni 2017 heeft het algemeen bestuur aan de hand van een businesscase besloten de jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen voor de gemeente Steenwijkerland vanaf 01-01-2018 uit te gaan voeren. Deze taak is financieel in de begroting 2019 verwerkt. De aan- passing van de gemeentelijke bijdrage heeft alleen betrekking op Steenwijkerland. De aanpas- sing van de bijdrage bestaat uit de reguliere exploitatiekosten om de taak te kunnen uitvoeren en de specifieke huisvestingskosten voor de gemeente Steenwijkerland. De bedragen zijn conform de businesscase in de begroting verwerkt. Prijsindex / Overige De mutatie in de gemeentelijke bijdrage betreft voornamelijk de indexering van de prijzen. De prijzen zijn conform de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2019 met 1,6% geïn- dexeerd. 22 3.5 Kanttekeningen Kostenbeheersing en oud voor nieuw beleid Ontwikkelingen in bestaand beleid leggen een relatief fors beslag op de ontwikkeling van de be- groting. GGD IJsselland werkt er aan om deze ontwikkelingen zo veel mogelijk binnen de eigen begroting op te lossen door efficiënt en kostenbewust te werken. Daarnaast ontstaat ruimte door- dat meer aanvullende dienstverlening wordt uitgevoerd, waarmee de ruimte in de overhead toe- neemt. In 2018 wordt na de gemeenteraadsverkiezingen een nieuw bestuur gevormd en zal ook een nieuwe Bestuursagenda worden opgesteld.

Dit kan leiden tot heroverweging van dienstverlening en daarmee ook tot een nadere afweging van oud en nieuw beleid. Hierbij wordt uitgegaan van de financiële kaders van deze programmabegroting. Bijstellingen zullen worden verwerkt in de Bestuursrapportage van het voorjaar 2019, die in juni 2019 ter besluitvorming aan het algemeen bestuur wordt voorgelegd. Rijksvaccinatieprogramma Het Rijksvaccinatieprogramma (verder: RVP) wordt in Nederland uitgevoerd door de organisaties die Jeugdgezondheidszorg uitvoeren. In dit kader verzorgt GGD IJsselland het geven van de vaccinaties. De kosten hiervan worden tot 2019 door het rijk direct aan GGD IJsselland vergoed. Per 1 januari 2019 wordt het RVP wettelijk verankerd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) en komt de uitvoering van het RVP onder bestuurlijke verantwoordelijkheid van gemeenten. De gemeente moet de uitvoering van het RVP én het basispakket JGZ bij dezelfde organisatie be- leggen. De financiering loopt met ingang van 2019 vanuit het gemeentefonds. Dan worden de benodigde middelen in de vorm van een algemene uitkering aan het gemeentefonds toegevoegd (dit wordt in de decembercirculaire 2018 verder uitgewerkt). De overheveling van deze middelen naar het gemeentefonds, betekent dat de kosten voor het RVP van GGD IJsselland ten laste gaan komen van de gemeenten, via de inwonerbijdrage van gemeenten.

Deze worden onder de gemeenten verdeeld op basis van dezelfde verdeelsleutel als voor Jeugdgezondheidszorg is afgesproken (het aantal inwoners 0-18). Deze sluit nagenoeg naadloos aan bij de verdeelsleutel die in het gemeentefonds wordt gehanteerd. Omdat op dit moment de effecten van de december-circulaire nog niet bekend zijn en ook de organisatie van het RVP (Informed Consent, vervanging vaccinatie en toevoegen extra vaccinatie moment) nog niet vaststaan, is deze operatie aan de inkomstenkant nog niet verwerkt in de al- gemene gemeentelijke bijdrage. Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten overheden vennootschapsbelasting betalen over de winst die met onderne- mingsactiviteiten worden behaald. Er is nog geen duidelijkheid over de gevolgen van deze wet 23 voor GGD’en. De GGD heeft het standpunt ingenomen dat er geen aangifteplicht is voor de ven- nootschapsbelasting. Hierover wordt met de belastingdienst afgestemd. Dit heeft nog niet tot een definitieve conclusie geleid. Exploitatie kantoorgebouw In 2016 is het gerenoveerde kantoorgebouw in gebruik genomen. Voor de exploitatie van de nieuwe situatie is een begroting opgesteld die deels op inschattingen en aannames is gebaseerd. Daarnaast is er nog geen definitief meerjarenonderhoudsplan beschikbaar. In 2017 zijn met betrekking tot de exploitatie de eerste ervaringscijfers opgebouwd. Het eerste resultaat t.o.v.

