20.1 VNG - jaarverslag 2019.pdf

Waar het om gaat is de integrale samenwerking binnen een gebied dat kampt met een complexe problematiek op verschillende domeinen. Zoals het er nu naar uitziet zal de minister van Veiligheid en Justitie hiervoor geld reserveren in de Voorjaars- nota 2020. Het gaat weliswaar nog om kleine bedragen maar het is een positieve ontwikkeling, een stap in de goede richting. Een goed voorbeeld van een gebieds- gerichte aanpak is het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) In het NPRZ werkt de gemeente Rotterdam samen met het Rijk, bedrijfsleven en vele maatschappelijke organi saties aan het verbeteren van dit gebied. Het doel is ervoor zorgen dat opleidings niveau, arbeidsparticipatie en woon kwaliteit in 20 jaar stijgen naar het gemiddelde van de vier grote steden in Nederland. OOG OP UITVOERING 56 Jaarverslag 2019 • BOA’s Waar kunnen gemeenten hun buitengewoon opsporings- ambtenaren (BOA’s) inzetten, welke bevoegdheden zouden BOA’s moeten hebben? Daarover hebben we in 2019 vele gesprekken gevoerd. Het gaat daarbij om veiligheid versus leefbaarheid en om principiële vragen over de rolverdeling en bevoegdheidsverdeling tussen politie en BOA’s. Martine Meijers van het VNG-team Veiligheid: ‘De vraag is hoe dit dossier zich het komende jaar gaat ontwikkelen. Het blijft een moeizaam gesprek. De Kamer heeft de minister gevraagd om een visie te ontwikkelen op de politie.

Wij blijven zeggen, betrek daar de BOA’s bij. Zij zijn onderdeel van toezicht en handhaving in de openbare ruimte.’ Wettelijk is het zo geregeld dat BOA’s van de leefbaarheid zijn en politie van de veiligheid. Maar in de praktijk zien we een handhavingstekort bij de politie, bijvoorbeeld waar het gaat om verkeershandhaving. Dat raakt ook aan de leefbaar- heid. BOA’s zouden hierin veel kunnen betekenen. Er is eind 2019 een motie in de Tweede Kamer aangenomen over een pilot waarbij BOA’s ook de bevoegdheid krijgen om te handhaven bij kleinere verkeersovertredingen in Utrecht. Martine Meijers: ‘Dat is mooi voor Utrecht maar ook voor onze lobby. Zo’n pilot kan het begin zijn van een goed gesprek over de bevoegdheden van BOA’s op het gebied van verkeer.’ ‘Handhaving voor en door gemeenten’ weer up-to-date Het gemeentelijk handhavingslandschap is en blijft dynamisch. Zo wint de invloed van het ‘bestraffen- de bestuursrecht’ steeds meer terrein. Een logisch gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en actuele thema’s, zoals ‘ondermijning’. Daarnaast zien we onder meer een grotere complexiteit van juridische vraagstukken en een toename van de invloed van internationaal recht. Kortom, genoeg reden voor het VNG-team Recht om in 2019 de juridische handleiding ‘Handhaving door en voor gemeenten’ te actualiseren.

De handleiding biedt praktische adviezen over het handhavingsbeleid met een bespreking van actuele wetgeving en jurisprudentie. Ook zijn modelbesluiten, checklists en stappenplannen opgenomen. Handreiking depolarisatie Het Rijk, het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en de VNG hebben samen een ‘Handreiking depolarisatie’ ontwikkeld. Polarisatie kent tal van verschijningsvormen, heeft meerdere oorzaken en gevolgen en doet zich op zeer uiteenlopende terreinen voor. Polarisatie kan leiden tot wij-zij-denken en een voedingsbodem vormen voor conflict en spanning tussen groepen. Landelijk, maar zeker ook in de lokale samenleving, veroorzaakt dit toenemende bezorgdheid en gevoelens van onveiligheid. De ‘Handreiking depolarisatie’ is geen blauwdruk met aanwijzingen hoe te handelen, maar biedt inzicht in kennis en ervaringen. Ze is daarmee bruikbaar bij het opzetten of aanpassen van de eigen depolarisatiestrategie. De handreiking is bedoeld voor gemeentelijke bestuurders, ambte naren en communicatieadviseurs. en handhaving in de wijken kunnen BOA’s een prominente rol spelen als de ogen en oren van de politie. Gemeenten zijn voorstander van een gesloten coffeeshopketen . In 2019 hebben we gelobbyd voor goede voorwaarden en financiën in de Wet experiment gesloten coffeeshopketen.

