17.0 Informatienota 2022 - 58 - Luchtkwaliteit en gezondheid in Overijssel.pdf

De overeenkomende gezondheidsuitkomsten waarop de vergelijking is gebaseerd zijn cardiovasculaire sterfte, longkanker, laag geboortegewicht en afname van de longfunctie. Emissies van bronnen in Overijssel De gegevens over emissies van verschillende bronnen zijn afkomstig van de emissieregistratie. De gegevens zijn van het jaar 2019. Op de website www.emissieregistratie.nl staat in detail welke gegevens gebruikt worden voor het inschatten van de bijdrage per bron. De emissiedata zijn geleverd door bureau LichtVerkeer en ontleend aan de Nederlandse emissieregistratie, publicatie september 2021. Het betreft de emissie van de componenten NO2, PM10, PM2,5 (stofcode resp. 305, 995 en 998) per gemeente en emissieoorzaak voor het jaar 2019. In de bestanden van de emissieregistratie worden ruim 550 emissieoorzaken onderscheiden. Deze emissieoorzaken zijn geaggregeerd tot 8 samenhangende groepen. De groepering van de emissieoorzaak is weergegeven in Tabel 5. Tabel 5. Indeling van bronnen in emissiecategorieën Emissiecategorie Omschrijving/bronnen Wegverkeer Uitlaat en niet-uitlaat emissies van het gemotoriseerde verkeer op snelwegen, wegen in het buitengebied en in de bebouwde kom (inclusief bromfietsen en voertuigen op LPG en LNG). Industrie Energie, industrie en afvalverwerking (ENINA); biomassaverbranding valt onder energie.

landbouw Emissies van landbouwhuisdieren, aanwending en opslag dierlijke mest, en kunstmest, emissies van landbouwgronden, aardgasgebruik. Consumenten Allerlei productgebruik door consumenten, hoofdverwarming (CV), koken, warm water, kaarsen, roken, vuurwerk, vreugdevuren. Houtstook Sfeerverwarming woning en barbecueën (met houtskool). Scheepvaart Binnenscheepvaart, recreatievaart, visserij, zeescheepvaart. Mobiele werktuigen Mobiele werktuigen consumenten, bouwsector, landbouw en industrie. Overig HDO, Luchtvaart, bouw, verwarming bedrijven en kantoren. De emissies zijn gegeven in Mega-kilogrammen per jaar (Mkg/jaar) voor de zeven regio’s in Overijssel. De regio’s, zoals weergegeven in Tabel 6, zijn in overleg met de provincie samengesteld. Tabel 6. Indeling gemeenten in regio’s Regio Gemeenten Vechtdal Dalfsen, Ommen, Hardenberg Salland Deventer, Olst-Wijhe, Raalte Zwolle-Kampen Zwolle, Kampen Noordwest Overijssel Steenwijkerland, Zwartewaterland, Staphorst Noordoost Twente Dinkelland, Tubbergen, Losser Netwerkstad Twente Almelo, Borne, Hengelo, Enschede, Oldenzaal Zuidwest Twente Twenterand, Wierden, Hellendoorn, Rijssen-Holten, Hof van Twente, Haaksbergen Voor de visualisatie van de emissies in kg/jaar voor NO2, PM2,5 en PM10 in het jaar 2019 in de zeven regio’s is gebruik gemaakt van QGIS (V3.16.4).