de begroting laat een tekort zien van € 55.000 per jaar. In 2018 worden de moge- lijkheden tot kostenreductie verder onderzocht. Daarnaast zal de afschrijvingssystematiek m.b.t. het kantoorgebouw worden aangepast, waarbij rekening wordt gehouden met een reële rest- waarde ( i.p.v. het afschrijven naar nihil). Verwacht wordt dat de maatregelen voldoende ruimte bieden om het financiële knelpunt in de exploitatie te dekken. 24 Paragrafen verplicht op grond van het BBV4. 4.1 Algemeen De programmabegroting 2019 bevat de volgende (verplichte) paragrafen: 1. Weerstandsvermogen (en risico’s) 2. Onderhoud kapitaalgoederen 3. Bedrijfsvoering 4. Verbonden partijen 5. Treasury 4.1.1 Financiële kengetallen 2019. Met ingang van de programmabegroting 2017 worden financiële kengetallen opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basis set van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begro- ting en de jaarrekening. De kengetallen betreffen: schuldquota leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Voor een gemeenschappelijke regeling zijn deze niet allemaal van toepassing. Vermeld worden schuldquota geldleningen, solvabiliteitsratio en structu- rele exploitatieruimte.

De kengetallen 2019 voor GGD IJsselland zijn in onderstaande tabel weer- gegeven: Kengetallen 2019 Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 Netto schuldquote 30% 30% 29% Solvabiliteitsratio 13% 13% 12% Structurele exploitatieruimte 0% 0% 0% Toelichting: Netto schuldquote Het kengetal netto schuldquote ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkomsten zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeenschappelijke regeling. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeenschappelijke rege- ling ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. In de VNG- uitgave ‘Houdbare Gemeentefinanciën’ is aangege- ven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (100%) dit als voldoende kan worden be- stempeld, dit is met 30% ruimschoots het geval bij GGD IJsselland. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft aan of we op lange termijn kunnen voldoen aan onze verplichtingen. De solvabiliteit wordt uitgedrukt in de verhouding tussen het eigen vermogen op de balans en het totale vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale ver- mogen, hoe gezonder de gemeenschappelijke regeling. Ten opzichte van de gemeenten, waarbij percentages van 30 – 40% normaal zijn, is de ratio van de GGD laag.

Dit komt met name door de 25 beperkte omvang van het eigen vermogen. Indirect ligt er een verband met de solvabiliteit van de deelnemende gemeenten. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. De begroting van GGD IJsselland wordt ieder jaar sluitend opgesteld. Er is daarom geen sprake is van structurele ruimte in de exploitatie. 4.2 Weerstandsvermogen en risico’s 4.2.1 Algemene uitgangspunten In deze paragraaf worden risico’s van GGD IJsselland financieel vertaald en vervolgens afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit om risico’s af te kunnen dekken. Daarmee ontstaat inzicht in de het weerstandsvermogen van GGD IJsselland. Het weerstandsvermogen van GGD IJsselland bestaat uit de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor geen maatregelen in de vorm van voorzieningen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie. Onder weerstandscapaciteit wordt verstaan de middelen en moge- lijkheden waarover de GGD beschikt om niet geraamde kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken zonder dat dit ten koste gaat van uitvoering van het takenpakket. Sinds 2013 is in de tarieven van de GGD een opslag verwerkt voor dekking van risico’s.

De risi- cocomponent in het tarief wordt gereserveerd voor dekking van eventuele frictiekosten die uit aanvullende taken (taken die de GGD op verzoek van gemeenten of andere klanten levert) kun- nen voortvloeien. De risicoreserve vormt een versterking van de weerstandscapaciteit van GGD IJsselland. 4.2.2 Evaluatie weerstandscapaciteit In december 2014 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen vastgesteld. Hierbij is het volgende besloten: • De huidige bandbreedte voor het weerstandsvermogen verhoudt zich tot de benodigde weerstandscapaciteit met een factor tussen 1 en 1,4. • De benodigde weerstandscapaciteit wordt regelmatig opnieuw vastgesteld op basis van de risico’s die de GGD loopt. • Rapportage van het actuele risicoprofiel o.b.v. de nieuwe systematiek krijgt een plaats in de najaarsbestuursrapportage. • De komende jaren zal het weerstandsvermogen met het rekeningresultaat worden ver- sterkt tot het vereiste niveau. In de najaarsbestuursrapportage 2017 is het meest actuele risicoprofiel gerapporteerd. Op basis van dat risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit, uitgaande van de ratio 1 – 1,4 voor het weerstandsvermogen, minimaal € 392.000,- en maximaal € 548.800,-. Op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2017 komt de ratio voor het weer- standsvermogen op 1,35 uit en is daarmee voldoende.