OOG OP UITVOERING 57 Vereniging van Nederlandse Gemeenten ver sterken Met de decentralisaties hebben gemeenten meer taken gekregen. Daar komen de Omgevingswet en de energietransitie straks nog bij. Deze extra taken vragen om sterk lokaal bestuur en een goed functionerende democratie. De minister van BZK heeft eind 2019 haar visie neergelegd op de inrichting van het openbaar bestuur. Dit gaat deels over ontwikkelingen Meer taken, een sterker lokaal bestuur LOKAAL BESTUUR EN DEMOCRATIE De samenwerking goed regelen De minister van BZK heeft de Tweede Kamer oktober 2019 een brief gestuurd met haar zienswijze en plannen voor de toekomst van het lokaal bestuur. Onder meer over taak differentiatie tussen gemeenten en regionalisering. Ze doet daarbij voorstellen voor het versterken van ontwik- kelingen die in gemeenten al zijn ingezet. Zo gaan wij bijvoorbeeld via zogenaamde Thorbecke-experimenten samen met gemeenten toekomstscenario’s ontwikkelen voor lokaal bestuur en lokale democratie. Ook regionalisering en de betrokkenheid van raden bij regionale samenwerkingsverbanden blijft een punt van aandacht en ontwikkeling. Raadsleden voelen zich soms onvoldoende betrokken bij regionale samenwerkings- verbanden. De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) biedt weliswaar ruimte om colleges en raden bij elkaar te zetten als besluitvormend lichaam maar dat gebeurt nog onvoldoende.

Als VNG zijn we nauw betrokken geweest bij de voorgenomen wijzigingen in de Wgr om onder meer op dit punt verbeteringen aan te brengen. Regel de verhoudingen tussen medeoverheden De Staatscommissie Parlementair Stelsel, de commissie- Remkes, heeft eind 2018 in haar eindrapport een aantal wijzigingen in het parlementair stelsel voorgesteld. Wij zouden graag zien dat daar het lokale niveau bij betrokken wordt. Zo stelt de commis- sie een wet op de decentralisaties voor. Logischer zou zijn een wet op de decentrale overheden. Belangrijker en fundamenteler is de vraag hoe de decentrale overheden zich verhouden tot elkaar en tot hun mede overheden. Wat zijn de taken, wat is medebewind, wat is de taak die het Rijk heeft overgedragen aan gemeenten? Dat moet goed vastgelegd worden. In 2019 hebben we hard gewerkt aan het vernieuwen van de Code Interbestuurlijke Verhoudingen. Een actief toegepaste code werkend vanuit een Wet op de decentrale overheden kan decentralisaties optimaal ondersteunen. ›› 58 Jaarverslag 2019 Experimenteren met scenario’s We zijn met gemeenten in gesprek over een visie op het lokaal bestuur en de lokale democratie (de Thorbecke- experimenten). Niet met het doel om een totaalvisie te maken, maar om scenario’s te ontwikkelen waarmee we in 2020 gaan experimenteren.

Het gaat erom dat je vanuit de bestaande kaders nadenkt over hoe je het bestuur organiseert rondom maatschappelijke vraagstukken. Dat gaan we samen met onze leden uitzoeken. We volgen daarin het advies van Wim Deetman over de governance van de VNG uit 2017 (De vierde dimensie, kennis vergaren, kennis delen en agenderend zijn). Deetman zegt daarin: ‘De VNG is geen brancheorganisatie maar een vereniging van (mede)over heden.’ ‘Dat betekent’, aldus Jeroen Lalleman van VNG-team Lokale democratie en veiligheid, ‘dat we als we ons echt willen verenigen de richting vanuit de leden moet komen. We moeten daar het proces heel sterk maken. Vandaar ook dat we verwachten dat we niet op één advies gaan uitko- men maar op meerdere scenario’s. Onze leden en de maatschappelijke opgaven zijn zo divers en veelsoortig, dat er wel eens bij elke opgave een ander model zou kunnen passen. De uitkomsten hoeven ook niet voor alle gemeenten en regio’s dezelfde te zijn. We houden altijd oog voor de uitvoerbaarheid.’ die gemeenten al hebben ingezet of vraagstukken waarover wij met gemeenten in gesprek zijn om scenario’s op te halen.

Hoe kun je bijvoorbeeld (regionale) samenwerking democratisch goed regelen? Voldoet de Wgr nog? Hoe kunnen burgers invloed uitoefenen op het lokaal bestuur? Hoe verhouden overheden zich tot elkaar? ver sterken Goed toepasbare model- verordeningen met hoge juridische kwaliteit Met onze modelverordeningen voorzien wij gemeenten van modellen met een hoge juridische kwaliteit die op lokaal niveau goed toepasbaar is. Christiaan de Vlieger van VNG-team Recht: ‘De VNG-modelverordeningen komen tot stand in samenwerking met gemeenten. We maken daarvoor gebruik van hun kennis en praktijkervaring. Wij zorgen voor een eenduidige juridische syste- matiek met uniformiteit in opmaak en stijl, eenduidige begrippen en onder- linge inhoudelijke samenhang.’ Alle modellen worden opgesteld in lijn met de ‘100 Ideeën voor de gemeente- lijke regelgever’ en houden rekening met de autonome status van gemeen- ten. Dat wil zeggen dat er waar gewenst meerdere keuzemogelijkheden worden gecreëerd binnen een model. Inmiddels zijn er ruim 150 model- verordeningen over een groot aantal beleidsonderwerpen.

