16.0 Informatienota 2024 - 32 - Evaluatie Wijkvisie Steenwijk

College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004661/105 College van burgemeester en wethouders GOEDGEKEURD Vergadering van 18 juni 2024 Beleid en Uitvoering - Team Ruimtelijke ontwikkeling en projecten 12 2024_B&W_00466 Informatienota Evaluatie Wijkvisie Steenwijk - West Samenstelling: Samenvatting De Wijkvisie Steenwijk - West 2025, die vanaf 2010 de leidraad was voor de wijkvernieuwing, loopt in 2025 af. Reden voor Woonconcept en de gemeente om samen met de wijkvereniging en bewoners terug te kijken op wat er is bereikt. Hebben alle inspanningen geleid tot een wijk die mooier, socialer en toekomstbestendiger is geworden? Hoe steekt de wijk nu in elkaar, en vooruitblikkend: Zit het werk erop of is er nog inzet gewenst in de toekomst? Architecten en adviesbureau KAW heeft samen met Woonconcept, de gemeente, de wijkvereniging en Sociaal Werk De Kop, door middel van bureauonderzoek, interviews met betrokkenen, gesprekken met ruim 100 wijkbewoners en verdiepende themasessies de conclusies en geleerde lessen in beeld gebracht. De kernboodschap luidt: "Veel bereikt, maar nog niet klaar". De wijk is onder andere met nieuwbouw en renovatie van woningen zichtbaar veranderd. Ook de openbare ruimte is flink verbeterd. Maar er zijn ook aanbevelingen.

Wat betekenen de 6 aanbevelingen uit de evaluatie voor een eventueel vervolg? Wat is de beste aanpak? Welke inspanningen moeten we nog doen? Wat is er nog nodig? We brengen dit samen met de betrokken partners: Woonconcept, Sociaal Werk De Kop en de wijkvereniging in beeld zodat we op basis daarvan keuzes kunnen maken over het vervolg. Informatienota Inleiding In Steenwijk - West wordt al langere tijd gewerkt aan een nieuwe wijk. In 2009 is het Wijkplan afgerond en vanaf 2010 vormt de samen met de bewoners opgestelde Wijkvisie Steenwijk - West 2025 de leidraad voor de wijkvernieuwing. In 2025 loopt de Wijkvisie af. Reden voor Woonconcept en de gemeente om , samen met de wijkvereniging en Sociaal Werk De Kop, terug te kijken. Hebben alle inspanningen geleid tot een wijk die mooier, socialer en toekomstbestendiger is geworden? Hoe steekt de wijk nu in elkaar, en vooruitblikkend: Zit het werk erop of is er nog inzet gewenst in de toekomst ? En zo ja, wat is er nodig ? Architecten en adviesbureau KAW heeft door middel van bureauonderzoek, interviews met betrokken organisatie en overige betrokkenen, gesprekken met ruim 100 wijkbewoners en verdiepende themasessies de conclusies en geleerde lessen in beeld gebracht.

Dit heeft geleid tot 6 aanbevelingen: College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004662/105 De managementsamenvatting en het volledige rapport waarin dieper wordt ingegaan op de aanpak van de evaluatie, de conclusies, verdieping en aanbevelingen zijn als bijlage bij deze informatienota gevoegd. Kernboodschap “Veel bereikt, maar nog niet klaar” Dit is niet alleen de titel van de managementsamenvatting, maar ook de algehele conclusie van het onderzoek van KAW. Met name in het fysieke domein is veel bereikt. De verouderde woningvoorraad is verbeterd en de openbare ruimte heeft op veel plekken een metamorfose ondergaan. Naast de fysieke aanpak van de wijk was een belangrijk onderdeel van de Wijkvisie (met name vanaf 2015 met de Sociale Routeplanner) de aanpak van sociaal economische vraagstukken onder wijkbewoners. Uit de evaluatie blijkt dat er voor wat betreft deze sociaal economische vraagstukken nog stappen kunnen worden gezet. Daarbij moeten we, overeenkomstig de ambitie uit de Wijkvisie, oog hebben en houden voor het behoud van de identiteit en sociale structuren in Steenwijk-West. De conclusies van de evaluatie zijn gedeeld met alle samenwerkingspartners en vervolgens besproken in de stuurgroep met de bestuurder van Woonconcept en de betrokken portefeuillehouders.

De conclusies en aanbevelingen werden daarbij door alle partijen (h)erkend en onderschreven. Consequenties voor de gemeente Op basis van de zes aanbevelingen van KAW brengen we samen met Woonconcept, de wijkvereniging en Sociaal Werk De Kop in beeld op welke wijze de aanpak in West moet worden voortgezet. Met een gebiedsgerichte aanpak kan de focus worden gelegd op werken aan een sterke gemeenschap en een sociaal programma, waarbij we de principes van positieve gezondheid als uitgangspunt nemen. Voordat hierover keuzes worden gemaakt brengen we in kaart wat dit vraagt aan capaciteit, zowel op het personele vlak als financieel. Communicatie In de eerstvolgende editie van Kijk Op West – die in heel Steenwijk-West wordt bezorgd – komt een verslag van het onderzoek. Vervolg De fysieke aanpak van de wijk is nog in volle gang. De nieuwe woningen aan de Jan Steenstraat en Vondelstraat worden dit jaar gefaseerd opgeleverd. De bouw van 18 appartementen voor jongeren is in volle gang. De gemeente richt de openbare ruimte in. Dit najaar volgt de sloop van 46 woningen aan de Rembrandtstraat en Paul Krugerstraat. Hier worden 38 nieuwe gezinswoningen gebouwd en vervangt de gemeente de riolering. De fysieke aanpak is succesvol: nieuwe woningen in een nieuwe omgeving.

College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004663/105 Om keuzes te kunnen maken voor het vervolg brengen we voor het eind van het jaar samen met alle betrokken partners de mogelijkheden daarvoor in beeld. Besluit In te stemmen met de informatienota over de uitkomsten van de evaluatie van de Wijkvisie Steenwijk - West. Bijlagen 1. Eindrapportage evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing_Steenwijk-West.pdf 2. Managementsamenvatting Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing_Steenwijk-West.pdf In opdracht van STEENWIJK WEST EVALUATIE 25 JAAR WIJKVERNIEUWING gemeente Steenwijkerland en Woonconcept College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004664/105 GRONINGEN | ROTTERDAM | EINDHOVEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 2 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004665/105 Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 3 1. INLEIDING 4 2. AANPAK 7 3. CONCLUSIES 4. VERDIEPING 5. AANBEVELINGEN 10 23 31 6. BIJLAGEN A. BUREAUONDERZOEK B. WIJKSCAN C. INTERVIEWS D. DE WIJK IN E. EVALUATIE DOELEN F. SOCIALE CIJFERS G. INSPIRATIE H.

BRONVERMELDING 41 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004666/105 INLEIDING 1 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004667/105 WIJKVERNIEUWING STEENWIJK-WEST In de wijk Steenwijk-West is iets bijzonders aan de hand. Er wordt al bijna 25 jaar gewerkt aan een nieuwe wijk. Een nieuwe wijk in fysiek en in sociaal opzicht. In 2009 is het Wijkplan afgerond en vanaf 2010 vormt een samen met bewoners opgestelde Wijkvisie de leidraad voor de wijkvernieuwing. In 2025 loopt de Wijkvisie af. Aanleiding wijkvernieuwing Steenwijk-West Het algemene beeld van Steenwijk-West in de jaren ’90 was dat van een achterstandswijk, waarbij enerzijds sprake was van een sterk verouderde en niet meer passende woningvoorraad, en anderzijds van grote sociaaleconomische problematiek onder de wijkbewoners. Deze twee aspecten vormden de belangrijkste drijfveren voor de gemeente, woningcorporatie en wijkinstellingen - zoals de wijkvereniging – om met de wijk aan het werk te gaan. Evaluatie De gemeente Steenwijkerland en Woonconcept hebben, nu het einde van de Wijkvisie Steenwijk-West 2010-2025 dichterbij komt, de behoefte om terug te kijken op 25 jaar wijkvernieuwing.