In de najaarsbestuursrapportage 2018 volgt een herziene raming voor de benodigde weerstandscapaciteit op basis van een integrale inventarisatie en actualisatie van risico´s in het kader van risicomanagement. Vooralsnog is er 26 geen aanleiding om de benodigde weerstandscapaciteit aan te passen. De belangrijkste risico’s in 2019 (voor zover nu bekend) waarop deze inschatting is gebaseerd worden hieronder kort beschreven. Waarbij de netto verwachte impact gebaseerd is op de kwantificering van risico’s met als peildatum oktober 2017. 4.2.3 Overzicht risico’s 2019 Naast de significante risico’s toont dit overzicht ook de risico’s die geheel of gedeeltelijk afgedekt worden door een bestemmingsreserve. 1. Faillissement van toeleveranciers; implementatiekosten en inwerken van medewerkers als gevolg van het wegvallen van 1 toeleverancier Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 150.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: waar mogelijk wordt samenwerking gezocht met andere GGD’en om gezamenlijk diensten aan te besteden. Bij het afsluiten van contracten worden bepalingen op genomen die continuïteit van de dienstverlening waarborgen. 2. Claims en juridische procedures; claims van derden of niet inbare claims bij derden Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 100.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: Negatief uitvallende uitspraken leiden direct tot kosten c.q.

te betalen bedragen op de balans. Het afsluiten van verzekeringen bij schade en aansprakelijk- heid leidt tot het terugdringen van de verwachte impact. 3. Extra inzet van medewerkers bij uitbraak infectieziekte Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 82.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: Infectieziektebestrijding heeft een personele formatie die vol- doende is voor de dagelijkse taken. Bij een eventuele grote uitbraak van een infectieziekte is een sterk verhoogde personele inzet noodzakelijk. Naar verwachting vergoedt het Rijk een deel hiervan, maar de GGD zal in die situatie ook zelf extra kosten moeten maken. 4. Arbeidsconflict met een medewerker leidt tot plaatsen op non-actief en ontslag Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 60.000,- Maatregelen & Ontwikkelingen: Team HRM is erop gericht een goede afstemming tussen de belangen van de organisatie en die van de medewerkers te bewerkstelligen. 5. Boventallig personeel vanwege beëindigen of afnemende aanvullende dienstverlening Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 481.600,- bestemmingsreserve Toelichting: Voor de berekening van de netto verwachte impact is er van uitgegaan dat een deel wordt ge- dekt door de bestemmingsreserve (€ 148.000).

Maatregelen & Ontwikkelingen: Sinds 2013 is in de tarieven van de GGD voor aanvullende producten en projecten een opslag verwerkt voor dekking van risico’s i.v.m. het tijdelijke ka- rakter va het werk. De risicocomponent in het tarief wordt gereserveerd voor dekking van eventuele frictiekosten die kunnen voortvloeien uit taken die de GGD op verzoek van gemeen- ten of andere klanten levert. Kosten als gevolg van dit risico komen ten laste van de bestem- mingsreserve Maatwerk en projecten. Naast het continu acquireren voor nieuwe opdrachten, wordt gekeken naar de omvang van het personeelsbestand in relatie tot de werkzaamheden in 27 een periode. Waar mogelijk worden vacatures ingevuld met tijdelijk personeel en gaat de GGD meerjarige contracten aan met een opzegtermijn. 6. Boventallig personeel vanwege afnemende dienstverlening aan Publieke Gezondheid Asielzoekers Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 0,- bestemmingsreserve Maatregelen & Ontwikkelingen: GGD IJsselland verzorgt voor COA de activiteiten m.b.t. Publieke Gezondheidszorg voor asielzoekers (PGA). Daarnaast coördineert GGD IJsselland de afstemming met COA en gemeenten en de gezondheidsvoorlichting voor asielzoekers in Oost Nederland. Deze taken zijn vastgelegd in een overeenkomst tussen COA, GGD-GHOR Nederland en de vijf GGD’en in Oost-Nederland en worden betaald door COA.