Christiaan de Vlieger: ‘We zijn er in ons wetgevings- team trots op dat uit onderzoeken de modelverordeningen steeds weer naar voren komen als een van de meest gewaardeerde producten van de VNG.’ Meer taken, een sterker lokaal bestuur ›› 59 Vereniging van Nederlandse Gemeenten In het programma Democratie in actie werkt de VNG samen met het Ministerie van BZK aan tal van activiteiten voor het versterken van de lokale democratie. Denk aan de ontwikkeling van de Quick Scan Lokale Democratie . Democratie moet je niet alleen goed regelen, democratie moet je ook vieren. Daarom hebben we samen met Doe de Quick Scan Lokale Democratie Wilt u weten hoe het in uw gemeente staat met de lokale democratie? Doe de Quick Scan Lokale Democratie. De Quick Scan is ontwikkeld door het programma Democratie in Actie. Via een vragen- lijst geven mensen van binnen en buiten het gemeentehuis hun mening over participatie, invloed, procedures, bewonersinitiatieven etc. Vooraf is er begeleiding door inhoudelijke experts en achteraf helpen adviseurs van Democratie in Actie gemeenten om met de antwoorden aan de slag te gaan. Voorjaar 2019 hebben vijf gemeenten de Quick Scan getest. Deze vijf gemeenten hadden verbe- terpunten, zoals vereenvoudiging van de vragen, maar ze waren zonder uitzondering enthousiast over de uitkomsten.

Zo zei Peter Peeters, griffier van Brunssum: ‘Voor veel mensen is het hebben van een mening één ding, daadwerkelijk parti- ciperen, is een volgende stap. De Quick Scan biedt daar een goede aanloop toe.’ Voor Súdwest- Fryslân bieden de uitkomsten van de Quick Scan een prima startpunt voor een gesprek. Klaas Abma, programmanager transities sociaal domein: ‘In Súdwest-Fryslân zijn we met een breed samen- gestelde begeleidingsgroep aan de slag gegaan (portefeuillehouder, ambtenaren, raadsleden en inwoners). Het is prachtig om met verschillende groepen aan tafel te zitten. Dat is voor ons de belangrijkste meerwaarde.’ Versterk de lokale politieke partijen Oktober 2019 is het Expertiseteam Lokale Politieke Partijen opgestart. Het Expertiseteam onderzoekt wat de verschillen zijn tussen lokale afdelingen van landelijke politieke partijen en lokale politieke partijen. Denk daarbij aan financiering, opleiding en vorming, opbouw van expertise, en toegang tot onderzoek en wetenschap. 33% van alle raadsleden is lid van een lokale partij. De VNG houdt daar zorgvuldig rekening mee in haar governance. Er wordt scherp gelet op een evenredige vertegenwoordiging in bestuur en commissies. Op landelijk niveau is de financiering en ondersteuning van lokale partijen echter niet goed geregeld. Zo hebben lokale partijen geen wetenschappelijk bureau en nauwelijks of geen opleidingsfaciliteiten.

Helaas ziet het ernaar uit dat de behandeling van de Wet politieke partijen waarin dit geregeld moet worden, doorgeschoven wordt naar het volgende kabinet. VNG-voorzitter Jan van Zanen pleitte tijdens de BALV in november nog voor een eerlijke verdeling van de subsidie voor politieke partijen: ‘Lokale partijen zijn tot op heden verstoken van subsidie, terwijl sterke lokale politieke partijen ook essentieel zijn voor het goed functioneren van onze democratie.’ Het expertise- team komt naar verwachting in het voorjaar van 2020 met haar advies aan het bestuur. ›› 60 Jaarverslag 2019 het Ministerie van BZK in augustus het landelijk Democratiefestival georganiseerd. Lokale politieke partijen spelen in het gemeente- bestuur een steeds grotere rol. Eenderde van alle raadsleden is lid van een plaatselijke politieke partij. De VNG zet zich in voor goede financiering van lokale partijen. Dit is nu niet het geval. Het Democratiefestival Op 30 en 31 augustus 2019 hebben we samen met het Ministerie van BZK het Democratiefestival georganiseerd. Een groot experiment, maar een experiment waar we met een goed gevoel op terugkijken. Jeroen Lalleman van VNG-team Lokale democratie en veiligheid: ‘Het is gewoon niet te bevatten als je op zo’n festival ziet hoe de democratie leeft in Nederland.

We hebben er hiermee bovendien een extra mogelijkheid bij waarin mensen invloed kunnen uit oefenen op hun eigen leef omgeving. Want dat is democratie.’ Het festival bood legio mogelijkheden om te discussiëren over een breed scala van onderwerpen met ministers, burgemeesters, wet houders en raadsleden. Het contact tussen bestuurder en inwoner. Daar draaide het allemaal om. ‘Ik ben trots’, aldus Jeroen Lalleman, ‘dat we dat voor elkaar hebben gekregen en hoe we hieraan als VNG Beleid en VNG Connect hebben samengewerkt met het Ministerie van BZK.’ Invoering WOO vraagt veel van gemeentelijke organisatie Het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Open Overheid (WOO) dat op 2 januari 2019 is ingediend, moet nog parlementair worden behandeld. De VNG steunt op hoofdlijnen de WOO zoals die er nu ligt. Het wetsvoorstel is een verbetering ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Zo is bijvoor- beeld de verplichting om een online informatieregister in te richten, vervan- gen door een overheidsbreed meer- jarenplan voor het verbeteren van de informatiehuishouding en komt er een mogelijkheid om stukken gefaseerd openbaar te maken. Maar dat laat onverlet dat het nog een aardige dobber zal zijn voor gemeenten om de wet te implementeren. De VNG heeft 2019 vooral gebruikt om een beeld te krijgen van de kosten van de WOO en de impact van de nieuwe wet op de gemeentelijke organisatie.

