20.1 Uitgangspunten en ambities Strategische Mobiliteitsvisie.pdf

Uitgangspunten en ambities Strategische Mobiliteitsvisie ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’ Concept 3 december 2019

Uitgangspunten en ambities Strategische Mobiliteitsvisie Steenwijkerland ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’ Vastgesteld door het college van B en W op ….december 2019

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 5 Inhoudsopgave Samenvatting 7 1 Op weg naar de Strategische Mobiliteitsvisie 11 1.1 De gemeente Steenwijkerland 11 1.2 Waarom een nieuwe Mobiliteitsvisie? 11 1.3 Wat wordt het voor een plan? 13 1.4 Essentiële ontwikkelingen 14 1.5 Ambities in thema’s 16 1.6 Keuzes maken 17 1.7 Het proces: ontwikkeling in stappen 18 2 Duurzaam Steenwijkerland 19 2.1 Uitgangspunten en ambities 19 2.2 Duurzaamheidsladder mobiliteit 20 2.3 Toename fietsgebruik 21 2.4 Elektrische en waterstofvoertuigen, duurzame energie 22 2.5 Slimme mobiliteit 23 3 Aantrekkelijk Steenwijkerland 25 3.1 Uitgangspunten en ambities 25 3.2 Verblijfsgebieden en kleine kernen 25 3.3 Parkeren en openbare ruimte 26 3.4 Bereikbaarheid werklocaties 26 3.5 Verkeersveiligheid 26 4 Gastvrij Steenwijkerland 29 4.1 Uitgangspunten en ambities 29 4.2 Bereikbaarheid van voorzieningen 29 4.3 Inclusieve samenleving 30 4.4 Bezoekers van toeristische publiekstrekkers 31 4.5 Bezoekers van de binnenstad van Steenwijk en kernen 31 5 Steenwijkerland in de regio 33 5.1 Uitgangspunten en ambities 33 5.2 Arbeidsmarkt 33 5.3 Bereikbaarheid voorzieningen 34 5.4 Regionaal netwerk hoofdfietsroutes 34 5.5 Versterken regionaal OV-netwerk 34 5.6 Multimodale corridoraanpak 35 Bijlage 1: samenvatting themasessie Mobiliteit 3 juni 2019 37 Bijlage 2:

samenvatting themasessie Mobiliteit 29 augustus 2019 39 Bijlage 3: samenvatting themasessie Mobiliteit 30 oktober 2019 41 SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 6 SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 7 Samenvatting Er zijn diverse aanleidingen voor het opstellen van een nieuwe Strategische Mobiliteitsvisie Steenwijkerland (SMVS): o economische groei; o technologische ontwikkelingen; o demografische en maatschappelijke ontwikkelingen; o de zorg over het klimaat; o gemeentelijke ambities op het vlak van toerisme en duurzaamheid. De SMVS gaat over de toekomst van onze gemeente op het gebied van mobiliteit. De SMVS gaat niet over gedetailleerde maatregelen maar vooral over de koers die de gemeente wil inzetten. Dit document ‘Uitgangspunten en Ambities’ is het fundament voor de SMVS, dat volgt op de ‘Uitgangspunten en Ambities’. We geven de mobiliteitsambities een plaats in de volgende thema’s die we voor de SMVS hanteren: 1. Duurzaam Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan een duurzame ontwikkeling. 2. Aantrekkelijk Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan prettig wonen en ondernemen. 3. Gastvrij Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan de aantrekkelijkheid van het bezoeken van onze gemeente. 4.

Steenwijkerland in de regio: de regionale componenten van ons mobiliteitsbeleid. Hierbij gaat het om de zaken die we uitsluitend op regionaal niveau kunnen bereiken. Uitgangspunten en ambities op het gebied van duurzame mobiliteit: 1. Bijdragen aan de doelstellingen van het klimaatakkoord: een mobiliteitsbeleid voeren dat inzet op de reductie van de uitstoot van CO2 en het bereiken van klimaat- en energieneutraliteit. 2. We gaan efficiënt met onze ruimte om. We breiden de hoofdinfrastructuur voor het autoverkeer niet verder uit tenzij het echt niet anders kan. Nieuwe infrastructuur voor het autoverkeer sluiten wij niet uit als dit nodig is voor de ontsluiting van nieuwe locaties. Tevens is nieuwe infrastructuur een optie als die bijdraagt aan het verbeteren van de leefbaarheid, de verkeersveiligheid en/of bieden van extra ruimte en kwaliteit voor het langzame verkeer. De principes zijn weergegeven in de duurzaamheidsladder voor mobiliteit. Dit principe geldt ook voor het parkeren op bedrijventerreinen en in de woonomgeving. 3. We sluiten ons aan bij de nationale doelstelling om het aantal verplaatsingen per fiets (inclusief de elektrische fiets: de e- fiets) te laten toenemen (+20% in 10 jaar). De doelgroep woon-werkverkeer zien wij als bijzonder speerpunt. Voor deze doelgroep streven we een toename na van 35% in 10 jaar. 4.

Bieden van een aantrekkelijk fietsnetwerk voor het woon-werkverkeer, schoolverkeer en recreatief verkeer, dat kwalitatief inspeelt op de groei van het fietsverkeer en uitdaagt tot meer fietsen. Daar horen tevens goede stallingsvoorzieningen bij. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 8 5. Een actieve rol op ons nemen om het gebruik van elektrische en waterstofvoertuigen (e- en h-voertuigen) te verhogen, waaronder het openbaar vervoer. 6. Een actieve rol op ons nemen om het gebruik van deelauto’s te verhogen. 7. Innovatieve duurzame mobiliteit organiseren, waaronder het benutten van het water. Dit om te voorzien in de mobiliteitsbehoefte van specifieke doelgroepen zoals toeristen, personen die niet over een auto beschikken dan wel zelf niet meer een auto kunnen of willen besturen en voor de goederendistributie. We beschouwen daarbij nadrukkelijk wat de meerwaarde van een oplossing voor één doelgroep is voor andere doelgroepen. 8. Bij de aanleg van nieuwe infrastructuur (auto, parkeervoorzieningen, fiets) en/of groot onderhoud beoordelen we de mogelijkheden voor een innovatieve aanpak. Deze aanpak is gericht op klimaatadaptatie, hittestress, energie en het gebruik van circulaire materialen. Uitgangspunten en ambities op het gebied van aantrekkelijk Steenwijkerland: 1.

Het voorkomen van verkeersoverlast (doorgaand verkeer, zwaar verkeer, hoge snelheden) in de verblijfsgebieden en in de kernen. 2. Een evenwichtige verdeling van de openbare ruimte tussen mobiliteitsvoorzieningen, speel- en beweegruimte en groenvoorzieningen. 3. Het behouden van de identiteit en de kwaliteit van de kernen, natuurgebieden en landschappen. 4. Het voorkomen van parkeeroverlast ten gevolge van wijk- en kernvreemd parkeren. 5. De werklocaties goed ontsluiten voor het fietsverkeer, openbaar vervoer of vormen van (duurzame) ketenmobiliteit. 6. Op wijk- en kernenniveau goede fiets- en voetgangersbereikbaarheid naar scholen, winkel- en sportvoorzieningen. 7. Een afname van het aantal verkeersslachtoffers in Steenwijkerland (gemeentelijke wegen) met minimaal 25% in 5 jaar. Uitgangspunten en ambities op het gebied van gastvrij Steenwijkerland: 1. De kernen buiten Steenwijk goed verbinden met voorzieningen in Steenwijk met de fiets, openbaar vervoer (mogelijk ook over water), vormen van slimme (duurzame) ketenmobiliteit of andere vervoerservices. 2. Inclusieve gemeente: personen met een beperking en mobiliteitsarmen hebben de keuze om zich zelfstandig te kunnen verplaatsen en zo deel te nemen aan de economische en maatschappelijke activiteiten of gebruik te maken van voorzieningen.

