21.0 Informatienota 2023 - 55 - Voortgang uitvoering Integraal Zorgakkoord

College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008171/161 College van burgemeester en wethouders GOEDGEKEURD Vergadering van 14 november 2023 Beleid en Uitvoering - Team Samenleving 13 2023_B&W_00817 Voortgang uitvoering Integraal Zorgakkoord Samenstelling: Aanwezig: de heer J.H. Bats, burgemeester en voorzitter; de heer M. Smit, wethouder; mevrouw T. Jongman, wethouder; de heer B. Harmsma, wethouder; de heer M. Scheringa, wethouder; mevrouw H. de Jong, plv. gemeentesecretaris Samenvatting Een van de ontwikkelingen op het gebied van preventie en gezondheid is het landelijke Integraal Zorgakkoord (IZA). In het Integraal Zorgakkoord staan afspraken tussen de overheid en een groot aantal partijen in de zorg. Het doel is de zorg in Nederland te verbeteren en voor te bereiden op de toekomst. Het is een akkoord dat regionaal wordt opgepakt en effect heeft op het gemeentelijk sociaal domein en ons lokaal gezondheidsbeleid. We vinden het dan ook belangrijk om uw raad daarin goed mee te nemen. Het IZA staat niet op zichzelf. Het is essentieel dat het regioplan wordt verbonden aan andere akkoorden zoals het Gezond Leven-akkoord en ons lokale gezondheidsbeleid. Bovendien moet het passen bij de lokale transformatie binnen het sociaal domein. De ontwikkelingen bieden kansen om het met elkaar anders te doen en goed te doen voor onze inwoners.

Tegelijkertijd zijn er uitdagingen waar we aandacht voor vragen. Hierbij gaat het onder andere om helderheid in verwachtingen, waken voor overlap met de bestaande netwerken én ruimte voor lokaal maatwerk. Voor de uitvoering van het IZA zijn vanuit het Rijk verschillende regelingen en budgetten beschikbaar gesteld. Een daarvan is de SPUK IZA. Voor de acht gemeenten in de regio IJssel-Vecht gaat het om ca. € 3,2 miljoen per jaar. Hoe de middelen voor 2023 worden ingezet en verdeeld, wordt op dit moment uitgewerkt. Dit kan een incidenteel voordelig effect hebben op het rekeningsresultaat 2023. De financiële consequenties worden toegelicht in de jaarrekening 2023 en, indien van toepassing, verwerkt bij de Perspectiefnota 2024 – 2027. Vanuit de regio IJssel-Vecht worden voor de gemeenteraden binnenkort twee technische sessies georganiseerd. U bent hiervoor via de griffie uitgenodigd. Informatienota Inleiding De ondersteuning en zorg aan kwetsbare inwoners valt onder verantwoordelijkheid van zowel de College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008172/161 gemeenten als van de zorgverzekeraars. Samenwerking tussen deze domeinen is daarom essentieel. Deze samenwerking staat onder druk door maatschappelijke ontwikkelingen, zoals vergrijzing, toenemend zorggebruik, verwachte gezondheidsproblemen en personeelsschaarste.

Het Rijk heeft een groot aantal programma’s in gang gezet die gericht zijn op een gezond Nederland en de transformatie van de zorg. De verschillende programma’s hebben inhoudelijke raakvlakken met elkaar. Ook hebben zij gemeen dat een groot aantal partijen betrokken zijn. Met de informatienota 'Voortgang Gezondheidsbeleid' van 16 mei 2023 hebben wij uw raad geïnformeerd over verschillende ontwikkelingen op het gebied van preventie en gezondheid. Een van deze ontwikkelingen betrof het landelijke Integraal Zorgakkoord. In het Integraal zorgakkoord, dat medeondertekend is door de VNG, is afgesproken dat zorgverzekeraars, zorgaanbieders en gemeenten samen regionale afspraken maken om de zorg op de lange termijn betaalbaar en toegankelijk te houden. De regio's waarin samengewerkt moet worden zijn de zorgkantoorregio's. Voor Steenwijkerland betekent dit de regio IJssel-Vecht waaraan acht gemeenten deelnemen (Kampen, Ommen, Hardenberg, Zwolle, Zwartewaterland, Staphorst, Dalfsen en Steenwijkerland). De regionale partijen moeten samen een regiobeeld en regioplan opstellen. Hierbij gaat het om niet vrijblijvende samenwerkingsafspraken. Voor de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord zijn vanuit het Rijk verschillende regelingen en budgetten beschikbaar gesteld. De gemeente Zwolle heeft namens de acht gemeenten de SPUK IZA aangevraagd. Hierbij gaat het om ca. € 3,2 miljoen per jaar.

Jaarlijks wordt hiervoor een begroting opgesteld die door het Regionaal Bestuurlijk Overleg Wmo wordt vastgesteld. Kernboodschap Het Integraal zorgakkoord heeft effect op het gemeentelijk sociaal domein en ons lokaal gezondheidsbeleid. We vinden het daarom belangrijk uw raad hierin goed mee te nemen. Inmiddels is er een governance overeenkomst en een mandaatbesluit opgesteld met de acht gemeenten. In het mandaatbesluit is onder meer geregeld dat Zwolle de trekker is om te komen tot een regiobeeld en regioplan. In de governance overeenkomst is vastgelegd welke besluiten genomen mogen worden door de stuurgroep IZA (Zwolle, Kampen en Dalfsen) en welke door het Bestuurlijk Overleg Wmo (waar alle acht gemeenten aan deelnemen). Ook is er een regiobeeld opgesteld. Een samenvatting van de uitkomsten hebben we opgenomen in het gezondheidsbeleid dat u in september 2023 heeft vastgesteld. In het regiobeeld (gepubliceerd op Regiobeelden (dejuistezorgopdejuisteplek.nl) staat een overzicht van knelpunten die we met elkaar moeten oppakken. Voor de komende periode (tot december 2023) staat op het programma: Uitwerking regioplan Het regiobeeld wordt vertaald naar een concreet en gedragen regioplan. Dit moet uiterlijk 31 december 2023 worden opgeleverd. Doorontwikkeling governance Er is een goede samenwerking nodig tussen zorgpartijen, gemeenten, Zilveren Kruis en de inwonersvertegenwoordiging.

Dit heeft geleid tot het netwerk ‘Samen Gezond IJssel-Vecht’. Op dit moment zijn hier meer dan 30 organisaties bij aangesloten. Via een inwonerberaad, opgezet door Zorgbelang Overijssel, worden inwoners betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van het regioplan. Een overzicht van de governance-structuur Samen Gezond IJssel - Vecht en de op dit moment deelnemende organisaties zijn als bijlage bijgevoegd. Informeren van de gemeenteraad Regionaal worden in november twee technische sessies georganiseerd om de gemeenteraden te informeren. U bent hiervoor via de griffie uitgenodigd. Tijdens deze sessie wordt u verder bijgepraat en is er gelegenheid technische vragen te stellen. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008173/161 Uitwerken financiën Er wordt gewerkt aan een begroting voor 2023 en 2024-2026. Het jaar 2023 is een bijzonder jaar. Halverwege het jaar is de SPUK (Specifieke uitkering sport) IZA bekendgemaakt en is het bedrag van circa € 3,2 miljoen voor de regio IJssel-Vecht met terugwerkende kracht beschikbaar gesteld. Bij een SPUK-uitkering vloeien middelen die niet zijn besteed terug naar het Rijk. In de regio wordt op dit moment uitgewerkt hoe de middelen voor 2023 ingezet en verdeeld worden.