Door ontwikke- lingen in aantallen en (tijdelijke) opening dan wel sluiting van asielzoekerscentra is PGA een moeilijk te beheersen taak voor GGD IJsselland. Om risico’s op te kunnen vangen is een be- stemmingsreserve PGA gevormd. Daarnaast wordt gekeken naar de omvang van het perso- neelsbestand in relatie tot de werkzaamheden in een periode. Waar mogelijk worden vacatu- res ingevuld met tijdelijk personeel. 4.2.4 Financiële kengetallen 2019 Met ingang van de programmabegroting 2017 worden financiële kengetallen opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten voortaan een basis set van vijf financiële kengetallen moeten opnemen in de begro- ting en de jaarrekening. De kengetallen betreffen: schuldquota leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Voor een gemeenschappelijke regeling zijn deze niet allemaal van toepassing. Vermeld worden schuldquota geldleningen, solvabiliteitsratio en structu- rele exploitatieruimte.

De kengetallen 2019 voor GGD IJsselland zijn in onderstaande tabel weer- gegeven: Kengetallen 2019 Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 Netto schuldquote 30% 30% 29% Solvabiliteitsratio 13% 13% 12% Structurele exploitatieruimte 0% 0% 0% Toelichting: Netto schuldquote Het kengetal netto schuldquote ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkom- sten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeenschappelijke regeling. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeenschappelijke regeling ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelas- ten en de aflossingen op de exploitatie. In de VNG- uitgave ‘Houdbare Gemeentefinanciën’ is aangegeven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (100%) dit als voldoende kan wor- den bestempeld, dit is met 30% ruimschoots het geval bij GGD IJsselland. 28 Solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft aan of we op lange termijn kunnen voldoen aan onze verplichtingen. De solvabiliteit wordt uitgedrukt in de verhouding tussen het eigen vermogen op de balans en het totale vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale ver- mogen, hoe gezonder de gemeenschappelijke regeling. Ten opzichte van de gemeenten, waarbij percentages van 30 – 40% normaal zijn, is de ratio van de GGD laag.

Dit komt met name door de beperkte omvang van het eigen vermogen. Indirect ligt er een verband met de solvabiliteit van de deelnemende gemeenten. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. De begroting van GGD IJsselland wordt ieder jaar sluitend opgesteld. Er is daarom geen sprake is van structurele ruimte in de exploitatie. 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen In het kader van deze paragraaf gaat het om de vaste activa waarvan de instandhouding structu- reel een substantieel beslag op de middelen legt. Buiten dit kader vallen de financiële activa en bedrijfsmiddelen, omdat die regelmatig worden vervangen. Door dit onderscheid komt in deze paragraaf alleen het onderhoud van het kantoorgebouw te Zwolle aan de orde. Voor het kantoorgebouw is een meerjarenonderhoudsplanning opgesteld. Het plan is nog niet definitief. Het plan wordt nog gescreend door de afdeling vastgoed van de gemeente Zwolle. Hiervoor is in de begroting een jaarlijkse reservering van € 50.000 opgenomen. Op basis van het definitieve onderhoudsplan kan worden bepaald of dit voldoende is om de onderhoudskosten op langere termijn te dekken. Voor de uitvoering van het onderhoudsplan worden de mogelijkheden voor uitbesteding onder- zocht.

4.4 Bedrijfsvoering GGD IJsselland wordt voor haar bedrijfsvoering voor het grootste deel ondersteund door de afdeling bedrijfsvoering van Veiligheidsregio IJsselland. De (financiële) basis voor de samenwer- king vormt de ‘Overeenkomst voor gemene rekening’. Daarin zijn voor de afzonderlijke kostenon- derdelen die in de overeenkomst zijn benoemd verdelingspercentages berekend. De kosten bin- nen de gemene rekening worden gemiddeld voor 56 % toegerekend aan de Veiligheidsregio en voor 44 % aan de GGD. De bepalingen in de huidige overeenkomst zijn onveranderd toegepast voor het opstellen van de begroting 2019. 4.5 Verbonden partijen Deze paragraaf geeft inzicht in ‘derde rechtspersonen’ waarmee GGD IJsselland een bestuurlijke en financiële band heeft. Deze band is er door participatie in een vennootschap of deelneming in een stichting. Met een bestuurlijk belang wordt bedoeld een zetel in het bestuur van een deelne- ming of stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de GGD middelen ter beschik- king heeft gesteld en die zal verliezen bij faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partij op de GGD kunnen worden verhaald. Van een financieel be- 29 lang is ook sprake als de GGD bij liquidatie van een derde rechtspersoon middelen uitgekeerd kan krijgen.