College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084256/62 Pagina 54 De trend van de bronbijdrage van een aantal emissiecategorieën voor Nederland is ontleend aan de emissieregistratie (januari 2022). De emissies per gemeente in Nederland kunnen ook gevisualiseerd worden met de GCN-rekentool van het RIVM (https://gcn-app.rivm.nl/). De emissies die in deze rapportage zijn weergegeven verschillen van de emissies die gegeven worden in de GCN-tool. Dit komt onder meer door verschil in jaar. Zie voor verdere duiding Hoofdstuk 4. De technische rapportage van bureau Lichtverkeer (Provincie Overijssel - Berekenen van de luchtkwaliteit voor de gezondheidsrapportage - Technische rapportage. Lichtverkeer. Augustus 2022) is beschikbaar via onze website (https://cms.vggm.nl/sites/default/files/2022-10/Bijlage%20- %20technische%20rapportage%20LichtVerkeer.pdf). College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084257/62 Pagina 55 Bijlage 2: Meer blootstellingsdata per gemeente Tabel 7.

Gemiddelde, minimale en maximale blootstelling aan NO2, PM10 en PM2,5 in 2019, ontwikkeling van de gemiddelde blootstelling ten opzichte van 2013, inwoneraantal en aantal woningen per gemeente gem min max gem min max gem min max NO2 PM10 PM2.5 Almelo 73113 33971 15,7 12,6 24,4 17,2 16,4 20,3 10,1 9,6 11,9 -1,3 -2,9 -2,7 Borne 23318 10063 16,5 13,4 27,9 17,2 16,3 18,0 10,2 9,7 10,6 -0,7 -3,0 -2,7 Dalfsen 28589 12031 12,1 10,7 20,3 16,0 15,4 20,7 9,2 8,7 10,1 -1,1 -2,9 -2,7 Deventer 100740 46623 15,8 11,8 29,6 16,9 15,9 19,5 10,0 9,2 11,0 -2,2 -3,3 -3,1 Dinkelland 26459 11116 13,0 11,0 20,2 16,2 15,6 17,0 9,6 9,1 10,1 -0,7 -3,3 -2,7 Enschede 159635 76392 16,8 12,7 28,3 17,2 15,9 19,8 10,3 9,4 11,4 -0,3 -3,4 -2,9 Haaksbergen 24312 10604 14,4 12,4 18,6 16,9 16,0 19,0 10,1 9,5 11,3 -0,7 -3,5 -3,0 Hardenberg 60946 25172 12,2 10,5 18,2 16,1 15,3 21,2 9,2 8,7 9,9 -1,0 -2,9 -2,6 Hellendoorn 35917 14969 13,0 11,0 18,5 16,4 15,6 18,2 9,5 9,0 9,9 -1,0 -3,1 -2,8 Hengelo 81117 39118 16,8 12,9 25,5 17,1 16,2 19,0 10,2 9,6 10,9 -1,7 -3,4 -3,0 Hof van Twente 35028 15339 14,1 12,4 23,4 16,7 15,9 19,7 9,9 9,3 10,8 -1,3 -3,5 -3,0 Kampen 54337 22757 13,5 10,3 19,4 15,9 14,6 17,7 9,0 8,1 9,3 -1,1 -2,8 -2,9 Losser 22683 9889 14,2 11,8 18,8 16,6 15,7 17,7 10,0 9,2 10,4 -0,5 -3,5 -2,8 Oldenzaal 31842 14680 15,6 13,3 22,1 16,6 16,0 17,1 9,9 9,4 10,1 0,0 -3,2 -2,8 Olst-Wijhe 18264 7860 12,7 11,5 17,6