Dit betekent mogelijk dat er lokale activiteiten of programma’s zijn die passen binnen de voorwaarden van het Rijk en die we daarmee op kunnen voeren binnen de SPUK. Voor 2024 – 2026 is het de bedoeling dat het regioplan de onderlegger is voor de inzet van de financiële middelen. Consequenties voor de gemeente Het IZA staat niet op zichzelf. Het is essentieel dat het regioplan wordt verbonden met andere akkoorden zoals het Gezond Leven-akkoord (GALA) en ons lokale gezondheidsbeleid. Ook moet het passen bij de in gang gezette transformatie binnen het sociaal domein in Steenwijkerland. De ontwikkelingen bieden kansen om het met elkaar anders te doen en goed te doen voor onze inwoners. Tegelijkertijd kent het uitdagingen waar we vanuit Steenwijkerland aandacht voor vragen in de samenwerking: We nemen deel aan de coalitie preventie en gezondheid: vanuit de gemeente Steenwijkerland nemen we in deze fase deel aan de coalitie preventie en gezondheid. Voor de andere coalities leveren we input via de vertegenwoordigende gemeente in de desbetreffende coalitie. Als het regioplan klaar is bepalen we of het wenselijk en noodzakelijk is om deel te nemen aan een of meerdere coalities en zo ja, welke. Commitment en inzet van alle partijen is noodzakelijk: samenwerking valt of staat met commitment, inzet en vertrouwen van alle betrokken partijen.

Dit veronderstelt een integrale manier van denken en werken binnen alle betrokken organisaties. Maar het betekent ook duidelijke keuzes, helderheid in taak- en rolverdeling en inzicht in (financiële) randvoorwaarden. Het IZA kent een hele strakke planning. Hierdoor kan door de snelheid in het proces de zorgvuldigheid soms onder druk komen te staan. Vanuit Steenwijkerland zijn we hier alert op en vragen we hier aandacht voor. Verbinding met andere netwerken in de regio is van belang: in de regio zijn verschillende overleggen en netwerken actief die overlap hebben met de thema’s uit het IZA. Denk aan de regio Zwolle op economisch vlak, het provinciaal overleg over de woondeal, overleggen publieke gezondheid en beschermd wonen/maatschappelijke opvang, zorg en veiligheid etc. Het is van belang dat we op verschillende thema’s de verbinding leggen met bestaande netwerken en mogelijk zaken in elkaar schuiven. Ook hier zijn we vanuit Steenwijkerland alert op en vragen we aandacht voor. Gemeentelijk standpunt bepalen bij verschillende belangen: vanuit het IZA wordt ingezet op regionale samenwerking tussen het zorgdomein en de gemeenten. Als acht gemeenten in de regio IJssel-Vecht trekken we hierin samen op met de zorgverzekeraar, zorgorganisaties, GGD en andere partijen. Deze samenwerking is wenselijk en noodzakelijk in het belang van onze inwoners.

Tegelijkertijd kan dit schuren vanwege tegengestelde belangen of (financiële) consequenties. Het is belangrijk dat gemeenten de ruimte hebben om elkaar te kunnen consulteren, gezamenlijk een standpunt te bepalen en het gesprek te voeren binnen de bredere samenwerking. Ruimte voor lokale situaties en prioriteiten: de situatie en uitdagingen voor de lokale gemeenschap verschillen in de acht gemeenten. Zowel qua startsituatie, ambities en prioriteiten als qua mogelijkheden in de uitvoering. Dat geldt voor de gemeentelijke organisatie zelf, maar ook voor onze lokale uitvoeringspartners. Ruimte voor lokale keuzes is daarom belangrijk. Dit is tegelijkertijd spannend zoals we ook hebben aangegeven in de Najaarsnota. Als onderdeel van een bredere samenwerking is onze invloed beperkt. Bij het opstellen van het College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008174/161 regioplan zijn we daarom scherp op de verwachtingen en het effect van de afspraken op onze inwoners, onze uitvoeringspartners en onze eigen organisatie. Communicatie Binnen de regio wordt een communicatieplan opgesteld om betrokken partijen en inwoners te betrekken en te informeren over de ontwikkelingen. Vervolg We vinden het belangrijk om ook namens onze Steenwijkerlandse partners op het gebied van zorg en welzijn inbreng te leveren in de regio.

Daarom organiseren we in november een bestuurlijk overleg met een aantal gemeentelijke stakeholders om te horen waar wat hun betreft de prioriteiten liggen en waar de regionale samenwerking IZA van meerwaarde kan zijn voor oplossingsrichtingen. Nadat het regioplan is opgeleverd zullen we uw raad hierover nader informeren. Besluit In te stemmen met de informatienota over 'Voortgang uitvoering Integraal Zorgakkoord'. Bijlagen 1. Overzicht deelnemende organisaties Samen Gezond IJssel Vecht 12-10-2023.pdf 2. Overzicht Governance structuur Samen Gezond IJssel - Vecht en gemeentelijke governance IZA.pdf 3.

IZA Regiobeeld IJssel Vecht 2023.pdf Deelnemende organisaties College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008175/161 Regionale Governance IJssel-Vecht Zorg & welzijn organisaties in het netwerk Preventie Zorginnovatie en transformatie Gezond Oud Worden Digitalisering Bestuurder gemeente Dalfsen en GGD Bestuurder gemeente Kampen en Dimence Bestuurder gemeente Zwolle en Icare Bestuurder Isala Coördinator Coördinator Coördinator Coördinator Bestuurlijke trekkers gemeenten Bestuurlijk Overleg Netwerk organisatie IJssel-Vecht Burgers, bewoners, patiënten, cliënten Arbeidsmarkt Bestuurder IJsselheem Coördinator Mentaal Welbevinden Bestuurder Zorgspectrum Het Zand Coördinator Gemeentelijke deelname aan de regionale Governance Ambtelijke deelnemers Regio IJssel-Vecht Gemeentelijke stuur en werkgroep IZA Ambtelijk en bestuurlijk WMO-overleg IJssel-Vecht gemeenten Regiotafel en dagelijks bestuur netwerkorganisatie IJssel-Vecht College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008176/161 1 Regiobeeld IJssel-Vecht 2023 Voor u ligt het regiobeeld van IJssel-Vecht. Dit regiobeeld is samen met het regiobeeld Noord-Veluwe onderdeel van het regiobeeld van de zorgkantoorregio Zwolle.

Hier is voor gekozen omdat de schaal van de zorgkantoorregio Zwolle te groot is voor congruente samenwerking tussen gemeenten, Zilveren Kruis en zorgaanbieders: • De regio IJssel-Vecht is de samenwerkingsregio van acht gemeenten in de omgeving van Zwolle/ Noordwest Overijssel. In deze regio bestaat tevens een netwerksamenwerking van zorgaanbieders, gemeenten en Zilveren Kruis. Voor de regio IJssel-Vecht is daarom een apart regiobeeld opgesteld. Voor de publicatie van het regiobeeld van de zorgkantoorregio Zwolle zijn beide regiobeelden samengebracht in één document maar ook separaat aangeleverd aan www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl De uitwerking van het regiobeeld naar een regioplan zal binnen de geschetste structuren van regionale samenwerking worden opgepakt. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008177/161 Regiobeeld IJssel-Vecht 2023 2 Contactpersonen Coördinerende zorgverzekeraar: Zilveren kruis Contact: regioijsselvechtzwolle@zilverenkruis.nl Coördinerende gemeente: Gemeente Zwolle Contact: Tamar van Overmeir t.van.overmeir@zwolle.nl Regiobeeld opgesteld door: Proscoop i.s.m. GGD IJsselland Contact: Gijs Brouwer gijs.brouwer@proscoop.nl College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008178/161 3 Dit regiobeeld geeft inzicht in: 1.

Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio; en 2. De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. Dit regiobeeld geeft een brede globale indruk van gezondheid en zorg in de regio IJssel-Vecht en dient als gespreksinstrument en startpunt voor verdieping. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt. Doel van het regiobeeld Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_008179/161 4 Betrokken partijen Bij het opstellen van dit regiobeeld zijn de volgende partijen betrokken: • Zorgorganisaties (bestuurders en professionals) IJssel-Vecht • Zilveren Kruis • Gemeenten Hardenberg, Kampen, Zwartewaterland, Staphorst, Zwolle, Dalfsen, Ommen, Steenwijkerland • Inwonerberaad groot Zwolle onder begeleiding van Zorgbelang Overijssel • GGD IJsselland • Proscoop College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081710/161 5 A. Samenvatting en knelpunten B. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. IZA-doelgroepen 5. Fysieke omgeving 6.

Arbeidsmarkt C. Zorg in de regio 7. Huisartsenzorg 8. Medisch specialistische zorg 9. Acute zorg 10. Geboortezorg 11. Geestelijke gezondheidszorg 12. Verpleging, verzorging en thuiszorg 13. Gehandicaptenzorg 14. Paramedie 15. Jeugdwet en Wmo 16. Preventie D. Regionale samenwerking Inhoudsopgave College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081711/161 6 Legenda Stippellijn bevat voorspellingsdata Doorgetrokken lijn betreft retrospectieve data Regio’s: IJssel-Vecht: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle VNG/ZN-regio Zwolle/IJssel-Vecht: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle Zorgkantoorregio: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle, Hattem, Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Harderwijk, Ermelo, Putten GGD IJsselland: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle, Deventer, Olst-Wijhe, Raalte Arbeidsmarktregio Zwolle Zorg en Welzijn: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle Opmaak: Vanwege het gebruik van afbeeldingen uit andere rapporten is het niet mogelijk de opmaak overal gelijk te maken, we hebben dit zo veel mogelijk overeen laten komen.

Capaciteit zoals benoemd in verschillende hoofdstukken: Capaciteit van de zorg hangt van meer af dan alleen de beschikbaarheid van personeel. Er zijn vaak geen regionale cijfers beschikbaar over capaciteit van zorgsectoren in de bredere zin. Om wel een indruk van de capaciteit te kunnen geven zijn de beschikbare cijfers over de werknemers en arbeidsmarkt weergegeven College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081712/161 7 Leeswijzer Interpretatie van de cijfers in het regiobeeld Ondanks zorgvuldige keuze in geraadpleegde openbare bronnen, kan het gebruik ervan voor het vergelijken tussen gemeenten, regio’s en landelijk een vertekend beeld schetsen. Het is goed om te bedenken dat: • Gemeentecijfers zijn vaak gebaseerd op (de best mogelijke) schattingen vanuit een steekproef en kunnen daarmee afwijken van de realiteit. • Om met zekerheid te spreken van verschillen tussen gemiddelden (hoger dan, toename, afname, etc.) zouden bij alle cijfers aanvullende cijfers moeten zijn m.b.t. de spreiding van deze cijfers, wat bij de meeste gebruikte (openbare) cijfers niet beschikbaar is. • Cijfers verschillen door de jaren, het kiezen van het meest recente jaar geeft daarmee soms een vertekend beeld (momentopname), zeker m.b.t. cijfers rond de coronapandemie in 2020 en 2021.

• Het gebruik van zorg op gemeenteniveau staat onder invloed van het zorgaanbod in die gemeente, in (intramuraal) WLZ-gebruik is dat bijvoorbeeld soms terug te zien. • Niet rondom alle onderwerpen zijn regionale openbare cijfers openbaar beschikbaar, het regiobeeld is dus geen weergave van hetgeen niet beschikbaar is. • Prognoses worden gebaseerd op demografische en epidemiologische ontwikkelingen, houden geen rekening met mogelijk veranderend beleid en bevatten daarmee ook onzekerheid. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081713/161 8 A. Samenvatting en belangrijkste conclusies College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081714/161 9 Samenvatting: algemene toelichting Er is een aparte samenvatting voor elk onderwerp te vinden aan het begin van elk hoofdstuk. De regio IJssel-Vecht wijkt op de meeste thema’s niet veel af van het landelijke gemiddelde. Dit betekent dat er dus ook veelal dezelfde problematiek speelt als in de rest van Nederland. In deze regio zal de vergrijzing wel meer toenemen, waardoor er meer vraag naar zorg zal zijn. Tegelijkertijd zal het mantelzorgerpotentieel afnemen en zullen de werknemers in de zorg- en welzijnssector zelf ook vergrijzen. Kortom, de druk op de zorg zal toenemen en een gezamenlijke regionale aanpak is nodig om hier zo goed mogelijk mee om te gaan.

In die aanpak is het wel belangrijk om rekening te houden met verschillen in de regio tussen gemeenten, die soms ook terug te zien zijn in dit regiobeeld. In dit regiobeeld zijn geen cijfers per wijk weergegeven, maar bekend is dat deze verschillen groot zijn en ook dat kan van belang zijn in het uitwerken van een aanpak. Dit werd onderstreept in de gesprekken met inwoners en professionals voor dit regiobeeld. Samenvatting De belangrijkste knelpunten in de regio IJssel-Vecht: Uit gesprekken met inwoners, zorgprofessionals en bestuurders is naar voren gekomen dat er nog te weinig aandacht voor preventie en het bevorderen van gezondheid is. Hierbij is specifieke aandacht nodig voor ouderen en jeugd. Het mentaal welbevinden van inwoners neemt gemiddeld af en de toegang tot GGZ is beperkter dan in andere regio’s. Er is al gestart met een aanpak hierin, in de toekomst zal dit breed aangepakt moeten worden in samenwerking met verschillende domeinen. De demografische druk in deze regio neemt meer toe dan in de rest van Nederland waardoor ook bijvoorbeeld ouderdoms-gerelateerde aandoeningen meer zullen toenemen. Daarbij zijn de zorgkosten voor ouderen op dit moment gemiddeld al hoger dan landelijk. De vanzelfsprekendheid van het huidige aanbod vanzorg en wonen voor ouderen zal niet blijven en vraagt daarom een nieuwe aanpak.

Inwoners in een kwetsbare positie, zoals mensen die moeite hebben om rond te komen, migranten en mensen met minder gezondheidsvaardigheden, kunnen de weg naar de zorg niet altijd tijdig of op de goede manier vinden. Daarnaast hangt een kwetsbare positie vaak samen met een relatief groot zorggebruik. In de huidige vorm zal de druk op de arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector toenemen. Op dit moment wordt al een hoge werkdruk ervaren door werknemers. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081715/161 Preventie en gezondheid 10 Belangrijkste knelpunten (1) Preventie en gezondheid heeft meer aandacht nodig en kan meer in gezamenlijkheid opgepakt worden. Uit andere onderwerpen blijkt dat het waardevol kan zijn om in preventie ook specifiek in te zetten op jeugdigen en ouderen. Een brede kijk op gezondheid, zoals bijvoorbeeld de uitgangspunten van Positieve Gezondheid, worden hierbij regionaal onderschreven. • De ervaren gezondheid van de inwoners in de regio IJssel-Vecht is in 2022 gedaald ten opzichte van eerdere metingen. • Preventie wordt door inwoners en zorgprofessionals als belangrijk thema gezien waar meer aandacht en verbinding voor nodig is. • En dit thema zal nog belangrijker worden omdat het aandeel chronische aandoeningen net als landelijk de komende jaren verder zal toenemen.