Op het moment van opstellen van de Programmabegroting 2019 is bekend dat GGD IJsselland in dit kader één relatie kent: GGD GHOR Nederland (Vereniging voor Publieke Gezondheid en Veiligheid (PGV)) GGD/GHOR Nederland is de koepelorganisatie van de GGD'en en de GHOR. Vanuit GGD Ne- derland wordt, voor en in samenspraak met de GGD’en, de lobby en belangenbehartiging voor de GGD’en gedaan richting politiek en stakeholders. Daarnaast voert GGD Nederland projecten uit, die vanuit efficiency oogpunt centraal moeten worden uitgevoerd en die randvoorwaarden en producten opleveren waarmee de GGD’en hun werkzaamheden kunnen verrichten. Bestuurlijk en financieel belang Het hoogste orgaan van GGD GHOR Nederland is de Raad van DPG'en. Hierin worden de 25 GGD’en en GHOR-bureaus vertegenwoordigd door hun Directeur Publieke Gezondheid (DPG). Het dagelijks bestuur bestaat uit 4 leden van het algemeen bestuur. GGD IJsselland betaalt op jaarbasis een contributie aan GGD GHOR Nederland gebaseerd op een bijdrage per inwoner, voor 2016 bedroeg deze contributie € 59.000. Mate van beïnvloedbaarheid in bedrijfsvoering Een beperkte mate van beïnvloedbaarheid in de bedrijfsvoering is mogelijk via de afvaardiging van de Directeur Publieke Gezondheid van GGD IJsselland (tevens GHOR) in het algemeen bestuur.

4.6 Treasury 4.6.1 Inleiding De paragraaf treasury is één van de voorgeschreven paragrafen op grond van het Besluit Begro- ting en Verantwoording (BBV). Artikel 13 van dit besluit schrijft voor dat de beleidsvoornemens en ontwikkelingen ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille worden be- schreven. 4.6.2 Algemene ontwikkelingen De GGD kent een beperkt aantal investeringen. In de afgelopen jaren is het kantoorgebouw ge- renoveerd. In de begroting 2019 zijn geen nieuwe investeringen voorzien. De financieringsbehoefte van GGD IJsselland wordt steeds beoordeeld (zie ook 5.6.4); op termijn wordt verwacht dat consolidatie ( afsluiten van een nieuwe aanvullende vaste geldlening) nood- zakelijk zal zijn. 4.6.3 Risicomanagement Dit onderdeel geeft een samenvatting van het (verwachte) risicoprofiel van de organisatie. Het bevat tevens de gegevens die op grond van de Wet Fido voor de toezichthouder nodig zijn w.o. de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. 30 Renterisicobeheer Voor het renterisicobeheer gelden de volgende criteria: Conform de Wet FIDO wordt de kasgeldlimiet niet overschreden. Nieuwe leningen/uitzettingen worden afgestemd op de bestaande financiële positie en de liquidi- teitenplanning.

De rente typische looptijd (periode waarvoor de rente vaststaat) en het renteniveau van de betref- fende lening/uitzetting worden zo veel mogelijk afgestemd op de actuele rentestand en de rente- visie. De renterisiconorm beperkt het rente risico op de vaste schuld. Deze wettelijke norm bepaalt dat maximaal 20% van totale omvang van de begroting in aanmerking mag komen voor aflossing of renteherziening. In de uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden zijn 2 modelstaten opgenomen om de risico’s in beeld te brengen t.w.; - Berekening kasgeldlimiet ( Model A) - Renterisiconorm ( model B) Berekening kasgeldlimiet en bepaling financieringspositie 2019 Omvang van de begroting 2019 (=1) € 25.248.000 Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage 8,20% (=2) Bedrag van de kasgeldlimiet (1x2) € 2.070.336 Bepaling financieringspositie 2019 Boekwaarde investeringen € 8.646.867 Vaste financieringsmiddelen: Reserves en voorzieningen -/- € 1.226.930 Langlopende geldleningen -/- € 5.511.534 Tekort aan financieringsmiddelen € 1.908.403 Renterisiconorm Door berekening van de renterisiconorm wordt inzicht verkregen in de omvang van de schuld waarover in enig jaar renterisico’s worden gelopen. Omdat GGD IJsselland slechts 1 langlopende geldlening heeft afgesloten voor financiering van de huisvesting is alleen het risico i.v.m.