Hebben alle inspanningen geleid tot een wijk die mooier, socialer en toekomstbestendiger is geworden? Hoe steekt de wijk nu in elkaar? En vooruitblikkend: zit het werk er op of is er nog inzet gewenst in de toekomst? De gemeente Steenwijkerland en Woonconcept willen geleerde lessen in beeld brengen, mede voor de aanpak van andere wijken. Daarnaast dient het onderzoek te leiden tot suggesties en aanbevelingen waarmee de betrokken organisaties gerichte besluiten kunnen nemen ten aanzien van de vervolgaanpak van Steenwijk-West. Vraag De door de gemeente en Woonconcept voorgestelde aanpak van het onderzoek naar de wijkaanpak kent een uiteenzetting in 3 fases: 1. Verleden: Hebben alle inspanningen geleid tot het beoogde resultaat? 2. Heden: Hoe steekt de wijk nu in elkaar? 3. Toekomst: Welke inzet van betrokken organisaties is nog gewenst in de toekomst? Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 5INLEIDING College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004668/105 OVER STEENWIJK-WEST Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 6INLEIDING Steenwijk-West is een wijk uit de tijd van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. In deze periode zijn veel rijwoningen gebouwd. In de jaren ‘80 is de wijk uitgebreid aan de westkant.

Daarnaast is de wijk verkeersluw gemaakt door het verkeer om te leiden via de Vendelweg. De wijk wordt verder omringd door groen. In de jaren ‘90 is het groengebied rondom de wijk vergroot met de aanleg van een plas en omliggend bosgebied. Ook is de wijk verbonden aan de noordrand met park Rams Woerthe. Tot slot ligt ten zuiden van de wijk het Zuidwester-gebied. In 2023 woonden er 2.760 inwoners in Steenwijk-West. Er is een daling in het inwonersaantal te zien in de afgelopen 20 jaar. Gemeentebreed is er juist een stijging te zien in het inwonersaantal. [scope] Aantal inwoners West Steenwijkerland 2004 3.150 42.850 2009 2.940 43.220 2023 2.760 45.376 TABEL INWONERSAANTAL (BRON: CBS) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_004669/105 AANPAK 2 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046610/105 ONDERZOEK KAW Aanpak De aanpak in de uitvraag van de gemeente en Woonconcept bestaat uit drie vraagstukken, opgedeeld in 3 fasen: Verleden, Heden en Toekomst. De 3 fasen zijn niet strikt gescheiden onderzocht. Er is namelijk een sterke relatie tussen Verleden en Heden: de inspanningen in het Verleden hebben de wijk gemaakt tot hoe de wijk er nu in het Heden bij ligt. Met de inzichten uit ons onderzoek naar Verleden en Heden hebben we een beeld geschetst van wat er in de Toekomst nog gewenst is qua inzet.

We presenteren de resultaten van het onderzoek naar Verleden, Heden en Toekomst in drie delen: Conclusies, Verdieping en Aanbevelingen. We hebben hiervoor 6 stappen doorlopen (zie figuur rechts). Leeswijzer Hoofstuk 3 – Conclusies: op basis van stappen 1 t/m 3 presenteren we hier de conclusies aan de hand van de evaluatie van de doelen. Voor een uitgebreide evaluatie per doel, zie Bijlage E. Hoofdstuk 4 – Verdieping: op basis van stappen 4 en 5 volgt hier een uiteenzetting van de uitkomsten van de themasessies. Hoofdstuk 5 – Aanbevelingen: de laatste stap, stap 6, is het doen van aanbevelingen voor de toekomst van Steenwijk-West. Naast aanbevelingen hebben we enkele inspirerende voorbeelden verzameld en eerste stappen geformuleerd. Zie Bijlage G.

Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 8AANPAK Evaluatie doelen Op basis van • Deskresearch • Interviews met betrokken professionals • Gesprekken met bewoners1 Voorlopige conclusies Aan de hand van de evaluatie van de doelen2 Reflectie KAW Met verschillende specialisten binnen KAW gereflecteerd op de voorlopige conclusies3 Het net ophalen Met de projectgroep het net opgehaald en vastgesteld welke onderwerpen verdiepend besproken dienden te worden 4 Verdieping Themasessies op 3 onderwerpen die met wijkprofessionals verdiepend besproken zijn onder leiding van een specialist vanuit KAW5 Aanbevelingen Aanbevelingen voor de toekomst van Steenwijk- West6 stap College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046611/105 ONDERZOEK KAW Proces en methoden We hebben tijdens het onderzoek verschillende methoden gebruikt om tot de conclusies en aanbevelingen te komen. We lichten deze methoden hier kort toe. De figuur onderaan geeft het proces van het onderzoek in tijd weer. Hier is de reguliere afstemming die met de projectgroep plaatsvond niet in opgenomen. Bronvermelding Binnen het onderzoek maken we gebruik van verschillende bronnen. De gebruikte bronnen hebben we ingedeeld met cijfers. We verwijzen hiernaar met (cijfer, jaartal). Voor een overzicht van de gebruikte bronnen inclusief indeling op cijfer zie Bijlage H.

Bureauonderzoek We hebben alle relevante documenten over de wijkvernieuwing onderzocht. Deze documenten samen vormen een analyse van visie, programma en uitgevoerde acties in de wijk (zie Bijlage A). Naast documentanalyse hebben we de wijk op thema in kaart gebracht. Deze wijkscan omvat een analyse op woningniveau, een kijk op de klimaatbestendigheid van de wijk en de sociale ontwikkeling van Steenwijk-West. Een overzicht van de kaarten inclusief toelichting is te vinden onder Bijlage B. Interviews We hebben gesprekken gevoerd met sleutelfiguren en professionals uit de wijk. De keuze voor deze personen is afgestemd met de projectgroep. We voerden de gesprekken aan de hand van een algemene interviewleidraad (zie Bijlage C). De wijk in We zijn in gesprek gegaan met wijkbewoners. We stonden drie middagen op verschillende locaties in de wijk met een wijkkeet, feestpop, spandoek, koffie en thee én wat lekkers. We gingen in gesprek met wijkbewoners aan de hand van vier thema's: Wonen, Openbare ruimte, Sociaal en Participatie. We hebben in totaal met 106 wijkbewoners over Steenwijk-West gesproken (zie Bijlage D). Themasessies We hebben op basis van de voorlopige conclusies en reflectie van KAW met de projectgroep besloten om drie themasessies te organiseren op de thema’s Wonen, Sociaal en Openbare ruimte.

Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 9AANPAK 2023 Sep ……………………. Okt ……………………. Nov ……………………. Dec ……………………. Jan ……………………. Feb ……………………. Mrt ……………………. Apr 2024 Bureauonderzoek Interviews De wijk in Themasessies Tussen- rapportage EindrapportageWonen Sociaal Openbare ruimte College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046612/105 CONCLUSIES 3 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046613/105 VOORAF – CONCLUSIES DOELEN De Wijkvisie in hoofdlijnen Na het aflopen van het Wijkplan in 2009 wordt er vanaf 2010 gewerkt aan de wijk vanuit de Wijkvisie. Deze Wijkvisie is opgesteld met als doel een eindbeeld te maken van een toekomst- en levensloopbestendige wijk met een gemêleerd woningaanbod (huur en koop) voor jong en oud. In de Wijkvisie wordt eveneens ingespeeld op de toekomstige veranderingen in de vraag naar woningtypen. De Wijkvisie beoogt een integrale fysieke en sociale aanpak. Voor wat betreft de fysieke aanpak zijn vanaf 2010 vijf hoofdlijnen geformuleerd. Voor de sociale aanpak zijn er geen gerichte projecten benoemd. Wel is er gewerkt aan bewonersbegeleiding, bewonersparticipatie en verminderen van individuele problematiek. Ten slotte is naast de projectenaanpak in het fysieke deel in 2010 nog een inhoudelijk hoofdstuk ingebouwd, te weten de duurzaamheidsambities.

