13.0 College 1 - W.g. accountantsverslag 2020 gemeente Steenwijkerland.pdf

ACCOUNTANTSVERSLAG 2020 8 juni 2021 Gemeente Steenwijkerland Aan: de raad van de gemeente Steenwijkerland T.a.v. de mevrouw A. ten Hoff, raadsgriffier Postbus 162 8330 AD STEENWIJK Groningen, 8 juni 2021 Kenmerk: 1049245/JW/IB/RHB/DC/004 Geachte leden van de raad, Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Steenwijkerland (hierna te noemen: ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 17 september 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een iets minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks denken wij dat het proces goed is verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle.

Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze, w.g. drs. R.H. Bouman RA Aanbiedingsbrief Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA VOLGENDE PAGINA INHOUDSOPGAVE DASHBOARD Inhoudsopgave 1. DASHBOARD 2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE 3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE 4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN BIJLAGEN

4 1.1 Dashboard accountantscontrole 1. Dashboard  De jaarrekening 2020 is getrouw.  De baten en lasten alsook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.  Op één verschil van € 96.000 na zijn alle door ons geconstateerde controleverschillen gecorrigeerd.  De onzekerheden blijven onder de goedkeuringstolerantie.  Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.  De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.  De WNT is nageleefd.  Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSa- bijlage.  De samenwerking is constructief en plezierig verlopen.  Rechtmatigheidsfout ad € 994.169  Onzekerheid WMO ad € 858.000  Onzekerheid Jeugd ad € 523.000  Onzekerheid PGB WMO en Jeugd ad € 423.000  Controleverschil ad € 96.000 inzake de bijdrage CAK-WMO  Diverse presentatiecorrecties Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2020 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2021 benoemen. 1. grip op de lasten van het sociaal domein; 2. uitvoering eerste jaar rechtmatigheidsverantwoording; 3. aanbestedingsrechtmatigheid; 4. grondexploitaties, bepalen project specifieke risico’s. Ontwikkeling GREX:  De boekwaarde van de grondexploitaties betreft € 11,5 mln. per ultimo boekjaar (2019: € 14,9 mln.).

 De (tussentijdse) winst- en verliesnemingen van exploitaties betreft in 2020 € 614.000.  Met name de verkopen gronden bedrijventerreinen blijven achter op de begroting. De uitgaven blijven ook achter bij de begroting. Ontwikkeling Sociaal Domein:  Voordeel van €5,4 miljoen ten opzichte van de begroting na wijzigingen.  Geen sprake van aansluitingsverschillen productieverantwoording en gemeentelijke lasten.  Onzekerheid ten aanzien van het sociaal domein (WMO en Jeugd inclusief PGB) nemen af van € 2,7 naar € 1,8 mln. 1.1 Dashboard accountantscontrole DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN STREKKING CONTROLEVERKLARING AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021 ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN RESULTAAT 2020 UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN 5 (x €1.000) 2020 Begroting (na wijziging) Saldo van baten en lasten -/- 1.715 -/- 18.013 Mutatie reserves 6.112 15.786 Resultaat 4.397 -2.227 RATIO SOLVABILITEIT Het voordeel ten opzichte van de begroting wordt binnen diverse programma’s veroorzaakt. Zie hiervoor de toelichting in paragraaf 3.1. Het weerstandsratio bedraagt ultimo 2020 1,5 en is vanaf de begroting en jaarrekening voor het eerst gerapporteerd.

6 2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw & rechtmatig 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2021 2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole 2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1) COVID-19 grote impact op boekjaar 2020 Zie hiervoor onze management letter en de BADO-notitie Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht op pagina 26, 33, 45, 54, 72 & 78 Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus hebben een grote impact gehad op het afgelopen jaar en dus ook op de jaarr ekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij hebben in onze manage ment letter u hierover ook al geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg geweest met uw organisatie. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In de ze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notit ie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020.

Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor- jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID -19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring. Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar d e jaarrekening (bijlage corona) en naar paragraaf 3.1 van dit verslag. De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle in relatie tot COVID -19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening door u als onze controle grotendee ls digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces constateren wij samen met de gemeente het volgende: • Ook al zijn we het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het is met extra inspanning gelukt de jaarrekening tijdig op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID -19 maatregelen, plezierig en constructief. • Het proces heeft als gevolg van COVID-19 geen noemenswaardige vertraging opgelopen.

• De (voorbereiding van de) controle van rechtmatigheid en de prestatielevering van het sociaal domein heeft mede gezien de voo raf benoemde aandachtspunten relatief meer tijd gekost dan voorgaand jaar. • Het inventariseren en uitvoeren van de aanvullende taken en verplichtingen als gevolg van corona, waaronder de uitvoering van ToZo heeft veel tijd gekost en bleef lang onzeker. • Het digitaal werken kost meer tijd en verloopt intensiever dan op de traditionele wijze. • De specifieke werkzaamheden als gevolgd van corona zijn aan de voorkant met uw organisatie afgestemd. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren. Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte p aragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID -19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft ervoor gekozen om per programma in een paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID -19 op de gemeente Steenwijkerland heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. Hiermee voldoet de gemeente aan het BBV.

Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar de bijlage corona in het jaarverslag. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 7 2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2) Geen controlebevindingen of onzekerheden vanuit de ToZo-regeling ToZo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (ToZo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfsta ndige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een l ening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigh eidsvereisten:  ToZo 1: Aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020  ToZo 2: Aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020  ToZo 3: Aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 Uw gemeente heeft in het kader van de ToZo -regeling een voorschot van het rijk ontvangen van € 9,6 miljoen. Via de SiSa -bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het rijk. De bestedingen in het kader van de ToZo -regeling over 2020 bedragen € 4,2 miljoen voor levensonderhoud en € 0,5 miljoen verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Naast deze bestedingen wordt u voor een bedr ag van € 587.000 gecompenseerd door het rijk voor gemaakte uitvoeringskosten.

Dit resteert in een terug te betalen bedrag aan het ri jk van circa € 4,3 miljoen welke correct in de jaarrekening is opgenomen. Wij hebben de SiSa -bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijz ingen van het ministerie in de nota verwachtingen accountantscontrole d.d. 8 april 2021 en de nadere richtlijnen van de sector commissi e decentrale overheden van de NBA. Uit onze controle zijn geen fouten of onzekerheden gebleken. Wij hebben de toetsing van fouten en onzekerheden in ons oordeel meegewogen aan de hand van de aanwijzingen zoals opgenomen i n hoofdstuk 9 van de nota verwachtingen accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport. Op grond van de ToZo -regeling worden fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage ToZo. Wij achten deze voor de gemeente Steenwijkerland nihil. M&O-beleid Wij hebben conform de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2020 de opzet van het beleid voor Misbruik en Oneigenlijk gebrui k (M&O- beleid) van de gemeente Steenwijkerland inzake de ToZo-regeling gecontroleerd. Dit beleid ziet onder andere op de maatregelen di e de gemeente heeft ingeregeld, waaronder de controle achteraf, en het gebruik en de behandeling van de IB -signalen daarbij. Voorts is getoetst of de opzet die Steenwijkerland voor dit M&O -beleid heeft gemaakt ook feitelijk wordt nageleefd.

In dit kader hebben wij vastges teld dat uitvraag en opvolging van de IB-signalen door de gemeente voor TOZO 1 toereikend is. Zoals in de Nota reeds was voorzien is ook Steenwijkerland er evenwel nog niet in geslaagd alle ontvangen IB -signalen over 2020 af te handelen vóórdat zij de SiSa-bijlage ten behoeve van de jaarrekening 2020 moest opstellen. Conform voorschrift schuift de opvolging van de over 2020 nog niet afgehandelde sig nalen door naar de verantwoording over 2021. Aangezien bij de gemeente Steenwijkerland sprake is van een toereikend M&O -beleid behoeven de nog niet afgehandelde signalen nie t te leiden tot een onzekerheid of fout in de verantwoording over 2020. De uitvoering van het M&O -beleid loopt door in 2021. Afhandeling van IB- signalen in 2021 (na sluiting van de administratie over 2020) met gevolgen voor eerder afgegeven beschikkingen ToZo, moeten worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021. Uiteraard moet de gemeente in 2021 uitvoering blijven geven aan haar M&O -beleid en controleplan in deze. Bij eventuele niet-naleving dienen wij daarover te rapporteren in ons accountantsverslag bij de jaarrekeni ng 2021. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 8 2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (3) Oninbaarheid ToZo-vorderingen (uitzettingen) De ToZo-vorderingen zijn ultimo boekjaar opgenomen voor een bedrag van € 560.000.

Deze zijn terecht volledig opgenomen en niet -voorzien. Uit de kamerbrief d.d. 27 januari 2021 heeft het ministerie SZW aangegeven dat het risico over de oninbaarheid van de vorderi ngen gedragen wordt door het Rijk en dat de gemeenten gecompenseerd zullen worden voor het gedeelte wat op termijn oninbaar zal blijken. Verantwoordingverplichting stuwmeer verlofdagen (netto-vlottende schulden, <1 jaar) Conform het BBV dienen eventuele reserveringen ten aanzien van vakantiegeld en –dagen niet te worden verantwoord als schuld bij een gelijkblijvend saldo. Ten aanzien van de reservering vakantiedagen dient echter in het geval van een eventueel stuwmeer/spaar verlof wel een schuld opgenomen te worden op basis van artikel 44, lid 1a, BBV. Door corona is een algemene ontwikkeling als gevolg van het thuiswerken dat er meer sprake is van de opbouw van verlofuren te n opzichte van voorgaande jaren. Steenwijkerland heeft inzichtelijk gemaakt hoe de verhouding van het verlofsaldo per ultimo boekjaar te n opzichte van voorgaande jaren. Hieruit blijkt dat het boekjaar 2020 een significant hoger totaal verlofsaldo kent. In overleg met Stee nwijkerland is derhalve besloten om een aanvullende schuld door te voeren in de jaarrekening ad. € 440.000 voor het stuwmeer aan verlofdagen .

DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 9 2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2020 is getrouw Wij hebben bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Steenwijkerland een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekk ing tot de getrouwheid en rechtmatigheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een ge trouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschil len geconstateerd van beperkte omvang welke door de gemeente zijn gecorrigeerd, behoudens de verwerking van de eigen bijdrage WMOvoor € 96.000. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende onzekerheden geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen bov en de € 96.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. De controleverschillen die zijn gecorrigeerd hebben wij toegelicht in paragraaf 4.7.

Wij concluderen dat de resterende onzekerheden zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 10 POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) FOUTEN ONZEKERHEDEN VERWIJZING Getrouwheid Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en WMO - 423 §4.2 Sociaal domein – WMO ZIN - 858 §4.2 Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN - 523 §4.2 Eigen bijdrage WMO 96 - §4.6 Totaal 96 1.804 Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) 1.450 4.350 Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie 96 96 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de vol gende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens on ze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 96.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve r edenen relevant zijn.

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen en/of onzekerheden zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 11 POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) FOUTEN ONZEKERHEDEN VERWIJZING Rechtmatigheid Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden 96 1.804 §2.2 Aanbestedingsrechtmatigheid 994 §4.4 Totaal 1.090 1.804 Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) 1.450 4.350 Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie 96 96 2.4 Aandachtspunten voor 2021 Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelo pen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komen de jaar benoemen. Grip op de lasten van het sociaal domein Conform voorgaand jaar blijft een aandachtspunt voor de gemeente Steenwijkerland de grip op de uitgaven binnen het sociaal do mein. Middels het plan “Grip op het sociaal domein” heeft de gemeente Steenwijkerland in 2020 hier al deels opvolging aan gegeven. De aanbevelingen uit dit plan zijn opgevolgd.

Inmiddels is door het college een voorstel voor de uitwerking van duidelijke prest atie- indicatoren op basis van een bruikbaar dashboard aan de raad voorgelegd. De uitvoering van het plan is daarmee onderhanden. Op basis van de gerealiseerde cijfers over 2020 is ten opzichte van de begroting 2020 (na wijziging) sprake van een voordeel (€ 5,4 miljoen) binnen het gehele sociaal domein. Specifiek voor de uitgavenstromen voor Jeugd/WMO/PGB betreft het voordeel (€ 2,7 miljoen). Betreffende ontwikkelingen in het boekjaar 2020 zijn verder toegelicht in paragraaf 4.2. Eerste jaar invoering rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording is vanuit onze voorgaande rapportages uitgebreid toegelicht. In 2021 zal het eerste jaar van uitvoering plaatsvinden. De gemeente Steenwijkerland heeft de afgelopen jaren zichtbaar aandacht besteed aan de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording binnen de organisatie. In 2020 heeft het college het plan van aanpak vastgesteld en begin 2021 heeft Steenwijkerland betreffend onderwerp in de raad behandeld. Steenwijkerland heeft middels een plan van aanpak concrete acties geformuleerd die in 2021 gerealiseerd dienen te worden. Wij denken graag met de gemeente Steenwijkerland mee bij vraagstukken die ontstaan gedurende de uitvoering van de rechtmatigheidsverantwoording.

Aanbestedingsrechtmatigheid Vanuit onze controle op de aanbestedingsrechtmatigheid is een fout ad. € 994.169 geconstateerd, een toename ten opzichte van voorgaand jaar (€ 522.000). De toename wordt veroorzaakt doordat de besteding op een raamcontract boven de maximale drempel i s gekomen. Zie hiervoor tevens de opmerking over raamcontracten in het accountantsverslag 2020. De gemeente heeft al wel stappe n gezet voor een nieuwe aanbesteding na afloop van dit raamcontract in het tweede kwartaal van 2021. Tot het moment dat dit contract afloopt is de gemeente gehouden aan deze raamovereenkomst. Bij de uitvoering van onze controle op de spendanalyse door de VIC en vanuit onze accountantscontrole komen diverse aandachts punten naar voren voor 2021. De aandachtspunten zijn met uw VIC -medewerker gecommuniceerd. Zie verdere toelichting in paragraaf 4. Tussentijdse winstnemingen grondexploitaties in relatie tot project specifieke risico’s De gemeente Steenwijkerland heeft ten behoeve van de tussentijdse winstnemingen project specifieke risico’s geïdentificeerd, zie ook paragraaf 4.3. Conform onze aanbeveling van vorig jaar benadrukken wij dat er strikte voorwaarden gelden voor het mogen toepa ssen van deze risicoafslag bij het bepalen van de tussentijdse winsten.

