2.1 Bureau Objectief - Rapport Landelijk Onderzoek Leeftijdsgrens Alcohol & Tabak 2020.pdf

12.4% 41.0% 77.3% 59.3% 2.2% 29.0% 26.4% 29.8% 81.1% 27.9% 8.8% 66.3% 58.1% 23.9% 26.4% 38.0% 43.5% Figuur 7. Gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfer alcohol per verkoopka- naal 2020* *Aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn gedeeltelijk bij onbemande kassa’s gedaan. Slijterijen [64.3, 68.2], n=617 Sportkantines [18.2, 30.7], n=176 Thuisbezorgkanalen [12.2, 12.7], n=275 Avondwinkels [31.9, 50.8], n=100 • Borrelshops [71.3, 82.3], n=220 Supermarkten [56.7, 59.5], n=408 • Maaltijdbezorgdiensten [0.6, 7.5], n=93 Cafetaria’s [24.8, 35.4], n=285 • Ketenslijterijen [75.1, 86.0], n=196 • Ketensupermarkten [53.6, 64.7], n=297 • Thuisbezorgende landelijke ketens [18.4, 36.3], n=91 Horecagelegenheden [23.2, 35.6], n=200 NS Kiosk [33.5, 54.1], n=85 • Zelfstandige slijterijen [20.8, 32.9], n=201 • Zelfstandige supermarkten [20.4, 36.9], n=111 • Webshops [4.5, 16.4], n=91 100%20% 40% 60% 80%0% [37.3, 38.6], n=2146 Gewogen totale nalevingscijfer (excl. thuisbezorgkanalen) NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

2016 34.7% 41.0% 100.0% 100.0% 90.2% 50.0% 50.0% 9.8% 1.0% INTERVENTIES Bij 50 van de 100 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (50.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 1 van de 100 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 41 van de 100 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (41.0%). Dit leidde in 37 gevallen tot naleving (90.2%). Bij 8 van de 100 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (8.0%). Dit leidde in 4 gevallen tot naleving (50.0%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 49 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 3 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (6.1%). • 2 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 1 verkoper gebruikte een rekenmachine. In 3 van de 3 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 46 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (93.9%), is er 38 keer nageleefd (82.6%). NALEVING Bij 41 van de 100 aankooppogingen is er nageleefd (41.0%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (34.7%).

n=100 n=49 82.6% 100.0% 17.4% [31.9, 50.8] NALEVING ALCOHOL 2020 AVONDWINKELS 41.0% NALEVING ALCOHOLVERKOOP AVONDWINKELS 50.0% 41.0% 8.0% 93.9% 6.1% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2016 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 20.7% 29.8% 98.8% 100.0% 75.8% 66.7% 33.3% 24.2% 4.2% INTERVENTIES Bij 161 van de 285 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (56.5%). Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (1.2%). Bij 12 van de 285 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (4.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 91 van de 285 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (31.9%). Dit leidde in 69 gevallen tot naleving (75.8%). Bij 21 van de 285 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.4%). Dit leidde in 14 gevallen tot naleving (66.7%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 112 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.9%).

• 1 verkoper gebruikte een briefje met datums. In dit geval leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100.0%). Van de 111 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (99.1%), is er 82 keer nageleefd (73.9%). NALEVING Bij 85 van de 285 aankooppogingen is er nageleefd (29.8%). De naleving in 2020 is significant hoger dan de naleving in 2018 (20.7%). n=285 n=112 73.9% 100.0% 26.1% [24.8, 35.4] NALEVING ALCOHOL 2020 CAFETARIA’S 29.8% NALEVING ALCOHOLVERKOOP CAFETARIA’S 56.5%31.9% 7.4% 99.1% 0.9% 1.2% 28.6% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2016 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 100 61+1+28.0+10 17.5% 29.0% 99.2% 100.0% 78.6% 68.4% 31.6% 21.4% 1.5% INTERVENTIES Bij 122 van de 200 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (61.0%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (0.8%). Bij 3 van de 200 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 56 van de 200 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (28.0%). Dit leidde in 44 gevallen tot naleving (78.6%).

Bij 19 van de 200 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (9.5%). Dit leidde in 13 gevallen tot naleving (68.4%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 75 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%). Van de 75 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100%), is er 57 keer nageleefd (76.0%). NALEVING Bij 58 van de 200 aankooppogingen is er nageleefd (29.0%). De naleving in 2020 is significant hoger dan de naleving in 2018 (17.5%). n=200 n=75 Geen hulpmiddel gebruikt 76.0% 24.0% [23.2, 35.6] NALEVING ALCOHOL 2020 HORECAGELEGENHEDEN 29.0% NALEVING ALCOHOLVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN 61.0% 28.0% 9.5% 100.0% 0.8% 26.6% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Leeftijd & ID gevraagd ID gevraagd Geen interventie 90+0+10+0 40+0+48+12 100.0% 73.2% 70.0% 30.0% 26.8% INTERVENTIES Bij 34 van de 85 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (40.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Bij 0 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 41 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (48.2%). Dit leidde in 30 gevallen tot naleving (73.2%). Bij 10 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (11.8%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (70.0%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 51 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 5 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (9.8%). • 5 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. In 5 van de 5 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 46 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (90.2%), is er 32 keer nageleefd (69.6%). NALEVING Bij 37 van de 85 aankooppogingen is er nageleefd (43.5%). n=85 n=51 69.6% 100.0% 30.4% [33.5, 54.1] NALEVING ALCOHOLVERKOOP NS KIOSKEN 40.0% 48.2% 11.8% 90.2% 9.8% NALEVING ALCOHOL 2020 NS KIOSKEN 43.5% 43.5% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. In dit onderzoek zijn er drie subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal slijterijen: borrelshops, ketenslijterijen en zelfstandige slijterijen. Het gewogen totale nalevingscijfer van het verkoopkanaal slijterijen bedraagt 66.3%.

Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscijfers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast. [64.3, 68.2] NALEVING ALCOHOLVERKOOP SLIJTERIJEN 66.3% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Geen interventie 40+60 14+0+78+8 82.9% 77.3% 100.0% 89.5% 94.1% 5.9% 10.5% 78.2% INTERVENTIES Bij 31 van de 220 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (14.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 0 van de 220 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 172 van de 220 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (78.2%). Dit leidde in 154 gevallen tot naleving (89.5%). Bij 17 van de 220 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.7%). Dit leidde in 16 gevallen tot naleving (94.1%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 189 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 114 keer zichtbaar een hulpmid- del gebruikt om de geboortedatum te controleren (60.3%).

• 113 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 1 verkoper gebruikte een ID-scanner. In 112 van de 114 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (98.2%). Van de 75 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (39.7%), is er 58 keer nageleefd (77.3%). NALEVING Bij 170 van de 220 aankooppogingen is er nageleefd (77.3%). De naleving in 2020 is niet significant lager dan de naleving in 2018 (82.9%). n=220 n=189 77.3% 98.2% 22.7% [71.3, 82.3] NALEVING ALCOHOL 2020 BORRELSHOPS 77.3% NALEVING ALCOHOLVERKOOP BORRELSHOPS 14.1% 7.7% 60.3% 39.7% 1.8% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 34+66 10+0.5+75+14 88.0% 81.1% 100.0% 100.0% 90.5% 92.9% 7.1% 9.5% 75.0% INTERVENTIES Bij 20 van de 196 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (10.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 1 van de 196 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Bij 147 van de 196 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (75.0%). Dit leidde in 133 gevallen tot naleving (90.5%). Bij 28 van de 196 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (14.3%). Dit leidde in 26 gevallen tot naleving (92.9%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 175 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 115 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (65.7%). • 113 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 1 verkoper gebruikte een pop-up in het kassasysteem; • 1 verkoper gebruikte een draaischijf. In 112 van de 115 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (97.4%). Van de 60 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (34.3%), is er 47 keer nageleefd (78.3%). NALEVING Bij 159 van de 196 aankooppogingen is er nageleefd (81.1%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (88.0%).

n=196 n=175 78.3% 97.4% 21.7% [75.1, 86.0] NALEVING ALCOHOL 2020 KETENSLIJTERIJEN 81.1% NALEVING ALCOHOLVERKOOP KETENSLIJTERIJEN 10.2%14.3% 65.7% 34.3% 2.6% 0.5% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 96+4 58+3+33+6 35.6% 26.4% 100.0% 100.0% 67.6% 58.3% 41.7% 32.4% 2.5% INTERVENTIES Bij 116 van de 201 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (57.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 5 van de 201 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 68 van de 201 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (33.8%). Dit leidde in 46 gevallen tot naleving (67.6%). Bij 12 van de 201 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (6.0%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (58.3%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 80 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 3 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (3.8%).

• 3 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. In 2 van de 3 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (66.7%). Van de 77 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (96.3%), is er 51 keer nageleefd (66.2%). NALEVING Bij 53 van de 201 aankooppogingen is er nageleefd (26.4%). De naleving in 2020 is significant lager dan de naleving in 2018 (35.6%). n=201 n=80 66.2% 66.7% 33.8% [20.8, 32.9] NALEVING ALCOHOL 2020 ZELFSTANDIGE SLIJTERIJEN 26.4% NALEVING ALCOHOLVERKOOP ZELFSTANDIGE SLIJTERIJEN 6.0% 33.8% 3.8% 96.3% 33.3% 57.7% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2016 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 96+4 62+9+20+9 20.2% 23.9% 100.0% 100.0% 77.1% 88.2% 11.8% 22.9% 8.5% INTERVENTIES Bij 109 van de 176 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (61.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 15 van de 176 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (8.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Bij 35 van de 176 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (19.9%). Dit leidde in 27 gevallen tot naleving (77.1%). Bij 17 van de 176 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (9.7%). Dit leidde in 15 gevallen tot naleving (88.2%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 52 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (3.8%). • 1 verkoper controleerde de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 1 verkoper nam de ID-kaart mee naar achter om te controleren. In 2 van de 2 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 50 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (96.2%), is er 40 keer nageleefd (80.0%). NALEVING Bij 42 van de 176 aankooppogingen is er nageleefd (23.9%). De naleving in 2020 is niet significant hoger dan de naleving in 2018 (20.2%). n=176 n=52 80.0% 100.0% 20.0% [18.2, 30.7] NALEVING ALCOHOL 2020 SPORTKANTINES 23.9% NALEVING ALCOHOLVERKOOP SPORTKANTINES 9.7% 19.9% 3.8% 96.2% 61.9% 16.7% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. In dit onderzoek zijn er twee subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal supermarkten ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten.

Het gewogen nalevingscijfers van het verkoopkanaal supermarkten bedraagt 58.1%. Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscijfers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast. [56.7, 59.5] NALEVING ALCOHOLVERKOOP SUPERMARKTEN 58.1% 82+18 NAGELEEEFD NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Bemande kassa Hulpmiddel gebruikt Onbemande kassa Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2016 2018 2020 Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 35+65 26+0+65+9 71.8% 59.3% 100.0% 78.1% 96.3% 3.7% 21.9% 64.6% INTERVENTIES Bij 78 van de 297 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (26.3%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 0 van de 297 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 192 van de 297 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (64.6%). Dit leidde in 150 gevallen tot naleving (78.1%). Bij 27 van de 297 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (9.1%). Dit leidde in 26 gevallen tot naleving (96.3%).