GGU * GGU StembureauApp De complexe logistiek van verkiezingen ondersteunen: dat doet de Stem- bureauApp. Dankzij de app zijn onder meer de verkiezingsuitslagen sneller bekend. De app is ontwikkeld door de gemeente Rotterdam, maar wordt inmiddels door meer gemeenten gebruikt. Daarom is doorontwikkeling en beheer van de app overgedragen aan VNG Realisatie. * Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering • 61 Vereniging van Nederlandse Gemeenten In Brussel was 2019 een jaar van transitie. Het jaar van de Europese verkiezingen met een nieuw Parlement, een nieuwe Commissie, een nieuwe gemeentelijke en provinciale delegatie in het Comité van de Regio’s en uiteindelijk ook het besluit van de Britten om de EU te verlaten. De commissie-Juncker heeft zijn laatste jaar gebruikt om lopende voorstellen Een jaar van transitie EUROPA Aan tafel bij de regionale ontwikkelings- programma’s We hebben ons ingezet om gemeenten aan tafel te krijgen bij het opzetten van de Europese programma’s voor regionale ontwikkeling (EFRO-programma’s). Gemeenten zijn aan die tafel behoorlijk ondervertegenwoordigd. De provincies beheren en schrijven die programma’s onder coördinatie van het Ministerie van EZK. Behalve de G4 worden gemeenten niet betrok- ken bij het opstellen van regionale programma’s.

We hebben een VNG-expertiseteam opgezet om de betrokkenheid van gemeenten bij de EFRO-programma’s onder de aandacht te brengen van het ministerie. Het ministerie heeft toegezegd dat gemeenten nauwer betrokken zullen worden. In 2020 zullen we zien of dat ook daadwerkelijk het geval is. Het expertiseteam gaat nog een half jaar door om de vinger aan de pols te houden. Over lokale belangen en Europese dilemma’s In aanloop naar de Europese verkiezingen heeft team Europa van de VNG samen met kenniscentrum Europa decentraal een verkiezingsdebat georganiseerd over lokale vraagstuk - ken en Europese dilemma’s. De centrale vraag was hoe Euro parlementariërs ervoor kunnen zorgen dat Europese ambities en lokale belangen elkaar niet bijten. Elk thema met bijbehorend dilemma werd ingeleid door een lid van de VNG-commissie Europa en Internationaal. De conclusie luidde, er moet intensief samengewerkt worden met duide- lijke kaders en werkbare regelgeving. Of zoals Jantine Kriens het na afloop samenvatte met een citaat van Herman Tjeenk Willink: ‘Groter denken, kleiner doen’. ›› 62 Jaarverslag 2019 De budgetverdeling voor de komende zeven jaar Een groot Europees dossier in 2019 was de verdeling van de Europese budgetten. Europa werkt met zevenjarige budgetten en in 2018 heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor de periode 2021-2027.

De lidstaten staan echter zo ver uit elkaar dat ze nauwelijks hebben onderhandeld. Ze hebben vooral hun posities bevestigd. De uitkomsten van deze onderhandelingen zijn relevant omdat daarin staat welke budgetten voor regionale en sociale ontwikkeling naar decentrale overheden toe gaan. Waaronder het ESF+, dat straks naar de arbeidsmarktregio’s gaat. Als VNG zijn we in 2019 toch begonnen om het arbeidsmarkt- programma samen met sociale partners vorm te geven, ook al weten we niet precies hoeveel budget we hebben. Dat is dus wel nog een flinke adder onder het gras. Green Deal Op de drempel van 2019 presenteerde vice- voorzitter Frans Timmermans de Green Deal van de Europese Commissie. De week voorafgaand aan de presentatie heeft Frans Timmermans hierover gesproken met het Comité van de Regio’s. De Green Deal is een pakket aan maatregelen dat in 2020 verder wordt uitgerold. Er komt een voorstel voor een Europese klimaat- wet naar het voorbeeld van ons Klimaatakkoord. Uniforme regels passen niet bij divers Europa Het Comité van de Regio’s heeft het advies van Cor Lamers (burgemeester van Schiedam) aangenomen over het achtste milieu- actierogramma van de Europese Unie. In dit actieprogramma adviseert Cor Lamers de EU om te stoppen met nadenken over klimaatproblemen en te starten met praten over oplossingen.