herfinanciering als gevolg van renteaanpassingen van belang. In onderstaand overzicht wordt dit risico in beeld gebracht: 31 2018 2019 2020 2021 1. Renteherzieningen 0 0 0 0 2. Betaalde aflossingen 220 228 236 244 3) Renterisico (1 + 2) 220 228 236 244 4) Renterisiconorm 4a) Begrotingstotaal € 22.846 € 25.248 € 25.753 € 26.268 4b) Het bij ministeriële regeling vastgestelde % 20% 20% 20% 20% Renterisiconorm (minimum drempel) € 4.559 € 5.050 € 5.151 € 5.254 Toets renterisiconorm € 4.339 € 4.822 € 4.915 € 5.010 Bedragen x € 1.000 4.6.4 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte De liquiditeitspositie wordt wekelijks opgemaakt. Op basis hiervan wordt de samenstelling van de financiering bepaald. Met betrekking tot de lasten wordt de liquiditeitspositie bepaald door de uitgaven t.b.v. de exploitatie en de investeringen. De exploitatie-uitgaven zijn min of meer gelijk- matig over het jaar verdeeld. GGD IJsselland heeft 1 langlopende geldlening afgesloten hoofdza- kelijk voor financiering van de aankoop van het kantoorgebouw. De overige investeringen worden gefinancierd uit eigen vermogen. Door het beperkte aantal en omvang van de investeringen ont- staan slechts geringe schommelingen in de financieringsbehoefte.

Met betrekking tot de baten wordt de liquiditeitspositie met name bepaald door de gemeentelijke bijdragen en de subsidies die in het kader van diverse projecten worden ontvangen. De gemeentelijke bijdragen worden twee keer per jaar gefactureerd. Subsidies worden meestal vooraf beschikbaar gesteld. Gerelateerd aan een evenwichtige verdeling van de exploitatielasten over het jaar is hierdoor gedurende enkele maanden per jaar sprake van voorfinanciering. 4.6.5 Rentevisie Voor 2019 is niet voorzien dat langlopende geldleningen zullen worden afgesloten of dat overtol- lige financieringsmiddelen gedurende een langere periode dan een jaar zullen worden uitgezet. Het ontwikkelen van een rentevisie m.b.t. financiering is derhalve niet zinvol. In de begroting 2019 wordt voor nieuwe te activeren kapitaaluitgaven uitgegaan van 4% rente. Aan reserves en voor- zieningen wordt met ingang van 2018 geen rente meer toegerekend op basis van de nieuwe re- gelgeving in het BBV. Voor het renteomslagpercentage voor 2019 wordt uitgegaan van 2,40%.

33 Bijlagen

35 Bijlage 1: Overzicht gemeentelijke bijdragen Gemeente aantal inwoners. begroting 2019 per 1-1-2018 Service & sa- menwerking Begroting 2019 Gezondheid Begroting 2019 Totalen per gemeente Begroting. 2019 Dalfsen 28.252 88.795 910.147 998.941 Deventer 99.605 313.054 3.074.082 3.387.136 Hardenberg 60.553 190.315 2.014.413 2.204.728 Kampen* 53.258 167.387 1.815.647 1.983.034 Olst-Wijhe 18.023 56.645 551.087 607.732 Ommen 17.605 55.332 568.062 623.394 Raalte 37.160 116.792 1.091.513 1.208.305 Staphorst* 16.796 52.789 628.304 681.093 Steenwijkerland 43.772 137.573 1.318.272 1.455.845 Zwartewaterland* 22.468 70.616 866.048 936.664 Zwolle 126.158 396.509 4.072.493 4.469.001 Totaal 523.650 1.645.808 16.910.065 18.555.874 * Voor de gemeenten Kampen , Staphorst en Zwartewaterland is sprake van een overgangssituatie m.b.t. de gemeentelijke bijdrage voor JGZ 0 - 18. Op basis van de afspraken die zijn gemaakt in- zake de ontschotting tussen JGZ 0 – 4 en JGZ 4 – 19 wordt de bijdrage JGZ 0 - 18 voor deze ge- meenten verhoogd naast de ontwikkelingen op basis van de kaderbrief. Voor de gemeenten is een overgangstermijn afgesproken waarin de bijdrage toegroeit naar een structureel niveau. In onder- staande tabel is overgangsperiode in beeld gebracht.