De grootste knelpunten staan op deze en de volgende slides omschreven met daarbij in de bullet points telkens de meest opvallende uitkomsten van het regiobeeld bij de knelpunten. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081716/161 Mentaal welbevinden 11 Belangrijkste knelpunten (2) Mentaal welbevinden daalt landelijk en ook in deze regio. Regionaal is toegang tot GGZ een groter knelpunt dan landelijk, in de aanpak ervan is het belangrijk om rekening te houden met verschillen binnen de regio. Daarnaast zal een brede blik in de aanpak belangrijk zijn. • Eenzaamheid ouderen en jongvolwassenen komt veel voor en het aandeel is in 2022 gestegen. • In de regio zijn hoge percentages volwassenen met matig tot hoog risico op angst en depressie, dit is wel vergelijkbaar met landelijke cijfers. • De helft van de jongvolwassenen ervaart psychische klachten en iets minder dan de helft ervaart vaak stress. • Wachttijden en toegang tot GGZ is een groter knelpunt dan gemiddeld landelijk gezien. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081717/161 Wonen en zorg voor ouderen 12 Belangrijkste knelpunten (3) Wonen en zorg voor ouderen komt onder druk te staan door de demografische ontwikkeling, terwijl ouderen al meer zorggebruik/zorgkosten hebben in de regio dan het landelijk gemiddelde.

Hierin zijn binnen de regio verschillen in aanbod en knelpunten. Aanvullende cijfers, zoals die van het zorgkantoor Zwolle kunnen meer inzicht en duiding geven. • Demografische druk in de regio is hoger dan gemiddeld in NL. • Toename ouderdomsgerelateerde aandoeningen zoals artrose en dementie. • In de regio zijn hogere zorgkosten voor ouderen dan landelijk, zo is er bijvoorbeeld relatief veel gebruik van wijkverpleging. • Kwart van de ouderen is kwetsbaar (broosheid). • Mantelzorgerpotentieel neemt fors af. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081718/161 Inwoners in een kwetsbare positie 13 Belangrijkste knelpunten (4) Inwoners in een kwetsbare positie hebben een specifieke aanpak nodig, waarbij toegang tot zorg een belangrijk aandachtspunt is. Dit werd in gesprekken met inwoners, zorgprofessionals en bestuurders onderschreven. Groepen waar het in dit kader belangrijk is om oog voor te hebben zijn mensen die moeite hebben om rond te komen, mensen met mindere gezondheidsvaardigheden en/of digitale vaardigheden en migranten. • Armoede en lage SES komt relatief niet vaker voor dan in Nederland, maar is wel een belangrijke factor in een mindere (ervaren) gezondheid en meer zorggebruik. • Het aantal mensen dat moeite heeft met rondkomen is in 2022 gestegen.

• Inwoners en zorgprofessionals geven aan dat inwoners in kwetsbare posities een belangrijk aandachtspunt moet zijn, waaronder de toegang tot zorg en ondersteuning voor deze groep. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081719/161 Arbeidsmarkt 14 Belangrijkste knelpunten (5) In de huidige vorm zal de druk op de arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector toenemen, er wordt al een hoge werkdruk ervaren door werknemers. Het anders organiseren van zorg is daarom van groot belang. • Er is een personeelstekort zorg en welzijn in brede zin, en dit zal toenemen. • Grootste relatieve toename van tekorten in de thuiszorg, gevolgd door de WLZ V&V. • Uit de gesprekken met zorgprofessionals en bestuurders bleek dat verwacht wordt dat het tekort aan huisartsen binnen enkele jaren sterk oploopt. • Veel zorgmedewerkers ervaren een hoge werkdruk.

College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081720/161 15 In verschillende hoofdstukken is kwalitatieve duiding van inwoners en zorgprofessionals toegevoegd: • Inwoners in een kwetsbare positie link • Wonen en zorg voor ouderen link • Mentale gezondheid link • Preventie en gezondheid link Daarnaast hebben zorgprofessionals en bestuurders aangegeven dat onderstaande overige thema’s ook belangrijk zijn in de opgav en van de regio: • Samenwerking en domeinoverstijgende aanpak, waarbij elkaars kennis en expertise wordt benut. Als voorbeeld werd de wens voor sterkere verbinding tussen sociaal werk, wijkverpleging en huisartsen genoemd. • Zorgcapaciteit en huisvestingstekort voor zorgaanbieders. • Nadruk op preventie en primaire preventie, dus ook de verbinding met onderwijs en woonbeleid. • Empowerment en zelfredzaamheid van inwoners, met de focus op het gebruikmaken van bestaande middelen en initiatieven en verbi nding met positieve gezondheid. • Sociale verbinding en versterking van netwerken, met aandacht voor het welzijn van specifieke doelgroepen zoals mensen met ee n lage sociaaleconomische status (SES) en migranten. De toegang en tekorten in de huisartsenzorg werd als knelpunt aangegeven hierbi j. • Gebruik van technologische ontwikkelingen in de zorg, om de gezondheidszorg te verbeteren.

• Belang van mantelzorg en vrijwilligerswerk wordt benadrukt als waardevolle bijdrage aan de zorg. Samenvatting kwalitatieve duiding College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081721/161 16 B. Kenmerken van de regio College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081722/161 • De regio IJssel-Vecht valt onder de zorgkantoorregio Zwolle en bestaat uit 8 gemeenten. De gemeenten en Zilveren kruis hebben gekozen voor deze afwijkende regio in verband met de bestaande samenwerkingsstructuur. De regio heeft 379.910 inwoners (2022). • De regio IJssel-Vecht ligt in de Provincie Overijssel, is onderdeel van de GGD -regio IJsselland en overlapt grotendeels met de ROAZ-regio Zwolle. • De regio kenmerkt zich door een relatief hoge bevolkingsdichtheid in de gemeente Zwolle en relatief lage bevolkingsdichtheid in de omliggende gemeentes. Ook is er relatief veel grondgebruik voor natuur. 17 Beknopte omschrijving van de regio Steenwijkerland Zwolle Kampen Hardenberg Ommen Staphorst Dalfsen Zwartewaterland College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081723/161 1. Demografie A. Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw B. Vergrijzing en geboortes C. Demografische druk D. Levensverwachting 18 College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081724/161 19 1.

Demografie – samenvatting • Het aantal inwoners neemt toe, met name de groep 65+ zal de komende jaren relatief het meest toenemen • De grijze druk zal toenemen, in de regio IJssel-Vecht iets sneller dan landelijk • De groene druk zal na 2025 weer toenemen na een daling de afgelopen 10 jaren • Het aantal eenpersoonshuishoudens ligt lager dan landelijk, maar zal sneller toenemen dan landelijk • De levensverwachting zal toenemen in de regio College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081725/161 20 1A. Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw • De grafiek toont een index met basisjaar 2015. De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022. • Het bevolkingsaantal in de regio IJssel-Vecht stijgt naar verwachting van 380.540 in 2023, naar 404.280 in 2040; dit is een stijging van 6,6%. • De bevolkingsgroei in de regio tussen 2015 en 2040 (+11,8%) is net iets minder sterk dan de gemiddelde bevolkingsgroei in Nederland (+12,8%). • De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022. • In de periode 2023 - 2040 neemt in de regio IJssel-Vecht het aandeel inwoners van 65-79 jaar toe van 14,5% naar 16,9% en het aandeel van de groep inwoners ouder dan 80 jaar stijgt van 4,6% naar 8,1%. • Het aandeel inwoners van 20-64 jaar daalt in de periode 2023 - 2040 van 57,5% naar 52,4%.