In het verlengde daarvan wijst hij erop dat Europa zich kenmerkt door gedetailleerde sectorale wet- geving met uniforme termijnen: ‘De ene regio is de andere niet. Europa is inmiddels heel divers, met gemeenten en regio’s die integraal samen- werken. Dat botst met uniform Europees beleid en wetgeving.’ Cor Lamers adviseert de EU om daar in zijn toekomstige beleid rekening mee te houden. Jan van Zanen co-president van de UCLG VNG-voorzitter Jan van Zanen is namens Europa benoemd tot co- president van de UCLG, het wereld- wijde netwerk van steden en lokale en regionale overheden. Hij is gekozen met de steun onze Europese zuster- organisaties die vertegenwoordigd zij n in de CEMR, de Europese koepel van de VNG. Als co-president wil hij zich sterk maken voor de Global Goals als uitgangspunten voor bestuur op lokaal én globaal niveau. af te ronden zodat de nieuwe Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen kon starten met een nieuwe agenda. Wat wel bleef doorlopen waren de onderhandelingen over de budgetten en daar heeft de Commissie meteen een flinke erfenis achtergelaten, want de onder handelingen zijn nog nooit zo moeilijk geweest. ›› • 63 Vereniging van Nederlandse Gemeenten De Nederlandse gemeenten en de Caribische eilanden Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Saba en Sint Eustatius zijn in het Koninkrijk met elkaar verbonden.

De VNG stimuleert het leggen van collegiale verbindingen tussen de eilanden en gemeenten. In 2019 ondertekenden we bijvoorbeeld een intentieverklaring met het Ministerie van BZK voor het uitwisselen Kennis en ervaring uitwisselen met collega’s OVERZEESE GEBIEDSDELEN Vraaggestuurd de Caribische eilanden ondersteunen De VNG werkt al vele jaren aan een goede verbinding tussen de Caribische eilanden van het Koninkrijk en de Nederlandse gemeenten. De sterke banden werden goed zichtbaar na de orkaan Irma. Vele Nederlandse gemeenten stonden klaar om te helpen met financiering en mankracht. Dat heeft geleid tot zichtbare resultaten: zo is op Sint Maarten de grote toename in aanvragen voor (her)bouwvergunnin- gen goed verwerkt en is de voorbereiding op nieuwe rampen flink verbeterd. Structurele ondersteuning is echter niet optimaal. Onder meer vanwege verschillen in staatkundige positie. De VNG heeft april 2019 een strategie opgesteld voor de ondersteuning van de Caribische leden van het Koninkrijk. Daarin hebben we vastgelegd dat we vraag gestuurd gaan werken; lobbyen waar gewenst en onder - steuning waar nodig. Maarten Beks van de VNG-Concernstaf: ‘We gaan zo veel mogelijk relevante contacten leggen.

Er is nog een wereld te winnen als het lukt om van collega tot collega verbindingen te leggen tussen de Caribische eilanden en Nederlandse gemeenten.’ Meer structurele uitwisseling met de Caribische eilanden Tijdens het VNG Jaarcongres 2019 ondertekenden Jan van Zanen namens de VNG en Raymond Knops namens het Ministerie van BZK een intentie- verklaring om een impuls te geven aan de uitwisseling van kennis en ervaring tussen Nederlandse gemeenten en de zes eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Eilanden kunnen nu een verzoek indienen om ondersteuning en de VNG gaat dan op zoek naar manieren om dat mogelijk te maken, bijvoorbeeld via detachering van gemeenteambtenaren. Het Rijk levert waar nodig financiële ondersteuning. Bij de ondertekening zei Raymond Knops hierover: ‘Ik hecht veel belang aan de uitwisseling van gemeente- ambtenaren tussen Nederlandse gemeenten en het Caribisch deel van het Koninkrijk. Met dit uitwisselings- programma geven we hieraan een meer structureel karakter.’ ›› 64 Jaarverslag 2019 Project: Aanleg en onderhoud van wegen op Bonaire De ingenieursbureaus van Rotterdam en Alphen aan den Rijn ondersteunen Bonaire bij het aanleggen en onder - houden van wegen. Zij stellen hun kennis en expertise beschikbaar en doen waar nodig suggesties voor bestuur - lijk-organisatorische verbeteringen.

Rob Schnepper, senioradviseur bij het Ingenieursbureau Rotterdam: ‘Wij hebben een adviserende en ondersteunende rol, we gaan dus niet op de stoel van bestuurders en uitvoerders zitten. Wij helpen lokale mensen om aanleg en onderhoud goed in de vingers te krijgen. Verder houden we het simpel, we gaan niet alles met alles verbinden. Op Bonaire richten we ons bij de wegenbouw op drie elementen: een goede afwatering (om te voorkomen dat vuil water de zee in stroomt), het voorkomen van beschadiging aan kabels en leidingen en waar mogelijk het aanleggen van fietspaden naast de wegen.’ Daarnaast kijken we of we de zaken zo duurzaam mogelijk kunnen realiseren. Het gaat op Bonaire om een flink project, dat 16 jaar in beslag zal nemen en in totaal circa € 100 miljoen aan investeringen vraagt. steunen van kennis en ervaring met de Caribische eilanden van het Koninkrijk. Ook ontwikkelden we een strategie om overzeese gebiedsdelen structureel en vraaggericht te ondersteunen. Een mooi voorbeeld van kennisuitwisseling tussen gemeenten is het wegenproject op Bonaire . OOG OP UITVOERING • 65 Vereniging van Nederlandse Gemeenten De missie van VNG International luidt Building Better Futures: wereldwijd bouwen aan een betere toekomst via versterking van het democratisch lokaal bestuur. Kwaliteit en inrichting van het lokaal bestuur is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van landen.