Hierin wordt aangegeven dat de bestaande woningen energiezuiniger worden gemaakt, o.a. op basis van een nog op te stellen Energievisie van Woonconcept. Deze ambities staan in de samenwerkingsovereenkomst (niet in de Wijkvisie). Doelen Sociale Routeplanner Sinds 2015 wordt, naast de Wijkvisie, gewerkt met de Sociale Routeplanner. Met als doel: richting geven aan de sociale ontwikkeling van Steenwijk-West. Deze sociale aanpak heeft een focus op drie hoofdlijnen die elkaar deels ook overlappen: sociale stijging, participatie en preventie. Indeling doelen Om te komen tot aanbevelingen voor Steenwijk-West zetten we in dit hoofdstuk de conclusies, getrokken op basis van ons onderzoek, op een rij. Voor het kaderen van de conclusies hebben we de doelen uit de Wijkvisie als uitgangspunt genomen. We delen de gestelde doelen uit de Wijkvisie en de Sociale Routeplanner op in twee groepen: fysieke en sociale doelen. Zie ook Bijlage E voor een uitgebreide evaluatie per doel en Bijlage F voor meer informatie over sociale cijfers. Doelen ‘fysiek’ vanaf 2010 1. Behoud sociale structuur en meer woningdifferentiatie 2. Behoud bestaande stedenbouwkundige structuur en versterken groenstructuur 3. Oplossen water- en parkeerproblematiek Doelen ‘sociaal’ vanaf 2015 1. Sociale stijging 2. Participatie 3.

Preventie Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 11CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046614/105 CONCLUSIES FYSIEKE DOELEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 12CONCLUSIES 1. Behoud sociale structuur en meer woningdifferentiatie • Er is door de jaren heen een behoorlijke sloop- nieuwbouw opgave gerealiseerd. • Ondanks een focus op minder grootschalige ingrepen zijn er alsnog grote ruimtelijke ingrepen gedaan (o.a. Bloemenbuurt / Jan Steenstraat). • Kleinschalige ingrepen kunnen alsnog grote impact hebben op het dagelijkse leven van bewoners. In de gesprekken met bewoners is dit af en toe benoemd, maar dit is niet een groot thema. Er is niet gesproken met de bewoners die uit de wijk zijn verhuisd. Het effect op hen weten we niet. • Door herstructurering is het aandeel sociale huur verminderd om zo te zorgen voor een betere balans tussen huur en koop. Het aandeel huur is echter nog steeds fors, ook gemeentelijk gezien. • Bewoners typeren de wijk op een aantal plekken nog steeds als een volkswijk (o.a. Het Dal). Ze geven over het algemeen aan het gevoel te hebben dat hun wijk de sociale identiteit heeft behouden, ondanks de instroom van nieuwe bewoners.

• Bewoners hebben via de terugkeerregeling in het sociaal plan veelal de mogelijkheid gehad om, naar wens, een andere woning te vinden in de wijk. Bestaande buren zijn soms gezamenlijk overgegaan naar nieuwe woningen (Bloemenbuurt, Jan Steenstraat). • Er is bewust gewerkt aan het behoud van de sociale structuur, echter de maatschappij verandert ook (individualistischer) en dat is volgens de betrokken professionals ook van invloed geweest op de sociale cohesie en het actief zijn voor de wijk. Bewoners geven overigens vaak aan dat het contact met de directe omgeving goed is. • Het toewijzingsbeleid heeft invloed op de sociale structuur van de wijk. Er zijn om diverse redenen veel bewoners met een zorgvraag of hulpbehoefte in de wijk. Hier lijkt niet op te zijn gestuurd door de projectorganisatie. Jan Steenstraat – archief Kijk op West (2022) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046615/105 CONCLUSIES FYSIEKE DOELEN Reflectie KAW Recht van terugkeer bij sloop is vastgelegd in de Woningwet. De ervaring leert dat vaak 20-30% van de bewoners terugkeert. Er is gefaciliteerd dat bij sloop bewoners veelal in de wijk konden terugkeren, bijvoorbeeld in de Bloemenbuurt en Jan Steenstraat. Er had ook een tegengesteld doel kunnen worden gesteld, namelijk: het juist uit elkaar halen van bepaalde sociale verbanden.

Om op die wijze verschuiving in de wijk en stad te realiseren. Er was namelijk veel sociale problematiek in bepaalde delen van Steenwijk-West. Door ervoor te kiezen om de identiteit en sociale structuren te behouden, accepteer je daarmee ook dat er veel inzet van professionals en welzijn nodig blijft. Het behouden van de sociale structuur is zoals het lijkt behaald, maar achteraf gezien is de vraag of het een verstandig doel is geweest ten aanzien van het draagvermogen van de wijk. Woningdifferentiatie Woningdifferentiatie is op twee manieren uitlegbaar. Ten eerste als betere balans tussen huur en koop. Dat is gedeeltelijk verbeterd, maar nog steeds zijn er per saldo veel huurwoningen in de wijk (77% is huur), waar dit percentage gemeentelijk op 34% ligt in 2023. Ten tweede is woningdifferentiatie uitlegbaar als een betere balans in woningtypologieën. Dat is redelijk gelukt. Naar de toekomst toe zou je meer kleinere woningen voor kleine huishoudens (jong en oud) willen toevoegen. Bij toekomstige sloop kun je daarmee twee kanten op. Grondgebonden (gezins)woningen toevoegen met minder aantallen of kiezen voor levensloopbestendige appartementen. De keuze die je hierin maakt hangt af van of je wilt bouwen voor de wijk of voor de stad (wie is je doelgroep?).

Op het terrein rondom de Jan Steenstraat komen 78 nieuwe woningen (huur), waaronder levensloopbestendige woningen, eengezinswoningen en appartementen. Daarnaast is het relevant om te onderzoeken welke kansen er zijn binnen de bestaande voorraad (splitsen of omvormen, in plaats van sloop-nieuwbouw). Zie onder andere het onderzoek Ruimte Zat van KAW (16, 2020). Toewijzingsbeleid Het beleid is nu passend toewijzen, wat zorgt voor een concentratie van problematiek, maar je kunt er als woningcorporatie ook voor kiezen om hier meer op te sturen. Door niet de bovenste huurder op de lijst de woning te geven, maar op maat toe te wijzen (voorbeeld tuinwijken Vreewijk/Haagstede, Rotterdam – Zie Bijlage G, p.91). Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 13CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046616/105 CONCLUSIES FYSIEKE DOELEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 14CONCLUSIES 2. Behoud bestaande stedenbouwkundige structuur en versterken groenstructuur • Op het oog is de bestaande stedenbouwkundige structuur grotendeels behouden gebleven. • Ondanks een focus op kleinschalige ruimtelijke ingrepen zijn er nog wel enkele grootschalige ingrepen gedaan (e.g. realisatie de Zuidwester).

• De wijk is groener geworden door de aanleg van nieuw groen en het beter verbinden van bestaand groen (e.g. De Zuidwester, Bloemenbuurt / Jan Steenstraat, groene arm tussen Villa Parkzicht en de voormalige Korf-locatie). Bewoners benoemen vaak de mooi opgeknapte en groene openbare ruimte, met fijne straten als positief punt in de wijk. • De ruimtelijke doelstellingen zaten duidelijk in de Wijkvisie, door de tijd heen werden specifieke thema’s belangrijker (klimaatadaptatie, biodiversiteit, etc.). Zo is onder andere naast de focus op het versterken van de groenstructuren ook gekozen voor het aanleggen van wadi’s. Ondanks dat Steenwijk-West beschikt over prachtige groene delen in de wijk en de nabije omgeving, ligt er nog wel een uitdaging om hittestress en wateroverlast tegen te gaan. Reflectie KAW In de eerste fasen van het proces in de periode 2001- 2009 is er ingegrepen in het gebied tussen Verlaatseweg en Vondelstraat. De gedachte hierachter was het komen tot een betere balans tussen huur- en koopwoningen. Dat is slechts ten dele gelukt. Vanaf 2010 is met de Wijkvisie ten doel gesteld om meer chirurgische ingrepen te doen in de wijk. Daarmee is de stedenbouwkundige structuur grotendeels behouden. Wel is er een forse sloopopgave binnen de voorraad van de woningcorporatie doorgevoerd.