Gemak voor bezoekers van toeristische publiekstrekkers: parkeren van fiets en auto, oplaadvoorzieningen, bereikbaarheid. Overstappen (op goed bereikbare en bekende mobiliteitshubs, ontvangst- en servicepunten) van de auto op kleinschalige duurzame vormen van vervoer (inclusief de benutting van de mogelijkheden van vervoer over water) moet de beleving, de aantrekkelijkheid en de bezoekerspotentie van de toeristische publiekstrekkers verhogen. Aansprekende en spraakmakende mobiliteitsoplossingen kunnen bijdragen aan een positief toeristische profiel en identiteit. Gemak voor bezoekers van de binnenstad van Steenwijk en kernen met een bovenlokale functie: parkeren van fiets en auto, oplaadvoorzieningen en bereikbaarheid. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 9 Uitgangspunten en ambities op regionaal gebied: 1. Het verbeteren van de bereikbaarheid van onze werklocaties vanuit de omliggende kernen, de regionale gemeenten met de grootste pendelstromen en vanuit de regionale OV-knooppunten en vanuit Steenwijkerland naar de belangrijkste werklocaties buiten Steenwijkerland. Voor de korte afstanden (tot 15 km) ligt het accent op de fiets. 2. Het verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen (onderwijs, zorg) waar onze inwoners gebruik van maken en die niet binnen onze gemeente beschikbaar zijn. 3.

Het versterken van de hoofdfietsroutes naar de omliggende regio’s. 4. Het versterken van het regionale OV- netwerk en het behouden van de IC-functie van station Steenwijk. 5. Het versterken van de bereikbaarheid op de regionale corridors. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 10 SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 11 1 Op weg naar de Strategische Mobiliteitsvisie 1.1 De gemeente Steenwijkerland De gemeente Steenwijkerland telt bijna 44.000 inwoners (1 januari 2019, bron: CBS) en heeft een groot grondgebied (322 km²). De bevolking van de gemeente groeit de komende 10 jaar naar verwachting met 3%. De gemeente bestaat uit vele (kleine) kernen en buurtschappen. De kleine kernen hebben weinig voorzieningen. De grootste kern is Steenwijk met bijna 25.000 inwoners. Steenwijk heeft een centrumfunctie voor de hele gemeente alsmede een streekfunctie. Steenwijkerland ligt in de kop van Overijssel, maakt deel uit van de Regio Zwolle en grenst aan zeven omliggende gemeenten en drie andere provincies. Steenwijkerland ligt aan de A32 (verbinding tussen A28 bij Staphorst en Leeuwarden) en ligt aan de spoorverbinding tussen Zwolle en Leeuwarden. Steenwijkerland is een landschappelijke gemeente, kleinschalig van karakter met dorpen met een eigen identiteit.

Daarnaast is Steenwijkerland vooral waterrijk. Het water is een belangrijk element van de identiteit van Steenwijkerland. Het zou mooi zijn als we het water ook kunnen benutten voor onze mobiliteitsvoorzieningen. Binnen de gemeentegrenzen ligt het nationaal park Weerribben-Wieden. Dit nationaal park is met ruim 10.000 hectare het grootste aaneengesloten laagveenmoerasgebied van Noordwest- Europa. Het nationaal park is een belangrijke toeristische trekpleister vooral voor fietsers, wandelaars en waterrecreanten. Giethoorn is een internationale publiekstrekker. Het is een opgave om de steeds maar toenemende bezoekersstromen in goede banen te leiden. Inwoners van Steenwijkerland hebben voor een deel hun oriëntatie buiten de eigen gemeentegrenzen. Ze gaan voor werk, onderwijs, zorg of boodschappen ook naar naburige Overijsselse, Friese, Flevolandse of Drentse dorpen en steden. De inwoners van Steenwijkerland zijn na de eigen gemeente vooral georiënteerd op Meppel, Zwolle, Leeuwarden, Emmeloord, Wolvega en Heerenveen. De afhankelijkheid van de eigen auto is groot: de afstanden binnen de gemeente zijn groot en het openbaar vervoer komt lang niet overal. 1.2 Waarom een nieuwe Mobiliteitsvisie? In 2017 is het laatste Beleidsplan Verkeer van Steenwijkerland vastgesteld. Dat is eigenlijk nog vrij recent. In het Beleidsplan Verkeer lag een zwaar accent op verkeersveiligheid.

Mede in verband met de ontwikkeling van de Omgevingsvisie en onze ambities op het gebied van Duurzaamheid (waaronder duurzame mobiliteit) is er nu behoefte aan een meer integrale overkoepelende visie op mobiliteit in samenhang met andere beleidsvelden. Dit is ook in het coalitieakkoord opgenomen. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 12 SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 13 We zijn al aan de slag met duurzame mobiliteit: o We hebben de visie ‘Steenwijkerland in beweging, een mobiliteitsvisie vanuit OV- perspectief’, opgesteld. De essentie daarvan is opgenomen in het aanbestedingsdossier voor de nieuwe OV- concessie in de regio; o We starten met de revitalisering van fietsroutes als onderdeel van de regiodeal met de Provincie Overijssel; o We gaan het bedrijvenwagenpark van de gemeente verduurzamen en in de gehele gemeente extra laadpalen plaatsen voor elektrische auto’s.

Tevens hebben de laatste jaren vele nieuwe ontwikkelingen plaatsgevonden die van belang zijn voor het mobiliteitsbeleid: o economische groei die gepaard gaat met mobiliteitsgroei; o technologische ontwikkelingen: elektrisch rijden, autonoom rijden duurzame energie en digitalisering; o demografische en maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing en inclusiviteit; o de gemeentelijke ambities op het vlak van toerisme en duurzaamheid. o het Klimaatakkoord (CO2-reductie). Er ontbreekt op dit moment een overkoepelende mobiliteitsvisie die mede rekening houdt met de nieuwe ontwikkelingen en vraagstukken. Kortom, er is alle aanleiding voor het opstellen van een nieuwe Strategische MobiliteitsVisie Steenwijkerland (SMVS). Daarbij kijken wij verder dan onze gemeentegrens. De ontwikkelingen en onze ambities vragen om een mobiliteitsvisie die verder gaat dan alleen een visie op het wegennet, fiets of verkeersveiligheid. Het gaat over alle vervoerwijzen en het maken van keuzes die nodig zijn voor een gemeente met een economisch en duurzaam perspectief. Innovatie biedt nieuwe mogelijkheden om onze ambities te realiseren. 1.3 Wat wordt het voor een plan? In de SMVS wordt opgenomen wat de gemeente de komende vijf tot tien jaar wil bereiken en hoe. De SMVS gaat niet over gedetailleerde maatregelen, maar vooral over de koers die de gemeente wil inzetten.

De SMVS is als volgt te karakteriseren: o Het accent ligt op de doelstellingen, ambities en de gewenste effecten. o Een plan met als tijdshorizon 2030 en waar mogelijk en nodig met een doorkijk daarna. o De SMVS biedt kaders voor het realiseren van onze ambities en bij ontwikkelingen binnen onze gemeente. Het gaat hierbij om de samenhang en synergie met andere beleidsvelden zoals: duurzaamheid, economische en ruimtelijke ontwikkeling, leefbaarheid en milieu, onderwijs, toerisme en recreatie, landschap en groen. o De SMVS gaat over verschillende schaalniveaus: kernen en wijken, de gemeente in zijn geheel en de samenhang met de regio. o De SMVS is te gebruiken voor het maken van investeringskeuzes (Mobiliteitsagenda en uitvoeringsplannen), samenwerking en cofinanciering. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 14 In de SMVS leggen we verbanden tussen de ambities van de verschillende beleidsvelden en de mobiliteit (vervoerwijzen). Duurzaamheid en verkeersveiligheid lopen daar als rode draad doorheen. Daar willen we altijd aan bijdragen. Innovatie is geen doel op zich, maar een hulpmiddel. Nieuwe technieken kunnen ons helpen bij het realiseren van de Mobiliteitsvisie en het oplossen van mobiliteitsvraagstukken. 1.4 Essentiële ontwikkelingen Er is een aantal (mondiale) ontwikkelingen dat van invloed is op mobiliteit.