Met onze missie, onze kennis van zaken en worteling in lokaal bestuurlijk Nederland Building Better Futures VNG INTERNATIONAL Global Goals Steeds meer Nederlandse gemeenten sluiten zich aan bij de Gemeenten4GlobalGoals-campagne. Eind 2019 stond de teller op 87. De combinatie van fysieke en sociale duurzaam- heid spreekt gemeenten aan. De VNG wil via deze campagne zo veel mogelijk gemeenten stimuleren om mee te doen. Uit de vele acties die in 2019 zijn georganiseerd, licht project- manager Eline Vermeer er twee uit: de koppeling aan de omgevingsvisie en de vlaggendag: ‘We hebben vier gemeen- ten begeleid bij het koppelen van de Global Goals (GG) aan hun omgevingsvisie. Daarvoor hebben we vanuit de GG een afwegingskader gemaakt dat gebruikt kan worden bij het opstellen van een omgevingsvisie. In maart 2020 worden de bevindingen verspreid via een handreiking. Mooi moment in 2019 was ook dat meer dan 50 gemeenten op 25 september de GG-vlag uithingen om te laten zien dat ze werk maken van de doelen. We staan met de GG-duurzaamheidsagenda aan het begin van een nieuw “decade of action”.

Alle reden voor gemeenten om aan te sluiten.’ In 30 landen over de hele wereld werkzaam aan projecten ter versterking van democratisch lokaal bestuur € 27,3 miljoen omzet in 2019 51,7% financiering komt van internationale opdrachtgevers zoals EU, Wereldbank en USAID 340 experts ingezet 27.000 expertdagen georganiseerd, deels met inzet van Nederlandse gemeenten 87 Global Goals gemeenten ›› 66 Jaarverslag 2019 dragen wij via projecten en programma’s hieraan bij. Ook de één-concern- gedachte binnen de VNG maakt VNG International sterker. We mogen immers onze missie uitvoeren namens de Nederlandse gemeenten waar dagelijks door honderden bestuurders en duizenden ambtenaren wordt gewerkt aan ontwikkeling van de samenleving. Libië en Tunesië Belangrijke projecten in Libië en Tunesië zijn de zogenaam- de cross-borderprojecten tussen beide landen. Zo zijn er in alle grensgemeenten kantoren neergezet om zaken grensoverschrijdend te managen. ‘We proberen te voor- komen’, aldus projectleider Neila Akrimi, ‘dat mensen en goederen de grens over worden gesmokkeld. We hebben dus een tweeledig doel: de mensenrechten van vluchte- lingen bewaken en economische criminaliteit tegengaan. Wij doen dat niet zelf, maar steunen gemeenten om hun positie te versterken en hun rol daarin volledig te spelen.’ Rwanda In Rwanda ondersteunt VNG International zes snel groeien- de steden met capaciteitsopbouw.

VNG International werkt hierin nauw samen met de gemeenten Eindhoven en Rheden. Eindhoven ondersteunt deze steden onder andere bij het realiseren van betaalbare huisvesting voor mensen die naar de stad trekken. De Gemeente Rheden onder- steunt de stad Rubavu op het gebied van inclusieve lokale economische ontwikkeling met een focus op toerisme. Studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein helpen bijvoorbeeld de autoriteiten in Rubavu met het ontwikkelen van plannen voor een strandboulevard. Oekraïne Oost-Oekraïne is een gebied waar mensen weinig of geen vertrouwen hebben in het openbaar bestuur. Bovendien hebben ze te maken met een Russische en een Europese invloedssfeer. VNG International ondersteunt in dat gebied projecten die mensen laten ervaren dat het wel degelijk mogelijk is om afspraken te maken met gemeenten. Een eenvoudig voorbeeld is het opknappen van een verwaar- loosd, onveilig parkje. Wij hebben gemeentebestuurders geholpen om samen met de omwonenden het park op te knappen en te voorzien van speeltoestellen. De essentie is hier niet zozeer de staat van het parkje als wel het betrekken van inwoners; laten zien dat een overheid betrouwbaar kan zijn.