In totaal zijn 274 bebo’s (beneden-bovenwoningen) en 69 woningen gesloopt in de periode van de Wijkvisie. De Zuidwester – archief Kijk op West (2022) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046617/105 CONCLUSIES FYSIEKE DOELEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 15CONCLUSIES 3. Oplossen water- en parkeerproblematiek • De waterproblematiek is aangepakt door de vervanging van het riool en het aanleggen van groen en wadi’s. Dit is een doorgaand proces en wordt door bewoners niet veel benoemd als belangrijk thema. • De oplossingen voor het aanpakken van de parkeerproblematiek werpen hun vruchten af. De tevredenheid over de parkeergelegenheid in de wijk en gemeente is door de jaren heen gestegen. • Parkeerkoffers worden echter niet overal goed gebruikt, in de praktijk betekent dit soms lege parkeerkoffers en volle straten. • Parkeerproblematiek oplossen en het versterken van groenstructuur kunnen conflicteren als doelen. Er wordt echter gesteld dat het opofferen van percelen openbaar groen ten gunste van parkeren vanuit de Wijkvisie niet wordt gestimuleerd. Reflectie KAW Opvallend is dat waar verduurzaming nog minder een duidelijk thema was 25 jaar geleden, de waterproblematiek al wel een belangrijk onderwerp was in de wijk.

De vraag is in hoeverre met name de waterproblematiek, die door klimaatverandering steeds urgenter wordt, daadwerkelijk is opgelost. Wanneer je opnieuw een visie en doelen zou maken voor de wijk, zou het oplossen van de waterproblematiek en het parkeren uiteraard een nadrukkelijk ontwerpuitgangspunt moeten zijn, waarbij dit bovendien gecombineerd wordt met klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en het stimuleren van gezond gedrag. De definitie van dit doel is destijds functioneel geweest, maar zou je met de kennis van nu idealistischer insteken, als een wenkend perspectief. Zeker op de plekken waar je nog wat kunt toevoegen. Ook met betrekking tot de visie op parkeren (mobiliteit) zou je met de huidige inzichten het faciliteren van parkeren anders vormgeven en meer insteken op vergroenen en het autoluwer maken (o.a. deelmobiliteit toevoegen) van de wijk. Bilderdijkstraat – archief Kijk op West (2016) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046618/105 CONCLUSIES SOCIALE DOELEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 16CONCLUSIES 1. Sociale stijging • In Steenwijk-West heeft in 2023 32,2% van de inwoners moeite met rondkomen ten opzichte van 17,2% in de gemeente Steenwijkerland als geheel.

Steenwijk-West is hiermee de buurt met het hoogste aandeel inwoners die moeite heeft met rondkomen in de gemeente Steenwijkerland. • Het aandeel inwoners dat een uitkering ontvangt in Steenwijk-West is ten opzichte van 2009 met 3% toegenomen. Het aantal bijstandsgerechtigden in Steenwijk-West is zowel relatief als in absolute aantallen toegenomen. Ook zien we dat in 2022 30% van alle bijstandsgerechtigden in de gemeente Steenwijkerland in Steenwijk-West woont. In 2009 was dit 31%. • In Steenwijk-West geeft 24,8% van de volwassen inwoners aan dat zij een lage veerkracht (het vermogen om je op een positieve manier aan te passen aan stress of tegenslag) ervaren. In de gehele gemeente Steenwijkerland is dit 15,8%. • Voor de indicatoren educatie en taalontwikkeling zijn geen trendgegevens beschikbaar, waardoor er geen inzicht te geven is in de ontwikkeling van deze indicatoren in Steenwijk-West. • De Willem-Alexanderschool is gekozen als locatie voor de pilot schoolmaatschappelijk werk om een belangrijke preventieve rol te spelen bij de veel voorkomende leer-, opvoed- en opgroeiproblemen. • Er zijn in de Sociale Routeplanner concrete projecten gekoppeld aan sociale stijging. Van deze projecten hebben met name Co-Creatie, Plusteam en Moatien positieve ontwikkelingen gerealiseerd. 2.

Participatie • In Steenwijk-West ervaart ruim 57% van de bewoners gevoelens van eenzaamheid ten opzichte van een gemiddelde van 45% in de gemeente Steenwijkerland. De trendcijfers laten zien dat gevoelens van eenzaamheid in Steenwijk-West ten opzichte van 2012 zijn toegenomen voor alle leeftijdsgroepen met tot wel 6 tot 11%. • Het aantal inwoners in de wijk dat vrijwilligerswerk doet is met 21,2% ten opzichte van 30,1% in de gehele gemeente Steenwijkerland laag. Steenwijk- West is daarmee één van de wijken die het minst goed scoort. De trend laat daarnaast zien dat het aandeel inwoners dat vrijwilligerswerk doet is afgenomen met 3-8% ten opzichte van 2012. • Ondanks de positieve ervaringen (o.a. Aastraat) is Co-Creatie niet doorgezet in latere projecten. • Vanuit het Plusteam (Wijkwerkplaats) zijn er jaarlijks zo’n 15 cliënten actief in de wijk. Voor cliënten in het Plusteam is de Wijkwerkplaats heel waardevol en de werkzaamheden die worden uitgevoerd hebben een positieve invloed op de wijk. • Moatien: Er kwamen maar weinig vragen binnen en ook het aanbod van hulpgevers was vrij laag. Moatien is overgegaan in de Wijkwerkplaats. • De Wijkwerkplaats vervult eveneens de functie van laagdrempelig inlooppunt waar bewoners terecht kunnen met vragen en kwesties. • Daadwerkelijke participatie bevindt zich enkel op inspraakniveau (12, 2019).

• Er is vooral per project geprobeerd om bewoners te betrekken (kort en beter behapbaar). Zoals bij de Bloemenbuurt en de Van Speykstraat. College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046619/105 CONCLUSIES SOCIALE DOELEN 3. Preventie • 60% van de bewoners in de wijk ervaart een goede gezondheid ten opzichte van het gemiddelde van 71% in de gehele gemeente. De trendcijfers laten zien dat de ervaren gezondheid in Steenwijk- West ten opzichte van 2012 is afgenomen voor alle leeftijdsgroepen (kinderen, volwassenen en ouderen). • Onbekend is welke resultaten er zijn met betrekking tot het gezonder laten leven van bewoners. • Er waren diverse initiatieven om voor weinig geld een gezonde maaltijd te kunnen maken (moestuin) of kopen (De Korf/Wijkresto). Onbekend is hoeveel bewoners hier gebruik van maakten en of dit leidde tot een betere gezondheid van de wijkbewoners. • Wijkmedewerkers geven aan dat het hoofdzakelijk met urgente, individuele problematiek bezig zijn het maken van een lange termijn visie en bijbehorend programma belemmert. Er wordt nu veelal reactief gehandeld.

Reflectie KAW (vanwege de sterke overlap is de reflectie toegespitst op alle drie de doelen uit de Sociale Routeplanner) Hoewel bij sommige projecten wel is gemeten hoe vaak ze hebben plaatsgevonden of hoeveel deelnemers aanwezig waren, blijkt de sociale impact op de lange termijn lastig meetbaar. Er heeft geen 0-meting plaatsgevonden en ook is onvoldoende duidelijk hoe doelstellingen, acties en beoogd resultaat met elkaar samenhangen. Duidelijk is dat Steenwijk-West nog steeds een aanzienlijke concentratie van uitkeringsgerechtigden heeft (30% van de gemeente!) en dat dit vrijwel onveranderd is ten opzichte van het startpunt van de Wijkvisie. Veel van de uitgevoerde sociale activiteiten uit de Sociale Routeplanner zijn te beschouwen als extra programma op wettelijke taken die je als gebiedsteam moet organiseren. Zolang er echter niet aan de basis van een gebiedsteam wordt gewerkt, doe je met de sociale activiteiten alleen wat extra’s. Daarmee gebeurt er nog niks met de WMO indicaties, jeugdzorg, armoedebeleid etc. Als je echt wat wilt doen aan wat de wijk in de breedte sociaal nodig heeft, dan moet je de wettelijke taken op een andere wijze gaan organiseren met een gebiedsgericht sociaal programma. De Sociale Routeplanner heeft daar te weinig in kunnen voorzien.