gemeente periode mutatiebedrag per jaar (afge- rond) Kampen 3 jaar € 7.000 Staphorst 5 jaar € 13.000 Zwartewaterland 3 jaar € 10.000 36 Bijlage 2: Ontwikkeling gemeentelijke bijdragen Gemeente aantal inw. aantal inw. Totalen per Totalen per saldo afwijking begroting 2018 begroting 2019 gemeente gemeente tov 2018 in % per 1-1-2017 per 1-1-2018 begr. 2018 begr. 2019 Dalfsen 28.083 28.252 955.815 998.941 43.126 4,51% Deventer 99.344 99.605 3.262.051 3.387.136 125.084 3,83% Hardenberg 60.172 60.553 2.120.166 2.204.728 84.563 3,99% Kampen 52.445 53.258 1.885.772 1.983.034 97.263 5,16% Olst-Wijhe 17.966 18.023 583.394 607.732 24.338 4,17% Ommen 17.531 17.605 597.595 623.394 25.798 4,32% Raalte 36.891 37.160 1.156.270 1.208.305 52.035 4,50% Staphorst 16.693 16.796 638.500 681.093 42.593 6,67% Steenwijkerland 43.387 43.772 830.276 1.455.845 625.569 75,34% Zwartewaterland 22.318 22.468 887.415 936.664 49.249 5,55% Zwolle 125.474 126.158 4.283.326 4.469.001 185.675 4,33% Totaal 520.304 523.650 17.200.582 18.555.873 1.355.292 7,88% De verschillen in afwijking ten opzichte van 2019 worden veroorzaakt door ontwikkeling van het aantal inwoners ten opzichte van 2018, overgang JGZ 0 – 4.

37 Bijlage 3: Overzicht personele sterkte Organisatieonderdeel formatie mutaties formatie begroting 2018 begroting 2019 Programma Gezondheid 191,15 12,92 204,07 Programma Service&Samenwerking 15,23 -0,33 14,90 Totaal GGD IJsselland 206,30 12,59 218,97 Specificatie mutaties personeelssterkte (fte): Programma gezondheid: - Centrale toegang 6,22 - Toezicht\WMO 2,67 - vervuilde huishoudens 0,50 - infectieziektenbestrijding 1,94 - projectmedewerkers 1,74 - diversen -0,15 Programma Service&Samenwerking - divers bestuursbureau budgettair neutraal -0,33 Per saldo 12,59 38 Bijlage 4: Overzicht van reserves en voorzieningen Omschrijving Boekwaarde vermeer- Verminderingen Boekwaarde begin dering ten gunste einde begrotingsjaar van begrotings- exploitatie jaar Algemene reserves Algemene reserve 482.340 482.340 Totaal algemene reserves 482.340 482.340 Bestemmingsreserves reserve groot onderhoud gebouw 99.840 50.000 149.840 Reserve PGA 474.250 474.250 Risicoreserve 148.000 148.000 0 reserve SOA SENSE 22.500 22.500 Totaal bestemmingsreserves 744.590 794.590 Totaal reserves GGD IJsselland 1.226.930 50.000 0 1.276.930 39 Bijlage 5: Overzicht van langlopende leningen Naam/geldgever Oorspronkelijk Datum besluit van: Jaar van Rente Restantbedrag Bedrag van de in Bedrag van Restantbedrag Opmerking: bedrag van de laatste perc.