Ook zijn er veranderingen binnen mobiliteit zelf. De ontwikkelingen zijn in essentie te herleiden tot 6 clusters: 1. Economie De economische groei en de groei van de welvaart leiden tot meer verplaatsingen. Afhankelijk van de staat van ontwikkeling van een land zal de groei per vervoerwijze verschillen. Zo is voor Nederland over langere tijd een verband gevonden waarbij 1 procent economische groei leidt tot 3 procent meer files. 2. Technologie Binnen de sector mobiliteit gaat digitalisering steeds verder en ook kunstmatige intelligentie heeft zijn intrede gedaan. Diverse rijtaken in de auto worden inmiddels overgenomen door computers. Dit geldt voor meerdere vervoerwijzen. Van de 5 levels die er voor autonoom rijdende personenauto’s worden onderscheiden, hebben de nieuwste autonome auto’s inmiddels level 3 bereikt. In bekende en niet-complexe omgevingen (een snelweg bijvoorbeeld) kan de bestuurder de aandacht veilig van zijn rijtaken naar iets anders verleggen. Echter, wanneer nodig moet hij de controle van het voertuig overpakken. Er worden tevens diverse pilots uitgevoerd met autonoom rijdende shuttlediensten. 3. Demografie Wereldwijd is een trek van het platteland naar de stedelijke gebieden zichtbaar. In 1.900 woonde 15% van de wereldbevolking in stedelijke gebieden.

Nu is dat circa 50% SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 15 en in 2030 is dat naar verwachting 60%. Ook in Nederland wonen steeds meer mensen in stedelijke gebieden. Dit leidt tot specifieke mobiliteitsopgaven voor zowel de steeds drukkere stedelijke gebieden als de minder bevolkte gebieden. 4. Maatschappij De inclusieve samenleving waarin iedereen, óók mensen met een beperking, volwaardig deelneemt: non-discriminatie, participatie, gelijke kansen, toegankelijkheid en respect voor de waardigheid en persoonlijke autonomie. Ook is er een groeiende behoefte aan individualiteit. Voor mobiliteit betekent dit bijvoorbeeld dat de toegankelijkheid van de verschillende vervoerwijzen geborgd moet zijn. Ook is er een verschuiving zichtbaar van autobezit naar autogebruik. Ten slotte leidt vergrijzing tot meer druk op de rustige reismomenten van de dag. 5. Klimaat We maken ons steeds meer zorgen over het klimaat. Mobiliteit is één van de belangrijkste veroorzakers van CO₂-uitstoot en draagt hiermee bij aan de klimaatverandering. Bovendien neemt de CO₂-uitstoot door mobiliteit zonder aanvullend beleid de komende decennia verder toe. Eén vijfde deel van de CO₂- uitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door verkeer en vervoer. 6.

De overheid Door de technologische ontwikkelingen ontstaan er meer marktconcepten en marktinitiatieven (“nieuwe spelers”) op het vlak van mobiliteit die traditioneel het exclusieve overheidsdomein waren. De overheid krijgt daardoor minder grip op de markt van mobiliteit of hoeft dit zelfs niet eens te hebben. Eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid van inwoners en bedrijven worden steeds meer een uitgangspunt. De gemeente is niet meer dé speler die alles bepaalt en organiseert maar één van de spelers in het veld. Vraagstukken op het gebied van mobiliteit worden al snel bij de overheid neergelegd terwijl de burger of ondernemer mogelijk door het wijzigen van het eigen gedrag de sleutel tot de oplossing heeft. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor Steenwijkerland? o Ook bij verdere groei van de economie zal dit in de gemeente niet direct leiden tot verkeersafwikkelingsproblemen op het gemeentelijke en provinciale wegennet. De grootste verkeersdruk zal ontstaan op de wegverbinding van en naar Zwolle; vooral het deel van de A28 tussen knooppunt Staphorst en Zwolle. o Verdere groei van de economie, welvaart en vergrijzing leidt tot meer bestedingsmogelijkheden. Daardoor zal het aantal toeristische verplaatsingen en verblijven verder toenemen. Hierdoor ontstaat extra vraag naar verplaatsingen en parkeren maar ook hechten de toeristen aan een aantrekkelijke omgeving.

o Technologie kan leiden tot een optimaler gebruik van de beschikbare weg- en spoorcapaciteit en meer veiligheid. o Op termijn zal door verdere technologische ontwikkelingen de eisen aan de inrichting van (weg)infrastructuur veranderen. o Steenwijkerland heeft een groot buitengebied dat dunbevolkt is. Daardoor is er onvoldoende potentie voor regulier streekvervoer. Dit vraagt om een andere benaderingswijze om te voorzien in de (basis) mobiliteit. o Binnen de mobiliteitssector wordt steeds meer ingezet op mobiliteitsmaatregelen die de CO₂-uitstoot helpen te verlagen: fietsbeleid, duurzame ontwerpen van wijken en wegen, mobiliteitsmanagement, het nieuwe rijden, schonere en zuivere voertuigen, autodelen, schone en zuiniger SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 16 bevoorrading, duurzaamheid in concessieverlening van het openbaar vervoer, alternatieve brandstoffen en elektriciteit, communicatie/campagnes en parkeerregulering. o De rol van de (gemeentelijke) overheid verschuift van regisseur naar partner. Daarmee komen de accenten te liggen op marktordening als dat nodig is en het bewaken en het veilig stellen van maatschappelijke doelstellingen. Uiteraard houdt de overheid een belangrijke rol in de verdeling en inrichting van de openbare ruimte inclusief de infrastructuur, de handhaving en educatie.

Het is handig om in de Mobiliteitsvisie voor een aantal thema’s te definiëren wanneer de gemeente zich als verantwoordelijke beschouwt en wanneer niet. Dat vraagt om duidelijke definities en kwaliteitscriteria op het gebied van bijvoorbeeld parkeerdruk in woonwijken, directheid van fietsverbindingen, verkeersafwikkeling, bereikbaarheid en oversteekbaarheid. Mobiliteitsbeleid en mobiliteitsoplossingen vergen samenwerking. De gemeente heeft uiteraard haar verantwoordelijkheden en rol, maar samen is meer en sneller te bereiken. Dit betekent dan ook een verschuiving van draagvlak voor de voorstellen naar commitment en betrokkenheid bij de uitvoering. 1.5 Ambities in thema’s Mobiliteit is het verplaatsen van personen en/of goederen. Dit is, met uitzondering van recreatief wandelen en fietsen, nooit een doel op zich. Mobiliteit staat ten dienste van een activiteit (bijvoorbeeld werken, wonen, sport, recreatie, sociaal, cultuur, leisure, onderwijs) die op een andere locatie wordt uitgevoerd. Maar mobiliteit heeft helaas ook (negatieve) omgevingseffecten (CO2, stikstof, ruimtebeslag, veiligheid, barrièrewerking). In de ‘Uitgangspunten en Ambities’ onderscheiden we verschillende thema’s. De thema’s geven een verbinding met de op te stellen Omgevingsvisie (2.0) en de verschillende ambities van de gemeente Steenwijkerland.

De ambities van de gemeente Steenwijkerland gaan gedefinieerd worden in de Omgevingsvisie. Omdat deze nog niet beschikbaar is, sluiten we zoveel mogelijk aan bij ambities die opgenomen zijn in sectoraal beleid en in het coalitieakkoord: o Een duurzame ontwikkeling: slimme en schone mobiliteit. o Een toename van het gebruik van de fiets. o Het behouden en versterken van de landschappelijke en cultuurhistorische waarde van het buitengebied. o Duurzaam toerisme met behoud van dagelijkse leefkwaliteit. o Verkeers- en parkeeroverlast in de kernen voorkomen. o Samenredzaamheid en zelfredzaamheid: inwoners van Steenwijkerland kunnen meedoen aan sociale, maatschappelijke en/of economische activiteiten. o Niet alle voorzieningen hoeven per se binnen de eigen gemeentegrenzen te liggen, als ze voor de inwoners maar goed bereikbaar en toegankelijk zijn. o Een levendige en economisch vitale binnenstad (Steenwijk). o Beter benutten van het arbeidspotentieel in de regio Zwolle. De Bereikbaarheidsambitie van de Regio Zwolle vormt een belangrijk kader. Het is namelijk een visie van 21 gemeenten en vier provincies op het gebied van mobiliteit. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 17 Voordat we de SMVS opstellen definiëren we eerst onze ambities op het gebied van mobiliteit.