Arne Musch, projectleider: ‘Wij hopen dat als je dit op het lokale niveau keer op keer demonstreert, je het vertrou- wen in de overheid en de rechtsstaat bevordert en dat dit invloed heeft op het functioneren van de centrale overheid.’ Projecten en programma’s: drie voorbeelden Een waardevol partnerschap van Rijk en gemeenten Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking sprak januari 2019 bij de nieuwjaarsbijeenkomst van VNG International lovende woorden over het werk van VNG Inter- national. De minister ging in op het belang van goed functionerende (lokale) overheden voor het bevorderen van stabiliteit en het bouwen aan een betere toekomst voor burgers. De projecten van VNG International en de daarin deelnemende gemeenten dragen daaraan bij. Kortom, een waardevol partnerschap van Rijk en gemeenten. Ook de inzet van Nederlandse gemeenten voor de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN, de SDG’s of Global Goals, kon op waardering van de minister rekenen. Die ambitieuze doelen kunnen alleen gerealiseerd worden met de inzet van iedereen. ‘De oplossing van de vluchte- lingencrisis en het migratie- vraagstuk ligt niet alleen in Europa.

Ik ben ervan over- tuigd dat een deel van de oplossing ligt in versterking van het openbaar bestuur in de landen waar vluchtelingen vandaan komen.’ Rob Metz, burgemeester van Soest en lid van de internationale delegatie van de VNG-commissie Europa en Internationaal. Building Better Futures • 67 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Een park van burgers Veel burgers willen meer van de lokale demo- cratie dan eens per vier jaar een vakje rood kleuren. In het hele land zijn er initiatieven en projecten waarbij gemeenteraden invloed en zeggenschap delen met groepen burgers. De raad van Tilburg gaf in 2015 de inrichting van een tien hectare groot nieuw stadspark uit handen. De omvorming van het voormalige Van Gend&Loosterrein kwam tot stand met ideeën van Tilburgse burgers. Het spoor van Van Gend&Loos ligt er nog en is overgroeid met planten. Het Spoorpark is in 2019 geopend. Echt een plek voor en door burgers: er wordt van alles georganiseerd, van buurtcamping en zumbaworkshop tot openlucht schaaktoernooi. 68 Jaarverslag 2019 69Vereniging van Nederlandse Gemeenten ko men & g aan Jantine Kriens maakte in 2019 bekend in het voorjaar van 2020 terug te treden als algemeen directeur van de VNG. Leonard Geluk is haar opvolger. Hoe kijk je terug op je tijd bij de VNG? Het was boeiend, zowel in maatschappelijk en persoonlijk opzicht als in het opzicht van organisatie.

In zeven jaar tijd maakten we een enorme versnelling van de digitalisering mee. Je zag de fragmentatie in de politiek, en ook dat veel koepelorganisaties het moeilijk hadden. De VNG is er gelukkig in geslaagd om de eenheid te bewaren en sterk te blijven als ledenorganisatie en als belangenbehartiger. Hoe paste de baan als algemeen directeur VNG in je loopbaan? Het is een cadeautje als je tegen de zestig bent en een baan krijgt waarin je gebruik kunt maken van alles wat je daarvoor hebt gedaan. Ik ben leerkracht geweest, ambtenaar bij het Rijk en bij de gemeente, gemeenteraadslid, wethouder, loco- en waarnemend burgemeester. Wat was je persoonlijke drijfveer? Mijn persoonlijke motief zit in de inhoud, in al die ontwikkelingen. De publieke zaak, de rol van de overheid in de samen leving. Alle thema’s gingen daarover. Het klopte als een bus. Hoe kijk je aan tegen de organisatie en de mensen die er werken? Het is ontzettend knap dat de organisatie een enorme groei heeft doorgemaakt en daar goed is uitgekomen. Toen ik begon, hadden we een omzet van enkele tientallen miljoen, nu is dat bijna drie keer zoveel. In de beginjaren – we zaten aan het einde van de crisis – piepte en kraakte het. De organisatie zat op slot. Dat was voor de VNG een moeilijke tijd, het was altijd een kweekvijver geweest van jonge mensen die doorstroomden.

Uiteindelijk is het losgekomen toen de arbeidsmarkt aantrok. Nu werken we weer met veel jonge mensen. Wat ga je missen? Waar kijk je het meeste naar uit? De mensen met wie ik samenwerk, ga ik missen. In een samenwerking gebeurt er altijd iets met je. Je bent anders bij de één dan bij de ander. Als je geluk hebt, kun je bij het samenwerken boven jezelf uitgroeien. In de periode van de grote toestroom van asielzoekers in 2015 moesten we met veel mensen de schouders eronder zetten. Dat was een mooie tijd. Ik ben nieuwsgierig naar de Jantine Kriens die straks naar voren komt als al dat werk ophoudt. Wie ik dan ben, dat vind ik leuk om te gaan ontdekken. JANTINE KRIENS