Zo is het bijvoorbeeld op basis van de BBV niet toegestaan om project specifieke risico’s te hanteren die afhankelijk zijn van toekomstige bestemmingsplanwijzigingen. Wij adviseren om vooraf een duidelijk onderscheid aan te brengen van project specifieke risico’s welke als risicoafslag voor de bepalen van de tussentijdse winst m ogen worden gehanteerd en welke risico’s opgenomen dienen te worden in het weerstandsvermogen. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 12 13 3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie 3. Resultaat & financiële positie 3.1 Resultaat 2020 Het verschil tussen het resultaat 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,6 miljoen Het resultaat van gemeente Steenwijkerland over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,6 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: In hoofdstuk 2 van de jaarrekening wordt per programma een analyse weergegeven van de verschillen tussen de begroting en de r ealisatie 2020. Het resultaat 2020 wijkt ongeveer 4,2% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij de centrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces.

De jaarrekening laat zien dat het resultaat aanzi enlijk hoger ligt dan de primitieve begroting (verwacht saldo € 38K) en de actuele begroting (verwacht saldo € -/- 2.227K). Dit is mede het gevolg van de omvangrijke compensatie voor corona-uitgaven van de Rijksoverheid en het achterblijven van uitgaven op de verschillende programma’s omdat deze als gevolg van corona niet plaats konden vinden in 2020. DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 14 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000) 2020 BEGROTING NA WIJZIGINGEN VERSCHIL Saldo van baten en lasten -/- 1.715 -/- 18.013 16.298 Onttrekkingen reserves 10.728 19.455 -/- 8.727 Dotatie aan reserves -/- 4.616 -/- 3.669 -/- 947 Resultaat 4.397 - 2.227 6.624 RATIO WEERSTANDSVERMOGEN (voor 2019 en voor 2021 (nog) niet bepaald) 3.2 Uw financiële positie vergeleken SOLVABILITEITSRATIO GECORRIGEERDE NETTO SCHULDQUOTE RATIO GRONDEXPLOITATIE DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 15 33,0% 19,0% 32,0% 18,0% 34,1% JR19 PB20 JR20 PB21 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% 40,0% Gemeente Gemid. NL* 48,2% 45,0% 65,0% 38,0% 67,0% 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% 60,0% 70,0% 80,0% JR19 PB20 JR20 PB21 Gemid. NL* Gemeente 12,0% 10,0% 8,0% 9,0% 12,7% 0,0% 2,0% 4,0% 6,0% 8,0% 10,0% 12,0% 14,0% JR19 BP20 JR20 BP21 Gemeente Gemid.

NL* 1 2,20 1,50 1,7 0 0,5 1 1,5 2 2,5 JR19 PB20 JR20 PB21 minimum norm Verloop * De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2019 voor gemeenten in de categorie 25.000 – 50.000 inwoners. Data gebaseerd op www.findo.nl 3.3 Ons beeld van uw financiële positie Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien Uw financiële positie is goed Uw weerstands- vermogen voldoet aan de door de Raad gestelde kaders De gemeente kan aan haar langetermijn- verplichtingen voldoen Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus d eze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. D aarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie.

De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke b enchmark. Weerstandsvermogen gemeente Steenwijkerland is goed In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaci teit bedraagt volgens deze paragraaf € 15,7 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2020 is een bedrag van € 11,8 miljoen meeget eld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanw ending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Steenwijkerland heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 9,4 miljoen. Solvabiliteit en netto-schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 32%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Steenwijkerland in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. Op basis van de jaarrekening 2019 en 2020 ligt dit saldo in lijn met het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. De gecorrigeerde netto-schuldquote bedraagt 38%.

De netto-schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De solvabiliteit zal naar verwachting volgens de begroting afnemen, de netto -schuldquote zal op basis van de begroting behoorlij k toenemen. Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Steenwijkerl and is met 8% laag conform voorgaand jaar, doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten relatief laag is. De ratio grondexploitatie < 20% is basis van onze inschatting het minst risicovol. Wij achten deze risicoweging bij Steenwijkerland oo k van toepassing gezien de omvang van de boekwaardes van de exploitaties per ultimo boekjaar en de verkopen van de exploitaties goe d verlopen. 16 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 17 4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Aanbestedingsrechtmatigheid 4.5 Begrotingsrechtmatigheid 4.6 Overige controlebevindingen 4.7 BBV, WNT en SiSa 4.

Belangrijkste bevindingen 4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1) Zie management letter 2020 voor de aandachtspunten in de interne beheersing Onze aanpak voor 2020 is vooral gegevensgericht Aandacht voor frauderisicobeheersing Interne beheersing en onze aanpak voor 2020 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim -controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze co ntrole hebben wij opgenomen in onze management letter d.d. 13 november 2020. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Di t betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt aan de hand van controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op u w interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden.