Aantallen van hulpbehoevende bewoners doen er in een wijk ook toe, omdat wijken met veel problematiek meer inzet van wijkagenten en opbouwwerkers etc. vragen. Ook hiervoor geldt dus de keuze voor de betrokken organisaties om problematiek over Steenwijk te verspreiden of juist het sociale weefsel in de wijk te stutten op de plekken waar het nodig is. Wanneer je het principe van rechtvaardigheid als uitgangspunt neemt omdat de betreffende bewoners er nu eenmaal al woonden, dan zou je de minder dragende bewoners dus niet moeten verspreiden, maar het weefsel dienen te versterken. De afweging is dus verspreiden van problematiek versus concentreren van problematiek en aandacht geven. Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 17CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046620/105 CONCLUSIES SOCIALE DOELEN Vervolg reflectie KAW Naar de toekomst toe is het vooral van belang om in te zetten op een programmatische en gebiedsgerichte sociale (wijkvernieuwing) aanpak. Een gebiedsgerichte aanpak zorgt ervoor dat domeinen ontschotten en programmalijnen met elkaar in verbinding komen te staan. Daarnaast biedt sociale wijkvernieuwing een aanvullend programma op de reguliere taken. De sociale wijkvernieuwing dient integraal in verbinding te staan met de ruimtelijke wijkvernieuwing.

Op deze manier is er oog voor combinaties met andere initiatieven in de wijk, waaronder ‘social return’ om arbeidsparticipatie te stimuleren. Overige opmerkingen • De sociale doelen gaan vooral over ‘software’, terwijl de voorzieningen (ontmoetingsplekken, speelpleinen, sportzalen etc.), de ‘hardware’, geen onderdeel zijn van de doelstellingen. Een combinatie van hardware en software is nodig om sociale doelen te behalen. Vaak is dit een drieslag: je hebt een basis van sociale infrastructuur nodig met een welzijnsteam etc. Je hebt hardware nodig en je hebt daarnaast de ‘spiegeltjes en kraaltjes/ruilmiddelen’ (software) nodig. Op basis van welke mensen er in de wijk wonen zou je idealiter een check doen welke voorzieningen er nodig zijn en of dit op elkaar aansluit. De keuze voor het creëren van een MFC aan de rand van de wijk kan een prima afweging zijn, mits er ook een check wordt gedaan op andere benodigde voorzieningen centraler in de wijk. • Het vertrouwen van bewoners in de organisaties, met name gemeente en woningcorporatie, is geen apart doel geweest ten tijde van de Wijkvisie. Terwijl er voorafgaand aan de Wijkvisie veel wantrouwen was (tijdens de periode van het Wijkplan, met de komst van de Wijkvisie is het vertrouwen toegenomen).

Gezien worden als betrouwbare corporatie, betrouwbare overheid en wijkinstanties moet in deze tijd nadrukkelijker onderdeel zijn van de doelstelling. Het is cruciaal om het vertrouwen vast te houden en hierin blijvend te investeren. • Het oprichten van de brede school (integraal multifunctioneel kindcentrum) is ook landelijk veelal niet gelukt. Het onderwijsprogramma is vaak het enige wat daarin heeft gewerkt, verder zijn er weinig goede voorbeelden. • Om beweging op gang te krijgen zien we vaak dat schaalniveau heel relevant is (wijk, buurt of straat). Kleiner is vaak beter. De doelen zijn nu echter veelal gemeentelijk geformuleerd (o.a. vanwege het principe van gelijke behandeling). Het is van belang om te durven differentiëren naar gelang wat er in Steenwijk-West nodig is. • De participatieprojecten leunden sterk op de inzet van de Wijkkracht. Dat hoeft niet erg te zijn. We dienen te accepteren dat er zelfredzame wijken zijn en wijken die structureel ondersteuning nodig hebben, omdat het ons dat waard is als samenleving. Dit betekent meer goed georganiseerde professionele inzet in de wijk óf accepteren dat het sociale netwerk in de wijk niet van de grond komt.

Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 18CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046621/105 CONCLUSIES PROJECTORGANISATIE Naast de fysieke en sociale conclusies vinden we het ook van belang om wat te zeggen over de organisatie van de wijkaanpak en de samenwerking. De projectorganisatie bestaat uit een stuurgroep, werkgroepen fysiek en sociaal, projectgroepen en een gebiedsteam. Stuurgroep De Stuurgroep bestaat uit bestuurders van Woonconcept en gemeente Steenwijkerland, aangevuld met adviseurs en projectleiders. De bestuurlijke focus, met name vanuit de gemeenteraad, voor Steenwijk- West heeft de afgelopen periode op een laag pitje gestaan. Dit terwijl de problematiek in de wijk nog steeds urgent is. Werkgroepen fysiek en sociaal (voorheen Projectbureau) De vaste werkgroepen fysiek en sociaal bestaan uit de Wijkvereniging, Woonconcept, Gemeente en Sociaal Werk De Kop. Daarnaast hebben de werkgroepen een flexibele schil. Verschillende bewoners/organisaties kunnen (langdurig) aansluiten op bepaalde momenten in het proces. De werkgroep fysiek loopt goed en richt zich op planvorming en realisatie, de werkgroep sociaal vooral op participatie als één van de onderdelen van de Sociale Routeplanner.

De werkgroep sociaal is in 2021 gestart met een ontwikkelagenda en in 2022 is een eerste beknopte analyse van de wijk uitgevoerd, maar dit is verder onvoldoende van de grond gekomen. Dit kwam onder andere door personele wisselingen en onduidelijkheid over hoe de koers vorm te geven en te organiseren. Daarna is ervoor gekozen om het onderzoek, nu uitgevoerd door KAW, af te wachten. Projectgroepen Er is bij nieuwbouwprojecten en bij de herinrichting van de openbare ruimte gewerkt met (tijdelijke) bewonerswerkgroepen waarmee overleg gevoerd wordt en is samengewerkt. De ervaringen zijn veelal positief. Wel is de motivatie van bewoners vaak minder wijkbreed en meer gericht op het directe eigenbelang. Ondanks goede ervaringen zijn er recent ook projecten uitgevoerd waar er minder ruimte was voor bewonersbetrokkenheid, omdat de gedachte was dat voldoende bekend was wat bewoners willen en participanten bij eerdere projecten (o.a. Bloemenbuurt) soms vooral bezig waren om de eigen woonomgeving te beschermen. De plannen zijn uiteindelijk wel aan bewoners voorgelegd.

Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 19CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046622/105 CONCLUSIES PROJECTORGANISATIE Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 20CONCLUSIES Gebiedsteam Sinds een aantal maanden wordt er gewerkt met een gebiedsteam met daarin de gemeente, de wijkboa, wijkagent, Sociaal Werk De Kop en Woonconcept. Doel is met elkaar wijkgericht activiteiten en gerichte samenwerkingen te bepalen in plaats van nadruk op individuele problematiek. Er wordt goed samengewerkt. Bewoners weten het gebiedsteam steeds beter te vinden voor overlastzaken, verkeersveiligheid of gewoon een praatje zonder hulpvraag. Ook worden er door het gebiedsteam spreekuren georganiseerd voor bewoners in MFC De Zuidwester. Hier wordt nog niet veel gebruik van gemaakt. Reflectie KAW Al met al lijkt de samenwerking binnen het fysieke deel van de projectorganisatie goed te verlopen, het is een continu proces met veelal dezelfde medewerkers. Het sociale deel is echter een zoektocht, waarbij de opdracht van Sociaal Werk De Kop gemeentebreed is opgesteld, terwijl er behoefte is aan specifiekere doelen en een gerichte koers voor Steenwijk-West.