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 219 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 142 keer zichtbaar een hulpmid- del gebruikt om de geboortedatum te controleren (64.8%). • 134 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toet- sen in het kassasysteem; • 6 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 2 verkopers gebruikten een pop-up in het kassasysteem. In 129 van de 142 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (90.8%). Van de 77 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (35.2%), is er 47 keer nageleefd (61.0%). NALEVING Bij 176 van de 297 aankooppogingen is er nageleefd (59.3%). De naleving in 2020 is significant lager dan de naleving in 2018 (71.8%). BEMANDE KASSA / ONBEMANDE KASSA Van de 297 aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn 243 aankooppogingen (81.8%) uitgevoerd bij bemande kassa’s en 54 aankooppogingen bij onbemande kassa’s (18.2%). Van de 243 aankooppogingen bij bemande kassa’s is er 149 keer nageleefd (61.3%). Van de 54 aankooppogingen bij onbemande kassa’s is er 27 keer nage- leefd (50.0%). De naleving bij bemande kassa’s verschilt niet significant van de naleving bij onbemande kassa’s.

n=297 n=297 n=219 61.0% 61.3% 90.8% 50.0% 39.0% 38.7% [53.6, 64.7] NALEVING ALCOHOL 2020 KETENSUPERMARKTEN 59.3% NALEVING ALCOHOLVERKOOP KETENSUPERMARKTEN 9.1% 35.2% 18.2% 64.8% 81.8% 9.2% 50.0% 26.3% 63.3% Bemande kassa / onbemande kassa NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 95+5 60+2+34+4 25.6% 27.9% 100.0% 100.0% 70.3% 100.0% 29.7% 1.8% INTERVENTIES Bij 67 van de 111 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (60.4%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 2 van de 111 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 37 van de 111 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (33.3%). Dit leidde in 26 gevallen tot naleving (70.3%). Bij 5 van de 111 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (4.5%). Dit leidde in 5 gevallen tot naleving (100%).

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 42 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (4.8%). • 2 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. In 2 van de 2 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 40 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (95.2%), is er 29 keer nageleefd (72.5%). NALEVING Bij 31 van de 111 aankooppogingen is er nageleefd (27.9%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (25.6%). n=111 n=42 72.5% 27.5% [20.4, 36.9] NALEVING ALCOHOL 2020 ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN 27.9% NALEVING ALCOHOLVERKOOP ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN 4.5% 95.2% 4.8% 60.4% 33.3% 100.0% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2016 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. 60+40 81+2+12+5 9.5% 12.4% 100.0% 100.0% 71.9% 73.3% 26.7% 28.1% 1.8% INTERVENTIES Bij 223 van de 275 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (81.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Bij 5 van de 275 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 32 van de 275 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (11.6%). Dit leidde in 23 gevallen tot naleving (71.9%). Bij 15 van de 275 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (5.5%). Dit leidde in 11 gevallen tot naleving (73.3%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 47 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 19 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (40.4%). • 19 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. In 18 van de 19 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (94.7%). Van de 28 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (59.6%), is er 16 keer nageleefd (57.1%). NALEVING Bij 34 van de 275 aankooppogingen is er nageleefd (12.4%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van dan de naleving in 2018 (9.5%).

n=275 n=47 57.1% 94.7% 42.9% [12.2, 12.7] NALEVING ALCOHOL 2020 THUISBEZORGKANALEN 12.4% NALEVING ALCOHOLVERKOOP THUISBEZORGKANALEN 5.5% 59.6%40.4% 5.3% 81.1% 2% 11.6% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Geen interventie 75+25 95+0+2+3 1.1% 2.2% 100.0% 50.0% 50.0% INTERVENTIES Bij 89 van de 93 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (95.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 0 van de 93 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 2 van de 93 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (2.2%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (50.0%). Bij 2 van de 93 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (2.2%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (50.0%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 4 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (25.0%). • 1 verkoper controleerde de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in een handheld.

In dit geval leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100.0%). Van de 3 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (75.0%), is er 1 keer nageleefd (33.3%). NALEVING Bij 2 van de 93 aankooppogingen is er nageleefd (2.2%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (1.1%). n=93 n=4 33.3% 100.0% 66.7% [0.6, 7.5] NALEVING ALCOHOL 2020 MAALTIJDBEZORGDIENSTEN 2.2% NALEVING ALCOHOLVERKOOP MAALTIJDBEZORGDIENSTEN 2.2% 75.0% 25.0% 95.7% 2.2% 50.0% 50.0% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Geen interventie 57+43 63+0+23+14 25.6% 26.4% 100.0% 71.4% 28.6% INTERVENTIES Bij 58 van de 91 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (63.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 0 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 21 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (23.1%). Dit leidde in 15 gevallen tot naleving (71.4%).

Bij 12 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (13.2%). Dit leidde in 9 gevallen tot naleving (75.0%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 33 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 14 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (42.4%). • 14 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in een handheld. In 14 van de 14 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 19 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (57.6%), is er 10 keer nageleefd (52.6%). NALEVING Bij 24 van de 91 aankooppogingen is er nageleefd (26.4%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (25.6%). n=91 n=33 52.6% 100.0% 47.4% [18.4, 36.3] NALEVING ALCOHOL 2020 THUISBEZORGENDE LANDELIJKE KETENS 26.4% NALEVING ALCOHOLVERKOOP THUISBEZORGENDE LANDELIJKE KETENS 13.2% 57.6% 42.4% 63.7% 23.1% 75.0% 25.0% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2018 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

60+40 83+6+10+1 2.2% 8.8% 100.0% 100.0% 77.8% 22.2% INTERVENTIES Bij 76 van de 91 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (83.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 5 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (5.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 9 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (9.9%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (77.8%). Bij 1 van de 91 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (1.1%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (100%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 10 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 4 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (40.0%). • 4 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in een handheld. In 3 van de 4 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (75.0%). Van de 6 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (60.0%), is er 5 keer nageleefd (83.3%). NALEVING Bij 8 van de 91 aankooppogingen is er nageleefd (8.8%). De naleving in 2020 is significant hoger dan de naleving in 2018 (2.2%).