In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kun nen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. O ok de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is erop gericht het fraudebewustzijn en d e frauderisicobeheersing te vergroten. Uw gemeente verricht een fraude risico analyse welke halfjaarlijks wordt geactualiseerd en besproken in het DT. Los van de frauderisicoanalyse wordt jaarlijks een risicoanalyse opgesteld door de VIC welke aan de basis ligt van het VIC -jaarplan. Het jaarplan volgt uit het interne controleplan wat in 2018 is opgesteld in samenwerking met drie andere gemeenten en jaarlijks wordt geactualis eerd. Daarnaast is in de nota risicomanagement en weerstandvermogen 2019 beschreven hoe de gemeente omgaat met (fraude) risicobehee rsing. In de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen in de begroting en het jaarverslag zijn de belangrijkste risico’s weer gegeven.

De nota weerstandsvermogen en risicomanagement is door uw gemeenteraad in 2019 vastgesteld. Ook de klokkenluidersregeling en het meldpunt misstanden zijn ingestelde beheersmaatregelen. Graag gaan wij met u in overleg over een actieve rol van de gemeenteraad ten aanzien van frauderisicobeheersing. 18 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2) Invoering rechtmatigheids- verantwoording 2021 Stand van zaken binnen uw gemeente Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2021 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe ac countant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt . Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktij dig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Desalniettemin is de verwachting dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2021 wordt ingevoerd.

De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de gemeente Steenwijkerland met ingang van verslagjaar 2021 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie. Stand van zaken binnen uw gemeente Zoals in de aandachtspunten aangegeven heeft de Gemeente Steenwijkerlandinmiddels diverse stappen genomen ter voorbereiding op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Er is door de ambtelijke organisatie een plan van aanpak opgesteld voor de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording. Steenwijkerland heeft een concreet actieplan geformuleerd waarbij uw verbijzonderde interne controle een belangrijke rol speelt.

In eerste instantie kiest u voor variant 1 waarin de ambities nog beperkt zijn, maar u wenst wel door te groeien naar variant 2 waarbij een aantal relevante processen/gebieden extra aandacht krijgen. Het c ollege heeft hier in 2020 al een besluit over genomen en de raad is hier begin 2021 al bij betrokken. De gemeente Steenwijkerland zal naar verwachting middels de implementatie van het plan van aanpak voldoen aan de (minimale) wettelijke vereisten van de rechtmatigheidsverantwoording ultimo boekjaar 2021 en relatief voorspoedig aan variant 2 voldoen. 19 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.2 Sociaal domein uitgelicht (1) Sociaal domein 2020 bedragen volgens de bijlage taakvelden in de jaarrekening circa € 25,4 miljoen Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Steenwijkerland met betrekking tot het sociaal domein inzake de jeugdzorg en WMO (PGB en ZIN) volgens de bijlage taakvelden in de jaarrekening bedragen over 2020 circa € 25,4 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opge bouwd: De lasten inzake het Sociaal Domein voor jeugd en WMO volgens de bijlage taakvelden in de jaarrekening zijn € 2,3 miljoen lag er ten opzichte van de begroting na wijziging. Deze onderschrijding kent een aantal oorzaken welke grotendeels zijn practices toegel icht op pagina 30 van het jaarverslag.

Een belangrijke oorzaak bij Jeugdzorg in nature is de afname voor van het aantal jongeren wat gebruikt van een voorziening en de begeleiding van een aantal jongeren naar een traject via de Wet Langdurige Zorg welke door het Rijk wor dt bekostigd. De daling van WMO zorg in natura wordt onder andere veroorzaakt door minder uitgave aan dagbesteding als gevolg van de corona crisis en lagere lasten voor bescherm wonen welke via de gemeente Zwolle worden uitgevoerd, inclusief een positieve afrekening over 201 9 van € 291.000. Daarnaast heeft er in 2020 een terugbetaling ad € 1.127.000 plaats gevonden voor beschermd wonen 2020, circa € 225 .000 hoger dan voorgaand jaar. De gemeente Steenwijkerland is als gevolg van wijzigingen op de primaire begroting 2020 behoudend geweest. De lagere lasten w orden aan de andere kant ook veroorzaakt door meevallers die wellicht minder goed voorzien kunnen worden, zoals beschermd wonen via de samenwerking met de gemeente Zwolle. Ondanks de onderschrijding van 2020 blijft het van belang om rekening te houden met een blijvend grote vraag naar zorg in combinatie met mogelijke (uitgestelde) kosten als gevolg van de coronacrisis.