ko men & g aan Hoe kijk je uit naar je tijd bij de VNG? Ik heb er veel zin in; het is een spannende baan in een boeiende tijd. Tussen gemeenten en Rijk is er veel te doen, zowel inhoudelijk als in de relatie. Veel gemeenten hebben zorgen over de verant- woordelijkheden die bij hen op het bord liggen, terwijl ze de eindjes nauwelijks aan elkaar geknoopt krijgen. Het is een spannende tijd om naar de VNG over te stappen. Hoe past de baan als algemeen directeur VNG in je loopbaan? Voor mij is het een logische stap in een continuüm. Ik ben gemeenteraadslid geweest, consultant, wethouder Onderwijs en de laatste zes jaar bestuur- der van de Haagse Hogeschool. De overgang van wethouder naar schoolbestuurder was niet groot. Nu is het opnieuw een kleine stap naar het politiek-bestuurlijk domein. De constante is de interesse en het gevoel van verantwoordelijkheid voor het openbaar bestuur. Wat is je persoonlijke drijfveer? Ik was al jong nieuwsgierig naar hoe het in de politiek werkte achter de schermen. Van huis uit kreeg ik een gevoel van verantwoordelijkheid mee. In Rotterdam leerde ik dat gemeentepolitiek ontzettend relevant is. Burgers beschouwen de gemeente en de Rijksover- heid als een overheid. Ze moeten veel meer hand in hand opereren. Hoe krijgen we in Nederland dingen voor elkaar? Dat is voor mij de belangrijkste vraag.

Hoe kijk je aan tegen de organisatie en de mensen die er werken? Mijn basisbeeld is heel positief. In vroeger tijden was de VNG een enigszins verkokerde organisatie. Maar, ik heb begrepen dat dit is veranderd in de afgelopen jaren. Ik heb een hoge pet op van de kwaliteit en de toegevoegde waarde. Ik kijk uit naar het verdere kennismaken. Wat ga je missen? Waar kijk je het meeste naar uit? De Haagse Hogeschool is een bruisende, interessante omgeving met allemaal jonge mensen met permanent festivals, activiteiten en discussies. Dat ga ik missen. Ik kijk ernaar uit om bij de VNG te gaan werken aan alle maatschappelijke domeinen waar gemeenten aan werken. Daarin is er ook altijd reuring. Het gaat over heel Nederland en het is een ander soort bestuurlijke verantwoordelijkheid. LEONARD GELUK

Gemeenten en Rijk hebben elkaar nodig DOORKIJK NAAR 2020 Het jaar 2020 brengt een crisis zonder precedent. De uitbraak van het coronavirus raakt iedereen in de samenleving. Het virus kost vele honderden mensen het leven. De capaciteit van de zorg komt in de knel. Het maatschappelijk leven is stil komen te liggen. De scholen zijn dicht, net als de horeca, de culturele sector en veel winkels. Werk gelegenheid staat op het spel en veel zzp’ers zitten van de ene op de andere dag zonder omzet. De overheid staat voor de opgave om de gevolgen van de coronacrisis te verzachten. Het kabinet komt met een pakket maatregelen om burgers en bedrijven tegemoet te komen. Gemeenten halen alles uit de kast om regelingen, zoals noodsteun voor zzp’ers, goed en snel uit te voeren. Het sociaal domein komt verder onder druk te staan. Het verlenen van Wmo-zorg, jeugdhulp en ggz is complex ten tijde van de coronacrisis. Ook zijn er extra zorgen over kinderen die kwetsbaar zijn door de dreiging van huiselijk geweld, nu de scholen dicht zijn. Gemeentelijke hand - havers zien erop toe dat de maatregelen om sociaal afstand te bewaren, worden nageleefd. De crisis versterkt het besef dat gemeenten en het Rijk elkaar nodig hebben. Dit vraagt samenspel gebaseerd op wederkerigheid en gelijkwaardigheid. Voldoende middelen en voldoende regelruimte zijn essentieel om de gemeentelijke taken te kunnen uitvoeren.

In de aanloop naar de Kamerverkiezingen van 2021 gaan we ons daarvoor hard maken. Dat willen we breed aanpakken door alle leden erbij te betrekken. In de gemeenten zitten mensen met de kennis en de netwerken bij alle politieke partijen. Niemand kan het alleen. Samen de schouders eronder, het is de enige manier. 72 Jaarverslag 2019 Financiële kerncijfers van de VNG (bedragen x € 1.000) Geconsolideerde balans van de VNG per ultimo 2019 2018 Vaste activa 75.102 69.933 Vlottende activa 78.510 70.917 Groepsvermogen (64.627) (61.975) Voorzieningen (2.764) (2.068) Kortlopende schulden (86.221) (76.807) 0 0 Geconsolideerde staat van baten en lasten van de VNG 2019 2018 Contributie 22.787 21.921 Totale baten 148.016 132.575 Totale lasten 149.848 134.284 Bedrijfsresultaat (1.832) (1.710) Financiële baten en lasten 1.067 1.262 Vennootschapsbelasting (318) (431) Resultaat boekjaar voor bestemming (1.174) (879) Het aandeel in het resultaat van de VNG-bedrijven in het resultaat (na VpB) van de Vereniging is als volgt opgebouwd 2019 2018 VNG Connect B.V. 327 179 VNG Risicobeheer B.V. 271 580 VNG International B.V. 188 144 VNG Realisatie B.V. 22 25 VNG Naleving B.V. 194 454 VNG Diensten B.V.* (90) (50) 912 1.332 Zie voor de volledige financiële verantwoording over 2019 het Financiële Jaarverslag 2019 op vng.nl *VNG Diensten B.V.

fungeert als houdstermaatschappij van de VNG-bedrijven Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag www.vng.nl OOG OP UITVOERING