n=91 n=10 83.3% 16.7% [4.5, 16.4] NALEVING ALCOHOL 2020 WEBSHOPS 8.8% NALEVING ALCOHOLVERKOOP WEBSHOPS 9.9% 60.0% 40.0% 83.5% 5.5% 100.0% 1.1% 75.0% 25.0% Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten 78 79 Naleving alcoholverkoop 2018 versus 2020 Door de naleving in 2020 te vergelijken met de naleving in 2018 is te zien of de naleving veranderd is. De nalevingscijfers zijn over het gewogen totaal en per verkoopkanaal vergeleken. Figuur 8 geeft de nalevingspercentages weer voor alcoholverkoop in 2018 en 2020. Het gewogen totale nalevingscijfer (exclusief NS kiosken en thuis - bezorgdkanalen) in 2020 (37.9%) is niet significant hoger dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2018 (37.7%). Bij cafetaria’s is de naleving in 2020 (29.8%) significant hoger dan de naleving in 2018 (20.7%). Ook in de horeca is de naleving in 2020 (29.0%) significant hoger dan de naleving in 2018 (17.5%). Bij webshops is de naleving in 2020 significant gestegen naar 8.8% ten opzichte van 2.2% in 2018. Bij slijterijen is de naleving in 2020 (66.3%) significant lager dan de naleving in 2018 (73.3%). In het subverkoopkanaal zelfstandige slijterijen is de naleving in 2020 (26.4%) significant lager dan de naleving in 2018 (35.6%).

Bij supermarkten is de naleving in 2020 (58.1%) significant lager dan de naleving in 2018 (68.9%). Bij het subverkoopkanaal ketensupermarkten is de naleving in 2020 signi- ficant gedaald naar 59.3% ten opzichte van 71.8% in 2018. In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderin - gen in de naleving geconstateerd. Zie Appendix B voor de betrouw- baarheidsintervallen en significantietoetsen van het totale nale - vingscijfer en van de nalevingscijfers per verkoopkanaal. Figuur 8. Nalevingspercentages alcohol per verkoopkanaal in 2018 en 2020* Nalevingscijfer 2018 Nalevingscijfer 2020 • Thuisbezorgende landelijke ketens 100%20% 40% 60% 80%0% 82.9% • Borrelshops 77.3% 68.9%Supermarkten* 58.1% 1.1% • Maaltijdbezorgdiensten 2.2% 17.5%Horecagelegenheden* 29.0% 35.6% • Zelfstandige slijterijen* 26.4% 25.6% • Zelfstandige supermarkten 27.9% • Webshops* 20.7%Cafetaria’s* 29.8% 88.0% • Ketenslijterijen 81.1% 71.8% • Ketensupermarkten* 59.3% 25.6% 26.4% 73.3%Slijterijen* 66.3% 20.2%Sportkantines 23.9% 9.5%Thuisbezorgkanalen 12.4% 37.7%Gewogen totale nalevingscijfer 37.9% Avondwinkels 41.0% 34.7% 2.2% 8.8% * Significant verschillend * Het verkoopkanaal NS kiosken is in het onderzoek in 2018 niet meegenomen en ontbreekt daarom in deze figuur. Dit kanaal is ook niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer dat in deze vergelijking is gebruikt.

Verder is het nalevingspercentage van thuisbezorgkanalen niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer, omdat er geen realistische schatting van het totaal aanbod van thuisbezorgkanalen gemaakt kan worden. In 2020 zijn de aankooppogingen bij ketensupermarkten gedeeltelijk bij onbemande kassa’s gedaan. In 2018 was dit niet het geval. n= 98 n= 285 n= 300 n= 200 n= 297 n= 85 n= 658 n= 617 n= 211 n= 220 n= 225 n= 196 n= 222 n= 201 n= 302 n= 176 n= 380 n= 408 n= 255 n= 297 n= 125 n= 111 n= 274 n= 92 n= 93 n= 90 n= 91 n= 92 n= 91 n= 2035 n= 1771 n= 275 Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten 80 81 RESULTATEN TABAKSVERKOOP Het gewogen totale nalevingscijfer voor alle verkoopkanalen (exclu- sief thuisbezorgkanalen IX) bij tabaksverkoop in 2020 is 50.2%. Figuur 9 geeft het gewogen totale nalevingscijfer en de nalevings- cijfers per verkoopkanaal weer. Bij 46 van de 105 aankooppogingen bij avondwinkels is er nageleefd (43.8%). Bij cafetaria’s is er bij 96 van de 239 aankooppogingen nageleefd (40.2%). Bij de horecagelegenheden is er bij 22 van de 68 aankooppogingen nageleefd (32.4%). De gewogen totale nale- ving van de overkoepelende verkoopkanaal supermarkten is 66.6%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen: ketensuper- markten en zelfstandige supermarkten.

Bij ketensupermarkten is er bij 178 van de 261 aankooppogingen nageleefd (68.2%). Bij 25 van de 99 aankooppogingen bij zelfstandige supermarkten is er nageleefd (25.3%). Bij tabaksspeciaalzaken is er bij 120 van de 247 aankooppogingen nageleefd (48.6%). Bij 100 van de 245 aankoop- pogingen bij tankstations is er nageleefd (40.8%). Bij thuisbezorg- kanalen is er bij 10 van de 89 bestellingen nageleefd (11.2%). IX Dit verkoopkanaal is niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer voor alcohol- verkoop omdat er geen realistische schatting van het totale aanbod van thuisbezorgkanalen gemaakt kan worden. Figuur 9. Gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfer tabak per verkoopkanaal 2020* *Aankooppogingen bij cafetaria’s en horecagelegenheden zijn gedeeltelijk bij tabaksautomaten gedaan. 25.3% 66.6% 48.6% 43.8% 68.2% 32.4% 40.2% 40.8% 50.2% 100%20% 40% 60% 80%0% 11.2% Avondwinkels [34.7, 53.4], n=105 Cafetaria’s [34.2, 46.5], n=239 Horecagelegenheden [22.4, 44.2], n=68 Supermarkten [65.2, 67.9], n=360 • Ketensupermarkten [62.3, 73.6], n=261 • Zelfstandige supermarkten [17.7, 34.6], n=99 Tabaksspeciaalzaken [42.4, 54.8], n=247 Tankstations [34.8, 47.1], n=245 Thuisbezorgkanalen [6.2, 19.5], n=89 Gewogen totale nalevingscijfer (excl.

thuisbezorgkanalen) [49.3, 51.1], n=1264 NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Naleving 100% 0% 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 96+4 42+1+49+8 100.0% 100.0% 75.0% 87.5% 12.5% 25.0% 49.5% INTERVENTIES Bij 44 van de 105 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (41.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 1 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 52 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (49.5%). Dit leidde in 39 gevallen tot naleving (75.0%). Bij 8 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.6%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (87.5%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 60 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (3.3%). • 2 verkopers gebruikten een ID-scanner. In 0 van de 2 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (0.0%).