20 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN ONDERDEEL 2019 Begroting 2020 na wijzigingen 2020 Jeugdzorg ZIN inclusief PGB € 13,8 miljoen € 14,9 miljoen € 13,9 miljoen WMO ZIN inclusief PGB € 10,6 miljoen € 12,8 miljoen € 11,5 miljoen Totaal € 24,4 miljoen € 27,7 miljoen € 25,4 miljoen 4.2 Sociaal domein uitgelicht (2) Fout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven Rechtmatigheid fouten en financiële fouten PGB onder rapporteringstolerantie Onzekerheden PGB geraamd op € 423.000 Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering Productie- verantwoordingen liggen in lijn met de gemeentelijke lasten Resterende onzekerheid WMO ZIN circa € 858.000 Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatie levering. Uit de accountantscontrole 2020 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een afkeurend oordeel. Ten aanzien van de rechtmati gheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven.

Voor gemeente Steenwijkerland zijn de percentag es voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de WMO als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor de gemeente Steenwijkerland zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB v an gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties. In het kader van de rechtmatigheid is er derhalve geen sprake van een controlev erschil ten aanzien van de PGB. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De processen van PGB, Jeugdzorg en WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Steenwijkerland hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 423.000. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2020 van uw gemeente.

WMO ZIN Gemeente Steenwijkerland heeft vanuit de WMO ZIN voor een bedrag van circa € 9,6 miljoen aan productieverantwoordingen ontvan gen van zorginstellingen. Voor een aantal zorginstellingen en dienstverleners voor de WMO is voor een bedrag van circa € 1,6 milj oen geen goedkeurende controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwh eid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaand jaar, de uitkomsten van de in 2020 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 858.000. De toekenning van voorzieningen in het kader van WMO ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Steenwijkerland. De gemeente heeft d erhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC -plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten WMO ZIN vraagt de gemeente Steenwijkerland per zorginstelling om een controleverklari ng bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol.

21 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN PGB PER CATEGORIE FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT Jeugdzorg 1,95% 1,98% WMO 1,46% 1,87% 4.2 Sociaal domein uitgelicht (3) Resterende onzeker- heid Jeugdzorg circa € 523.000 Onzekerheid PGB binnen de WMO & Jeugdzorg circa €423.000 Mogelijkheden om onzekerheden binnen het sociaal domein verder te verlagen Jeugdzorg ZIN Gemeente Steenwijkerland heeft vanuit de Jeugdzorg ZIN voor een bedrag van circa € 9,98 miljoen aan productieverantwoordingen ontvangen van zorginstellingen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Jeugdzorg ZIN vindt niet zoals bij WMO ZIN in alle gevalle n plaats vanuit de gemeente Steenwijkerland. Diverse zorgtrajecten welke voor rekening van de gemeente komen worden gestart naar aanleiding van een directe verwijzing vanuit bijvoorbeeld een huisarts. De gemeente heeft een IC -plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgeno men. Met betrekking tot de lasten Jeugdzorg ZIN vraagt de gemeente Steenwijkerland per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Voor deze variant geldt dat net zoals bij de WMO ZIN dit dan als nog tot een onzekerheid leidt omtrent de geleverde prestatie.

Uit onze controle blijkt dat van een aantal zorginstellingen en dienstverle ners nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. In lijn met WMO ZIN is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat v oor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestat ielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkinge n tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2020 ontvangen controleverklaringen e n de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 523.000. Onzekerheden PGB binnen de WMO & Jeugdzorg De onzekerheden in de lasten PGB, WMO en Jeugdzorg ten aanzien van de prestatielevering van de zorg zijn voor gemeente Steenw ijkerland ligt gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. Voor 2020 is voor een bedrag ad € 423.000 aan onzekerheden aangemerkt tegenover € 47 7.000 voor 2019. Mogelijkheden om onzekerheden verder te verlagen De onzekerheden inzake prestatielevering over het sociaal domein zijn afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

Het is mogel ijk om deze onzekerheden nog verder te verlagen. Wij geven u een aantal zaken in overweging: - De gemeente kan in het proces van het verstrekken van voorzieningen en beschikkingen (keukentafelgesprekken, etc.) de control es op de prestatie levering nadrukkelijker opnemen en daarmee de geleverde zorg toetsen op zowel doelmatigheid (is de geïndiceerde zo rg effectief) als rechtmatigheid. - Overweeg een jaarlijkse steekproef op de verschillende categorieën zorg en verstrekkingen, waarbij ook zekerheid kan worden v erkregen over de juiste zorg en tegelijk de prestatie kan worden aangetoond. - Maak afspraken met zorgleveranciers waar in 2020 geen goedkeurende verklaring bij de productieverantwoording is ontvangen om deze voor komende jaren wel te ontvangen. - Verricht als gemeente zelf controles bij (kleinere) zorginstellingen waarvoor geen goedgekeurde productieverantwoording door hun eigen accountant wordt aangeleverd. - Stel een klachtenprocedure/regeling op en zorg ervoor dat klachten goed worden geregistreerd en opgevolgd. - Verricht een enquête naar gebruikers van zorg. Besteed voldoende aandacht aan de willekeurige uitvraag en opvolging van de re spons. Zorg ervoor dat dit goed wordt geregistreerd zodat dit achteraf kan worden ingezien.