De wijkvereniging geeft daarnaast aan vaak handen te kort te komen om goed haar rol te kunnen pakken als onderdeel van de projectorganisatie. Omdat met name het sociale deel nog ontoereikend is vormgegeven, is de projectorganisatie op dit moment nog onvoldoende toegerust op de opgaven die in de wijk spelen. Wijkactie in de wijk – KAW (2024) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046623/105 Vervolg reflectie KAW De Wijkvisie heeft erg geleund op het langjarige commitment van betrokken projectleiders van gemeente en Woonconcept die als tandem veel voor elkaar hebben gekregen, in combinatie met de overige wijkprofessionals. De goede samenwerking zit hem vaak ook in personen die elkaar liggen, die het gevoel van urgentie delen en de juiste rolopvatting hebben. Met ruggensteun van bestuurders uit de eigen organisaties die in het verleden ook vaak een aanjagende rol hadden. Uiteraard kent een langjarige wijkvernieuwing een verloop van betrokken medewerkers. Daarom is het essentieel om bepaalde rollen te borgen, ervoor te zorgen dat nieuwe wijkmedewerkers handelen in de geest van de Wijkvisie en bestuurders de urgentie blijven inzien van het werken aan de wijk. De Wijkvisie is om de 5 jaar geëvalueerd.

Dit is betrekkelijk weinig, omdat binnen die tijd bestuurders, projectleiders en medewerkers regelmatig wisselen van functie en daarmee de urgentie en kennis over de Wijkvisie wegzakt. Ook hebben we te maken met snelle veranderingen in de samenleving en thema’s die ineens urgent worden (klimaat, wantrouwen t.o.v. overheidsinstanties etc.) Het vaker herijken van doelstellingen kan helpen om de noodzaak van het werken aan de wijk te blijven benadrukken en tegelijkertijd doelen en beoogde acties gericht op te stellen en waar nodig aan te passen. Met de komst van de Sociale Routeplanner in 2015 is geprobeerd meer grip te krijgen op de sociale ontwikkeling van Steenwijk-West. Er zijn verschillende projecten uitgerold met wisselende resultaten. Uit de resultaten en gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat bepaalde rollen essentieel zijn geweest voor het aanjagen van activiteiten. Zo is duidelijk geworden dat de Wijkkracht een gewaardeerde rol is geweest. De Wijkkracht had een aanjagende functie in de wijk die op sociaal gebied veel heeft ondernomen. Het afschalen van de functie heeft ervoor gezorgd dat bepaalde lopende zaken verloren zijn gegaan. Er is onvoldoende gezorgd voor een inbedding in de bestaande wijkvereniging.

Een aanjager als de Wijkkracht kan nodig zijn om projecten op te tuigen, zeker nu de wijkvereniging handen tekort komt om activiteiten te organiseren voor de wijk. Uiteraard is het risico dat tegelijkertijd bewoners achterover gaan leunen door de inzet van aanjagers. Het werken met de ABCD-methode kan hierbij nuttig zijn om gerichter krachten in de wijk te achterhalen en te benutten. Asset Based Community Development (ABCD) is een methode die ernaar streeft om de focus van de wijkaanpak om te buigen naar het ontdekken van aanwezige kwaliteiten en vaardigheden van de wijkbewoners. Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 21CONCLUSIES CONCLUSIES PROJECTORGANISATIE College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046624/105 CONCLUSIES DOELEN Dit onderzoek is het sluitstuk van de Wijkvisie 2010- 2025. Er zijn twee tussenevaluaties geweest van de Wijkvisie, in 2014 en in 2019. Daarin werd al geconcludeerd dat de Wijkvisie vooral een fysieke visie is, met oog voor de sociale binding. In de tussenevaluatie van 2014 staat vermeld dat naast de sociale binding er sociale vraagstukken zijn die een grote impact hebben op Steenwijk-West, maar geen plek hebben gekregen in de Wijkvisie.

Zoals de sociale stijgingsperspectieven in de wijk (inkomen, opleiding, werk, taal, sociale participatie), of de sociale problematiek/overlast (verslaving, armoede, relatieproblematiek, gezondheid). Het systematisch met bewoners maken van een persoonlijk sociaal plan om te werken aan sociale stijging is niet gebeurd. Wel is er in verschillende situaties creatief maatwerk geleverd. De conclusie was in 2014 dat er vanuit het sociale domein veel activiteiten en projecten in de wijk zijn, maar weinig vanuit de samenhang en het gezamenlijke wijkperspectief van de Wijkvisie. Terwijl juist in een wijk als Steenwijk-West gekozen zou moeten worden voor een elkaar versterkende lijn in de aanpak. In de evaluatie van 2019 wordt gesproken over het meetbaar maken van de effecten van het sociaal beleid met een 3-sporenaanpak: inwonersonderzoek, onderzoek informele contacten en een nulmeting. Deze metingen zijn echter om diverse redenen alle drie niet uitgevoerd. Geconcludeerd wordt dat de komst van de Sociale Routeplanner in 2015 een aantal mooie projecten heeft opgeleverd (wijkmoestuin, wijkwerkplaats), maar dat er ook veel projecten nog aandacht verdienen (sporten in West, het Wijkplatform, gezonde leefstijl). Reflectie KAW Steenwijk-West heeft op het gebied van wonen en de openbare ruimte een grote metamorfose ondergaan, de sterk verouderde woningvoorraad is op veel plekken vernieuwd.

De fysieke wijkvernieuwing kan veelal rekenen op waardering van bewoners en heeft de identiteit van de wijk niet dusdanig aangetast. Dat verdient veel waardering. Sociaal is er echter onvoldoende gedaan met de conclusies en aanbevelingen uit eerdere evaluaties. De activiteiten uit de Sociale Routeplanner en inzet van de Wijkkracht zijn waardevol geweest, maar er is geen aantoonbaar verband dat deze hebben bijgedragen aan het verbeteren van de sociale problematiek. Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 22CONCLUSIES College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046625/105 VERDIEPING THEMASESSIES4 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046626/105 Naar aanleiding van voorgaande conclusies en de reflectie van KAW is met de projectgroep vastgesteld welke onderwerpen verdiepend besproken moesten worden in de themasessies. Centraal in deze themasessies stond de vraag: wat is er nog nodig in Steenwijk-West? Besloten is dat naast een themasessie over Wonen en een aparte sessie over de Openbare ruimte, er ook een themasessie Sociaal werd georganiseerd voor een evenwichtig vervolg van het onderzoek. Opzet themasessies Per themasessie zijn de betrokken medewerkers van de gemeente, Woonconcept, Sociaal Werk De Kop en de wijkvereniging uitgenodigd, passend bij het betreffende onderwerp.

Vanuit KAW zijn er collega’s met specifieke expertise van Wonen en Sociaal aangeschoven om de sessies inhoudelijk te begeleiden. Doel van de sessies was om met elkaar scherp te krijgen wat er nog nodig is voor Steenwijk-West en te verkennen op welke wijze daar invulling aan kan worden gegeven. VERDIEPING: THEMASESSIES Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 24VERDIEPING Het net ophalen – KAW (2024) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046627/105 CONCLUSIES VERDIEPING Themasessie Wonen De insteek van deze sessie was om met elkaar in gesprek te gaan over de toekomst van het wonen in Steenwijk-West. Dit valt uiteraard niet los te zien van het wonen in de rest van Steenwijk. Belangrijkste observatie en stellingname vanuit KAW was dat het aandeel sociale huur (77%) in Steenwijk-West, ondanks de grootschalige woningvernieuwing, sterk naar beneden moet. De onderbouwing van deze stellingname is met elkaar besproken aan de hand van inzichten en ervaringen van KAW elders in het land. Vervolgens is aan de hand van drie knoppen; variëren in de toewijzing, verkoop van huurwoningen en sloop- nieuwbouw, nagedacht over op welke wijze dit kan worden ingevuld.