• Het aandeel inwoners jonger dan 20 blijft met een lichte daling van 23,3% naar 22,7% relatief stabiel. Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research) via regiobeeld.nl Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research) via regiobeeld.nl 95 100 105 110 115 2015 2020 2025 2030 2035 2040 Index Bevolkingsontwikkeling Regio IJssel-Vecht Nederland Leeftijdsopbouw Zwolle/IJssel-Vecht College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081726/161 80 85 90 95 100 105 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 index Trend in levend geboren kinderen Regio IJssel-Vecht Nederland 21 1B. Vergrijzing en geboortes • De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos- prognose, ABF Research. • Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder in de regio stijgt van 19,2% in 2023, naar 25,0% in 2040. • Absoluut stijgt het aantal ouderen van 72.970 in 2023 naar 100.880 in 2040; een toename van 27.910 personen. • Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt in de regio IJssel- Vecht lager dan het gemiddelde in Nederland. Het percentage in de regio (+5,4%) stijgt net iets harder dan het gemiddelde percentage van 65 jaar en ouder in Nederland (+4,8%).

• De grafiek toont een trend in het absolute aantal geboorten in de regio vanaf 2002 (index basisjaar), in vergelijking met Nederland. • Het aantal levend geboren kinderen laat in de regio IJssel-Vecht in de periode 2002 – 2020 een dalende trend en vanaf 2020 een stijging zien. Deze trend is gelijk aan Nederland. • Het aantal levend geboren kinderen in de regio IJssel-Vecht bedroeg 2.430 in 2021. • In de gemeenten Staphorst, Kampen en Zwartewaterland ligt het aantal levend geboren kinderen het hoogst. Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS), bewerking RIVM via regiobeeld.nl 10 15 20 25 30 2015 2020 2025 2030 2035 2040 percentage Percentage 65 jaar en ouder Regio IJssel-Vecht Nederland College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081727/161 22 1C. Demografische druk • De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos-prognose, ABF Research. • De demografische druk* in de regio IJssel-Vecht neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 73,9% naar 91%. • De demografische druk ligt in de regio IJssel-Vecht hoger dan gemiddeld in Nederland. • De regio IJssel-Vecht laat een vergelijkbare stijgende trend zien met de rest van Nederland.

*Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking. 50 60 70 80 90 100 2015 2020 2025 2030 2035 2040 Demografische druk Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081728/161 23 1C. Demografische druk – grijze en groene druk • Het aandeel 65-plussers in de regio IJssel-Vecht stijgt van 19,2% in 2023, naar 25,0% in 2040. Samen met een daling in het aandeel 20- 64-jarigen zorgt dit voor een stijging van de grijze druk*. De grijze druk in de regio ligt iets lager dan in Nederland maar volgt wel dezelfde trend. • De grijze druk in 2021 is het sterkste in de gemeenten Ommen (41,8%), Steenwijkerland (41%) en Dalfsen (39,2%) en het minst sterk in de gemeenten Zwolle (26,8%) en Staphorst (29%). • Zowel in de regio IJssel-Vecht als in Nederland is er eerst een daling van de groene druk* te zien en vanaf ongeveer 2025 een stijging. Deze daling is minder zichtbaar in de gemeenten Kampen, Staphorst en Zwartewaterland.

In de gemeente Zwolle begint de stijging later (in 2033). • De groene druk in 2021 is het sterkst in de gemeenten Staphorst (55,7%), Zwartewaterland (49,7%) en Kampen (45,4%) en het minst sterk in de gemeenten Zwolle (38,5%) en Steenwijkerland (38,6%). Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl 25 30 35 40 45 50 2015 2020 2025 2030 2035 2040 Percentage Grijzedruk Regio IJssel-Vecht Nederland 25 30 35 40 45 50 2015 2020 2025 2030 2035 2040 Percentage Groene druk Regio IJssel-Vecht Nederland De grafieken geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos-prognose, ABF Research. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081729/161 24 1C. Demografische druk - Eenpersoonshuishoudens • Het aantal eenpersoonshuishoudens in de regio IJssel-Vecht stijgt van 43,4% in 2023 naar 47,5% in 2040. Dit zorgt voor een grotere vraag naar woningen. 47,5% van de 65-plussers en 62% van de 80-plussers in de regio IJssel-Vecht woont in 2040 alleen. • In de gemeenten Zwolle, Hardenberg en Steenwijkerland ligt het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 65 jaar of ouder hoger dan de regio.

Voor de gemeenten Zwolle en Steenwijkerland geldt dit ook voor het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 80 jaar of ouder. • In de gemeenten Zwartewaterland en Ommen ligt het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 65 jaar of ouder het laagst. En in de gemeenten Staphorst en Dalfsen het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 80 jaar of ouder. 35 40 45 50 55 2015 2020 2025 2030 2035 2040 Eenpersoonshuishoudens ouder dan 65 Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage Bron: Huishoudensstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl Bron: Huishoudensstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl % Eenpersoonshuishouden in 2040 College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081730/161 25 1D. Levensverwachting Bron: Doodsoorzakenstatistiek, CBS (via CBS Remote Access), bewerking RIVM via regiobeeld.nl • Deze grafiek toont de levensverwachting per regio voor het betreffende geboortejaar. Vanwege fluctuaties op gemeentelijk niveau zijn de cijfers van 4 opeenvolgende jaren gemiddeld: de levensverwachting bij 2020 laat het gemiddelde zien van 2017 t/m 2020. • De levensverwachting bij geboorte ligt in de regio IJssel- Vecht hoger dan gemiddeld in Nederland en laat een vergelijkbare stijgende trend zien.

• De trend voor de gemeenten Hardenberg en Zwolle ligt iets onder de Nederlandse trend. 76 78 80 82 84 1999 2004 2009 2014 2019 Levensverwachting bij geboorte Regio IJssel-Vecht Nederland jaar College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081731/161 2. Sociale factoren A. SES-WOA per gemeente B. Inkomensverdeling en rondkomen C. Regie over het eigen leven D. Eenzaamheid E. Laaggeletterdheid F. Inbreng van inwoners en professionals 26 College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081732/161 27 2. Sociale determinanten – samenvatting • De sociaaleconomische status (SES) ligt in de regio in alle gemeenten op of boven het landelijk gemiddelde. • Zowel de groep met de hoogste inkomens als de groep inwoners met de kleinste inkomens zijn kleiner in de regio ten opzichte van landelijk. • Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen, de percentages zijn in de regio, landelijk en in alle acht gemeenten gestegen. • In de regio wordt meer dan in Nederland een hoge mate van eigen regie over het leven ervaren. De verwachting is dat deze eigen regie gemiddeld iets zal afnemen de komende jaren. • Tussen de 40% en 50% van de mensen in de regio IJssel-Vecht is eenzaam. Dit is wel minder in vergelijking met landelijk. Alleen in Zwolle komt meer eenzaamheid voor dan landelijk. Het percentage eenzame inwoners stijgt.

• Ruim een kwart van de jongvolwassenen voelt zich sterk eenzaam en één-derde voelt zich enigszins eenzaam. • Laaggeletterdheid komt in de regio minder vaak voor dan landelijk. In de gemeente Steenwijkerland komt als enige gemeente meer laaggeletterdheid voor dan landelijk. • In de laatste twee slides van dit hoofdstuk is de kwalitatieve input van inwoners en zorgprofessionals uit twee sessies over kwetsbare inwoners samengevat. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081733/161 28 2A. Sociaaleconomische status (SES-WOA) • DE SES-WOA* score is de regio IJssel-Vecht ligt in de gemeenten op of boven het landelijk gemiddelde. • De gemeenten Staphorst (0,22), Dalfsen (0,2), Zwartewaterland (0,12) en Ommen (0,11) hebben de hoogste SES-WOA scores van de regio. * Deze kaart toont per gemeente in regio IJssel-Vecht de gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA). De SES-WOA score is voor het eerst bepaald door het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van gegevens over financiële welvaart (W), opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio. Een hogere score reflecteert een hogere sociaaleconomische status. 0 0 0 0,1 0,2 0,2 0,1 0,1 NL = 0,0 Bron: CBS via regiobeeld.nl, 2019 SES-WOA in 2019 College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081734/161 29 2B.