van de geldle- ning de loop van het de rente of het de aflossing of van de geldlening geldlening of raad goedk. aflossing aan het begin van dienstjaar op te rentebestanddeel het aflos- sings- aan het einde van het voorschot het dienstjaar nemen geldle- ning bestanddeel het dienstjaar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 B.N.G., 15-04- 1996 8.134.010 17-04- 1996 2.036 3,32 5.511.534 0 177.605 228.675 5.282.859 Totaal 8.134.010 5.511.534 177.605 228.675 5.282.859 40 Bijlage 6: Overzicht activa Onderdeel Boekwaarde aan uitbreidingen in Afschrijvingen Boekwaarde aan het Rentelasten Totaal het begin van het het begrotings- jaar in het einde van het kapitaallasten dienstjaar begrotingsjaar dienstjaar Totaal GGD IJsselland 8.646.867 320.025 8.326.842 207.524 527.549 Totalen 8.646.867 0 320.025 8.326.842 207.524 527.549 41 Bijlage 7: Overzicht taakvelden en overhead Taakveld baten Lasten saldo 0 Bestuur: 0.1 bestuur 1.646 179 -1.467 0.4 Overhead 6.310 6.310 0.5 Treasury 0 0 0 0.8 Overige baten en lasten 0 170 170 0.10 Mutaties reserves 50 50 0.11 Resultaat van de rekening 0 7 Volksgezondheid 7.1 Volksgezondheid 23.602 18.539 -5.064 Totaal 25.248 25.248 0 verdeling over de programma's : Porgramma service&samenwerking 1.646 179 -1.467 Programma gezondheid 23.602 18.539 -5.064 Overhead 0 6.310 6.310 Overige baten en lasten 0 50 50 Onvoorzien 170 170 Totalen 25.248 25.248 0 Overzicht overhead baten

Lasten saldo Loonkosten management 1.908 1.908 materiële overhead 4.402 4.402 Totalen 0 6.310 6.310 In deze (verplichte) bijlage is het overzicht opgenomen van de (voorgeschreven) indeling in taakvel- den en de verdeling daarvan over de programma’s. Daarnaast is een overzicht opgenomen van de samenstelling van de overhead. 42 Bijlage 8 balans Activa Rekening Begroting Begroting Meerjarenraming 2017 2018 2019 2020 2021 2022 VASTE ACTIVA Materiële vaste activa 8.930 8.606 8.647 8.327 8.007 7.687 Overige materiële vaste activa Totaal vaste activa 8.930 8.606 8.647 8.327 8.007 7.687 VLOTTENDE ACTIVA Vorderingen en overlopende activa 1.766 1.500 1.500 1.500 1.500 1.500 Uitzettingen in Rijks schatkist 654 0 0 0 0 0 Liquide middelen 375 125 125 125 125 125 Totaal vlottende activa 2.795 1.625 1.625 1.625 1.625 1.625 TOTAAL ACTIVA 11.725 10.231 10.271 9.952 9.632 9.312 Passiva Rekening Begroting Begroting Meerjarenraming 2017 2018 2019 2020 2021 2022 EIGEN VERMOGEN Algemene reserve 482 482 482 482 482 482 Bestemmingsreserves 987 780 745 745 745 745 Nog te bestemmen resultaat boekjaar 79 0 0 0 0 0 Totaal eigen vermogen 1.548 1.262 1.227 1.227 1.227 1.227 VOORZIENINGEN 0 0 0 0 0 0 LANGLOPENDE SCHULDEN 5.947 5.733 5.512 5.284 5.056 4.828 KORTLOPENDE SCHULDEN Kasgeldlening financiering materiële activa Liquide middelen 0 0 0 0 0 Schulden en overlopende passiva 4.230 3.236 3.533 3.442 3.350

3.257 Totaal kortlopende schulden 4.230 3.236 3.533 3.442 3.350 3.257 TOTAAL PASSIVA 11.725 10.231 10.271 9.952 9.632 9.311 Op basis van het BBV is de geprognosticeerde balans met ingang van het begrotingsjaar 2018 opge- nomen. De wijzigingen in het BBV richten zich mede op de vaststelling van het EMU-saldo Het EMU- saldo betreft het vorderingensaldo van de overheid, dat is de gehele collectieve sector op transactie- basis. Lidstaten van de Europese Unie zijn een procedure overeengekomen die in werking kan treden als het vorderingentekort van een lidstaat groter is dan 3 procent van het bruto binnenlands product. Voor de (lokale) overheden is mede daarom de verplichting opgenomen om een balans in de begro- ting op te nemen. Het EMU-saldo kan hieruit worden afgeleid als het saldo van mutaties in de vorde- ringen en de mutaties in de schulden ofwel de som van de mutaties van de vaste en vlottende financi- ele activa minus de som van de mutaties van de vaste en vlottende schuld. 43 De meerjarenbalans is een samenstelling van de balansgegevens van GGD IJsselland. Het jaar 2017 en 2018 heeft als basis gediend en vervolgens is met de beschikbare gegevens een raming gemaakt voor de jaren daaropvolgend. De cijfers 2017 zijn nog voorlopig omdat de jaarrekening nog niet defini- tief is vastgesteld.