Hiervoor gebruiken we onder andere de hiervoor genoemde gemeentelijke ambities. We geven de mobiliteitsambities een plaats in de volgende thema’s die we voor de SMVS hanteren: 1. Duurzaam Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan een duurzame ontwikkeling. 2. Aantrekkelijk Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan prettig wonen en ondernemen. 3. Gastvrij Steenwijkerland: de bijdrage die mobiliteit kan leveren aan de aantrekkelijkheid van het bezoeken van onze gemeente. 4. Steenwijkerland in de regio: de regionale componenten van ons mobiliteitsbeleid. Hierbij gaat het om de zaken die we op regionaal niveau willen en kunnen bereiken dan wel bijdragen aan de regionale ambities Belangrijke thema’s voor de SMVS zijn:: o duurzaamheid; o verkeersveiligheid; o innovatie; o benutten van het water; o vraaggestuurde aanpak: nieuwe mobiliteitsdiensten afstemmen op de doelgroepen. 1.6 Keuzes maken Het zal niet per definitie zo zijn dat al onze ambities behaald kunnen worden. Keuzes zijn noodzakelijk en uiteindelijk kiezen we voor de beste aanpak op basis van de volgende invalshoeken: o De mate waarin aan de ambities en uitgangspunten kan worden voldaan. o De uitvoerbaarheid (financieel, technisch, fasering, handhaving). o De bereidheid van andere partijen (zoals de Provincie Overijssel, ondernemers, organisatie) om samen te werken.

o Het draagvlak (maatschappelijk, bestuurlijk). We zien het als een opgave om zo veel mogelijk ambities met elkaar te verenigen. Daar waar het onvermijdbaar is, moeten heldere keuzes gemaakt worden. Deze keuzes worden onder andere zichtbaar in de Mobiliteitsagenda. Daarbij zullen oplossingen die bijdragen aan meerdere doelen de voorkeur verdienen zonder de eventuele neveneffecten uit het oog te verliezen. Uiteindelijk wordt dit zichtbaar in het investeringsprogramma van de gemeente. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 18 1.7 Het proces: ontwikkeling in stappen We brengen eerst in beeld wat er allemaal speelt (gegevens, ontwikkelingen, opgaven, relaties met andere beleidsvelden) en welke uitgangspunten en ambities we hanteren voor de SMVS. Dat is opgenomen in dit document ‘Uitgangspunten en Ambities’. Dit document is het fundament voor de nog op te stellen SMVS. De SMVS komt in het eerste kwartaal van 2020 in de inspraak en besluitvorming. Aan de SMVS kan op vele wijzen invulling worden gegeven. Voordat de SMVS wordt opgesteld, is het nodig om de koers op hoofdlijnen te bepalen zoals deze verwoord is in de ‘Uitgangspunten en Ambities’. In de volgende tabel is opgenomen wie we geconsulteerd hebben voor het opstellen van het document ‘Uitgangspunten en Ambities’.

Consultaties ‘Uitgangspunten en Ambities’ 1ste Themasessie Mobiliteit: inventariserende sessie met stakeholders (ondernemers, bewonersorganisatie, G1000, Fietsersbond, VVN) 3 juni 2019 2de en 3de themasessie Mobiliteit: bespreken concept ‘Uitgangspunten en Ambities’ met stakeholders 29 augustus en 30 oktober 2019 Buurgemeenten consulteren (telefonisch) Dialoog met college (inventariserend) 3 september 2019 Raadsleden, werkvergadering (presentatie en dialoog) 10 september 2019 Reacties bewonerspanel inventariseren op concept ‘Uitgangspunten en Ambities’ Oktober 2019 De samenvattingen van de 3 themasessies Mobiliteit zijn opgenomen in de bijlagen 1, 2 en 3. Tevens is een aparte rapportage opgesteld waarin alle reacties zijn opgenomen van deelnemers aan de themasessie en leden van het bewonerspanel (zie rapportage Reacties op ‘Uitgangspunten en ambities’ Strategische Mobiliteitsvisie Steenwijkerland Duurzaam In Beweging”, conceptversie 31 juli 2019). Na het vaststellen van de ‘Uitgangspunten en Ambities’ door het College van B en W wordt de concept-SMVS opgesteld en voorzien van een Mobiliteitsagenda (wat moeten we allemaal doen?). De concept-SMVS wordt opnieuw besproken tijdens een themasessie. De concept-SMVS wordt door het college van B en W in de inspraak gebracht en vervolgens aangeboden aan de gemeenteraad voor de besluitvorming.

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 19 2 Duurzaam Steenwijkerland Duurzaamheids-ladder mobiliteit Fietsen Elektrische en waterstofvoertuigen, duurzame energie Deelauto’s Slimme mobiliteit 2.1 Uitgangspunten en ambities Onze uitgangspunten en ambities op het gebied van duurzame mobiliteit: 1. Bijdragen aan de doelstellingen van het klimaatakkoord: een mobiliteitsbeleid voeren dat inzet op de reductie van de uitstoot van CO2 en klimaat- en energieneutraliteit. 2. We gaan efficiënt met onze ruimte om. We breiden de hoofdinfrastructuur voor het autoverkeer niet verder uit tenzij het echt niet anders kan. Nieuwe infrastructuur voor het autoverkeer sluiten wij niet uit als dit nodig is voor de ontsluiting van nieuwe locaties. Tevens is nieuwe infrastructuur een optie als die bijdraagt aan het verbeteren van de leefbaarheid, de verkeersveiligheid en/of bieden van extra ruimte en kwaliteit voor het langzame verkeer. De principes zijn weergegeven in de duurzaamheidsladder voor mobiliteit (bladzijde 20). Dit principe geldt ook voor het parkeren op bedrijventerreinen en in de woonomgeving. 3. We sluiten ons aan bij de nationale doelstelling om het aantal verplaatsingen per fiets (inclusief e-fiets) te laten toenemen (+20% in 10 jaar). De doelgroep woon-werkverkeer zien wij als bijzonder speerpunt.

Voor deze doelgroep streven we een toename na van 35% in 10 jaar. 4. Bieden van een aantrekkelijk fietsnetwerk voor het woon-werkverkeer, schoolverkeer en recreatief verkeer, dat kwalitatief inspeelt op de groei van het fietsverkeer en uitdaagt tot meer fietsen. Daar horen tevens goede stallingsvoorzieningen bij. 5. Een actieve rol op ons nemen om het gebruik van elektrische en waterstofvoertuigen (e- en h-voertuigen) te verhogen, waaronder het openbaar vervoer. 6. Een actieve rol op ons nemen om het gebruik van deelauto’s te verhogen. 7. Innovatieve duurzame mobiliteit organiseren, waaronder het benutten van het water. Dit om te voorzien in de mobiliteitsbehoefte van specifieke doelgroepen zoals toeristen, personen die niet over een auto beschikken dan wel zelf niet meer een auto kunnen of willen besturen en voor de goederendistributie. We beschouwen daarbij nadrukkelijk wat de meerwaarde van een oplossing voor één doelgroep is voor andere doelgroepen. 8. Bij de aanleg van nieuwe infrastructuur (auto, parkeervoorzieningen, fiets) en/of groot onderhoud beoordelen we de mogelijkheden voor een innovatieve aanpak. Deze aanpak is gericht op klimaatadaptatie, hittestress, energie en het gebruik van circulaire materialen.

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 20 Mobiliteitsgedrag, aanschaf en gebruik van een type voertuig zijn, behoudens wettelijke voorschriften en regelgeving, een vrije keuze. De gemeente kan wel het voortouw nemen op het gebied van fietsen, het woon- werkverkeer, het recreatieve verkeer, de goederendistributie, het bedrijfsvervoer en elektrisch rijden (laadinfrastructuur). Er bestaan landelijke ‘Green Deals’ en projecten voor duurzaam vervoer en autodelen waar Steenwijkerland haar voordeel mee kan doen. Samenwerking met ondernemers en organisaties is een belangrijke succesfactor om een trendbreuk in te zetten. Daar waar nodig zullen we dat ondersteunen met regelgeving in de vorm van verboden en/of het extra faciliteren van duurzame mobiliteit. 2.2 Duurzaamheidsladder mobiliteit De Duurzaamheidsladder is een denk- en werkwijze die er van uit gaat dat investeren in nieuwe infrastructuur (inclusief parkeren) voor het autoverkeer pas aan de orde is als andere maatregelen onvoldoende effect hebben. Vanuit de ruimtelijke ordening kunnen we bijdragen aan het voorkomen van automobiliteit. Daarnaast spelen alternatieven voor de auto altijd een belangrijke rol (fiets, elektrische fiets, lopen).