16,3 15,7 17,7 9,5 9,1 9,9 -1,5 -3,2 -2,9 Ommen 18005 7603 12,1 10,5 18,0 16,1 15,3 17,7 9,2 8,7 9,6 -0,9 -2,8 -2,6 Raalte 37700 16017 13,0 11,2 17,8 16,4 15,7 20,6 9,5 9,0 10,0 -0,9 -3,0 -2,8 Rijssen-Holten 38177 14852 14,8 11,8 24,8 16,7 15,8 18,9 9,8 9,1 10,7 -1,3 -3,3 -2,9 Staphorst 17144 5986 12,6 10,4 24,2 15,8 15,1 17,6 8,9 8,5 9,6 -1,4 -2,8 -2,7 Steenwijkerland 44110 20263 11,1 9,6 18,1 14,9 14,3 16,4 8,2 7,6 8,8 -0,6 -2,6 -2,7 Tubbergen 21279 8704 12,8 11,0 16,8 16,5 15,9 18,2 9,7 9,3 10,0 -0,9 -3,3 -2,7 Twenterand 33737 13872 12,6 11,0 18,5 16,4 15,8 18,2 9,6 9,1 10,0 -1,2 -3,0 -2,7 Wierden 24446 9947 14,7 11,6 22,9 16,8 15,8 18,4 9,9 9,2 10,2 -1,2 -3,1 -2,8 Zwartewaterland 22682 9017 12,2 10,6 20,1 15,7 14,8 17,2 8,9 8,3 9,5 -0,8 -2,6 -2,6 Zwolle 128860 59878 15,9 11,8 32,9 16,3 15,5 19,4 9,3 8,8 10,4 -2,2 -3,1 -3,0 verschil 2013-2019 Gemeente inwoners woningen NO2 (2019) PM10 (2019) PM2,5 (2019) College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084258/62 Pagina 56 Bijlage 3: Afbeeldingenregister Kaarten Kaart 1. Jaargemiddelde blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) per Overijsselse gemeente in het jaar 2019 15 Kaart 2. Jaargemiddelde blootstelling aan fijn stof (PM10) per Overijsselse gemeente in 2019 16 Kaart 3. Jaargemiddelde blootstelling aan fijn stof (PM2,5) per Overijsselse gemeente in 2019 17 Kaart 4.

Jaargemiddelde blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) per Overijsselse buurt in 2019 20 Kaart 5. Jaargemiddelde blootstelling aan fijn stof (PM10) per Overijsselse buurt in 2019 20 Kaart 6. Jaargemiddelde blootstelling aan fijn stof (PM2,5) per Overijsselse buurt in 2019 21 Kaart 7. Verschil jaargemiddelde blootstelling aan NO2 per Overijsselse gemeente in 2019 ten opzichte van 2013. Hoe donkerder de kleur, des te kleiner het verschil. 22 Kaart 8. Verschil jaargemiddelde blootstelling aan PM10 per Overijsselse gemeente in 2019 ten opzichte van 2013. Hoe donkerder de kleur, des te kleiner het verschil. 23 Kaart 9. Het aandeel van het totaal aantal nieuwe gevallen* van astma bij kinderen tussen 0 en 18 jaar dat veroorzaakt wordt door luchtverontreiniging (NO2) per Overijsselse gemeente in 2019 30 Kaart 10. Vroegtijdige sterfte (verloren levensdagen per inwoner) bij de inwoners van 30 jaar en ouder ten gevolge van de gecombineerde blootstelling aan NO2 en PM10, per Overijsselse gemeente in 2019 30 Kaart 11. Uitstoot van NO2 in Mkg/jaar per regio in Overijssel in 2019. 33 Kaart 12. Uitstoot van PM10 in Mkg/jaar per regio in Overijssel in 2019 34 Kaart 13. Uitstoot van PM2,5 in Mkg/jaar per regio in Overijssel in 2019. 35 College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084259/62 Pagina 57 Figuren Figuur 1.