Van de 58 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (96.7%), is er 46 keer nageleefd (79.3%). NALEVING Bij 46 van de 105 aankooppogingen is er nageleefd (43.8%). n=105 n=60 79.3% 20.7% [34.7, 53.4] NALEVING TABAKSVERKOOP AVONDWINKELS 41.9% 96.7% 3.3% 100.0% 1.0% 7.6% NALEVING TABAK 2020 AVONDWINKELS 43.8% 43.8 % Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Achtergrond Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Achtergrond 84 85 NALEVING TABAKSVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN 25+75 NAGELEEEFD NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 INTERVENTIES Bij 95 van de 239 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (39.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 10 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (4.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 116 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (48.5%). Dit leidde in 80 gevallen tot naleving (69.0%). Bij 18 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.5%). Dit leidde in 16 gevallen tot naleving (88.9%).

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 134 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 42 keer zichtbaar een hulpmid- del gebruikt om de geboortedatum te controleren (31.3%). • 40 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 1 verkoper gebruikte een rekenmachine; • 1 verkoper gebruikte een briefje met datums. In 29 van de 42 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (69.0%). Van de 92 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (68.7%), is er 67 keer nageleefd (72.8%). NALEVING Bij 96 van de 239 aankooppogingen is er nageleefd (40.2%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2016 (30.1%). DIRECTE VERKOOP / TABAKSAUTOMAAT Van de 239 aankooppogingen bij cafetaria’s zijn 177 aankooppogingen (74.1%) uitgevoerd via directe verkoop en 62 aankooppogingen bij tabaksautomaten (25.9%). Van de 239 aankooppogingen via directe verkoop is er 63 keer nageleefd (35.6%). Van de 62 aankooppogingen bij tabaksautomaten is er 33 keer nage- leefd (53.2%). De naleving bij tabaksautomaten is significant hoger dan de naleving bij directe verkoop. 35.6% 53.2% 64.4% [34.2, 46.5] NALEVING TABAK 2020 CAFETARIA’S 40.2% 74.1% 25.9% 46.8% Directe verkoop / tabaksautomaat Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

NALEVING TABAKSVERKOOP CAFETARIA’S 40+4+48+8 4.2% n=239 7.5% 39.7% 48.5% 100.0% 100.0% 69.0% 88.9% 11.1% 31.0% 68+32 n=134 68.7% 31.3% 72.8% 27.2% 69.0% 31.0% 30.1% 40.2% 18.4% Directe verkoop T abaksautomaat n=239 NALEVING TABAKSVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN 50+50 NAGELEEEFD NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Directe verkoop Hulpmiddel gebruikt T abaksautomaat Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 53+47 53+3+38+6 23.5% 32.4% 100.0% 100.0% 76.9% 50.0% 50.0% 23.1% 2.9% INTERVENTIES Bij 36 van de 68 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (52.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 2 van de 68 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 26 van de 68 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (38.2%). Dit leidde in 20 gevallen tot naleving (76.9%). Bij 4 van de 68 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (5.9%). Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (50.0%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 30 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 14 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (46.7%).

• 14 verkopers gebruikten een ID-scanner. In 10 van de 14 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (71.4%). Van de 16 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (53.3%), is er 12 keer nageleefd (75.0%). NALEVING Bij 22 van de 68 aankooppogingen is er nageleefd (32.4%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2016 (23.5%). DIRECTE VERKOOP / TABAKSAUTOMAAT Van de 68 aankooppogingen bij horecagelegenheden zijn 34 aankooppogingen (50.0%) uitgevoerd via directe verkoop en 34 aankooppogingen bij tabaksauto- maten (50.0%). Van de 34 aankooppogingen via directe verkoop is er 11 keer nageleefd (32.4%). Van de 34 aankooppogingen bij tabaksautomaten is er ook 11 keer nageleefd (32.4%). De naleving bij tabaksautomaten verschilt niet significant van de naleving bij directe verkoop. n=68 n=30 n=68 75.0% 32.4% 71.4% 32.4% 25.0% 67.6% [22.4, 44.2] NALEVING TABAK 2020 HORECAGELEGENHEDEN 32.4% 5.9% 53.3% 50.0% 46.7% 50.0% 28.6% 67.6% 52.9% 13.9% Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. NALEVING TABAKSVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN 38.2% Directe verkoop / tabaksautomaat Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

In dit onderzoek zijn er twee subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal supermarkten: ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Het gewogen totale nalevingscijfer van het verkoopkanaal supermarkten bedraagt 66.6%. Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscij- fers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast. [65.2, 67.9] NALEVING TABAKSVERKOOP SUPERMARKTEN 66.6% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Geen interventie 40+60 16+0+80+4 100.0% 80.8% 90.9% 9.1% 19.2% INTERVENTIES Bij 42 van de 261 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (16.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 0 van de 261 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 208 van de 261 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (79.7%). Dit leidde in 168 gevallen tot naleving (80.8%). Bij 11 van de 261 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (4.2%).