Duurzaamheid steeds noodzakelijker Het klimaatakkoord (Parijs, 2015) betekent dat ook voor het mobiliteitssysteem een transformatie nodig is (CO2-reductie). In het regeerakkoord is voor de terugdringing van broeikasemissies een aanvullend (tussen)doel van 3,5 Mton terugdringing voor 2030 opgenomen. Het kabinet zet erop in dat alle nieuwe auto’s uiterlijk in 2030 emissievrij zijn. Ongeveer een derde van het energieverbruik in Steenwijkerland komt voor rekening van de mobiliteit. Het moet schoner en zuiniger en we gaan meer duurzame energie gebruiken. Op dit vlak zal vooral de markt haar werk moeten doen. Daar waar het nodig en mogelijk is, ondersteunen we ontwikkelingen op het gebied van duurzame mobiliteit. Duurzame oplossingen zijn voor ons een leidend principe.

Zorgen voor nabijheid (verminderen van de verplaatsingsbehoefte en - afstand), bouwen bij (nieuwe) doorstroomroutes fiets en OV- knooppunten en wonen en werken dichter bij elkaar Autoafhankelijkheid verminderen en keuzemogelijkheden vergroten, indien mogelijk en nodig ondersteund door (landelijk) prijsbeleid Slim & Duurzaam: wijzigen mobiliteitsgedrag, waaronder spitsmijden en spits spreiden op congestiegevoelige regionale corridors (mobiliteitsmanagement) Beter benutten van de bestaande infrastructuur (verkeersmanagement) Aanpassen van de bestaande infrastructuur (capaciteit hoofdwegen) als het niet anders kan en ook daadwerkelijk verantwoord (inpassing, leefbaarheid, financiën) kan worden gerealiseerd en het (economische) netwerkeffect positief is Nieuwe infrastructuur (hoofdwegen) als het niet anders kan en ook daadwerkelijk verantwoord (inpassing, leefbaarheid, financiën) kan worden gerealiseerd en het (economische) netwerkeffect positief is. De realisatie van nieuwe infrastructuur is altijd een gebiedsopgave die zo duurzaam mogelijk wordt uitgevoerd.

DUURZAAMHEID Mobiliteits- diensten Vervoer- diensten Verkeers- diensten Infrastructuu r Ruimtelijke Ordening Duurzaamheidsladder Mobiliteit (nieuwe infrastructuur en parkeren autoverkeer) SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 21 Naast de klimaatdoelstelling is er ook een economisch belang bij duurzame mobiliteit. De verbranding van fossiele brandstoffen leidt tot een afname van de beschikbare olievoorraden. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen maakt de samenleving (economisch) kwetsbaar. Indien de olieprijzen stijgen heeft dat negatieve economische effecten en door politieke instabiliteit kan de beschikbaarheid zomaar verminderen. Klimaatverandering en olieschaarste vormen een wereldvraagstuk dat uitsluitend opgelost kan worden als iedereen zijn steentje bijdraagt. Dit is een wereldwijd thema met het bekrachtigen van het klimaatakkoord in Parijs (2015), dat het einde van het gebruik van fossiele brandstoffen inluidt. Duurzaamheid hoeft niet duur te zijn. Sterker nog, een duurzame ontwikkeling betaalt zichzelf terug. Soms op korte termijn, soms op iets langere termijn. ‘Niet duurzaam’ werkt niet kostenbesparend maar uiteindelijk kostenverhogend. De ondernemingen die duurzaam werken, zijn gericht op continuïteit en klaar voor de toekomst.

De uitspraak van de Raad van State over de stikstofuitstoot heeft ook consequenties voor Steenwijkerland. Meerdere factoren maken het noodzakelijk om de mobiliteit te verduurzamen. 2.3 Toename fietsgebruik Fietsen is een vorm van duurzame mobiliteit avant la lettre. Fietsers gebruiken geen fossiele brandstoffen, nemen weinig ruimte in beslag, veroorzaken geen of nauwelijks omgevingshinder en dragen bij aan de vitaliteit en gezondheid (bewegen). Meer bewegen vermindert obesitas, ziekteverzuim en medische zorg. Fietsen is een zaak van persoonlijk welzijn en leidt tot een afname van bedrijfskosten en maatschappelijke kosten (ziekteverzuim en zorg). In 2018 werden meer dan 400.000 e-fietsen verkocht. Dat is een verdubbeling ten opzichte 2013. In 2018 was de elektrische fiets zelfs voor het eerst het meest verkochte model en stootte daarmee de traditionele stadsfiets van de troon. De e-fiets is populair geworden in het woon-werkverkeer, het school- en het recreatief verkeer. De verkoop en het gebruik van de e-fiets blijft toenemen. Het wordt drukker op de fietspaden en de snelheidsverschillen worden groter. We willen de fietser een prominente en aantrekkelijke plek geven (ruimte en kwaliteit, directe verbindingen) in de vorm van een samenhangend fietsnetwerk. De fiets speelt ook een belangrijke rol in vervoerketens in combinatie met het openbaar vervoer.

We continueren het gemeentelijk beleid volgens ons Fietsplan. Speerpunten zijn: de e-fiets (gebruik en voorzieningen), toerisme, de opwaardering

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 22 van de fietsinfrastructuur, gemak (doorrijden, weinig wachttijden). Het fietsnetwerk wordt opgebouwd uit verbindingen tussen de woongebieden, kernen, het station, centrum, werklocaties, onderwijslocaties, sportvoorzieningen, de toeristische attractiepunten, het buitengebied, regionale snelfietsroutes en de recreatieve fietsknooppunten. Kwaliteitseigenschappen van het fietsnetwerk zijn: comfort, directheid, weinig oponthoud, veiligheid en ‘leuk fietsen’ (belevingswaarde). We hebben met de Provincie Overijssel afspraken gemaakt over de revitalisering van de fietsvoorzieningen. De vraag naar goede bewaakte of afsluitbare stallingsvoorzieningen met oplaadmogelijkheden neemt toe. Een e-fiets is namelijk te kostbaar om deze zomaar in de openbare ruimte zonder toezicht achter te laten. Een fietser wil met een gerust hart zijn (dure) fiets achterlaten en in goede staat terugvinden. Vooral in het geval van een langere verblijfsduur (bijvoorbeeld stallen op het station, bij het werk of in het binnenstadgebied) zijn bewaakte of afsluitbare stallingen belangrijk. Meer gebruik van de fiets in het woon- werkverkeer kunnen we uitsluitend tot stand brengen in samenwerking met de werkgevers en de werknemers (werkgeversaanpak).

Het gaat om een combinatie van goede infrastructuur, het toepassen van fiscale en financiële regelingen (arbeidsvoorwaarden), de bedrijfscultuur (gezondheid en duurzaamheid), promotie en communicatie. We zullen samen met de ondernemers inzicht moeten krijgen in de factoren die het gebruik van de fiets in plaats van de auto belemmeren. Steeds meer gemeenten gaan over tot het hanteren van fietsparkeernormen (naast autoparkeernormen) bij het afgeven van omgevingsvergunningen (verbouw, nieuwbouw voor alle functies). Wij gaan die aanpak ook volgen. 2.4 Elektrische en waterstofvoertuigen, duurzame energie We zitten in een transitiefase. Het e- en h- rijden (elektriciteit, waterstof) breekt door voor alle modaliteiten: fiets, scooter, auto, openbaar vervoer en vrachtverkeer, mede gestimuleerd door technologische innovatie (prijsdaling), aandacht voor gezondheid en wet- en regelgeving. De auto-industrie investeert miljarden in de ontwikkeling van de elektrische auto. Elektrische auto’s zorgen voor minder geluidoverlast en uitstoot. In het regeerakkoord is voor de terugdringing van broeikasemissies een aanvullend (tussen)doel van 3,5 Mton terugdringing voor 2030 opgenomen. Het kabinet zet erop in dat alle nieuwe auto’s uiterlijk in 2030 emissievrij zijn. Het aantal elektrische auto’s neemt toe en dat zal dus de komende decennia doorgaan.