Opmerkingen en inzichten Wonen • Er is consensus over dat het aandeel sociale huur in de wijk (77%) sterk naar beneden moet; een gedeeld inzicht dat in vergelijking met het Nederlands gemiddelde (29%) en het gemiddelde van andere wijken in Steenwijk (39%) het aandeel sociale huur erg hoog is. Zie Bijlage G (p.92) voor eerste stappen. • Er is een gedeelde opvatting dat menging met koopwoningen en middenhuur zorgt voor meer diversiteit en een betere balans tussen dragende en vragende bewoners. • Variëren in de toewijzing: elke corporatie heeft 7,5% vrije ruimte om woningen niet-passend toe te wijzen. Door hier met de gemeente afspraken over te maken kan de vrije ruimte worden verdubbeld naar 15%. De gemeente en Woonconcept moeten daarvoor in de prestatieafspraken vastleggen dat er 15% vrije ruimte wordt ingezet. • Verkoop van sociale huurwoningen: woningen verkopen is effectiever dan variëren in de toewijzing. Bij verkoop komen er daadwerkelijk meer woningeigenaren bij in de wijk, met aantoonbaar positieve effecten op de leefbaarheid (Zie Bijlage G, p.91). Daarvoor is het wel van belang dat er een minimale hoeveelheid van 2,5% in vier tot vijf jaar wordt verkocht. Verkoop als middel wordt op dit moment (te) weinig ingezet door corporaties, vanwege de hoge marktdruk. Dit vraagt nadere afstemming tussen gemeente en Woonconcept.

• Sloop-nieuwbouw: in vrijwel alle wijken met een zeer hoog aandeel sociale huur wordt sloop- nieuwbouw als middel ingezet. Dit is ook het meest effectief: zowel sociaal als fysiek krijgt de wijk een brede impuls. Daarbij is een mix met voldoende koop en eventueel duurdere huur van belang. In de laatste grote projecten (Acaciastraat/Lijsterbesstraat en Jan Steenstraat) zijn hierin kansen gemist. Via vrije verkoop kan dit eventueel nog gerepareerd worden, maar dat vraagt wel om een koerswijziging. Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 25VERDIEPING College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046628/105 CONCLUSIES VERDIEPING Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 26VERDIEPING Opmerkingen en inzichten Wonen • Onderaan de streep rest de vraag hoeveel beter Steenwijk-West nog kan/moet worden. Wanneer is het goed genoeg? We hebben samen geconstateerd dat er op dit moment nog niet voldoende balans is in de wijk. Het aandeel sociale huur moet sterk naar beneden om daar verandering in te brengen. De drie genoemde knoppen zien we allen als kansrijk, misschien wel in combinatie met elkaar (Zie Bijlage G, p.92). Dat vraagt wel iets van gemeente en corporatie; tot op heden wordt er niet op gestuurd.

Met een integrale aanpak kunnen beide partijen hier samen verder aan werken, samen met alle betrokken bewoners. Luchtfoto Steenwijk-West – archief Kijk op West (2023) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046629/105 CONCLUSIES VERDIEPING Themasessie Sociaal Hoe bouwen we een sterk sociaal netwerk in de wijk? Die vraag stond tijdens de themasessie centraal. Steenwijk-West kent op sommige plekken een sterke sociale cohesie terwijl er tegelijkertijd ook onvoldoende draagkracht is bij bewoners. We bespraken tijdens de sessie twee deelonderwerpen: bewonersparticipatie als instrument om de gemeenschap te versterken, en de vraag hoe je als sociaal team collectieve voorzieningen organiseert en samenwerkt met het voorliggend veld. Vanuit KAW zijn lessen ingebracht vanuit diverse wijkvernieuwingstrajecten, waaronder de wijkvernieuwing van de Groninger stadswijk Selwerd. Opmerkingen en inzichten Sociaal • Een goede integrale wijkvernieuwing kent drie pijlers; het werken aan een gezonde en sterke publieke ruimte met een toekomstbestendig woningaanbod, werken aan een sterke gemeenschap en daarnaast een gebiedsgericht sociaal programma. Dit laatste ontbreekt in Steenwijk-West. • De doelstellingen om sociale stijging, verminderen armoede en verbeteren gezondheid aan te pakken bereik je niet alleen met sociale activiteiten en het vernieuwen van de wijk.

Met alle sociale partners moeten er doelstellingen worden geformuleerd waar invloed op is om te komen tot aansluitende activiteiten. Waarbij het belangrijk is om die met elkaar te monitoren. • Sociaal Werk De Kop is bekend met de ABCD- methode en heeft een toolkit, maar er is bij de Wijkvisie vooral veel op een ‘gangbare wijkaanpak- manier’ gewerkt. ABCD is inmiddels wel steeds meer onderdeel van de werkwijze. Het gebiedsteam moet dit echter nog gerichter inzetten. • Het buurtopbouwwerk is onvoldoende ingericht op de vraag vanuit de wijk, Door de focus op de aanzienlijke individuele problematiek komen de wijkmedewerkers (opbouwwerkers en bewonersconsulenten) niet toe aan het versterken van de leefbaarheid en collectieve acties. • Veel professionals die werken voor de wijk hebben moeite om aansluiting te vinden bij de ervaring en beleving van de doelgroep, waardoor het een uitdaging is om actief bij te dragen aan het versterken van eigenaarschap en te werken aan een sterk sociaal netwerk in de wijk. • De wijkvereniging komt handen te kort voor het organiseren van activiteiten die bijdragen aan een sterk sociaal netwerk in de wijk. • De wijkagent geeft aan dat hij ziet dat de inzet werkt, maar dat hij zich vaak cijfermatig dient te verantwoorden (bijvoorbeeld over dat er maar 3 bewoners op een spreekuur komen).

• Co-creatie wordt binnen de organisaties nog steeds vaak spannend gevonden en wordt daarom te beperkt ingezet, terwijl er mooie resultaten zijn geweest in de wijk (Aastraat, Bloemenbuurt). Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 27VERDIEPING College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046630/105 CONCLUSIES VERDIEPING Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 28VERDIEPING Opmerkingen en inzichten Sociaal • De Zuidwester (nieuwe Korf) is niet de laagdrempelige plek geworden die het eerder was. Het is logischer om te zoeken naar een aanvullende locatie centraler in de wijk die zorgt voor verbinding, bijvoorbeeld in de Willem- Alexanderschool. De Wijkwerkplaats is daarnaast ook een belangrijke locatie die laagdrempelig is voor bewoners. • Het gebiedsteam heeft behoefte aan een convenant (overlast) om beter te kunnen samenwerken en gegevens uit te kunnen wisselen, de AVG verhindert dat op dit moment. Ook is er behoefte aan meer mandaat vanuit de eigen organisatie.

Themasessie Sociaal – KAW (2024) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046631/105 CONCLUSIES VERDIEPING Themasessie Openbare ruimte Welke lessen zijn er te leren uit hoe de openbare ruimte in de wijk opnieuw is vormgegeven en welke onderwerpen zijn daarin onderbelicht gebleven? Daar ging het over in deze sessie. De openbare ruimte in Steenwijk-West heeft een behoorlijke metamorfose ondergaan op het gebied van vergroenen, parkeren en het verbeteren van de waterproblematiek. In combinatie met het opknappen en vernieuwen van de woningvoorraad is in Steenwijk-West een grote stap vooruit gezet. Welke verbeteringen kunnen we met de kennis van nu nog aanbrengen zodat de wijk ook in 2050 toekomstbestendig is? Een aantal straten wordt in de nabije toekomst namelijk nog opnieuw ingericht of krijgt (groot) onderhoud. Opmerkingen en inzichten Openbare ruimte • De groene arm die vanuit park Rams Woerthe is aangebracht wordt erg positief ervaren door bewoners en betrokken professionals. Alleen de verkeersveiligheid rondom is nog een aandachtspunt. • Bewoners zijn over het algemeen tevreden over het parkeren in de nieuw ontworpen straten. Er is ook veel ruimte om dit goed te organiseren. Wel staan parkeerkoffers regelmatig leeg, omdat bewoners in de straat parkeren. Dit biedt een kans om te vergroenen. • Klimaatadaptatie staat pas recent op de agenda.