Dit leidde in 10 gevallen tot naleving (90.9%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 219 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 132 keer zichtbaar een hulpmid- del gebruikt om de geboortedatum te controleren (60.3%). • 124 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 6 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 2 verkopers gebruikten een draaischijf. In 123 van de 132 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (93.2%). Van de 87 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (39.7%), is er 55 keer nageleefd (63.2%). NALEVING Bij 178 van de 261 aankooppogingen is er nageleefd (68.2%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2016 (71.8%). n=261 n=219 63.2% 36.8% NALEVING TABAKSVERKOOP KETENSUPERMARKTEN 16.1% 39.7% 60.3% 79.7% 4.2% [62.3, 73.6] NALEVING TABAK 2020 KETENSUPERMARKTEN 68.2% 93.2% 6.8% 71.8% 68.2% 58.1% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

Naleving 100% 0% 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100+0 51+3+35+11 100.0% 100.0% 55.9% 54.5% 45.5% 44.1% INTERVENTIES Bij 51 van de 99 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (51.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 3 van de 99 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (3.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 34 van de 99 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (34.4%). Dit leidde in 19 gevallen tot naleving (55.9%). Bij 11 van de 99 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (11.1%). Dit leidde in 6 gevallen tot naleving (54.5%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 45 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%). Van de 45 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100%), is er 25 keer nageleefd (55.6%). NALEVING Bij 25 van de 99 aankooppogingen is er nageleefd (25.3%).

n=99 n=45 Geen hulpmiddel gebruikt 55.6% 44.4% NALEVING TABAKSVERKOOP ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN 51.5% 100.0% 3.0% 11.1% [17.7, 34.6] NALEVING TABAK 2020 ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN 25.3% 25.3% 34.3% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 85+15 33+1+59+7 100.0% 100.0% 71.7% 88.9% 11.1% 28.3% INTERVENTIES Bij 82 van de 247 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (33.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 2 van de 247 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 145 van de 247 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (58.7%). Dit leidde in 104 gevallen tot naleving (71.7%). Bij 18 van de 247 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.3%). Dit leidde in 16 gevallen tot naleving (88.9%).

HULPMIDDELGEBRUIK Van de 163 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 24 keer zichtbaar een hulpmid- del gebruikt om de geboortedatum te controleren (14.7%). • 14 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 7 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 2 verkopers gebruikten een kalender; • 1 verkoper gebruikte een draaischijf. In 22 van de 24 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (91.7%). Van de 139 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (85.3%), is er 98 keer nageleefd (70.5%). NALEVING Bij 120 van de 247 aankooppogingen is er nageleefd (48.6%). De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2018 (56.7%). n=247 n=163 70.5% 29.5% NALEVING TABAKSVERKOOP TABAKSSPECIAALZAKEN 33.2% 85.3% 14.7% 58.7% 7.3% [42.4, 54.8] NALEVING TABAK 2020 TABAKSSPECIAALZAKEN 48.6% 91.7% 8.3% 56.7% 48.6% 36.3% 0.8% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.

Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 90+10 41+1+51+7 100.0% 100.0% 71.2% 64.7% 35.3% 28.8% INTERVENTIES Bij 100 van de 245 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (40.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 3 van de 245 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 125 van de 245 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (51.0%). Dit leidde in 89 gevallen tot naleving (71.2%). Bij 17 van de 245 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (6.9%). Dit leidde in 11 gevallen tot naleving (64.7%). HULPMIDDELGEBRUIK Van de 142 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 14 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (9.9%). • 9 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem; • 2 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 2 verkopers gebruikten een pop-up in het kassasysteem; • 1 verkoper gebruikte een briefje met datums. In 12 van de 14 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (85.7%). Van de 128 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (90.1%), is er 88 keer nageleefd (68.8%). NALEVING Bij 100 van de 245 aankooppogingen is er nageleefd (40.8%).

De naleving in 2020 is significant lager dan de naleving in 2016 (52.9%). n=245 n=142 68.8% 31.3% NALEVING TABAKSVERKOOP TANKSTATIONS 40.8% 90.1% 9.9% 51.0% 6.9% [34.8, 47.1] NALEVING TABAK 2020 TANKSTATIONS 40.8% 85.7% 14.3% 52.9% 40.8% 17.8% 1.2% NAGELEEEFD NAGELEEEFD NIET NAGELEEFD Geen interventie Leeftijd gevraagd ID gevraagd Leeftijd & ID gevraagd NIET NAGELEEFD Geen hulpmiddel gebruikt Hulpmiddel gebruikt Interventies Naleving NalevingHulpmiddelgebruik Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie. Naleving 100% 0% 2015 2016 2020 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 50+50 84+2+10+4 100.0% 100.0% 88.9% 66.7% 33.3% 11.1% INTERVENTIES Bij 75 van de 89 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (84.3%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 2 van de 89 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 9 van de 89 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (10.1%). Dit leidde in 8 gevallen tot naleving (88.9%). Bij 3 van de 89 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (3.4%). Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (66.7%). NALEVING Bij 10 van de 89 aankooppogingen is er nageleefd (11.2%).

De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2016 (9.3%). n=89 n=12 66.7% 33.3% NALEVING TABAKSVERKOOP THUISBEZORGKANALEN 3.4% 50.0% 2.2% 10.1% [6.2, 19.5] NALEVING TABAK 2020 THUISBEZORGKANALEN 11.2% 100.0% 9.3% 11.2%9.6% 84.3% HULPMIDDELGEBRUIK Van de 12 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 6 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (50.0%). • 6 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen een handheld. In 6 van de 6 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (100%). Van de 6 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (50.0%), is er 4 keer nageleefd (66.7%). 50.0% Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten 100 101 Naleving tabaksverkoop 2016 versus 2020 Door de naleving in 2020 te vergelijken met de naleving in 2016 is te zien of de naleving bij tabaksverkoop verbeterd is. Zoals beschreven in het hoofdstuk ‘Methode’ komt de indeling van ver - koopkanalen in 2016 niet overeen met die in 2020. Daarom is voor beide jaren een alternatief gewogen totale nalevingscijfer berekend, bestaande uit de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, tabaksspeciaalzaken, tankstations en ketensupermarkten. Figuur 10 geeft de nalevingspercentages weer voor tabaksverkoop in 2016 en 2020.