De behoefte aan laadmogelijkheden in de woonomgeving neemt toe. Dat geldt vooral voor woningen die niet beschikken over een parkeerplaats op het eigen terrein. We werken mee aan het mogelijk maken van openbare laadinfrastructuur (laadpalen). We willen echter voorkomen dat alle straten vol komen te staan met laadpalen. Snelladers (in publieke ruimtes en bij de bestaande tankstations) worden daarom steeds belangrijker. We gaan al aan de slag met het plaatsen van openbare laadpalen. Alle kernen krijgen minimaal 1 openbare laadpaal. Dat is het nog maar een begin. Uiteindelijk moet het aanbod en de capaciteit van de (snel)laadinfrastructuur afgestemd zijn op de

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 23 behoefte en zullen meer strategische locaties voorzien moeten worden van laadvoorzieningen. Tevens moeten we er rekening mee houden dat niet alles elektrisch zal worden. Ook waterstofauto’s zijn kansrijk voor de toekomst. Ook dergelijke ontwikkelingen vragen om specifieke voorzieningen (waterstof tanken). Daar ligt uiteraard een rol voor de markt, waar nodig in samenwerking met de gemeente. Er treedt in de praktijk mogelijk wel een impasse op: geen aanschaf van h-voertuigen als er geen tankvoorzieningen zijn en geen aanbod van tankvoorzieningen als er onvoldoende h- voertuigen zijn. Collectieve afspraken met ondernemers en de aanschaf van gemeentelijke h-voertuigen kunnen ons over de drempel heen helpen Over normale dieselmotoren bestaat de laatste tijd veel ophef. De brandstof wordt gezien als de meest vervuilende in zijn soort, onder meer door de NOx-deeltjes die vrijkomen. Overheden willen diesels verbannen. Diverse fabrikanten hebben de ontwikkeling van dieselmotoren stopgezet, terwijl andere fabrikanten nog wel geloven in diesel. De dieselmotor heeft bij gebruik van blauwe diesel mogelijk toch een toekomst. Blauwe diesel is een duurzame brandstof en is gemaakt van afvalproducten van de voedingsmiddelenindustrie, zoals oud frituurvet.

Er zijn veel ontwikkelingen op het gebied van schoner, kleiner en 0-emissie voor de distributie van goederen. De ervaringen die opgedaan worden in andere vergelijkbare (kleinere) gemeenten zijn interessant om te beoordelen op de toepasbaarheid en haalbaarheid voor Steenwijkerland. Dat geldt ook voor inzet van gemeentelijke bedrijfsvoertuigen die elektrische rijden of op waterstof. 2.5 Slimme mobiliteit Volgens het Centraal Planbureau leggen Nederlanders de komende decennia steeds meer kilometers af, per auto, trein en fiets. Naast deze groei is ook de vraag naar mobiliteit aan het veranderen. De mobiliteitsvraag is in de toekomst minder gekoppeld aan bezit door de opkomst van Mobility as a Service. Mobility as a Service (MaaS) staat voor een transitie in mobiliteit, waarbij de consument mobiliteit inkoopt in plaats van te investeren in de aanschaf van vervoermiddelen. De mogelijkheden en rollen voor digitale platforms en multimodale concepten die aansluiten bij de behoeften van reizigers en vervoerders nemen toe. Autofabrikanten maken een switch naar ‘Mobility as a Service’. De eerste koppeling met vastgoed komt al voor: verhuur van appartementen in combinatie met mobiliteitsdiensten (zoals een elektrische deelauto). We zien dan ook dat voor het stimuleren van duurzame mobiliteit parkeernormen vervangen worden door mobiliteitsnormen.

Een goed mobiliteitsaanbod kan een deel van de parkeerplaatsen vervangen en maakt nieuwe ontwikkelingen ook financieel beter haalbaar. Het gebruik van deelauto’s levert voordelen op voor de woonomgeving (minder parkeerplaatsen) en financiële voordelen voor bedrijven en bewoners als de deelauto de vervanger is voor een auto die relatief weinig wordt gebruikt. Ook voor bedrijven (op bedrijventerreinen) is een pool van deelauto’s voor bedrijfsverplaatsingen (financieel) aantrekkelijk. Er zijn diverse aanbieders van deelauto’s zoals Greenwheels, en Car2Go

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 24 (elektrische deelauto’s). Daarnaast zijn er digitale platforms die particuliere aanbieders (eigen auto) verbinden met de vraag (Snappcar, MyWheels). In Oldemarkt is een ‘liftpaalproject’ opgezet. Dit systeem werkt met vrijwilligers. Waarborgen voor stabiliteit en continuïteit van dergelijke initiatieven zijn dan wel belangrijk. De OV-fiets is een groot succes. Uitbreiding naar OV-haltes van het streekvervoer en concepten voor toeristisch-recreatief gebruik liggen voor de hand. Tevens kan de deelfiets voorzien in het overbruggen van afstand tussen) het station of/bushalte en de werklocatie (de ‘last-mile’). Daardoor neemt het bereik van het openbaar vervoer enorm toe (in oppervlakte factor 10 rond een halte). Het station van Steenwijk wordt ook bediend door de NS-zonetaxi. Deze taxi rijdt van en naar het station tegen een vast tarief. Er is al een taxirit vanaf €7,30 (tot 2 km, € 10,30 tot 4 km) en voor dit tarief kan men maximaal 3 personen extra meenemen. De zonetaxi kan worden geboekt met de NS App of op www.nszonetaxi.nl. De NS-zonetaxi rijdt van de eerste tot en met de laatste trein. De ritten worden uitgevoerd door lokale taxiondernemers. Slimme mobiliteit bestaat ook door het koppelen van verschillende vervoerwijzen binnen één verplaatsing.

Wij zien mogelijkheden voor het versterken van de volgende verplaatsingsketens: o Station (Steenwijk en Meppel)– bedrijventerreinen. o Station (Steenwijk en Meppel) – Giethoorn. o Recreatieve poorten (mobiliteitshubs in de vorm van ontvangst- en servicepunten): overstappen van de auto op andere (kleinschalige en duurzame) vervoerwijzen. Het overstappen moet voordelen bieden. Dat stelt eisen aan de beschikbaarheid, het gemak, de service en de prijs. o Van de auto naar kleinschalige omgevingsvriendelijke vormen van vervoer vanaf de rand van auto-arme gebieden. Dit heeft als doel om het parkeren te bundelen op daartoe geschikte locaties en in bepaalde gebieden het unieke karakter te blijven waarborgen. o Het benutten van de mogelijkheden van vervoer over water. o De fiets in combinatie met het openbaar vervoer. o Van kleinschalig en fijnmazig collectief vervoer naar het hoofdnet openbaar vervoer. Slimme oplossingen zitten ook op het vlak van het vermijden van verplaatsingen. Er liggen mogelijkheden op het gebied van de digitalisering binnen de zorg (e-zorg), onderwijs (e-learning), de dienstverlening (digitaal loket onder andere van de overheid), pakketdistributie (afhaalpunten) en het brengen van de diensten bij de inwoners. Voor het tot stand brengen van slimme mobiliteit is samenwerking met diverse partijen een must.

Foto: Theresa Jonkman SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 25 3 Aantrekkelijk Steenwijkerland Leefbaarheid verblijfs- gebieden en kernen Parkeren en openbare ruimte Bereikbaarheid werk- locaties en voorzieningen Verkeers- veiligheid 3.1 Uitgangspunten en ambities Onze uitgangspunten en ambities op het gebied van Aantrekkelijk Steenwijkerland: 1. Het voorkomen van verkeersoverlast (doorgaand verkeer, zwaar verkeer, hoge snelheden) in de verblijfsgebieden en in de kernen. 2. Een evenwichtige verdeling van de openbare ruimte tussen mobiliteitsvoorzieningen, speel- en beweegruimte en groenvoorzieningen. 3. Het behouden van de identiteit en de kwaliteit van de kernen, natuurgebieden en landschappen. 4. Het voorkomen van parkeeroverlast ten gevolge van wijk- en kernvreemd parkeren. 5. De werklocaties goed ontsluiten voor het fietsverkeer, openbaar vervoer of vormen van (duurzame) ketenmobiliteit. 6. Op wijk- en kernenniveau goede fiets- en voetgangersbereikbaarheid naar scholen, winkel- en sportvoorzieningen. 7. Een afname van het aantal verkeersslachtoffers in Steenwijkerland (gemeentelijke wegen) met minimaal 25% in 5 jaar. 3.2 Verblijfsgebieden en kleine kernen De leefbaarheid in samenhang met mobiliteit speelt vooral binnen woonwijken en kleine kernen.