Wij merken op dat de onzekerheden voor 2020 ruim onder onze goedkeuringstolerantie blijven, maar dat wij sterk steunen op productieverantwoordingen van zorginstellingen welke relatief laat in het proces ontvangen worden. Bovenstaande maatregelen h ebben diverse voor- en nadelen welke een goede afweging vragen. 22 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (1) Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld Cijfermatig beeld grondexploitaties en belangrijkste ontwikkelingen Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invl oed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst t e realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s:  Planning: Is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: In de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte.

Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel, appartementen etc.) in de projecten in relatie t ot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: Inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgew ogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunt en gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2020 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2020 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 11,5 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van 2019 van € 3,3 m iljoen. De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2020 is als volgt weer te geven: Op de volgende pagina gaan wij verder in op de belangrijkste ontwikkelingen, tussentijdse winstneming en de project specifiek e risico’s.

23 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN (*€ 1.000) BW 31-12-2019 Investeringen Inkomsten Resultaatneming /verlies BW 31-12-2020 Totaal bedrijventerreinen 1.381 85 926 26 566 Kornputkwartier 11.763 649 1.050 0 11.362 Overige woningbouw 1.707 272 2.971 588 -404 Totaal in exploitatie genomen gronden 14.851 1.006 4.947 614 11.524 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (2) Realisatie verkopen en uitgaven bedrijventerreinen blijft achter bij ramingen. Toepassing POC Tussentijdse winst circa € 624.000 Gerealiseerde verkopen en uitgaven blijven achter bij de begroting Inherent aan het opstellen van de jaarrekening en het actualiseren van de grondexploitaties is dat de gemeente schattingen mo et maken. Eén van de schattingen betreft het ramen van de te verkopen kavels, zowel per jaarschijf als gedurende de gehele looptijd van de grondexploitatie(s). Zoals in de paragraaf ‘Uitvoering grondbeleid 2020’ in het jaarverslag is toegelicht blijven voornamelijk de verkopen van de bedrijventerreinen (significant) achter op de prognose (geraamd 1,9 ha – verkocht 1,1 ha). Voor het opstellen van de verkoopramingen hanteert de ge meente een systematiek waarbij de geraamde verkopen op korte termijn worden bepaald op basis van interesse en optieovereenkomsten en voo r de (middel) lange termijn raamt op basis van marktonderzoek.

Wij hebben vastgesteld dat het niet realiseren van de geraamde grondverkopen bedrijventerreinen in grote mate samenhangt met het niet doorgaan van enkele specifieke verkopen. Daarnaast stelt de gemeente dat er sprake is van een zowel kwantitatieve als kwalitatieve mismatch van het aanbod van bedrijventerreinen, doordat er met name vraag is naar gronden in de omgeving van Steenwijk. Wij hebben vastgesteld dat de ingerekende programmering op (middel)lange termijn in lijn ligt met aanwezige marktonderzoeken en dat de door de gemeente gehanteerde schattingen aanvaardbaar zijn. Wij adviseren om aanvullend marktonder zoek te verrichten om te bepalen of eventueel aanvullende aanpassingen benodigd zijn. In lijn met het achterblijven van de verkopen op de grondexploitaties blijven ook de gerealiseerde kosten achter op de progno se. Dit komt overeen met onze verwachting en ligt in lijn met de afname van de boekwaarde van de voorraad in exploitatie. Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bes taat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex.

In de notitie Grondexploitat ie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: Voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn ge realiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de econo mische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaa n, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. de kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van de gemeente Steenwijkerland heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 624. 000 op totaalniveau. De winstneming komt met name uit de projecten: Noordwal (€ 281.000); Giethoorn Noord 1 e en 2e fase (€ 201.000) en Scheerwolde (€ 113.000). Een uitsplitsing op totaalniveau van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema op de vor ige pagina weergegeven. Hierbij is zichtbaar dat de boekwaardes van de exploitaties verder gedaald zijn.

Project specifieke risico’s Conform de systematiek van voorgaande jaren heeft u project specifieke risico’s benoemd welke u heeft gekwantificeerd middels een kans * impactanalyse. In 2020 betreft dit een risicobedrag van € 1,5 miljoen (2019: € 1,2 miljoen) waarmee bij het bepalen va n de tussentijdse winstrekening mee is gehouden, hierdoor worden minder winsten genomen. 24 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.4 Aanbestedingsrechtmatigheid Er is voor een bedrag van € 994.169 ten onrechte niet Europees aanbesteed Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontro leerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). Ten aanzien van de aanbestedingen wordt door de gemeente Steenwijkerland gesteund op de spendanalyse die achteraf plaatsvindt en wordt opgesteld door uw VIC. Een controle op het al dan niet aanbesteden wordt niet volledig afgedwongen in het inkoopproces. Uit de intern uitgevoerde spendanalyse over boekjaar 2020, blijkt dat uw VIC bovenstaande diverse aandachtspunten uit de SDO -notitie en de accountantscontrole van voorgaand jaar zo goed mogelijk heeft onderbouwd.