Het gewogen totale nalevingscijfer in 2020 (50.6%) is niet signifi- cant lager dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2016 (51.4%). Bij tankstations is de naleving in 2020 (40.8%) significant lager dan de naleving in 2016 (52.9%). In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen in de naleving geconstateerd. Zie Appendix B voor de betrouwbaarheidsintervallen en significantie - toetsen van het alternatieve gewogen totale nalevingscijfer en van de nalevingscijfers per verkoopkanaal. Figuur 10. Vergelijking nalevingscijfers tabak per verkoopkanaal 2016 en 2020* * Significant verschillend *In het onderzoek van 2016 is gebruik gemaakt van een andere indeling van verkoopkanalen dan in het huidige onderzoek. Daarom is voor beide jaren een alternatief gewogen totale nale- vingscijfer berekend, bestaande uit de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, tabaks- speciaalzaken, tankstations en ketensupermarkten. Deze berekening is gemaakt op basis van de populatiegrootten van 2020. Door het verschil in verkoopkanalen verschillen de gewogen totale nalevingscijfers in dit figuur van de complete gewogen totale nalevingscijfers van 2016 en 2020. Een nadere toelichting over hoe deze data wordt vergeleken wordt beschreven in het hoofdstuk ‘Methode’ .

Nalevingscijfer 2016 Nalevingscijfer 2020 100%20% 40% 60% 80%0% 52.9%Tankstations* 40.8% 56.7%Tabaksspeciaalzaken 48.6% 71.8%Ketensupermarkten 68.2% 23.5%Horecagelegenheden 32.4% 30.1%Cafetaria’s 40.2% 9.3%Thuisbezorgkanalen 11.2% 51.4%Gewogen totale nalevingscijfer (excl. thuisbezorgkanalen) 50.6% n= 103 n= 239 n= 306 n= 68 n= 401 n= 261 n= 201 n= 247 n= 245 n= 54 n= 89 n= 1115 n= 1060 n= 104 Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie 102 103 CONCLUSIE Voor de verkoop van alcohol- en tabaksproducten geldt een leef - tijdsgrens van 18 jaar. Het naleven van deze leeftijdsgrens houdt in dat een verkoper weigert om alcohol of tabak te verkopen aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens in 2020. Aan de hand van mysteryshoponderzoek is de naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol- en tabaksverkoop in 2020 vastgesteld met een landelijk nalevingscijfer (gewogen totale nalevingscijfer) en nalevingscijfers per verkoopkanaal. Ook is onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving.

Daarnaast is onderzocht of de cijfers voor alcohol veranderd zijn ten opzichte van 2018 en of de cijfers voor tabak veranderd zijn ten opzichte van 2016. NALEVING ALCOHOLVERKOOP 2020 Uit de resultaten blijkt dat voor de verkoop van alcohol het lande - lijke, gewogen totale nalevingscijfer 38.0% is in 2020. Dat betekent dat jongeren van 17 jaar oud in 38.0% van alle aankooppogingen géén alcoholhoudende drank konden kopen. Bij avondwinkels is de naleving 41.0%. Bij cafetaria’s en bij horeca- gelegenheden is de naleving respectievelijk 29.8% en 29.0%. Bij NS kiosken is er een naleving van 43.5% geconstateerd. De gewogen totale naleving van het overkoepelende verkoopkanaal slijterijen is 66.3%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen: bor- relshops, ketenslijterijen en zelfstandige slijterijen. De naleving bij deze subverkoopkanalen is respectievelijk 77.3%, 81.1% en 26.4%. Bij sportkantines is de naleving 23.9%. De gewogen naleving van de overkoepelende verkoopkanaal supermarkten is 58.1%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Bij ketensupermarkten is de nale - ving 59.3% en bij zelfstandige supermarkten 27.9%. Bij thuisbe - zorgkanalen is de naleving 12.4%.

Hieronder vallen maaltijdbezorg- diensten met een naleving van 2.2%, thuisbezorgende landelijke ketens met een naleving van 26.4% en webshops met een naleving van 8.8%. NALEVING TABAKSVERKOOP 2020 Uit de resultaten blijkt dat voor de verkoop van tabak het landelijke, gewogen totale nalevingscijfer 50.2% is in 2020. Dat betekent dat jongeren van 17 jaar oud in 50.2% van alle aankooppogingen géén tabak konden kopen. Bij avondwinkels is de naleving 43.8%. Bij cafetaria’s en bij horeca- gelegenheden is de naleving respectievelijk 40.2% en 32.4%. De gewogen naleving van het overkoepelende verkoopkanaal super - markten is 66.6%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoop - kanalen ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Bij ketensupermarkten is de naleving 68.2% en bij zelfstandige super- markten 25.3%. Bij tabaksspeciaalzaken is een naleving geconsta- teerd van 48.6%. Bij tankstations is de naleving 40.8%. Bij thuisbe- zorgkanalen is de naleving 11.2%.

INTERVENTIES IN HET LEEFTIJDSCONTROLEPROCES In het hoofdstuk ‘Resultaten’ is per verkoopkanaal gerapporteerd in hoeveel procent van de aankooppogingen er interventies zijn toe - Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie 104 105 gepast door de verkoper (het vragen naar leeftijd en/of naar een geldig legitimatiebewijs en/of het gebruiken van een hulpmiddel), inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Uit de resultaten blijkt dat naar ID vragen een belangrijke voorspel- ler is voor naleving. Verder blijkt in verkoopkanalen waar relatief veel gebruik wordt gemaakt van hulpmiddelen om het ID van de mys - terykid te controleren dat de naleving na ID-vraag met hulpmiddel hoger is dan de naleving na ID-vraag zonder hulpmiddel. ONTWIKKELING NALEVINGSCIJFERS De afgelopen jaren zijn er een aantal landelijke nalevingsonder - zoeken uitgevoerd. Voor de verkoop van alcohol was in 2015 het nalevingscijfer 21.5%1. In 2016 steeg het nalevingscijfer significant tot 35.8%2. In 2018 was het nalevingscijfer 37.7%3. In 2020 is het nalevingscijfer 38.0%. Uit de vergelijkende analyses blijkt dat de gewogen totale nalevingscijfers van 2018 en 2020 niet significant van elkaar verschillen. Dat betekent dat in 2020 de naleving niet gestegen is ten opzichte van de naleving in 2018.