Daarom wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdwegen en verblijfsgebieden. In de verblijfsgebieden (30 km/uur) ligt de prioriteit bij het langzaam verkeer en past het autoverkeer zich aan. Het is de bedoeling dat het autoverkeer gebundeld wordt op het hoofdwegennet en de verblijfsgebieden en kleine kernen niet gebruikt worden als doorgaande sluiproute tussen de hoofdwegen. Veel gemotoriseerd verkeer (rijdend en parkeren) en hoge snelheden staan op gespannen voet met het kleinschalig karakter van een aantal karakteristieke kernen en buurten. Grote vrachtwagens veroorzaken tevens een schaalconflict. Dit willen we vermijden. Tevens vraagt de groei van het toeristisch en recreatief verkeer om een goede balans met de omgeving. Recreatieve publiekstrekkers zoals Giethoorn en het Nationaal Park Weerribben-Wieden trekken veel gemotoriseerd verkeer aan (personenauto’s, touringcars). Voor de karakteristieke kernen gaan we nader definiëren wanneer er sprake is van overlast. Voor het verminderen van de overlast zoeken we de oplossing niet in een aanpassing van de bestaande infrastructuur. Daarmee zouden we de identiteit van deze kernen aantasten. We zoeken de oplossing in het aanpassen van het verkeersgedrag en/of het opleggen van beperkingen en/of het beïnvloeden van de routekeuze.

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 26 3.3 Parkeren en openbare ruimte Parkeeroverlast ten gevolge van wijk- of kernvreemd parkeren kan optreden in de omgeving van het station, werklocaties, de binnenstad en (recreatieve) publiekstrekkers. We gaan definiëren wat we onder parkeeroverlast verstaan. Daarmee wordt het duidelijk wanneer maatregelen tegen parkeeroverlast overwogen moeten worden. Parkeren gaat niet alleen over personenauto’s, maar ook over fietsen. Dat betekent dat de beschikbare ruimte ook goed (her)verdeeld moet worden tussen deze vervoerwijzen. Mobiliteitsvoorzieningen, groen- en speelvoorzieningen beconcurreren elkaar wat betreft het ruimtebeslag in de openbare ruimte. Parkeren neemt vaak een groot aandeel van het ruimtebeslag voor zijn rekening. Dit komt vooral voor in de oudere wijken. Dit kan ten koste gaan van de speel- en groenvoorzieningen. Vooral voor jonge kinderen zijn ontplooiings- en beweegmogelijkheden in de directe omgeving van belang. Daar waar dit evenwicht verstoord is of verstoord raakt (bijvoorbeeld door de roep om meer parkeerplaatsen), willen we aangeven hoe we de verschillende ruimteclaims goed tegen elkaar afwegen. Voor de publiekstrekkers is het bundelen van het parkeren op strategische overstaplocaties een serieuze oplossingsrichting.

Op de overstaplocaties kunnen verschillende kleinschalige duurzame vormen van mobiliteit aansluiten (fiets, e-fiets, e-scooter, e-boot, e- busjes, kano, waterbus). Deze vormen van mobiliteit kunnen de beleving van het gebied en de aantrekkelijkheid van een bezoek verhogen. Mobiliteit wordt daarmee onderdeel van de ‘attractie’. 3.4 Bereikbaarheid werklocaties Mede in het kader van duurzame mobiliteit moeten de grote werklocaties perfect met de fiets bereikbaar zijn. Dit vergt comfortabele routes die directe verbindingen (geen omrijden) bieden vanaf de woonwijken en de kernen. Tevens moet het goed kunnen stallen van de fiets mogelijk zijn. De werkgevers hebben een belangrijke rol op het gebied van de arbeidsvoorwaarden en het fiscaal stimuleren van het aanschaffen of leasen van een (e-)fiets en het fietsgebruik. Binnen Steenwijkerland ligt de focus op de fiets. Voor werknemers van buiten Steenwijkerland kan het openbaar vervoer ook een rol spelen. Dat zal niet altijd mogelijk zijn met rechtstreekse verbindingen naar de werklocaties. Daarom ligt voor die doelgroep de focus tevens op de slimme ketenmobiliteit: de combinatie van de trein of bus met de fiets in het natransport. 3.5 Verkeersveiligheid Ieder verkeersongeval is er één te veel. De verkeersveiligheid blijft te allen tijde een speerpunt van het mobiliteitsbeleid.

Ongevallen zijn nooit voor 100% uit te sluiten maar we zetten wel in op het verminderen van het aantal en de ernst van de ongevallen. Daarbij maken we onderscheid tussen infrastructuur, gedrag, educatie en handhaving. Speciale aandacht bij het terugdringen van het aantal verkeersslachtoffers is nodig voor de kwetsbare verkeersdeelnemers (schoolgaande kinderen en jeugd, ouderen, fietsers) en speerpunten zoals het gebruik van de E-fiets door ouderen en eenzijdige ongevallen met fietsers. Ouderen blijven langer mobiel, maar worden kwetsbare verkeersdeelnemers. In Nederland is de helft van alle verkeersdoden 60 jaar ouder. Ook onder ernstig verkeersgewonden SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 27 neemt het aandeel 60-plussers toe (41% in 2017). De schaalvergroting in het landbouwverkeer vraagt om speciale aandacht wat betreft de verkeersveiligheid van de fietsers. De vervanging van de IJzeren Brug (Witte Paarden) biedt extra routemogelijkheden voor het zware landbouwverkeer en daardoor minder landbouwverkeer door Steenwijk. De meeste nieuwe auto’s worden uitgerust met Advanced Driver Assistance Systems (ADAS). Deze kunnen bijdragen aan een verhoging van de verkeersveiligheid. Snelheidsbeheersing is van groot belang om de kans op en de ernst van de afloop van ongevallen te minimaliseren.

We richten ons niet alleen op locaties waar ongevallen plaatsvinden maar zetten ook in op een risico-gestuurde aanpak (preventie) in combinatie met de klachten over de verkeersonveiligheid (subjectieve verkeersonveiligheid). De politie kan niet 24/7 op iedere hoek toezicht houden en handhaven. Keuzes voor de inzet zijn noodzakelijk. Wat ons betreft wordt prioriteit gegeven aan de handhaving bij de snelheidsovertredingen vooral in de omgeving waar dit ernstige gevolgen kan hebben voor het langzaam verkeer en de kwetsbare verkeersdeelnemers. In de periode 2014-2018 zijn er gemiddeld per jaar 42 verkeerslachtoffers geregistreerd op de gemeentelijke en provinciale wegen samen. Over 5 jaar willen we dit aantal teruggebracht zien tot maximaal 35 per jaar, ieder jaar een afname van gemiddeld 7 (ongeveer 15%). Over een periode van 5 jaar is dat een totale afname van 35 verkeersslachtoffers. De locaties met de meeste letselongevallen (5 slachtoffers of meer in 5 jaar) in die periode zijn: Eesveenseweg (Steenwijk), N331 (Vollenhove), Middenweg (Steenwijk), Meppelerweg (Steenwijk), De Vesting (Steenwijk), N334 (Giethoorn), Veneweg (Wanneperveen), N333 (Steenwijk), N334 (Wanneperveen), N762 (Wanneperveen), N334 (Tuk). Niet alleen de mens is slachtoffer in het verkeer. Er worden ook dieren aangereden. Op belangrijke ecologische verbindingen zijn veilige faunapassages nodig.

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 28 .

SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 29 4 Gastvrij Steenwijkerland Bereikbaarheid voorzieningen Inclusiviteit Toerisme Binnenstad 4.1 Uitgangspunten en ambities Onze uitgangspunten en ambities op het gebied van Gastvrij Steenwijkerland luiden: 1. De kernen buiten Steenwijk goed verbinden met voorzieningen in Steenwijk met de fiets, openbaar vervoer (mogelijk ook over water), vormen van slimme (duurzame) ketenmobiliteit of andere vervoerservices. 2. Inclusieve gemeente: personen met een beperking en mobiliteitsarmen hebben de keuze om zich zelfstandig te kunnen verplaatsen en zo deel te nemen aan de economische en maatschappelijke activiteiten of gebruik te maken van voorzieningen. 3. Gemak voor bezoekers van toeristische publiekstrekkers: parkeren van fiets en auto, oplaadvoorzieningen, bereikbaarheid. Overstappen (op goed bereikbare en bekende mobiliteitshubs, ontvangst- en servicepunten) van de auto op kleinschalige duurzame vormen van vervoer (inclusief de benutting van de mogelijkheden van vervoer over water) moet de beleving, de aantrekkelijkheid en de bezoekerspotentie van de toeristische publiekstrekkers verhogen. Aansprekende en spraakmakende mobiliteitsoplossingen kunnen bijdragen aan een positief toeristische profiel en identiteit.

Gemak voor bezoekers van de binnenstad van Steenwijk en kernen met een bovenlokale functie: parkeren van fiets en auto, oplaadvoorzieningen en bereikbaarheid. 4.2 Bereikbaarheid van voorzieningen Binnen Steenwijkerland vervult Steenwijk een centrumfunctie. Het is dan ook van belang dat de binnenstad van Steenwijk goed verbonden is met de kernen: o Directe verbindingen met de fiets. o Directe verbindingen met het openbaar vervoer, ketenmobiliteit (combinatie fiets- OV, kleinschalig collectief vervoer OV of specifieke mobiliteitsdiensten). Delen van Steenwijkerland worden niet of nauwelijks bediend per openbaar vervoer. Volgens onze OV-visie willen we deze leemtes op een creatieve en innovatieve wijze oplossen. De oplossing zit niet alleen in het nastreven van reguliere buslijnen, die vervolgens leeg rondrijden. We zullen nadrukkelijk moeten kijken naar nieuwe ontwikkelingen en toepassingen. Ook het beter benutten van het bestaande openbaar vervoer zullen we moeten beoordelen: de schakels naar de OV-haltes en de lijnvoering. Kan de Giethoorn-expres bijvoorbeeld ook een rol spelen voor de bewoners? Er zijn verschillende schaalniveaus die op elkaar moeten aansluiten: de trein, de regionale buslijnen en aanvullende vormen van vervoer naar knooppunten en/of voorzieningen (3-lagenmodel). Hierbij kan de rol van vrijwilligers (samenredzaamheid) toenemen.

Het ‘geautomatiseerde’ of autonome voertuig biedt nieuwe kansen voor deelsystemen en vervoerconcepten op wijk- en dorpsniveau. Er zijn inmiddels in en buiten Nederland volledig autonome OV-systemen operationeel. Dit biedt kansen voor het verhogen van de efficiëntie en voor het bedienen van ‘dunne’ vervoerstromen. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 30 Vooral voor de kleinen kernen zijn slimme ketens belangrijk waarbij we verschillende doelgroepen onderscheiden: ouderen, scholieren en werkende jongeren, toeristen. Een doelgroepenaanpak kan ook leiden tot slimme combi’s als het doelgroepenvervoer (zoals leerlingenvervoer en WMO-vervoer) ook kan functioneren als regulier openbaar vervoer voor de kernen. De afstand tot het basisonderwijs is in Steenwijkerland groter dan gemiddeld in Nederland. Dat komt door het grote grondgebied en de vele kleine kernen die niet allemaal hun eigen voorzieningen hebben. Het is wel van belang dat scholieren zo veel mogelijk zelfstandig hun basisschool lopend of fietsend kunnen bereiken. Dat vraagt om veilige loop- en fietsvoorzieningen naar de basisscholen. Voor het voortgezet onderwijs zijn directe veilige fietsvoorzieningen nodig vanuit de kernen.

4.3 Inclusieve samenleving Een tweedeling dreigt: personen die mee (kunnen) doen aan de maatschappelijke en economische activiteiten en personen die dit niet kunnen en daardoor op achterstand raken. Mobiliteitsvoorzieningen kunnen bijdragen aan actieve zelfstandige deelname aan economische activiteiten, sociale activiteiten en het gebruik van voorzieningen. Deze opgave spits zich toe op twee categorieën: personen met een beperking (toegankelijkheid infrastructuur, openbaar vervoer en parkeren ) en ‘mobiliteitsarmen’ (ouderen, bewust of gedwongen niet- autobezitters). In Steenwijkerland neemt het aantal ouderen (75-80 jaar) de komende tien jaar met 56% toe. Ouderen blijven langer thuis wonen. Dit vraagt om een levensloopbestendige woonomgeving en bereikbaarheid van voorzieningen (toegankelijkheid en basismobiliteit van deur tot deur). Voor de basismobiliteit kijken we nadrukkelijk naar een vernieuwende aanpak. Het sociaal domein, slimme mobiliteit en participatie vormen mogelijk de verbindende elementen om voor de toekomst de basismobiliteit te organiseren en veilig te stellen. In 2006 heeft de VN het Verdrag over de rechten van personen met een handicap opgesteld. Op 14 juli 2016 is dit VN-verdrag geratificeerd door de Tweede Kamer.

In het Verdrag is opgenomen dat personen met een beperking toegang moeten hebben tot de fysieke omgeving en tot vervoer in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Het Verdrag verplicht de deelnemende landen om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking gelijkwaardig aan de samenleving kunnen deelnemen. Een goede toegankelijkheid past ook bij een gastvrije gemeente. Voor personen met een beperking is dit van toepassing op de infrastructuur (lopen, rollator, scootmobiel, rolstoel), het openbaar vervoer (toegankelijkheid, service), het parkeren (maatvoering, loopafstanden) en het verkeersmanagement (oversteken bij verkeerslichten). De inzet van een platform van ervaringsdeskundigen blijkt bijvoorbeeld in de gemeenten zoals Zwolle en Hardenberg een succesfactor te zijn. In Steenwijkerland ligt een samenwerking met de Gehandicaptenraad en de Adviesraad Sociaal Domein voor de hand. SMVS, ‘Steenwijkerland duurzaam in beweging’, Uitgangspunten en Ambities concept 3 december 2019 | 31 4.4 Bezoekers van toeristische publiekstrekkers De toeristische markt is een groeimarkt. Dat geldt voor zowel binnenlandse als buitenlandse bezoekers. We constateren dit in onze eigen gemeente in Giethoorn. Vooral de Aziatische markt groei hier sterk. Onze toeristische publiekstrekkers bestaan uit kwetsbare (natuur)gebieden.

Bezoek in grote getalen is mogelijk als we de bezoekers spreiden (in ruimte en tijd), faciliteren per openbaar vervoer of tijdig laten overstappen van de auto op verschillende kleinschalige duurzame vormen van mobiliteit. Dit vergt een stelsel van uitgekiende locaties met parkeervoorzieningen en overstapmogelijkheden (mobiliteitshub) en verbindingen vanaf de stations Steenwijk, Meppel en Wolvega. Deze voorzieningen gaan dan onderdeel uitmaken van een totaal pakket aan spreidingsmaatregelen. De poorten (hubs) moeten een toegevoegde waarde hebben, bijvoorbeeld als ontvangst- en servicepunt. Steenwijk beschikt over een NS-station en is knooppunt van diverse wandelroutes (lange afstand). De stad fungeert als vertrek- en eindpunt voor een scala aan toeristische activiteiten in een wijde omgeving. Van watersport in De Wieden tot wandelen op de hei van Havelte of Dwingeloo, van fietsen langs de oude boerderijen van Staphorst of het Land van Vollenhove tot toeren langs de bollen- en de tuinenpracht van de Noordoostpolder. Door op de poorten (hubs) verschillende mobiliteitsvormen aan te bieden, kan iedere bezoeker zijn gepaste keuze maken. Aansprekende en spraakmakende mobiliteitsoplossingen kunnen tevens bijdragen aan de bekendheid en aantrekkelijkheid van de toeristische locaties. Op deze wijze kunnen we in de toekomst nog groeien en de beleving van de publiekstrekkers verhogen.