Inkomensverdeling en rondkomen • De regio IJssel-Vecht is een relatief welvarende regio. Er zijn relatief minder huishoudens in het eerste kwartiel, licht meer in het tweede, derde en vierde inkomenskwintiel, en minder huishoudens in het vijfde inkomenskwintiel. Bron: Inkomensstatistiek 2019, CBS via regiobeeld.nl 2020 2022 Dalfsen 7,1 14,7 Hardenberg 9,6 16,0 Kampen 10,4 16,4 Ommen 6,7 15,4 Staphorst 8,8 11,3 Steenwijkerland 8,8 14,1 Zwartewaterland 10,6 14,0 Zwolle 11,0 17,0 IJssel-Vecht 10,0 16,1 Nederland 13,9 18,8 Moeite met rondkomen 0-100 % Inkomensverdeling 0-100 % Bron: GGD Gezondheidsmonitor, 2020 en 2022 • In de regio IJssel-Vecht hebben minder mensen moeite met rondkomen dan het landelijk gemiddelde. • Zowel in de regio, landelijk en in alle gemeenten zijn de cijfers in 2022 fors gestegen ten opzichte van 2020. • Gemeente Zwolle heeft, net als in 2020, het hoogste percentage inwoners die moeite hebben om rond te komen (17%) dit is lager dan het landelijk gemiddelde (18%). • Ommen was de gemeente met het laagste percentage in 2020, in 2022 is dat gemeente Zwartewaterland. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081735/161 30 2C. Regie over het eigen leven • De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2016 op basis van de verwachte demografische ontwikkelingen in de gemeente.

• Het percentage volwassen inwoners in de regio IJssel-Vecht dat regie over het eigen leven heeft, ligt hoger dan het gemiddelde in Nederland. • Het percentage volwassen inwoners dat regie over het eigen leven heeft in de regio, laat een eenzelfde licht dalende trend zien als Nederland. • 89% van de inwoners in de regio IJsselland geeft aan voldoende regie over het eigen leven te hebben. Ouderen van 75 jaar of ouder hebben het minste regie over het eigen leven (79%). Het percentage dat aangeeft voldoende regie over het eigen leven te hebben is gedaald ten opzichte van 2020 (92%). • Ten opzichte van 2020 is in alle gemeenten (m.u.v. Steenwijkerland) de regie over eigen leven afgenomen. Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl 91,8% 85,9% 88,0% 88,3% 88,9% 87,8% 89,7% 88,3% 85 87 89 91 93 95 2015 2020 2025 2030 Regie over het leven Regio IJssel-Vecht Nederland percentage Bron: GGD IJsselland, 2022 Sociaal kapitaal: Matig/veel regie over eigen leven College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081736/161 31 2D. Eenzaamheid: volwassenen • Bovenstaande grafiek geeft een toekomstprojectie vanaf 2016 van de verwachte ontwikkeling van het percentage van de bevolking van 20 jaar en ouder in de regio IJssel- Vecht en Nederland dat eenzaam is.

• Het percentage volwassen inwoners waarbij sprake is van eenzaamheid, ligt in de regio IJssel-Vecht lager dan het gemiddelde in Nederland. • Het percentage volwassen inwoners waarbij sprake is van eenzaamheid, laat eenzelfde licht stijgende trend zien als in Nederland. • In de regio IJsselland voelt 44% van de inwoners van 18 jaar en ouder zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam. Dat is minder dan in Nederland (49%), maar meer dan in 2016 voorspeld. • Eenzaamheid laat een (licht) stijgende trend zien; van 39% in 2016, 42% in 2020 naar 44% in 2022. • Het percentage is het hoogst in de gemeenten Kampen (44,9%), Zwolle (45,5%), en Zwartewaterland (44,5%) en het laagst in Hardenberg (40,0%). Deze percentages liggen hoger dan de geschatte percentages in 2016. Eenzaamheid stijgt harder dan verwacht. • Eenzaamheid komt het vaakst voor bij 75-plussers in de regio IJsselland (57%).

10% van de inwoners (18+) is ernstig eenzaam (GGD, 2020) en 4% is zeer ernstig eenzaam; gelijk met 2020 (3%) Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM 42,9% 41,5% 44,5% 44,9% 45,5% 42,7% 42,5% 40,0% 25 30 35 40 45 50 2015 2020 2025 2030 Eenzaamheid Regio IJssel-Vecht Nederland percentage Bron: GGD Gezondheidsmonitor 2022, CBS/RIVM, bewerking obv SMAP methode RIVM Sociaal kapitaal: Eenzaam College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081737/161 32 2D. Eenzaamheid: jongvolwassenen • Ruim een kwart van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de GGD- regio IJsselland voelt zich sterk eenzaam (27%) en 35% voelt zich enigszins eenzaam (NL: 27% en 36%). • Met name vrouwen en 18-20-jarigen voelen zich vaker sterk eenzaam. • Emotionele eenzaamheid: missen van een intieme, hechte band. Sociaal eenzaam: ontbreken van vriendschappen. • Vrouwen voelen zich meer emotioneel eenzaam (71%) dan sociaal eenzaam (61%). • Bij mannen ligt het percentage emotionele eenzaamheid (64%) iets boven het percentage sociale eenzaamheid (57%). Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland Eenzaamheid onder jongvolwassenen College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081738/161 33 2E.

Laaggeletterdheid Iemand is laaggeletterd, als hij/zij moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak is er dan ook sprake van beperkte digitale vaardigheden (bijvoorbeeld moeite hebben met het omgaan met een computer of een smartphone). • In de regio IJssel-Vecht komt laaggeletterdheid minder vaak voor dan in Nederland. De minste laaggeletterdheid onder 16- 65-jarigen komt voor in de gemeenten Ommen, Dalfsen, Staphorst en Zwartewaterland de minste laaggeletterdheid onder de bevolking. De meeste laaggeletterdheid komt voor in Steenwijkerland. Bron: ROA, 2019 • De gemeente Dalfsen staat in de landelijke top 10 van gemeenten waarin doelgroep A het sterkst vertegenwoordigd is onder de laaggeletterden (lijn=NL gemiddelde). • De gemeenten Staphorst en Zwartewaterland staan in de landelijke top 10 voor doelgroep C en doelgroep E. Bron: ROA, 2019 Doelgroep A: werkende 50+-ers met een Nederlandse achtergrond en zowel partner én kinderen. Doelgroep C: tussen 3 en 50 jaar, werkend, Nederlandse achtergrond, divers qua partners en kinderen. Doelgroep E: jongeren, zowel werkend als niet-werkend, zowel Nederlandse achtergrond als migratieachtergrond, zonder partner en kinderen.