Wij zien dat de gemeente Steenwijkerland stappen ze t om de controle van de Europese aanbestedingen aan te scherpen en onrechtmatigheden uit het verleden te herstellen. Voor sommige die nsten is dit vanwege contractuele verplichtingen niet per direct mogelijk. Belangrijke aandachtspunten betreffen voor Steenwijkerland de rechtmatigheid van de lasten van ICT, lasten als gevolg van sta peling van facturen, lasten omtrent de inhuur van personeel benoemd en het gebruik van raamcontracten in combinatie met een onderbouwde raming. Eind 2018 is middels een arrest duidelijk geworden dat raamcontracten voorzien moeten zijn van een raming en dat geen gebruik gemaakt kan worden van fictieve ramingen of hoeveelheden. Gemeente Steenwijkerland heeft dit net zoals diverse andere instell ingen wel gedaan. Voor één van deze raamcontracten is de afname in 2020 en begin 2021 van de dienst daardoor mogelijk onrechtmatig. Hie rvoor heeft u een position paper opgesteld. De spendanalyse heeft geleid tot de volgende inkopen die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed: Naar aanleiding van de uitgevoerde spendanalyse zijn derhalve voor een totaalbedrag van € 994.169 (v.j.: € 522.000) aan onrechtmatigheden vastgesteld die zijn betrokken bij onze foutenevaluatie.

25 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN Aard inkopen Levering/werk/dienst 2020 2019 Rioolwerkzaamheden Dienst € 124.971 € 122.000 Opslag gronden Dienst € 58.869 € 109.000 Adviesdiensten Dienst € 118.658 € 98.000 Levering bomen Levering € 124.419 € 193.000 Inhuur personeel Dienst € 98.252 - Raamcontract openbare ruimte Dienst € 469.000 - Totaal € 994.169 € 522.000 4.5 Begrotingsrechtmatigheid Begrotings- rechtmatigheid Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 156,3 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 143,8 miljoen aan werkel ijke lasten in 2020. Dit is in totaal een onderschrijding van € 12,5 miljoen (8,0%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 138,3 mil joen begroot na wijziging, tegenover € 142,1 miljoen aan werkelijke baten in 2020. In totaal gaat het om een lagere realisatie van baten v an € 3,8 miljoen (2,7%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gereal iseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan re serves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten.

In 2020 is er per saldo circa € 6,1 miljoen aan de reserves onttrokken zodat he t gerealiseerde resultaat € 4,4 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de ui tvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad. Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprak e van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij op en-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en ge analyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd.

Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitg ewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrecht matig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben vastgesteld dat er geen lastenoverschrijdingen per pr ogramma aanwezig zijn die groter is dan onze rapporteringstolerantie. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijki ngen, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020 (vanaf pagina 16). 26 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.6 Overige controlebevindingen Tijdens de uitvoering van onze controle hebben wij enkele bevindingen vastgesteld. Deze zijn besproken met uw ambtelijke orga nisatie en in overleg met ons gecorrigeerd in het definitieve boekwerk. Onderstaand is een korte toelichting opgenomen per controlebevin ding.

Verwerking eigen bijdrage WMO - CAK In de jaarrekening is een overlopende post verantwoord ad € 96.000 inzake de nog te ontvangen eigen bijdrage voor de WMO via het CAK. Op basis van het BBV dient deze eigen bijdrage verwerkt te worden op basis van het kasstelsel en dus in 2021. Door deze als o verlopende post te verwerken wordt deze eigen bijdrage in mindering gebracht op de WMO -uitgaven van 2020. Ondanks het feit dat we deze verwerkingswijze normaliter begrijpelijk achten, is het op basis van de uitspraak van het BBV niet toegestaan en hebben we de ze verwerking als controleverschil gerapporteerd. 27 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 4.7 BBV, WNT en SiSa BBV wordt nageleefd WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten Geen bevindingen SiSa-bijlage Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Steenwijkerland de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing e n vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens).

Doelstelling van de wet is te ve rhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op d e naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbe taald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te do en van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de ja arrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 van de gemeente Steenwijkerland niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Steenwijkerland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020.

Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en /of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens Bijlage B. 28 DASHBOARD JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN 29 A Onze controle B Bevindingen SiSa-bijlagen Bijlagen 30 A. Onze controle A. Onze controle (1) Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Steenwijkerl and, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Voor een uitgebreide beschrijving van o nze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 17 september 2020 met kenmerk ‘EJJ/JW/IB/DC/1049245/016’. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat d eze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarreke ning nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onder kende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranti es gehanteerd.

De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermel de goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze profe ssionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 1.450.000. Wij houden ook rekening m et afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen m aterieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 96.000 rapporteren, a lsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe. Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance -opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaa n aan deze eisen.