Met name centraal in de wijk is hittestress een groot aandachtspunt. Het ontwerpkader bij het ontwerpen aan de openbare ruimte is de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). In de LIOR zijn technische en functionele eisen beschreven die door de gemeente aan de openbare ruimte worden gesteld. Bijvoorbeeld aan infrastructuur, groen, water en speelvoorzieningen. Daarnaast is het mogelijk om actuele thema’s zoals klimaatadaptatie, circulaire economie en energietransitie, aan de LIOR te koppelen. De LIOR is richtinggevend en dient als basis aangehouden te worden bij planuitwerking. • In de Bloemenbuurt is volgens de wijkvereniging prettig samengewerkt tussen bewoners, gemeente en Woonconcept. Er was veel ruimte voor de nieuwe bewoners om mee te denken met de planvorming. Dit heeft bij de bewoners ook geleid tot een gevoel van eigenaarschap, goed onderling contact en sociale cohesie. Het gevoel van eigenaarschap heeft zich onder andere vertaald in bijvoorbeeld het oprapen van zwerfvuil. • Belangrijk inzicht is dat het handig is om in de uitvoeringsfase altijd nog wat budgetruimte over te hebben om de laatste punten op de i te kunnen zetten voor bewoners. • Aandachtspunt bij de tuinprojecten met bewoners is het beheer. Daar was bij de Bloemenbuurt onvoldoende aandacht voor.

Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 29VERDIEPING College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046632/105 CONCLUSIES VERDIEPING Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 30VERDIEPING Opmerkingen en inzichten Openbare ruimte • Ondanks de positieve ervaringen met co-creatie is de ontwikkeling van de Jan Steenstraat toch top- down georganiseerd. Hier is de participatieve insteek vanuit de Wijkvisie losgelaten. Mede omdat tijdens de planvorming nog niet bekend is wie de nieuwe bewoners worden. Ook is onduidelijk wat het kader was voor het stedenbouwkundig plan. Dit komt waarschijnlijk ook doordat de Wijkvisie- organisatie onvoldoende alert is geweest op het doorgeven van de binnen de Wijkvisie gemaakte afspraken, waardoor langzamerhand ‘de geest van de Wijkvisie’ wat naar de achtergrond is verdwenen. • De communicatie met bewoners kan beter. Het belang van heldere communicatie richting bewoners over kaders en ambities is duidelijk, net als de tijd nemen om de complexiteit van het werken aan de openbare ruimte goed uit te leggen.

Bloemenbuurt – archief Kijk op West (2023) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046633/105 AANBEVELINGEN 5 College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046634/105 VOORAF – AANBEVELINGEN Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 32AANBEVELINGEN Algemene conclusie Tijdens ons onderzoek hebben we geconstateerd dat na bijna 25 jaar wijkvernieuwing er nog steeds enthousiasme en een gevoel van urgentie is bij de betrokken wijkprofessionals om met elkaar te blijven werken aan Steenwijk-West. Dit commitment is tot op heden essentieel gebleken voor het bereiken van resultaten in de wijk. Om dit voort te kunnen zetten is er ook formeel commitment nodig van de betrokken partijen. De bereidheid tot samenwerking zal namelijk ook in de komende jaren noodzakelijk zijn om aangebrachte verbeteringen op orde te houden en de nodige aandachtspunten met elkaar aan te pakken. Er is veel waardering voor elkaars inzet en wat er met elkaar is bereikt in Steenwijk-West. Wanneer de betrokken partijen ook in de toekomst willen blijven samenwerken aan de wijk zijn er echter wel mogelijkheden om de samenwerking te verbeteren en is er de noodzaak om doelstellingen en benodigde activiteiten opnieuw met elkaar te formuleren en formeel vast te leggen.

Leeswijzer De pagina’s die volgen vormen een uiteenzetting van de aanbevelingen voor de wijk. We beginnen met een totaaloverzicht van de 6 aanbevelingen voor Steenwijk- West. Vervolgens gaan we hier per aanbeveling dieper op in. Aanvullend op de aanbevelingen hebben we voor sommige aanbevelingen inspirerende voorbeelden verzameld en eerste stappen geformuleerd, zie hiervoor Bijlage G. Wijkactie in de wijk – KAW (2024) College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046635/105 6 AANBEVELINGEN VOOR STEENWIJK-WEST Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 33AANBEVELINGEN 1 2 3 4 5 6 Pas de inzet van professionals aan Breng het aandeel sociale huur omlaag Organiseer en meet sociale impact Investeer in een gezamenlijke organisatie Leg de samenwerking vastMaak een participatief ontwerpkader College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046636/105 Aanbeveling: Er valt veel voor te zeggen om bestaande sociale structuren in de wijk te respecteren en te waarderen bij wijkvernieuwing. Bewoners hebben soms al decennialang binding met de wijk en met hun buurtgenoten. Kanttekening is dat door in Steenwijk- West ervoor te kiezen om de identiteit en sociale structuren te behouden, ook is geaccepteerd dat er veel inzet van professionals en welzijn nodig blijft.

Waaronder langjarige en intensieve inzet van Sociaal Werk De Kop en de bewonersconsulenten van Woonconcept. Dit vanwege de aanzienlijke individuele problematiek in de wijk. De programmering en inzet van professionals is echter onvoldoende aangepast op de problematiek in de wijk. De keuze is om problematiek over Steenwijk te verspreiden óf de sociale structuur zoveel mogelijk te behouden, maar dan wel onder de voorwaarde dat het sociale weefsel in de wijk wordt gestut op de plekken waar het nodig is. De betrokken organisaties moeten daarvoor met hun inzet binnen de gemeente durven differentiëren naar gelang wat er specifiek in Steenwijk-West nodig is. Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 34AANBEVELINGEN “Er speelt soms een hoop bij de kinderen waardoor de lesstof opnemen lastig gaat, maar het is prachtig om te werken in deze wijk” Jack Engelen - Leraar basisschool 1. PAS DE INZET VAN PROFESSIONALS AAN College van burgemeester en wethouders - 18 juni 2024 - 2024_B&W_0046637/105 Eindrapportage | Evaluatie 25 jaar wijkvernieuwing Steenwijk-West | 6 mei 2024 35AANBEVELINGEN 2. BRENG HET AANDEEL SOCIALE HUUR OMLAAG Aanbeveling Breng het aandeel sociale huur in Steenwijk-West (sterk) omlaag om te zorgen voor een betere balans in de wijk.

30% wordt (op buurtniveau) als gangbare norm gezien: voldoende voor het huisvesten van de doelgroepen, maar niet zoveel dat het leefbaarheidsuitdagingen met zich meebrengt. Menging met koopwoningen en middenhuur zorgt voor meer diversiteit en een betere balans tussen dragende en vragende bewoners. Ook bieden gemengde buurten voordelen op het gebied van leefbaarheid, lokale voorzieningen en wederzijds begrip tussen verschillende groepen in de samenleving. Vermijdt de ruimtelijke segregatie van arm en rijk: het kan de sociale stabiliteit in de samenleving bedreigen (15, 2017). Daarvoor zien we drie ‘knoppen’ (Zie Bijlage G, p.92): variëren in de toewijzing, verkoop van huurwoningen en sloop-nieuwbouw. Dat vraagt echter wel om nadere afstemming en sturing van gemeente en Woonconcept. Hiervoor is een integrale aanpak nodig waarin beide partijen goed samenwerken en die vastgelegd wordt in de prestatieafspraken. Overigens is dit niet het enige wat er moet gebeuren. Het bijbouwen van sociale huurwoningen in middenklasse- en rijkere wijken zou ook hoog op de agenda moeten staan. Door deze vorm van spreiding kan de stapeling van problemen in kwetsbare wijken veel verder worden afgeremd. Aandachtspunt Differentiëren in de woningvoorraad werkt niet overal even goed.