Geschatte percentage laaggeletterden (16-65 jaar) College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081739/161 34 • Meer behoefte aan zorg op maat en actieve benadering van kwetsbare inwoners door de gemeente. • Breid bestaande initiatieven uit voor andere doelgroepen en in verschillende gemeentes. • Zet in op betrokkenheid, participatie en vereniging van inwoners, bijvoorbeeld door verbinding en activiteiten in de wijk. • De toegang tot basisbehoeften zoals wonen, inkomen en kinderopvang voor mensen met een laag inkomen is nu te beperkt. • Tekort aan huisartsen leidt tot lange wachttijden en late diagnose, wat resulteert in zwaardere zorgbehoefte. • Er is nu te beperkte tijd voor huisartsen om met patiënten te spreken, waardoor het mentaal welbevinden vaak verwaarloosd wordt. 2F. Inbreng van inwoners – Inwoners in een kwetsbare positie College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081740/161 35 • Er is een tekort aan personeel in de zorgsector, waardoor de druk op professionele zorg te groot is. • Zorgmijders en gebrek aan kennis van gezondheid en zorg of het niet herkennen van de noodzaak van zorg. • Er wordt gewezen op de uitdagingen voor werkende armen die buiten de boot lijken te vallen bij de toegang tot zorg en ondersteuning. Armoede en SES is in algemene zin een belangrijk onderliggend probleem bij gezondheid.

• Er is behoefte aan het verbeteren van de toegang tot de juiste zorg en ondersteuning voor kwetsbare inwoners, met focus op zorgmijders en laaggeletterdheid. • Toename van meldingen van complexe multiproblematiek, doelgroepen vallen tussen wal en schip. • Behoefte aan persoonlijke verhalen en betrekken van inwoners bij de oplossingen. Daarnaast is het goed om het met elkaar te hebben over de definities van kwetsbaarheid en beïnvloedende factoren. • Samenwerking in de wijk tussen verschillende partijen, inclusief sociaal domein en zorgsector. • Nadruk op preventie, vroegtijdige signalering en veerkrachtvergroting. 2F. Inbreng van professionals – Inwoners in een kwetsbare positie College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081741/161 3. Gezondheid en leefstijl A. Ervaren gezondheid B. Prevalentie aandoeningen C. Medicijngebruik D. Leefstijlindicatoren E. Mentale gezondheid F. Zorgkosten 36 Voor meer informatie over de gezondheid per gemeente, zie ook de GALA-beelden per gemeente op IJssellandscan.nl College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081742/161 37 3. Gezondheid en leefstijl – samenvatting • Het percentage volwassen inwoners met (zeer) goed ervaren gezondheid is gemiddeld hoger dan in Nederland, maar er wordt dezel fde dalende trend verwacht.

• Chronische aandoeningen komen in de regio ongeveer net zoveel voor als in Nederland. De verwachting is dat dit percentage zal stijgen, met name voor ouderdomsgerelateerde aandoeningen. • In de regio IJssel-Vecht zijn gemiddeld minder rokers, mensen met overgewicht en overmatig alcoholgebruik dan in Nederland. Het aantal mensen met overgewicht is gelijk gebleven en het percentage van de inwoners dat wekelijks sport ligt onder het landelijke gem iddelde. • Het percentage volwassenen met risico op angst/depressie ligt in de gemeentes van de IJssel-Vecht tussen de 37,1% (Staphorst) en 49,6% (Zwolle), het landelijk gemiddelde is 45,9%. Het percentage mensen dat (veel) stress ervaart ligt tussen de 12% en 18% per ge meente. • 50% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de regio IJsselland heeft psychische klachten, waarvan 9% ernstige klachten heeft. Di t komt overeen met de landelijke cijfers. En iets minder dan de helft (45%) ervaart vaak stress. • De gemiddelde zorgkosten per persoon zijn tot 75 jaar vergelijkbaar met de rest van Nederland, maar zijn hoger voor de oudere leeftijdscategorieën en lager voor 0 tot 5 jarigen. College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081743/161 38 3A.

Ervaren gezondheid • Bovenstaande grafiek toont een toekomstprojectie vanaf 2016 voor de verwachte ontwikkeling van het percentage van de bevolking van 20 jaar en ouder in de regio IJssel-Vecht en Nederland dat hun gezondheid als ‘zeer goed’ of ‘goed’ ervaart. • Het percentage volwassen inwoners met (zeer) goed ervaren gezondheid ligt in de regio IJssel-Vecht hoger dan gemiddeld in Nederland. • Het percentage volwassen inwoners met een (zeer) goed ervaren gezondheid laat, net als Nederland, een licht dalende trend zien. • De ervaren gezondheid is gedaald ten opzichte van 2020 (regio IJsselland: 82% in 2020, 73% in 2022) (Nederland: 70%). Deze afname zien we ook in de gemeenten in de regio IJsselland. • In de gemeenten Staphorst (75,9%) Dalfsen (75,7%) en Ommen (78%) ligt het percentage inwoners (18+) met een goed ervaren gezondheid het hoogst in de regio. In de gemeenten Steenwijkerland (70,5%) en Zwartewaterland (70,5%) ligt dit percentage het laagst in de regio. • Ervaren gezondheid neemt af naarmate de leeftijd stijgt. In de regio IJsselland ervaart 85% van de 18- tot 65-jarigen een goed ervaren gezondheid ten opzichte van 71% van de 65-plussers (GGD, 2020).

Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl 70,5% 71,5% 70,5% 75,9% 73,4% 75,7% 78% 73,4% 70 72 74 76 78 80 2015 2020 2025 2030 (Zeer) goed ervaren gezondheid Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage Bron: GGD IJsselland, 2022 (Zeer) goed ervaren gezondheid College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081744/161 39 3B. Prevalentie aandoeningen • De grafiek toont een index met basisjaar 2015. • Het aantal inwoners met ten minste één chronische aandoening in de regio IJssel-Vecht stijgt volgens deze toekomstprojectie van 178.390 in 2015 naar 199.900 in 2030 (+12%). • De relatieve stijging van het aantal inwoners met ten minste één chronische aandoening is voor de regio iets lager dan voor Nederland. • De prevalentie van de in de grafiek getoonde geselecteerde aandoeningen, nemen in de periode tot 2030 bijna allemaal sterk toe in de regio IJssel-Vecht. Alleen de prevalentie van angst- en stemmingsstoornissen tonen slechts een lichte stijging (5% en 6,4%). • Met name de prevalentie van ouderdomsgerelateerde aandoeningen neemt sterk toe. De prevalentie van perifere artrose en dementie stijgen het hardst; respectievelijk met 60,9% en 53,7%.

Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl 100 105 110 115 2015 2020 2025 2030 index Personen met één aandoening Regio IJssel-Vecht Nederland Personen met ten minste één chronische aandoening % van 20-plussers Prognose prevalentie van aandoeningen (2015- 2030) % toename t.o.v. 2015 Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081745/161 40 3C. Medicijngebruik • Het medicijngebruik voor astma en schildklieraandoening ligt in de zorgkantoorregio Zwolle boven het Nederlands gemiddelde. Voor de overige genoemde lichamelijke aandoeningen in de bovenste tabel ligt het gemiddelde in de zorgkantoorregio Zwolle op of onder het Nederlandse gemiddelde. • Het medicijngebruik ligt voor de in de onderste tabel genoemde geestelijke aandoeningen in de zorgkantoorregio Zwolle boven en onder het Nederlandse gemiddelde. Het medicijngebruik voor chronische stemmingsstoornissen en ADHD ligt in de zorgkantoorregio Zwolle boven het Nederlandse gemiddelde. Voor de overige medicatie groepen ligt het medicijngebruik onder het Nederlandse gemiddelde.