Voor de verkoop van tabak was in 2015 het nalevingscijfer 27.4% 1. In 2016 steeg het nalevingscijfer significant tot 43.1% 2. In 2020 is het nalevingscijfer 47.1%. Uit de vergelijkende analyses blijkt dat het gewogen totale nalevingscijfer in 2020 niet significant hoger is dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2016. Dat betekent dat de naleving van de leeftijdsgrens bij tabaksverkoop in 2020 niet is gestegen ten opzichte van de naleving in 2016. Verandering naleving bij alcoholverkoop per verkoopkanaal tussen 2018 en 2020 Bij cafetaria’s, horecagelegenheden en webshops is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2020 significant hoger dan de naleving in 2018. Cafetaria’s stegen van 20.7% in 2018 naar 29.8% in 2020. Horecagelegenheden stegen van 17.5% in 2018 naar 29.0% in 2020. Webshops hadden in 2018 een naleving van 2.2% en stegen in 2020 naar een naleving van 8.8%. De naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in slijterijen, zelfstandige slijteren, supermarkten en ketensupermarkten is in 2020 gedaald ten opzichte van 2018. Slijterijen daalden van een naleving van 73.3% in 2018 naar een naleving van 66.3% in 2020. Zelfstandige slijterijen hadden in 2018 een naleving van 35.6% en daalden in 2020 naar 26.4%. Supermarkten daalden van een naleving van 68.9% in 2018 naar een naleving van 58.1% in 2020.

De naleving in ketensupermarkten was 71.8% in 2018 en daalde in 2020 naar 59.3%. Bij avondwinkels, borrelshops, ketenslijterijen, sportkantines en zelfstandige supermarkten is de naleving bij alcoholverkoop in 2020 niet veranderd ten opzichte van de naleving in 2018. Ook bij het overkoepelende verkoopkanaal thuisbezorgkanalen en de subverkoopkanalen maaltijdbezorgdiensten en thuisbezorgende landelijke ketens is de naleving bij alcoholverkoop in 2020 niet ver- anderd ten opzichte van 2018. Verandering naleving bij tabaksverkoop per verkoopkanaal tussen 2016 en 2020 Bij tankstations is de naleving van de leeftijdsgrens bij tabaksver - koop in 2020 gedaald. Tankstations hadden in 2016 een naleving van 52.9% en daalden naar een naleving van 40.8% in 2020. Bij cafetaria’s, horecagelegenheden, ketensupermarkten, tabaksspe - ciaalzaken en thuisbezorgkanalen is de naleving bij tabaksverkoop in 2020 niet veranderd ten opzichte van de naleving 2016. Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Referenties 107 Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie106 AFSLUITENDE CONCLUSIE Dit onderzoek is een vervolgmeting op het nalevingsonderzoek voor alcoholverkoop in 2018 en het nalevingsonderzoek voor tabaksverkoop in 2016. De gewogen totale landelijke naleving en de naleving per verkoopkanaal in 2020 is vastgesteld voor zowel alcohol- als tabaksverkoop.

Om de verandering van de naleving van de verkoopkanalen nauwkeurig te kunnen meten is er voor alcohol gebruik gemaakt van dezelfde indeling van de verkoopkanalen als het onderzoek in 2018. Voor de nalevingscijfers voor tabaksverkoop is er in dit onderzoek gebruik gemaakt van een andere indeling van de verkoopkanalen dan in het onderzoek van 2016, vanwege ontwikkelingen in de verkoopkanalen van tabak. De nieuwe inde - ling maakt het mogelijk om verschillen tussen subverkoopkanalen inzichtelijk te maken. Voor zowel alcohol- als voor tabaksverkoop heeft er geen signifi - cante toe- of afname plaatsgevonden in de gewogen totale nale - ving over de laatste 2, respectievelijk 4 jaar. Er bestaan wel verschil- len op het niveau van enkele individuele verkoopkanalen. REFERENTIES 1 Schelleman-Offermans, K. & Roodbeen, R. (2015). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2015. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 2 Roodbeen, R. & Schelleman-Offermans, K. (2016). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2016. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 3 Bureau Objectief (2019). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijds- grens bij alcoholverkoop aan minderjarigen in 2018. 4 Drank- en Horecawet (2020). Artikel 20, lid 1. Geraadpleegd via: https://wet - ten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31#Paragraaf3 5 Tabaks- en Rookwarenwet (2020). Artikel 8, lid 1.

Geraadpleegd via: https:// wetten.overheid.nl/BWBR0004302/2020-01-23#Paragraaf4 6 Van Hoof, J.J., Roodbeen, R.T., Krokké, J., Gosselt, J.F., & Schelleman-Offer - mans, K. (2015). Alcohol sales to underage buyers in the Netherlands in 2011 and 2013. Journal of adolescent health, 56(4), 468-470. Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix 108 109 APPENDIX A: APPENDIX B: BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN & SIGNIFICANTIETOETSEN In onderstaande tabellen wordt de naleving in 2020 per verkoopka- naal vergeleken met de naleving in 2018 (voor alcoholverkoop) en in 2016 (voor tabaksverkoop). Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval vermeld. Om te toetsen of het om een significant verschil gaat, wordt het 95%-betrouwbaar- heidsinterval berekend rondom het gemeten verschil in de nalevings- cijfers. Als dit 95%-betrouwbaarheidsinterval de waarde 0% bevat, zijn de twee nalevingscijfers niet significant verschillend. Als dit niet het geval is, zijn de twee nalevingscijfers wel significant verschillend. Tabel 7.