WHO advieswaarden (Bron infographic: WHO 2021) en de in Nederland geldende wettelijke grenswaarden 9 Figuur 2. Grootteverdeling van verschillende vormen van deeltjesvormige luchtverontreiniging in verhouding tot een menselijke haar en zandkorrels (Bron: (Gezondheidsraad, 2021)) 11 Figuur 3. Vorming van secundair fijn stof uit gasvormige uitstoot van verkeer en landbouw (veeteelt) (Bron: (RIVM, 2018) 11 Figuur 4. Jaargemiddelde blootstelling NO2 per Overijsselse gemeente in 2019 (min/max/gemiddeld). 18 Figuur 5. Verdeling van de blootstelling voor stikstofdioxide (NO2) en fijn stof (PM10 en PM2,5) over de woningen in Overijssel in 2019. 19 Figuur 6. Jaargemiddelde blootstelling in Overijssel voor PM2,5, PM10 en NO2 in µg/m3, in 2013 en 2019. Uitgezet tegen de wettelijke grenswaarden van de EU en de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO van 2021 . 21 Figuur 7. Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie NO2 en PM10 per gemeente in 2019 (Bron: (RIVM, 2020). 24 Figuur 8. Ontwikkeling concentraties ammoniak, fijn stof (PM10) en NOx (NOx: concentraties in de bebouwde kom) 1990-2017. (Bron: Compendium voor de leefomgeving/RIVM) 24 Figuur 9: Samengevat: de ziektelast door luchtverontreiniging in Overijssel (in 2019). 26 Figuur 10.

Ontwikkeling van het aantal passief meegerookte sigaretten per dag door inwoners van Overijssel als equivalent voor de blootstelling aan luchtverontreiniging 31 Figuur 11: Bijdrage van bronnen aan de concentratie PM2,5 in 2019 voor de gemeenten Ommen en Zwolle, met onderscheid in herkomst (primair uitgestoten of secundair gevormd). Bewerking van gcn-app.rivm.nl 36 Figuur 12. De uitstoot van stikstofoxiden (NOx) door verschillende bronnen in Nederland in de afgelopen 30 jaar (bewerking van: emissieregistratie.nl). De bron ‘consumenten’ is de totale bijdrage van consumenten minus de houtstook van consumenten. 37 Figuur 13. De uitstoot van PM10 door verschillende bronnen in Nederland in de afgelopen 30 jaar (bewerking van: emissieregistratie.nl). De bron ‘consumenten’ is de totale bijdrage van consumenten minus de houtstook van consumenten. 38 Figuur 14. De uitstoot van PM2,5 door verschillende bronnen in Nederland in de afgelopen 30 jaar (bewerking van: emissieregistratie.nl). De bron ‘consumenten’ is de totale bijdrage van consumenten minus de houtstook van consumenten. 38 Figuur 15. De uitstoot van ammoniak (NH3) door verschillende bronnen in Nederland in de afgelopen 30 jaar (bewerking van: emissieregistratie.nl). De bijdrage van de landbouw is met name afkomstig van veeteelt. 39 Figuur 16.

Deelnemende provincies en gemeenten aan Schone Lucht Akkoord (stand van zaken 1 juli 2022). Bron: www.schoneluchtakkoord.nl. 47 College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084260/62 Pagina 58 Tabellen Tabel 1. Gezondheidsimpact van luchtverontreiniging, onder inwoners van de provincie Overijssel in 2019 (totale populatie: 1.162.439), op basis van berekeningen met de GGD Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid en de in Hoofdstuk 2 beschreven blootstelling. 27 Tabel 2. Aantal passief meegerookte sigaretten per dag door de Overijsselse bevolking als equivalent van de luchtverontreiniging in Overijssel in 2019 29 Tabel 3. Ontwikkeling in de ziektelast in Overijssel door luchtverontreiniging in 2013 en 2019 (berekend met Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid 2021). 31 Tabel 4. Overzicht met welke blootstellingsindicatoren welke gezondheidseffecten worden berekend in de GGD Rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid. 52 Tabel 5. Indeling van bronnen in emissiecategorieën 53 Tabel 6. Indeling gemeenten in regio’s 53 Tabel 7.

Gemiddelde, minimale en maximale blootstelling aan NO2, PM10 en PM2,5 in 2019, ontwikkeling van de gemiddelde blootstelling ten opzichte van 2013, inwoneraantal en aantal woningen per gemeente 55 College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084261/62 College van burgemeester en wethouders - 15 november 2022 - 2022_B&W_0084262/62