= Zorgkantoorregio IJssel-Vecht = Nederland Bron: NZA Regioanalyse Zwolle, inzicht in de Zorgkantoorregio, 2022 = Zorgkantoorregio IJssel-Vecht = NederlandBron: NZA Regioanalyse Zwolle, inzicht in de Zorgkantoorregio, 2022 Medicatiegebruik per fysieke aandoening % gebruik van alle inwoners Medicatiegebruik per mentale aandoening % gebruik van alle inwoners College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081746/161 41 3D. Leefstijlindicatoren: volwassenen • De regio IJssel-Vecht ligt voor alle leefstijlfactoren onder het landelijk gemiddelde, wat gunstiger is. Behalve voor de leefstijlfactor ‘wekelijkse sporters’. • Het percentage rokers neemt in de periode tot 2030 sterk af. • Het percentage dat overmatig alcohol gebruikt blijft ongeveer gelijk. • In de regio IJsselland is de verwachting dat het aantal mensen met overgewicht zal stijgen van 48% (2015) naar 55% (2030). • Het wekelijks zal naar verwachting een stijgende trend laten zien.

Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM 46 48 50 52 54 56 58 2015 2020 2025 2030 Overgewicht (BMI > 25) Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage 46 48 50 52 54 56 58 2015 2020 2025 2030 Wekelijkse sporters Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage 5 6 7 8 9 2015 2020 2025 2030 Overmatig alcoholgebruik Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage 5 10 15 20 25 2015 2020 2025 2030 Roken Regio IJssel-Vecht Nederland Percentage College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081747/161 42 3D. Leefstijlindicatoren: jongeren • De jongeren die meegedaan hebben aan deze GGD monitor waren leerlingen van klas 2 en 4 in het voortgezet onderwijs. • In de regio IJsselland is het aantal jongeren dat dagelijks minstens 1 uur beweegt ligt iets lager dan het landelijk gemiddelde, er lijkt wel een dalende trend ingezet te zijn. Wel gaan er in de regio IJsselland meer jongeren met de fiets of lopend naar school, zijn ze meer wekelijks actief in de vrije tijd en sporten ze meer wekelijks bij een club, vereniging of sportschool vergeleken met het landelijk gemiddelde. • Gemiddeld rookt 2% van de jongeren in regio IJsselland dagelijks, met 5% ligt dit percentage in Zwartewaterland het hoogst. • Dertig procent van de jongeren had in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken en 20% dronk 5 of meer drankjes bij 1 gelegenheid.

• In de regio IJsselland heeft 6% van de jongeren ooit wiet gebruikt. Bron: GGD IJsselland, Corona Gezondheidsmonitor Jeugd, 2021 0 10 20 30 40 Regio IJsselland Percentage Leefstijl jongeren Rookt nu dagelijks Laatste 4 weken alcohol gedronken Laatste 4 weken 5 of meer drankjes bij 1 gelegenheid (binge drinken) Ooit wiet of hasj gebruikt Laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt Bron: GGD IJsselland, Corona Gezondheidsmonitor Jeugd, 2021 College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081748/161 43 3E. Mentale gezondheid: volwassenen • In de gemeenten Zwolle en Kampen is het percentage inwoners (18 jaar en ouder) met een matig/hoog risico op een angststoornis of depressie het hoogste in de regio (respectievelijk 49,6% en 46,0% in 2020 en 54% en 52% in 2022). • De gemeenten Staphorst en Dalfsen hebben de minste inwoners (3,6% in 2020) met een hoog risico op een angststoornis of depressie. In 2022 zijn dit de gemeenten Hardenberg (6,7%) en Ommen (6,6%). In alle gemeenten is dit percentage toegenomen. • In alle gemeenten ligt het percentage inwoners met stress lager dan het Nederlandse gemiddelde. Op de gemeente Dalfsen na is in alle gemeenten het percentage afgenomen van 2020 naar 2022. 40,7% 37,1% 41,0% 46,0% 49,6% 38,9% 40,3% 40,9% Stress Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM, bewerking o.b.v.

SMAP- methodiek RIVM via regiobeeld.nl 0 5 10 15 20 (heel) veel stress 2020 2022 percentage Bron: GGD IJsselland, Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020 en 2022 Angst, depressie of stress: Matig of hoog risico op angststoornis of depressie College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081749/161 44 3E. Mentale gezondheid: jongvolwassenen • Een groot deel van de jongvolwassenen (45%) in de regio IJsselland (48% in Nederland) geeft aan zich (zeer) vaak gestrest te voelen door één of meerdere factoren. Meer vrouwen dan mannen voelen zich (heel) vaak gestrest. Vrouwen ervaren de meeste stress van studie of school, de combinatie van alles wat zij moeten doen en de eisen die zij aan zichzelf stellen. De 21-25 jarigen ervaren meer stress dan 16-20 jarigen. Zij ervaren vooral stress van alles wat zij moeten doen, de eisen die zij aan zichzelf stellen, en studie of school. Psychische klachten jongvolwassenen (16-25 jaar) 20-30 30-3 35-40 40-45 45-50 50-55 48,9 % Stress • Psychische klachten worden gemeten met de ‘Mental Health Inventory 5’ (MHI-5). Het geeft een indicatie van de psychische gezondheid, waaronder zich somber voelen en zenuwachtig zijn. • 50% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de regio IJsselland heeft psychische klachten, waarvan 9% ernstige klachten heeft. Vrouwen hebben vaker psychische klachten dan mannen.

Deze percentages komen overeen met Nederland (53% en 9%). Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081750/161 45 3F. Zorgkosten (algemeen) • De gemiddelde gedeclareerde zorgkosten per persoon (Zvw) liggen in de regio IJssel-Vecht voor de leeftijdscategorieën tussen de 5 en 74 jaar rond het Nederlandse gemiddelde. • De gemiddelde gedeclareerde kosten in de leeftijdscategorieën boven de 75 jaar ligt hoger; dit hangt samen met het feit dat deze groep relatief meer kosten maakt voor wijkverpleging dan gemiddeld in Nederland. • De kosten bij de leeftijdscategorie 0 tot 5 jaar ligt onder het Nederlands gemiddelde. • De gemiddelde gedeclareerde zorgkosten per verzekerde liggen in de verschillende gemeenten tussen de 2.100 en 2.800 euro het gemiddelde van Nederland is 2.584 euro per verzekerde. • In de gemeente Staphorst liggen de totale kosten het laagst met 2.192 euro in de gemeente Steenwijkerland liggen de kosten het hoogst in de regio met 2.771 euro.

0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 9000 10000 0 t/m 4 jaar 5 t/m 9 jaar 10 t/m 14 jaar 15 t/m 19 jaar 20 t/m 24 jaar 25 t/m 29 jaar 30 t/m 34 jaar 35 t/m 39 jaar 40 t/m 44 jaar 45 t/m 49 jaar 50 t/m 54 jaar 55 t/m 59 jaar 60 t/m 64 jaar 65 t/m 69 jaar 70 t/m 74 jaar 75 t/m 79 jaar 80 t/m 84 jaar 85 t/m 89 jaar 90+ € per inwoner Totale zorgkosten ZVW IJssel-Vecht Nederland Bron: Vektis, 2020 Bron: Vektis, 2020 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 € Totale zorgkosten ZVW (per verzekerde) Zorgkosten ZVW (per verzekerde) College van burgemeester en wethouders - 14 november 2023 - 2023_B&W_0081751/161 46 3F. Zorgkosten (per soort) • De zorgkosten zijn het hoogst in de ZVW, gevolgd door de WLZ en dan de Jeugdwet en WMO. • De kosten voor ZVW liggen wat lager in de regio dan landelijk en de kosten voor WLZ en WMO wat hoger. Over de jeugdwet ontbreken de totaalcijfers. • Nb. Zorgkosten inclusief verblijf (WLZ/ jeugdwet) worden sterk beïnvloed door het aanbod per gemeente. • De totale ZVW-kosten per inwoner verschillen tussen de gemeenten met de laagste ZVW- kosten in Staphorst en de hoogste in Steenwijkerland.